Tối 25/4, Cole Tomas Allen, 31 tuổi, mang theo nhiều vũ khí xông vào địa điểm tổ chức tiệc tối dành cho phóng viên chuyên trách Nhà Trắng tại khách sạn Washington Hilton, nơi Tổng thống Donald Trump, Phó tổng thống JD Vance cùng nhiều quan chức cấp cao khác đang có mặt.
Nhiều tiếng súng đã vang lên trước khi Allen, nghi phạm đến từ California, bị khống chế. Vụ tấn công đã khiến bữa tiệc tôn vinh quyền tự do ngôn luận ở Mỹ trở nên hỗn loạn, khi các đặc vụ vũ trang hạng nặng lao vào hội trường, yêu cầu các nhà báo và khách mời nằm rạp xuống đất, rồi nhanh chóng hộ tống ông Trump cùng các quan chức ra ngoài.
Hai ngày sau vụ tấn công, Allen bị truy tố về tội âm mưu ám sát Tổng thống và có thể đối mặt án tù chung thân nếu bị kết án. Ngoài ra, nghi phạm còn bị cáo buộc vận chuyển trái phép vũ khí xuyên bang và nổ súng trong khi thực hiện hành vi bạo lực.
Sự việc là ví dụ mới nhất cho tình trạng bạo lực ngày càng gia tăng trong chính trường Mỹ. Hồi tháng 1, một người đàn ông đã dùng búa đập vỡ cửa sổ nhà Phó tổng thống Vance. Tháng 3, Bộ Tư pháp Mỹ buộc tội hai người đàn ông âm mưu thực hiện cuộc tấn công gần nhà Thị trưởng New York Zohran Mamdani.
Thống kê của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho hay các cuộc tấn công và âm mưu chống lại chính phủ Mỹ ở nước này đang ở mức cao nhất trong hơn 30 năm qua.
Lần đầu tiên trong 20 năm qua, các vụ tấn công từ những kẻ cực đoan cánh tả cao hơn cánh hữu, theo CSIS. Trong số 20 vụ tấn công và âm mưu được ghi nhận vào năm 2025, 10 vụ xuất phát từ phe cực tả và 8 vụ từ phe cực hữu.
Hơn một nửa số vụ tấn công của phe cánh tả cực đoan năm ngoái chủ yếu nhắm vào các sĩ quan kiểm soát nhập cư, đặc biệt là Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE), lực lượng mũi nhọn trong chiến dịch truy quét người nhập cư bất hợp pháp của Tổng thống Trump. Một vụ tấn công bất thành được ghi nhận nhắm vào trụ sở Ủy ban đảng Cộng hòa ở Michigan.
Bạo lực ở phe cực hữu cũng gia tăng. Tháng 6/2025, một nữ nghị sĩ đảng Dân chủ và chồng bà bị giết ở Minnesota. Trước đó vào tháng 1/2025, một phụ nữ ở Massachusetts đã nói với cảnh sát rằng bà ta dự định ném bom xăng vào chân người được đề cử làm Bộ trưởng Tài chính lúc bấy giờ là Scott Bessent.
Tháng 8/2025, một người đàn ông bài trừ vaccine Covid-19 đã bắn 500 phát đạn vào các văn phòng Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), khiến một cảnh sát thiệt mạng.
“Đây là mức độ bạo lực cao nhất mà chúng ta từng chứng kiến trong khoảng bốn thập kỷ qua”, phó giáo sư Carly Millerd của Đại học Nam Dakota ngày 27/4 nói.
Bà cho rằng mạng xã hội và việc dễ dàng tiếp cận thông tin sai lệch khiến tình hình hiện nay trở nên nghiêm trọng hơn, khi nhiều người “ngày càng tỏ ra sẵn sàng ủng hộ” bạo lực chính trị trên không gian mạng.
“Điều đó có thể là việc công kích một thượng nghị sĩ trên mạng, gửi những thông điệp thù hận, cho đến những hành vi bạo lực ngoài đời thực. Thông tin sai lệch đang lan truyền với tốc độ và quy mô lớn đã trở thành một thế lực chưa từng thấy trước đây”, bà nói.
Dữ liệu mạng xã hội cho thấy nghi phạm Allen từng là một sinh viên chăm chỉ, sáng dạ, đam mê trò chơi điện tử và chỉ sử dụng các bài đăng trên mạng xã hội để quảng bá trò chơi cũng như kênh YouTube ưa thích của mình.
