Bác sĩ TP HCM ra quân khám sức khỏe miễn phí toàn dân

Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho biết xoài có giá trị dinh dưỡng cao, song là sai lầm nếu ăn 3-4 quả một lúc vì nghĩ "trái cây tự nhiên thì ăn bao nhiêu cũng tốt".

Xoài chín cung cấp vitamin C, beta-caroten (tiền vitamin A), chất xơ và các chất chống oxy hóa. Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA), trong 100 g thịt xoài chín chứa khoảng 60 kcal, 15g carbohydrate, trong đó đường chiếm khoảng 13,7 g trong khi chỉ có 1,6 g chất xơ.

Xoài chín có chỉ số đường huyết ở mức trung bình (GI từ 51-56). Một quả xoài cỡ lớn, nặng khoảng 300-400 g bỏ hạt có thể chứa 45-60 g carbohydrate. Xoài chín lại mềm, ngọt và mọng nước nên rất dễ nuốt, khiến não bộ dễ bỏ qua tín hiệu no của hormone leptin dẫn đến bạn ăn quá mức kiểm soát (overeating).

"Do đó, ăn liên tục 3-4 quả, lượng carbohydrate tương đương với ăn 2-3 bát cơm trắng khiến cơ thể quá tải đường", tiến sĩ nói.

Người trẻ tuổi, thường xuyên vận động, cơ thể có thể tiêu thụ nhanh chóng lượng đường này. Người ít vận động, người thừa cân, gan nhiễm mỡ hoặc đang ở giai đoạn tiền đái tháo đường, ăn nhiều xoài sẽ gây áp lực lớn lên tuyến tụy, làm tăng đột ngột đường huyết và tích lũy mỡ dư thừa.

Ngoài ra, hàm lượng kali (168 mg/100 g) trong xoài rất tốt cho huyết áp của người bình thường, nhưng lại là mối nguy tiềm ẩn với bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn muộn. Khả năng đào thải kali của thận ở giai đoạn này đã suy giảm, cơ thể nạp một lượng lớn kali từ xoài có thể gây tăng kali máu, dẫn đến loạn nhịp tim, hại sức khỏe.

Do đó, người đái tháo đường phải kiểm soát khẩu phần. Nên ăn xoài vào các bữa phụ, cách bữa ăn chính ít nhất hai tiếng để tránh hiện tượng cộng hưởng đường huyết, thay vì ăn ngay sau bữa chính.

Người thừa cân, béo phì, gan nhiễm mỡ cần tính toán lượng xoài vào tổng lượng calo nạp vào trong ngày, không coi đây là món ăn vặt "vô thưởng vô phạt". Người suy thận mạn cần tuân thủ nghiêm ngặt lượng kiểm soát kali theo chỉ định của bác sĩ điều trị.

Nhựa ở cuống xoài chứa urushiol, chất có thể gây viêm da tiếp xúc, ngứa, nổi mẩn quanh vùng miệng.

Người có bệnh lý dạ dày nên hạn chế ăn xoài xanh khi đói. Lượng acid hữu cơ và tannin cao trong xoài xanh dễ gây kích ứng niêm mạc, cồn ruột và khó tiêu.

Để an toàn, người trưởng thành khỏe mạnh chỉ nên ăn 150-200 g xoài chín/lần (khoảng nửa quả đến một quả cỡ vừa). Không ăn quá hai lần mỗi ngày.

"Thực phẩm chỉ thực sự là 'thuốc bổ' khi được nạp vào đúng lượng và đúng thời điểm", tiến sĩ Giang nói.

Tin Gốc: Vnexpress

Chất lượng giấc ngủ kém vừa được các nhà khoa học bổ sung vào danh sách các yếu tố tiềm ẩn làm gia tăng làn sóng ung thư ở người dưới 50 tuổi.

Theo kết quả hai nghiên cứu quy mô lớn của Trung tâm Ung thư MD Anderson (Mỹ) thực hiện trên 18 triệu người và vừa được công bố tại Hội nghị thường niên của Hiệp hội Ung thư lâm sàng Mỹ (ASCO), tình trạng mất ngủ và rối loạn giấc ngủ có liên quan trực tiếp đến nguy cơ gia tăng đối với một số loại ung thư khởi phát sớm.

