Khi đó điểm glasgow (thang đo hôn mê) là 7-8 điểm, tức mức độ chấn thương nặng, đã được đặt nội khí quản thở máy và có chỉ định mổ cấp cứu
Khoảng cách từ Tây Bắc về Hà Nội là quá xa (453km) đối với một bệnh nhân đang đứng giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết. Sau khi hội chẩn, chúng tôi quyết định một phương án không dễ dàng: thay vì đưa bệnh nhân nặng về tiềm ẩn nhiều rủi ro vì quãng đường quá xa, chúng tôi cử bác sĩ lên trực tiếp phẫu thuật cấp cứu tại bệnh viện tỉnh, sau đó khi tình trạng ổn định mới chuyển bệnh nhân về Hà Nội để tiếp tục điều trị.
Và người được chọn: TS Nguyễn Thanh Xuân, Phó trưởng Khoa Thần kinh 1 lên đường dưới sự giúp đỡ rất nhiệt tình của Vietnam Airlines, sau 2 giờ bệnh nhân được phẫu thuật lấy máu tụ, giải tỏa não và 2 ngày sau bệnh nhân được chuyển về Khoa Hồi sức tích cực 2 – Trung tâm Gây mê và hồi sức ngoại khoa, Bệnh viện hữu nghị Việt Đức điều trị tiếp, sau đó khoảng 3-4 tuần bệnh nhân được cứu sống và ra viện.
Trong y khoa, có những thời điểm phải đưa ra quyết định rất nhanh nhưng dựa trên sự bình tĩnh tuyệt đối. Chỉ một lựa chọn đúng lúc có thể thay đổi cả cuộc đời một con người.
Hôm nay, trong chuyến công tác tại Nghệ An, tôi gặp lại bệnh nhân uống với nhau cốc bia giữa cái nắng gắt của miền Trung, tôi thực sự xúc động. Anh khỏe mạnh, đi lại, sinh hoạt gần như bình thường. Nếu không biết câu chuyện phía sau, ít ai nghĩ rằng anh từng ở rất gần cửa tử.
Trong câu chuyện của mình, anh kể:
“Không hiểu sao mình linh cảm trên đường về Hà Nội, mình thấy trời đất tối đen, sương mù dày đặc và hình dung mình đang đi về phía có ánh sáng ở xa. Rồi khi hôn mê nằm hồi sức, mình có cảm giác như đang rơi xuống một cái hố rất sâu, cố vùng vẫy, cố bơi để thoát ra. Đúng lúc kiệt sức nhất, có một bàn tay đưa xuống kéo mình lên…”.
Tôi lặng người và hơi rùng mình nghe anh kể. Thỉnh thoảng, tôi vẫn được nghe những câu chuyện của bệnh nhân hôn mê, nguy kịch khi được cứu sống, họ kể lại những gì họ thấy khi nằm điều trị tại hồi sức.
Vì vậy tôi luôn nhắc nhân viên của mình: “Hãy chăm sóc bệnh nhân bằng sự tận tâm của mình vì dù có hôn mê họ vẫn biết được mình điều trị chăm sóc như thế nào”. Nhiều khi chúng ta không trung thực nơi trần thế nhưng không thể lừa dối được cõi âm…
Là người làm nghề y, chúng tôi tin vào khoa học, vào phẫu thuật, vào thuốc men, máy thở và những nỗ lực không ngừng nghỉ của cả một tập thể. Nhưng sau nhiều năm điều trị bệnh nhân nặng, tôi cũng hiểu rằng có những điều vượt ra ngoài những con số trên monitor.
Có thể đó là nghị lực sống mãnh liệt của người bệnh.
Có thể đó là tình yêu của gia đình đang chờ đợi.
Có thể đó là sự tận tâm của những người thầy thuốc chưa bao giờ từ bỏ hy vọng.
Và cũng có thể, ở một góc nào đó của cuộc đời, đó chính là “bàn tay của số phận” trao thêm cho con người một cơ hội được sống.
Điều kỳ diệu không phải là chiến thắng cái chết.
Điều kỳ diệu là sau khi đi qua bóng tối, con người ta biết trân trọng hơn từng ngày được sống, được yêu thương và được trở về bên gia đình.
Với chúng tôi, đó chính là phần thưởng lớn nhất của nghề y.
Tại Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2025-2030 ngày 1/4, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang giao ngành y tế nhiệm vụ cấp bách là tổ chức tầm soát sức khỏe cho 100% người dân trong năm nay. Khác với các kế hoạch trước chia nhỏ thành nhiều giai đoạn, lần này lãnh đạo thành phố yêu cầu hoàn thành trong một năm và mỗi người phải được khám đủ một lần.
