Gia đình đưa người đàn ông vào Bệnh viện Ninh Bình cấp cứu. Các chỉ số xét nghiệm sau đó cho thấy men gan của anh tăng gấp 8 lần ngưỡng bình thường, mỡ máu tăng tương tự, cận kề mức viêm tụy. Bác sĩ thông báo tế bào gan của anh đang bị tổn thương do liên tục phải xử lý một lượng lớn ethanol trong thời gian ngắn.
“Ở chỗ tôi, cảm xúc nào của đàn ông cũng phải đi qua cổ chai. Con đỗ đại học, càng phải uống cho thấy mình viên mãn”, anh Hùng kể, không nghĩ niềm vui lại đổi thành bệnh tật.
Một nam bệnh nhân khác nhập Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, trong tình trạng thể xác rã rời, huyết áp liên tục dao động ở mức nguy hiểm và có biểu hiện rối loạn lo âu nặng. Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa, kể áp lực kinh tế đè nặng kể từ khi đứa con thứ hai chào đời khiến anh rơi vào trạng thái bế tắc. Mỗi lần người đàn ông định mở lòng chia sẻ khó khăn, người vợ lại buông tiếng thở dài kèm những lời so sánh với người khác.
Không thể tìm kiếm sự thấu hiểu từ gia đình, anh chọn cách rẽ vào quán bia sau mỗi giờ làm. Ban đầu, mọi thứ tưởng như vô hại. Sau một ngày mệt mỏi, vài lon bia giúp anh dễ chịu hơn, tạm quên áp lực, ngủ nhanh hơn. Nhưng dần, lượng rượu bia tăng lên, người đàn ông tăng cân, vòng bụng ngày một lớn.
Từ vài ly bia để dễ thở, anh chuyển sang rượu mạnh để quên đi thực tại. Chỉ khi men say ức chế lý trí, người đàn ông mới dám thốt lên lời gan ruột rằng mình đã kiệt sức, cảm giác cô đơn xâm lấn. Anh được bác sĩ kê đơn điều trị bệnh mạn tính và chứng rối loạn lo âu.
Việt Nam xếp thứ hai Đông Nam Á về mức tiêu thụ rượu bia, với tỷ lệ nam giới uống ở mức nguy hại đang tăng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, rượu là nguyên nhân trực tiếp của hơn 30 bệnh không lây nhiễm và liên quan đến gần 200 loại bệnh khác, đứng thứ ba trong các nguyên nhân gây tử vong sớm và tàn tật toàn cầu.
Một nghiên cứu trên The Lancet chỉ ra cồn ức chế trực tiếp vỏ não trước trán, vùng kiểm soát lý trí và các bộ lọc xã hội. Khi chốt chặn này tê liệt, cảm xúc dồn nén được giải phóng. Đó là lý do người đàn ông không nói được lời gan ruột khi tỉnh, nhưng khóc và ôm vai bá cổ nhau khi say.
Cái giá cơ thể trả thì ngược lại. Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Hội Bệnh Mạch máu Việt Nam, cho biết cồn làm gián đoạn dẫn truyền thần kinh, ức chế hormone giữ nước khiến người uống khát khô và đau đầu sáng hôm sau. Về lâu dài, nó dẫn đến viêm loét dạ dày, xơ gan, suy tim, đột quỵ và suy giảm trí nhớ.
Ví dụ, khi đi vào cơ thể, 90% lượng cồn (ethanol) được gan đảm nhận chuyển hóa, tạo ra acetaldehyde – một độc chất trung gian phá hủy trực tiếp các tế bào gan và gây viêm tế bào cấp tính. Quá trình xử lý cồn liên tục này buộc gan phải tạm dừng các chức năng quan trọng khác, dẫn đến việc tích tụ các hạt mỡ trong tế bào và hình thành bệnh gan nhiễm mỡ. Nếu người dùng tiếp tục lạm dụng rượu, các tế bào gan bị tổn thương kéo dài sẽ chết đi, hình thành các mô sẹo không thể phục hồi (xơ gan) và mất dần chức năng lọc thải độc tố cho cơ thể.