Đáng chú ý, phụ nữ bị mất ngủ có nguy cơ mắc ung thư vú trong vòng 5 năm cao gấp 3 lần, nguy cơ ung thư tử cung cao gấp đôi và ung thư buồng trứng tăng khoảng 60% so với người bình thường. Đối với cả nam và nữ, nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng cũng cao hơn tới 85%.

Cảnh báo này được đưa ra trong bối cảnh số ca ung thư ở người trẻ đang trở thành thách thức y tế toàn cầu, với tỉ lệ mắc ở nhóm dưới 50 tuổi đã tăng gần 80% trong giai đoạn 1990-2019. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế lưu ý đây mới là mối tương quan chứ chưa phải quan hệ nhân quả trực tiếp.

Thiếu ngủ kéo dài thường đi kèm với các yếu tố nguy cơ khác như béo phì, lười vận động, căng thẳng, hoặc thậm chí do các khối u chưa phát hiện gây xáo trộn giấc ngủ từ trước. Dù vậy, giấc ngủ vẫn đóng vai trò cốt lõi trong việc phục hồi hệ miễn dịch và kiểm soát các quá trình sinh học liên quan đến ung thư.

Tại Israel, các chuyên gia từ Trung tâm Y tế Sheba nhận định xu hướng ung thư trẻ hóa này cũng đang xuất hiện rõ rệt, đặc biệt đáng báo động khi người dân phải đối mặt với tình trạng mất ngủ kinh niên do căng thẳng chiến tranh và an ninh.

Giới chuyên môn khuyến nghị, bên cạnh các biện pháp truyền thống như không hút thuốc, hạn chế rượu bia và chăm vận động, việc duy trì một giấc ngủ đầy đủ và chất lượng cần phải được xem là một thành tố quan trọng trong chiến lược bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

"Mở mắt ra, tôi đều phải khoác lên mình chiếc áo giáp của một người thành đạt", Liên, ở TP HCM nói, ngón tay vân vê mép ly cà phê đã nguội. "Tôi phải chứng minh cho gia đình và xã hội thấy rằng quyết định chuyển giới của mình không phải là một bi kịch. Tôi không cho phép mình gục ngã, vì chỉ cần một chút chệch choạc, người ta sẽ chép miệng:''Đấy, tại đổi giới tính nên mới khổ thế'''.

Áp lực phải trở thành một "người chuyển giới hoàn hảo" - không được ốm đau, không được thất bại - đang âm thầm bào mòn Liên. Khi những cơn đau đầu nhói buốt kéo dài và triệu chứng suy nhược ập đến, cô từ chối đến bệnh viện. Liên sợ cảm giác ngồi ở phòng chờ, tay cầm sổ khám bệnh, thót tim chờ y tá gọi to cái tên khai sinh là nam giới của mình trước hàng chục ánh mắt tò mò.

Cô chọn cách mua thuốc giảm đau, tự giam mình trong phòng và chịu đựng một mình, cho đến khi được chẩn đoán mắc chứng rối loạn lo âu và trầm cảm nhẹ.

Trải nghiệm của Liên không phải là cá biệt. Trong cộng đồng người chuyển giới tại Việt Nam, hội chứng căng thẳng thiểu số (minority stress), một dạng áp lực tâm lý mạn tính sinh ra từ việc phải liên tục cảnh giác, che giấu hoặc gồng mình chống lại các định kiến xã hội, đang trở thành một căn bệnh vô hình.

Đình Tâm (32 tuổi, tên thường gọi trong cộng đồng là Melanie Ngo) cũng từng tin rằng phần khó khăn nhất của cuộc đời đã nằm lại phía sau. Nhưng khi Tâm bắt đầu xây dựng tổ ấm với người bạn đời, một rào cản mới, "lạnh lẽo và cứng nhắc hơn cả dao kéo, lại hiện ra: Những tờ giấy hành chính".

"Tâm lý phải sống tốt hơn người bình thường gấp đôi, gấp ba lần để không bị phán xét là thứ vắt kiệt sức lực của tôi mỗi ngày". Tâm chia sẻ. "Chỉ cần mình có một quyết định sai lầm trong hôn nhân hay công việc, người ta không đánh giá năng lực của mình, họ lập tức quy chụp nó vào bản dạng giới của mình".