Nhưng từ sau vụ ám sát bất thành nhắm vào ông Trump ở Butler, Pennsylvania vào tháng 7/2024, Allen đã chuyển mối quan tâm sang chính trị, đăng lại các bài viết suy đoán không có căn cứ rằng cuộc tấn công có thể là dàn dựng.
Sau khi ông Trump đánh bại bà Kamala Harris trong cuộc bầu cử tháng 11/2024, thái độ chính trị của Allen càng trở nên gay gắt. Cuối năm đó, anh ta liên tục đăng các bài viết tiêu cực về ông Trump, ủng hộ việc hủy bỏ kết quả bầu cử tổng thống. Những bài đăng gần đây của Allen thể hiện thông điệp thù hận và bạo lực ngày càng sâu sắc.
Bạo lực chính trị được định nghĩa là hành vi bạo lực có động cơ chính trị hoặc nhằm truyền tải một thông điệp chính trị hay đạt được một mục tiêu chính trị, theo các nhà nghiên cứu tại Trung tâm Đổi mới và Nghiên cứu về Cực đoan và Chia rẽ. Chuyên gia Morwari Zafar tại Đại học Georgetown gọi tình trạng bạo lực chính trị này là “thùng thuốc súng” trong lòng xã hội Mỹ.
James Piazza, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học bang Pennsylvania, cũng nhận định rằng trong vài năm qua, đặc biệt là kể từ ngày cuộc bạo loạn Đồi Capitol ngày 6/1/2021, Mỹ đã trải qua một giai đoạn gia tăng bạo lực chính trị. Nổi bật trong số đó là vụ ám sát hụt ông Trump hay vụ sát hại nhà hoạt động chính trị Charlie Kirk của đảng Cộng hòa.
Piazza cho hay các cuộc nghiên cứu của ông và nhiều học giả khác chỉ ra có một số tác nhân quan trọng dẫn đến bạo lực chính trị tại Mỹ ngày nay.
“Mỹ đang bị chia rẽ chính trị sâu sắc, nghĩa là người dân Mỹ đang chia rẽ gay gắt với nhau theo ranh giới đảng phái. Họ nghi ngờ và thù địch nhau, tạo ra một môi trường căng thẳng và bất ổn cho chính trị và đời sống công cộng”, ông nói.
Điều này tạo ra môi trường đầy rủi ro, nơi mọi cuộc bầu cử và tranh cãi chính trị đều có thể châm ngòi những cuộc tranh luận gay gắt. Phe này không còn xem thành viên phe kia là những người có quan điểm chính trị khác biệt, mà coi họ là kẻ xấu xa hoặc vô đạo đức.
“Môi trường phân cực đã khiến bạo lực chính trị trở nên bình thường hơn. Nó cũng làm giảm đi mức độ phản đối của công chúng mỗi khi bạo lực chính trị xảy ra. Điều này khiến những hành vi như vậy dễ xảy ra hơn”, ông nói.
Các bài phát biểu, bình luận chính trị ở nước Mỹ gần đây cũng trở nên gây chia rẽ và bạo lực hơn. Điều này song hành và góp phần “bình thường hóa” bạo lực chính trị, theo giáo sư Piazza. Đặc biệt, khi các chính trị gia sử dụng những lời lẽ ngày càng gay gắt để công kích đối thủ, điều này cũng sẽ thúc đẩy chủ nghĩa cực đoan và kích động những người có tư tưởng này hành động bạo lực.
Ông Piazza cho hay tin giả cũng là một tác nhân lớn dẫn tới bạo lực chính trị. Nhiều người tham gia vào các hành vi bạo lực chính trị gần đây dường như bị thúc đẩy bởi thuyết âm mưu và những hình thức tin giả khác, thường được lan truyền trên mạng xã hội.
“Điều này tạo điều kiện cho tình trạng cực đoan hóa và đã được chứng minh là thúc đẩy bạo lực chính trị trong một số trường hợp”, ông nói.
Một yếu tố quan trọng cuối cùng trong làn sóng bạo lực chính trị hiện nay là sự tấn công vào các chuẩn mực và thể chế dân chủ tại Mỹ, theo giáo sư Piazza.
Nền dân chủ Mỹ đang chịu những áp lực chưa từng có trong kỷ nguyên hiện đại. Điều này đã làm tổn hại lòng tin của người Mỹ vào chính phủ, sự tin tưởng vào các thể chế dân chủ và quan điểm về quy tắc dân chủ.