“Nhiều người tin vài chai bia giúp xả stress, nhưng họ đang vay một liều thuốc ngủ và trả lãi bằng lá gan”, bác sĩ Mạnh nói.
Vấn đề, theo các chuyên gia, không nằm ở ly rượu mà ở chỗ đàn ông Việt thiếu công cụ lành mạnh để xử lý cảm xúc. “Xã hội dạy đàn ông phải mạnh mẽ, không được than. Khi không được phép khóc lúc tỉnh, họ mượn cồn để hợp pháp hóa việc bộc lộ”, Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Hương Lan, Viện đào tạo BHIU, nói.
Để cắt đứt vòng lặp độc hại này, việc thay đổi hành vi đòi hỏi những liệu pháp thay thế cụ thể thay vì những lời khuyên răn chung chung. Thạc sĩ Lan cho rằng việc giải phóng cảm xúc chỉ thực sự bền vững khi nó dựa trên các hoạt động kích thích cơ thể sản sinh hormone hạnh phúc tự nhiên thông qua vận động thể chất và kết nối xã hội lành mạnh.
Bà Hương Lan đề xuất ba bước chuyển đổi thói quen hàng ngày cho nam giới như thay thế tin nhắn rủ rê “Tối nay làm vài chai” bằng lời đề nghị “Tối nay ra sân chạy bộ vài vòng” hoặc “Cà phê trò chuyện chút nhé”. Việc vận động thể chất mạnh giải phóng lượng lớn endorphin, giúp giải tỏa căng thẳng hiệu quả hơn cồn. Thực tế, không ít người đàn ông từng nhậu 4-5 buổi/tuần sau khi chuyển sang chạy bộ đã giảm hẳn nhu cầu rượu bia.
Thứ hai là chuyển đổi hình thức ăn mừng, thay vì tổ chức những bữa tiệc kéo dài nhiều ngày khi đạt thành tựu, hãy chuyển đổi thành các hoạt động trải nghiệm như một chuyến du lịch gia đình, mua một món quà thiết thực hoặc dành thời gian chơi thể thao cùng con cái.
Cuối cùng, cần áp dụng chế độ giới hạn nghiêm ngặt, trong các trường hợp bắt buộc phải tiếp khách, không uống quá giới hạn khuyến cáo của WHO là 720 ml bia hoặc 60 ml rượu mạnh mỗi ngày đối với nam giới.
Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng Khoa Ngoại bụng 1, cho biết ung thư đại trực tràng thường bắt đầu âm thầm, không có dấu hiệu rõ ràng ở giai đoạn đầu. Đến khi bệnh tiến triển, triệu chứng có thể xuất hiện như đầy bụng, rối loạn tiêu hóa, đi ngoài ra máu, phân chuyển màu hoặc bị táo bón xen kẽ tiêu chảy. Nếu để muộn, người bệnh có thể gặp biến chứng nguy hiểm như tắc ruột, thủng đại tràng hay xuất huyết tiêu hóa.
Theo thống kê của Tổ chức Ung thư Thế giới (Globocan) năm 2020, Việt Nam có hơn 14.000 ca mắc mới và hơn 7.500 ca tử vong do ung thư đại trực tràng. Đáng lo ngại, bệnh đang có xu hướng gia tăng ở nhóm tuổi 30-40, thậm chí dưới 20 tuổi.
"Trong đó, chế độ ăn không khoa học trở thành yếu tố nguy cơ cao dẫn đến ung thư, thậm chí khiến bệnh tiến triển nhanh hơn", bác sĩ Nam nói.
Đầu tiên, chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, ít rau quả là thói quen gây hại sức khỏe, tiếp tay cho ung thư tiêu hóa. Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) đã đưa thịt đỏ, đặc biệt là thịt chế biến ở nhiệt độ cao như chiên hay nướng vào nhóm 2A, tức là "có thể gây ung thư cho con người".