Giám đốc Sở Y tế Tăng Chí Thượng thừa nhận đây là bài toán khó với một đô thị đông dân và biến động như TP HCM. Ngành y tế dự định chọn mô hình "kiềng ba chân" để giải quyết. Giải pháp đầu tiên là xóa rào cản địa lý. TP HCM tập trung nhiều lao động tự do, công nhân và người thường xuyên di chuyển nên buộc họ khám theo nơi thường trú sẽ tạo ra khoảng trống lớn. Cả hệ thống y tế công lẫn tư đủ điều kiện đều tham gia chiến dịch, dùng chung dữ liệu và quy trình thống nhất để người dân tự chọn nơi khám thuận tiện.
Chân thứ hai nhắm vào nhóm dễ bị bỏ sót nhất, gồm người cao tuổi, người yếu thế và bệnh nhân mạn tính. Thay vì chờ họ tự đến, trạm y tế phường xã sẽ chủ động xuống tận nơi khám, quản lý và theo dõi định kỳ. Đây là cách để tuyến y tế cơ sở thực sự gánh vai trò "gác cổng" sức khỏe cộng đồng.
Cuối cùng là dữ liệu y tế. Kết quả khám từ trường học, doanh nghiệp, cơ quan và bệnh viện sẽ được kéo về một hồ sơ sức khỏe điện tử chung. "Cách làm này tránh khám chồng chéo, tiết kiệm nguồn lực và giúp thành phố theo dõi sức khỏe toàn dân theo thời gian thực", người đứng đầu ngành y tế cho hay.
Sở Y tế cũng sẽ thiết kế và công bố các gói khám chia theo độ tuổi và nhóm nguy cơ để người dân chủ động lựa chọn. Ông Thượng cho biết tài chính cho chiến dịch đến từ ba nguồn là ngân sách nhà nước, quỹ bảo hiểm y tế và xã hội hóa, với cơ chế thanh toán minh bạch là điều kiện tiên quyết để triển khai.
Trước đó, TP HCM triển khai khám sức khỏe miễn phí toàn bộ người cao tuổi (không phân biệt thường trú hay tạm trú) từ đầu năm 2024, sau khi thí điểm ở một số xã phường vào cuối năm 2023. Trên cả nước, Bộ Y tế vừa đề xuất triển khai khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí từ năm 2026, ưu tiên nhóm yếu thế trước khi mở rộng toàn dân trong dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh, đang được lấy ý kiến. Đây là bước đi cụ thể hóa Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, mục tiêu để toàn dân được khám sức khỏe định kỳ miễn phí, tiến tới miễn viện phí cơ bản năm 2030.
Từ nhỏ, dù bản thân là nữ, Thanh luôn cảm thấy mình là con trai. Năm 20 tuổi, sau nhiều lần đấu tranh với bản thân và dè dặt chia sẻ với bạn bè thân thiết, tìm hiểu thông tin nhiều nguồn, Thanh quyết định bước vào hành trình chuyển giới. Điều khiến người trẻ này mong chờ nhất không chỉ là giọng nói trầm hơn, cơ bắp săn chắc hay vài sợi ria mép lún phún, mà còn là ngày cơ thể không còn kinh nguyệt.
"Rụng dâu" - cách gọi vui trong cộng đồng chuyển giới nam về việc mất kinh nguyệt - với Thanh giống như một dấu mốc xác nhận cơ thể đang dần tiến gần hơn với hình ảnh bản thân luôn mong muốn.
Như nhiều người trong cộng đồng, Thanh dùng theo kinh nghiệm truyền miệng trên các hội nhóm. Một người quen giới thiệu loại testosterone "xách tay" từ Thái Lan, dặn cứ đều đặn tiêm một ml mỗi hai đến ba tuần. Thấy giọng bắt đầu trầm xuống, cơ thể săn hơn, kinh nguyệt biến mất, Thanh càng tin rằng dùng càng nhiều hormone thì hiệu quả càng nhanh nên tăng liều.
"Lúc đó em nghĩ cơ thể mình đang từ số 0 đi lên, tiêm bao nhiêu chắc cũng không sao", Thanh kể với TS.BS Nguyễn Hồ Vĩnh Phước, khi tìm đến phòng khám dành riêng cho cộng đồng LGBT tại Bệnh viện Bình Dân. LGBT là các chữ cái viết tắt của Lesbian (đồng tính nữ), Gay (đồng tính nam), Bisexual (song tính luyến ái), Transgender (chuyển giới). Phòng khám duy trì hoạt động một buổi mỗi tuần, kể từ khi ra đời năm 2019 đến nay.