Nỗi nghẹn ngào lớn nhất của Tâm hiện tại là giấc mơ làm phụ huynh. Vào thời điểm bắt đầu tiêm hormone nhiều năm trước, khát vọng duy nhất của Tâm là được sống sót và được là chính mình. Tâm không được ai tư vấn, cũng không có đủ tài chính và tâm trí để nghĩ xa đến việc trữ đông trứng hay tinh trùng. Giờ đây, khi muốn có con, Tâm nhận ra cái giá phải trả là quá đắt, không chỉ về mặt y khoa mà còn là sự dò xét của xã hội.

"Mọi người hiếm khi chỉ trích thẳng mặt. Nhưng những cái nhíu mày của nhân viên ngân hàng khi nhìn ảnh CCCD, hay những câu hỏi xoáy sâu mang tính tò mò của nhân viên y tế khi đi khám phụ khoa... chúng giống như những mũi kim đâm mỗi ngày", Tâm bộc bạch.

Theo pháp luật hiện hành, dù Điều 37 Bộ luật Dân sự 2015 đã chính thức thừa nhận quyền chuyển đổi giới tính, nhưng vì dự thảo Luật Chuyển đổi giới tính vẫn chưa được Quốc hội thông qua, hàng nghìn người như Tâm đang bị kẹt lại trong một "vùng xám" pháp lý. Họ không thể thay đổi giới tính trên thẻ căn cước. Hậu quả là, trên giấy tờ, gia đình của Tâm vẫn là một khái niệm treo lơ lửng, không được pháp luật công nhận và bảo vệ toàn vẹn.

Thay vì tiếp tục vùng vẫy trong sự bất lực, Tâm và chồng quyết định lùi kế hoạch có con, dồn toàn lực vào sự nghiệp để tạo ra một vùng an toàn vững chắc hơn về tài chính. "Chúng tôi sẽ đợi. Bởi vì suy cho cùng, một đứa trẻ cần tình thương, sự giáo dục và một nền tảng an toàn, chứ không phải một gia đình ‘đúng mẫu’ chỉ để làm hài lòng những định kiến của xã hội", Tâm nói.

Thạc sĩ Tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Phó Trưởng Bộ môn phụ trách Ngành Tâm lý học, Trường Đại học Hùng Vương TP HCM, cho biết mỗi người trong cộng đồng LGBT đều mang những nỗi lo riêng, nhưng áp lực thiểu số (minority stress) là tình trạng phổ biến nhất - một dạng căng thẳng mạn tính tích lũy từ môi trường xã hội, không phải từ bản thân việc là người chuyển giới.

Biểu hiện thường gặp là sự cảnh giác quá mức, khiến bản thân luôn trong trạng thái gồng mình; lo âu khi ra ngoài, sợ bị đánh giá về ngoại hình hay giọng nói. Họ có xu hướng rút lui khỏi trường học, nơi làm việc, đặc biệt là các cơ sở y tế.

Một số rơi vào cảm giác cô lập, mất động lực, rối loạn giấc ngủ, kiệt sức tinh thần nhưng không tìm kiếm sự giúp đỡ, và ở những trường hợp nặng hơn, có thể dẫn đến lạm dụng chất hoặc ý nghĩ tự hại.

Các nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng những triệu chứng này liên quan mạnh mẽ đến trải nghiệm bị kỳ thị, thiếu hệ thống hỗ trợ xã hội và rào cản pháp lý. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2022) xác định sự kỳ thị và rào cản tiếp cận dịch vụ y tế là những yếu tố nguy cơ cốt lõi làm tổn hại sức khỏe tâm thần của nhóm LGBTQ+.

Chuyên gia lưu ý thêm chứng bức bối giới (Gender Dysphoria) - sự không khớp giữa giới tính sinh học và bản dạng giới - tự bản thân đã là một nguồn đau khổ tâm lý được ghi nhận về mặt lâm sàng. Kỳ thị xã hội không phải nguyên nhân duy nhất, mà là yếu tố làm trầm trọng thêm tình trạng vốn đã phức tạp này.

Tương tự anh Huỳnh Minh Thảo, nhà hoạt động thúc đẩy quyền LGBTQ+ tại Việt Nam, nhận định rằng áp lực phải che giấu và chống trả gần như là trạng thái mặc định của cộng đồng LGBT, và khi kéo dài, nó trở thành áp lực mạn tính nguy hiểm.