Các nghiên cứu khoa học chỉ ra rằng việc tiêu thụ thịt đỏ hay thịt chế biến sẵn nhiều lần mỗi tuần làm tăng đáng kể nguy cơ ung thư tiêu hóa. Ví dụ, chỉ cần ăn 100g thịt đỏ mỗi ngày đã có thể tăng nguy cơ ung thư lên 17%. Nếu thêm 50g thịt chế biến sẵn hàng ngày (như xúc xích, thịt xông khói), nguy cơ này sẽ thêm 18%. Các chất bảo quản thường dùng trong thịt chế biến sẵn như nitrat, nitrit khi vào cơ thể có thể chuyển hóa thành hợp chất gây ung thư. Một nghiên cứu từ Singapore cũng cho thấy những thực phẩm chế biến giàu đường và chất béo còn sản sinh ra hợp chất methylglyoxal, tác động đến gene chống khối u và tăng nguy cơ mắc ung thư.
Lạm dụng thức ăn chiên, nướng nhiều lần, sử dụng thực phẩm ôi thiu, quá hạn, hay lạm dụng gia vị không đảm bảo an toàn cũng là những yếu tố nguy hiểm. Nướng đồ ăn trên than hoa, than củi cũng gây độc.
Chế độ ăn mặn cũng là yếu tố nguy cơ. Thực tế, người Việt Nam đang tiêu thụ trung bình 8,1g muối/ngày và 46,5g đường tự do/ngày, cao gần gấp hai lần so với khuyến cáo của WHO về mức tiêu thụ có lợi cho sức khỏe.
Theo Quỹ dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) cho biết, Việt Nam là một trong 10 nước có người dân lười vận động nhất thế giới. Nghiên cứu của Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, 30% người Việt trưởng thành thiếu vận động thể lực. Tố chất về thể lực, sức bền và sức mạnh của thanh thanh niên Việt Nam xếp vào mức kém so với tiêu chuẩn.
Tình trạng trẻ hóa người nghiện thuốc lá, nhất là loại thế hệ mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng là nguyên nhân gây bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hút thuốc lá gây nhiều bệnh mạn tính và nan y. Trong khói thuốc lá có khoảng 7.000 chất hóa học, bao gồm 69 chất gây ung thư và là nguyên nhân gây ra 25 nhóm bệnh khác nhau, như 11 loại ung thư, các bệnh về tim mạch, hô hấp, ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản của cả nam và nữ. Ước tính, cứ hai người hút thuốc lá thì một người sẽ chết sớm, trong đó 1/2 số ca tử vong xảy ra ở tuổi trung niên.
Bên cạnh chế độ ăn uống, các yếu tố khác như tuổi tác, tiền sử viêm ruột mạn tính, xạ trị vùng bụng, hoặc gia đình có người mắc ung thư đại trực tràng, đa polyp tuyến, cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Khoảng 5% trường hợp liên quan đến đột biến gene như hội chứng Lynch.
Ung thư đại trực tràng có thể liên quan đến một số yếu tố như bệnh viêm ruột (bệnh Crohn, viêm loét đại tràng), yếu tố di truyền từ gia đình.
Bác sĩ khuyến cáo mọi người có thể giảm nguy cơ ung thư bằng những thay đổi nhỏ trong cuộc sống hằng ngày. Ăn nhiều rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, hạn chế thịt đỏ và đặc biệt nói không với thịt chế biến sẵn. Tăng cường vận động và duy trì tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày sẽ không chỉ giúp cơ thể khỏe hơn mà còn đẩy lùi nguy cơ ung thư hiệu quả.
Nên sàng lọc định kỳ để phát hiện sớm polyp tiền ung thư. Nếu cắt bỏ polyp kịp thời, nguy cơ ung thư giảm tới 90%. Theo khuyến cáo Hiệp hội Ung thư Mỹ, người từ 45 tuổi nên sàng lọc dù không có triệu chứng. Với người có yếu tố nguy cơ cao (tiền sử cá nhân ung thư đại trực tràng hoặc polyp đại trực tràng, gia đình ung thư đại trực tràng, bệnh ruột viêm, tiền sử xạ trị vùng bụng hoặc chậu), cần sàng lọc sớm hơn, thậm chí từ 20-30 tuổi.