Vài tháng trước, cơ thể bắt đầu phát tín hiệu lạ. Sau thời gian dài không còn chu kỳ, Thanh bất ngờ thấy bụng âm ỉ đau rồi xuất hiện kinh nguyệt trở lại. Thanh gần như suy sụp, cứ nghĩ mình làm sai gì đó, lo cơ thể đang quay lại như cũ. Không dám chia sẻ với gia đình, Thanh lên mạng hỏi các hội nhóm, thử tăng liều hormone nhưng tình trạng không cải thiện, cuối cùng quyết định tìm đến bác sĩ.
Theo bác sĩ Phước, đây không phải trường hợp hiếm gặp. Phòng khám chuyên biệt cho cộng đồng LGBT tại bệnh viện nhiều năm qua tiếp nhận không ít người chuyển giới nam đến cầu cứu trong trạng thái lo lắng vì bất ngờ "rụng dâu" trở lại. Nhiều bạn mang tâm lý nôn nóng, nghĩ tiêm càng nhiều testosterone càng tốt, tiêm kéo dài vài năm mà không xét nghiệm hay kiểm tra y tế.
Thực tế, khi sử dụng testosterone liều cao trong thời gian dài, phần hormone dư thừa cơ thể không hấp thụ hết có thể chuyển hóa ngược thành estrogen - hormone nữ. Hệ quả là dù kết quả xét nghiệm cho thấy testosterone trong máu ở mức rất cao, người dùng vẫn có thể bất ngờ xuất hiện kinh nguyệt trở lại, đi ngược hoàn toàn mong muốn ban đầu.
Với Thanh, kết quả xét nghiệm còn cho thấy một chỉ số khác đáng lo hơn là dung tích hồng cầu (HCT) tăng cao bất thường. Sở dĩ xuất hiện điều này là do testosterone kích thích tủy xương sản sinh hồng cầu. Nếu lượng hồng cầu tăng quá mức, máu sẽ trở nên đặc hơn, làm tăng độ nhớt và khiến tim phải hoạt động vất vả để bơm máu đi khắp cơ thể.
Ở người chuyển giới nam dùng hormone kéo dài, chỉ số HCT nhiều trường hợp chạm ngưỡng báo động 50-52%, trong khi mức an toàn thường chỉ khoảng hơn 40%. Khi máu "đặc quánh", nguy cơ tắc các mạch máu nhỏ và biến chứng tim mạch tăng lên. Ngoài ra, hormone chuyển hóa qua gan cũng có thể ảnh hưởng men gan, rối loạn chuyển hóa mỡ hoặc phát sinh một số bất thường khác nếu không theo dõi định kỳ.
Thanh thừa nhận trước đây gần như không biết những rủi ro này. "Em chỉ nghĩ dùng để mạnh mẽ hơn, để giống con trai hơn thôi", người trẻ nói.
Hiện nay, nhiều người chuyển giới nam tại Việt Nam tiếp cận hormone thông qua nguồn xách tay từ nước ngoài, phổ biến là các loại được gọi tắt "Test C" (testosterone cypionate) hoặc "Test E" (testosterone enanthate). Do chưa có phác đồ kê đơn chính thức, không ít người tự trở thành "bác sĩ" của chính mình, nghe kinh nghiệm từ cộng đồng, tự tăng giảm liều, thậm chí tự đọc kết quả xét nghiệm để điều chỉnh thuốc.
Theo bác sĩ Phước, điều trị nội tiết cần được cá thể hóa vì mỗi người đáp ứng hormone khác nhau. Có người cần giãn khoảng cách tiêm từ hai tuần lên ba tuần, có người phải giảm liều từ 1 ml xuống nửa ml. Trường hợp HCT tăng quá ngưỡng báo động có thể phải tạm ngưng testosterone hoặc được khuyên hiến máu để giảm nguy cơ biến chứng.
Bác sĩ ví việc điều chỉnh nội tiết giống như điều trị bệnh mạn tính, phải liên tục theo dõi để thay đổi liều lượng phù hợp với từng giai đoạn cơ thể. Người sử dụng hormone nên tái khám và làm xét nghiệm mỗi ba tháng trong năm đầu tiên, sau đó duy trì khoảng 6 tháng một lần để phát hiện sớm các bất thường và điều chỉnh phác đồ kịp thời trên hành trình tìm lại chính mình.
Sau lần khám đầu tiên, Thanh bắt đầu đi xét nghiệm định kỳ thay vì chỉ nghe lời khuyên trên mạng. Kết quả là liều hormone được điều chỉnh lại và chu kỳ kinh nguyệt biến mất.
Ngày 16/5, tại hội thảo tổng kết Sáng kiến Hợp tác Thể thao vì Sức khỏe Cộng đồng, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng các chuyên gia y tế, giáo dục đã cảnh báo về "khủng hoảng thiếu vận động" ở giới trẻ Việt Nam.