"Họ nghĩ rằng phải đủ mạnh mẽ, đủ giàu có, đủ quyền lực thì mới an toàn. Nhiều người cố dùng sự thành đạt làm 'áo giáp' để xã hội bớt khắt khe. Nhưng đây là một cái bẫy mòn mỏi", anh Thảo phân tích.

Điều đáng lo hơn là khi cần hỗ trợ tâm lý nhất, thường là giai đoạn hậu phẫu thuật, người chuyển giới lại có xu hướng tìm đến tư vấn truyền miệng trong cộng đồng thay vì các cơ sở y tế chính thống, vì sợ bị kỳ thị hoặc đã từng có trải nghiệm tiêu cực khi đến viện. Điều này làm tăng nguy cơ tự điều chỉnh liều hormone không đúng cách, dẫn đến biến chứng y tế nghiêm trọng.

Năm 2022, Bộ Y tế ban hành Công văn 4132/BYT-PC, yêu cầu nhân viên y tế tôn trọng người bệnh, không kỳ thị hay từ chối khám chữa bệnh vì xu hướng tính dục hay bản dạng giới. Đây là một tín hiệu chính sách tích cực, đặt nền tảng pháp lý để chuyển từ cách tiếp cận phán xét sang mô hình chăm sóc dựa trên phẩm giá con người.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa văn bản và thực tế vẫn còn lớn. Tại Hà Nội và TP HCM, một số trung tâm y tế đã cung cấp dịch vụ tư vấn tâm lý và sức khỏe tình dục cho cộng đồng LGBT, song dịch vụ điều trị nội tiết tố có tính khẳng định giới, chăm sóc hậu phẫu chuyên biệt và hỗ trợ pháp lý tích hợp vẫn còn rất hạn chế và chưa đồng đều giữa các địa phương.

Ông Thiện chỉ ra thực trạng Việt Nam đang thiếu nguồn nhân lực được đào tạo bài bản về chăm sóc sức khỏe tâm thần có tính khẳng định và tôn trọng bản dạng giới. Bên cạnh đó là các rào cản cộng hưởng: gia đình chưa chấp nhận, áp lực xã hội khiến người bệnh che giấu vấn đề tâm lý, chi phí trị liệu còn cao, thiếu không gian bảo mật và an toàn.

"Việc không được đáp ứng nhu cầu hỗ trợ về sức khỏe tâm thần càng khiến cuộc khủng hoảng của người chuyển giới tồi tệ hơn", anh Thảo nhấn mạnh.

Cách tiếp cận hiện đại trong sức khỏe tâm thần, theo Hiệp hội Chuyên môn Thế giới về Sức khỏe Chuyển giới (WPATH, Tiêu chuẩn Chăm sóc phiên bản 8, 2022), không tập trung vào việc "thay đổi" bản dạng giới của một cá nhân, mà hướng đến việc giảm các yếu tố gây stress kéo dài và cải thiện chất lượng sống toàn diện.

Để thu hẹp khoảng cách đó, các chuyên gia kiến nghị một số giải pháp cụ thể như đưa kiến thức về LGBTQ+ vào chương trình đào tạo bác sĩ, chuyên gia tâm lý và nhân viên y tế; xây dựng hướng dẫn chuyên môn rõ ràng cho chăm sóc sức khỏe tâm thần nhóm đa dạng giới, kèm cơ chế giám sát thực thi tại bệnh viện; phát triển mô hình hỗ trợ đa ngành kết hợp giữa tâm lý, nội tiết, công tác xã hội và pháp lý; mở rộng dịch vụ chi phí thấp hoặc hỗ trợ cộng đồng cho nhóm yếu thế.

Cơ quan nhà nước cũng cần đẩy nhanh lộ trình lập pháp để Luật Chuyển đổi giới tính có thể đi vào thực thi, chấm dứt khoảng trống pháp lý hiện tại.

Trong lúc đó, những người như Tâm, Liên phải vật lộn tìm ra cách sống sót. "Người chuyển giới cũng là con người, biết yêu thương và khát khao tổ ấm. Chỉ cần thật lòng muốn xây dựng cuộc sống, không có lý do gì phải thấy bản thân không xứng đáng", Tâm tự động viên.

Còn Liên, thay vì tiếp tục gồng mình chịu đựng sự cô độc, cô đang dần cởi bỏ lớp "áo giáp" hoàn hảo để tìm đến các nhóm hỗ trợ tâm lý cộng đồng, học cách trân trọng bản thân.

Tin Gốc: Vnexpress