ThS.BS.CKII Dương Quang Huy, Trưởng đơn vị Nam học, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh - Quận 8, cho biết vùng quy đầu của anh Quân mọc chi chít các nốt sùi kết thành chùm khiến người bệnh nhầm lẫn với chuỗi hạt ngọc dương vật hay mụn thịt dư - một tình trạng lành tính, các nốt mụn nhỏ nổi thành hàng. Bác sĩ chẩn đoán anh bị sùi mào gà do nhiễm HPV (virus u nhú ở người).
Bác sĩ Huy sử dụng dòng điện cao tần từ dao điện đơn cực đốt trực tiếp vào những nốt sùi trên da để phá hủy mô sùi, ngăn HPV phát triển tại vị trí tổn thương. Sau hơn 10 phút, các nốt sùi được loại bỏ, anh Quân xuất viện trong ngày. Người bệnh được hướng dẫn cách chăm sóc vết thương tại nhà, tránh tiếp xúc và quan hệ tình dục để hạn chế nhiễm trùng.
Ở tuổi anh Quân, sức đề kháng bắt đầu giảm, HPV có điều kiện phát triển nhanh hơn nên cần điều trị kết hợp giữa can thiệp ngoại khoa và nội khoa. Bác sĩ Huy kê thêm thuốc kháng sinh chống nhiễm trùng tại chỗ và các loại thuốc tăng cường hệ miễn dịch, giúp cơ thể tự ức chế virus từ bên trong, hẹn tái khám định kỳ. Để hệ miễn dịch khỏe mạnh tự nhiên, anh cũng cần bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, nghỉ ngơi điều độ, tránh stress.
Bác sĩ khuyến cáo người bệnh xét nghiệm thêm các bệnh lây truyền qua đường tình dục như HIV, lậu, giang mai, viêm gan B, C..., tránh bỏ sót nguy cơ tiềm ẩn.
Sùi mào gà là một trong những bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến. Nguyên nhân chủ yếu do quan hệ tình dục không an toàn, tiếp xúc trực tiếp da kề da ở vùng sinh dục hay sử dụng chung đồ dùng cá nhân như khăn tắm hoặc đồ lót có chứa dịch tiết của người bệnh và có vết thương hở.
Thời gian ủ bệnh của sùi mào gà có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, thậm chí nhiều năm. Biểu hiện của bệnh là các nốt sùi nhỏ, mềm, màu hồng hoặc xám, nhô cao giống như nhú gai. Ban đầu các nốt mọc riêng lẻ, sau đó liên kết thành từng mảng lớn có hình dạng giống mào gà hoặc hoa súp lơ. Đa số trường hợp không gây đau, nhưng người bệnh có thể cảm thấy ngứa, khó chịu hoặc chảy máu nhẹ sau khi quan hệ.
Nếu không được điều trị kịp thời, sùi mào gà gây tổn thương da kết hợp HPV nguy cơ cao (chủng 16 và 18) có thể dẫn đến ung thư dương vật, ung thư hậu môn và ung thư vòm họng.
Hiện chưa có phương pháp loại bỏ hoàn toàn HPV khỏi cơ thể. Tùy tình trạng, bác sĩ chỉ định bôi thuốc, can thiệp bằng áp lạnh bằng nitơ lỏng, đốt điện, laser CO2 hoặc phẫu thuật nhằm loại bỏ các nốt sùi và giảm triệu chứng.
Bác sĩ Huy khuyến nghị tiêm vaccine HPV là biện pháp hiệu quả để phòng bệnh. Quan hệ tình dục an toàn và khám sức khỏe định kỳ. Khi có dấu hiệu bệnh, cần đến khám tại bệnh viện để được điều trị đúng cách, không tự mua thuốc điều trị vì có thể gây loét và nhiễm trùng nặng hơn.
Ung thư phổi di căn xảy ra khi các tế bào ung thư tách ra khỏi khối u ban đầu và di chuyển qua đường máu hay hệ bạch huyết lan đến các vị trí xa. Theo Verywell Health, ung thư phổi thường di căn đến hạch bạch huyết, xương, não, gan, tuyến thượng thận. Các vị trí ít phổ biến hơn là dạ dày, ruột, tuyến tụy, mắt, da, thận hoặc ngực.