Theo WHO, Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ thanh thiếu niên ít vận động ở mức cao, với 91% trẻ em gái và 82% trẻ em trai chưa đáp ứng khuyến nghị vận động tối thiểu mỗi ngày. Những con số đáng báo động này cho thấy lối sống tĩnh tại ngày càng phổ biến ở giới trẻ.
Thiếu vận động thể chất là một trong những tác nhân chính góp phần làm gia tăng gánh nặng các bệnh không lây nhiễm tại Việt Nam, như béo phì, tim mạch, tiểu đường và các vấn đề sức khỏe tâm thần.
Nguyên nhân cốt lõi đầu tiên khiến thanh thiếu niên thiếu thời gian vận động đến từ áp lực học tập khổng lồ. Dữ liệu từ Nghiên cứu Y tế Học đường Toàn cầu (GSHS) do WHO và Bộ Y tế thực hiện chỉ ra phần lớn học sinh duy trì thói quen tĩnh tại do ngồi học quá lâu, trong khi môn giáo dục thể chất tại trường học nhiều nơi vẫn nặng tính hình thức, thời lượng ít ỏi và thiếu sức hút.
Nguyên nhân thứ hai là sự bùng nổ của kỷ nguyên số, khi thiết bị thông minh và mạng xã hội dần thay thế các hoạt động thể chất ngoài trời, "giam lỏng" giới trẻ trong không gian ảo.
Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa nhanh làm thu hẹp không gian xanh, công viên và sân chơi tại các thành phố lớn cũng tạo ra rào cản đáng kể. Khi môi trường sống thiếu không gian vận động an toàn, cộng thêm tình trạng ô nhiễm không khí và giao thông phức tạp, phụ huynh có xu hướng giữ con ở nhà, vô tình đẩy trẻ vào lối sống khép kín.
Cuối cùng, nguyên nhân sâu xa thuộc về văn hóa gia đình là tâm lý ưu tiên tuyệt đối cho thành tích học tập, xem nhẹ vai trò của thể thao. Hệ lụy của nhận thức này, kết hợp cùng chế độ dinh dưỡng dư thừa thức ăn nhanh, đã được Viện Dinh dưỡng Quốc gia liên tục cảnh báo qua tỷ lệ béo phì ở học sinh thành thị đang ở mức báo động đỏ, kéo theo sự khởi phát sớm của các bệnh lý rối loạn chuyển hóa, đái tháo đường type 2 và tăng huyết áp ngay ở độ tuổi học đường.
Trong nỗ lực can thiệp, tổ chức PATH cùng các đối tác trong nước và quốc tế đã triển khai chương trình thúc đẩy thể thao học đường giai đoạn 2025-2026. Trải qua gần hai năm, dự án giúp hơn 229.000 học sinh cùng người dân duy trì thói quen tập luyện thường xuyên, đồng thời tăng 22,6% tỷ lệ học sinh đạt chuẩn vận động tại 10 trường thí điểm.
TS.BS Lê Thị Thu Hiền, Giám đốc chương trình Chăm sóc Sức khỏe Ban đầu tại PATH, cho biết ban tổ chức lồng ghép nhiều hoạt động quen thuộc như đạp xe, khiêu vũ hay kéo co nhằm thu hút giới trẻ, giúp các em rèn luyện thể lực và xây dựng tinh thần đồng đội.
Thay đổi tích cực từ dự án đã chạm đến nhiều học sinh. Em Lê Khánh Thy, trường THCS Cao Xuân Huy (Nghệ An), cho hay bản thân từng ngại chơi thể thao nhưng nay đã tự tin truyền cảm hứng vận động cho cộng đồng.
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam, đánh giá cao cách tiếp cận trao quyền cho học sinh dẫn dắt phong trào thể chất, từ đó tạo ra tác động bền vững mà nhiều quốc gia khác có thể học hỏi. WHO đặt mục tiêu toàn cầu giảm 15% tình trạng thiếu vận động thể chất vào năm 2030, trong đó trường học được xem là môi trường trọng tâm để thay đổi hành vi.
Bên cạnh giới trẻ, WHO cũng khuyến cáo người trưởng thành cần duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ vừa hoặc 75 phút cường độ mạnh mỗi tuần. Thói quen rèn luyện thể chất thường xuyên giúp mọi người giảm 30% nguy cơ mắc bệnh tim mạch, kiểm soát tốt cân nặng, huyết áp và mỡ máu. Các chuyên gia nhấn mạnh việc duy trì lối sống lành mạnh và tầm soát định kỳ giúp con người phòng ngừa đến 80% số ca tử vong sớm do bệnh lý tim mạch.