Nguy cơ di căn tùy thuộc giai đoạn bệnh và loại ung thư. Ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) là loại phổ biến nhất. Theo Viện Ung thư Quốc gia Mỹ (NCI), khoảng 40% trường hợp mắc NSCLC được chẩn đoán ở giai đoạn 4, khi đã di căn.
Hạch bạch huyết
Hạch bạch huyết là những cơ quan nhỏ nằm rải rác khắp cơ thể, có chức năng giữ lại và lọc các chất lạ. Ung thư phổi thường lan đầu tiên đến các hạch bạch huyết trong phổi hoặc gần các đường dẫn khí chính. Tình trạng xâm lấn cục bộ này có thể xảy ra trong giai đoạn 2 của NSCLC và thường không gây triệu chứng.
Nếu không được điều trị, ung thư có thể di căn đến các hạch bạch huyết xa và các vị trí khác trong cơ thể. Ở giai đoạn này, người bệnh có thể nhận thấy một khối u cứng ở cổ hoặc nách, nơi có hạch bạch huyết chứa tế bào ung thư.
Phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ các hạch bạch huyết gần đó là phương pháp điều trị đầu tiên cho ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn sớm. Các phương pháp khác như xạ trị, hóa trị và liệu pháp nhắm đích có thể được kết hợp với phẫu thuật hoặc áp dụng riêng lẻ cho người bệnh ung thư di căn.
Xương
Một trong những biến chứng nghiêm trọng hơn của ung thư phổi không tế bào nhỏ là di căn đến xương. Theo Healthline, các vùng bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi di căn xương bao gồm cột sống, khung chậu, xương đùi, xương cánh tay trên, bàn tay và bàn chân.
Đau là triệu chứng phổ biến nhất, thường bắt đầu từ từ, cảm giác giống như bị căng hoặc đau cơ, sau đó trở nên dữ dội. Các triệu chứng nghiêm trọng hơn có thể xảy ra như gãy xương ở vùng bị suy yếu do bệnh, tăng canxi máu, chèn ép tủy sống nếu ung thư di căn đến cột sống.
Mục tiêu điều trị chính ở giai đoạn này là giảm đau và ngăn ngừa gãy xương, bao gồm dùng thuốc giảm đau, xạ trị, phẫu thuật và thuốc dùng để làm chậm quá trình phân hủy xương.
Não
Theo Hội Ung thư Phổi Mỹ, đây là loại ung thư di căn não phổ biến nhất. Nhiều bệnh nhân không có bất kỳ triệu chứng nào, song những người khác có thể thấy đau đầu, thường kèm theo buồn nôn hoặc nôn mửa, lú lẫn, mất trí nhớ, bị co giật, mất thị lực, tê hoặc yếu một bên cơ thể.
Mục tiêu điều trị lúc này chủ yếu là kiểm soát các triệu chứng chứ không phải chữa khỏi bệnh, bao gồm dùng thuốc giảm đau, thuốc chống co giật, xạ trị để thu nhỏ khối u hoặc steroid để giảm sưng não. Trường hợp di căn ít, bác sĩ có thể phẫu thuật hoặc xạ trị.
Gan
Ung thư phổi di căn đến gan có thể ảnh hưởng tới 30-50% số người mắc bệnh ở giai đoạn tiến triển. Người bệnh có thể mất cảm giác thèm ăn, sụt cân, mệt mỏi, sưng chân, ngứa, vàng da hoặc vàng mắt. Hóa trị thường được áp dụng để điều trị cả khối u nguyên phát và các tế bào ung thư trong gan.
Tuyến thượng thận
Tuyến thượng thận là cơ quan nằm trên đỉnh thận sản sinh ra hormone. Ung thư phổi di căn đến tuyến thượng thận thường không gây ra triệu chứng. Người bệnh thường được hóa trị để kéo dài thời gian sống, hoặc phẫu thuật cắt u phổi lẫn tuyến thượng thận bị ảnh hưởng.
Hầu hết các trường hợp ung thư phổi di căn không thể chữa khỏi và thường có tiên lượng xấu. Theo NCI, tỷ lệ sống sót sau 5 năm đối với ung thư phổi di căn là 6,3%.