“Những cá nhân hoài nghi về dân chủ có nhiều khả năng bày tỏ sự ủng hộ hoặc khoan dung đối với bạo lực chính trị hơn”, ông nhận xét.
Để hạ nhiệt “thùng thuốc súng” này, giáo sư Piazza cho rằng việc các chính trị gia của cả đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa cùng lên án cuộc tấn công tối 25/4 và mọi hình thức bạo lực chính trị sẽ rất quan trọng. Các bình luận viên chính trị và những người có sức ảnh hưởng cũng nên lên án sự việc này và mọi hành vi sử dụng bạo lực chính trị khác.
“Nghiên cứu cho thấy rõ ràng rằng những gì giới tinh hoa chính trị, gồm các chính trị gia, nhà bình luận hay những người có tầm ảnh hưởng trên mạng, phát biểu sau những sự việc như vậy có tác động rất lớn tới thái độ của người dân. Họ nên sử dụng những ngôn từ không làm bình thường hóa kiểu hành vi bạo lực này”, ông nói.
Morgan Damman, người sắp bắt đầu chương trình tiến sĩ về chính trị Mỹ tại Đại học bang Louisiana vào cuối năm nay, cũng cho rằng điều mà các chính trị gia cần làm là thay đổi cách họ tương tác với cử tri.
“Sự giận dữ có thể nhận về rất nhiều ủng hộ, nhưng điều đó sẽ không hữu ích nếu bạn muốn giảm bớt một số hành vi bạo lực chính trị mà chúng ta đang chứng kiến”, Millerd nói.
Hôm qua (28.4), AP đưa tin chính quyền Tổng thống Trump sa thải các thành viên của Hội đồng Khoa học quốc gia. Đây là một hội đồng phi chính trị gồm các chuyên gia nổi tiếng chịu trách nhiệm tư vấn và giám sát NSF.
Trong bài viết đăng trên blog, Tổ chức Union of Concerned Scientists (UCS) chỉ trích: Nếu không có Hội đồng Khoa học quốc gia hoạt động trong thời gian tới, NSF sẽ không có sự hướng dẫn và giám sát của các chuyên gia độc lập, và công chúng không có thông tin về cách cơ quan này đang thực hiện sứ mệnh.
Được thành lập hơn 50 năm trước bởi các nhà khoa học và sinh viên tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) tại Mỹ, UCS là một liên minh phi lợi nhuận dựa trên cơ sở khoa học gồm hơn 400.000 công dân và nhà khoa học đang nỗ lực cải thiện môi trường và biến thế giới thành một nơi an toàn hơn.
UCS đặt ra lo lắng rằng Nhà Trắng trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump đang chính trị hóa các hoạt động khoa học. Tổ chức này nêu: "Có nhiều lý do khiến chúng ta lo lắng, bởi vì đây không phải là trường hợp đầu tiên can thiệp chính trị vào Hội đồng Khoa học quốc gia và NSF trong nhiệm kỳ thứ 2 của Tổng thống Trump. Năm ngoái, học giả nổi tiếng và cựu phó trợ lý của tổng thống là TS Alondra Nelson đã từ chức trong Hội đồng Khoa học quốc gia, với lý do mất tính liêm chính trong thể chế và sự can thiệp chính trị từ các quan chức Trump trong các cuộc thảo luận của hội đồng. Vào tháng 3, chính quyền đã đưa ra một ứng cử viên không đủ tiêu chuẩn, mâu thuẫn để lãnh đạo NSF…".
Quan điểm bảo thủ của chính quyền Trump từ sớm đã có sự bất đồng sâu sắc với giới khoa học, nhất là các đại học hàng đầu nước Mỹ. Phát biểu tại Hội nghị Bảo thủ quốc gia năm 2021, ông J.D Vance - hiện là Phó tổng thống Mỹ - chỉ trích rằng: "Các trường đại học ở đất nước chúng ta về cơ bản là tham nhũng và chỉ chú tâm lừa dối và dối trá, chứ không phải sự thật". "Các trường đại học không theo đuổi kiến thức và sự thật. Họ theo đuổi sự lừa dối và dối trá", ông Vance tuyên bố và kết luận bằng cách dẫn lại một câu nói của cố Tổng thống Mỹ Richard Nixon (1913 - 1994, tại vị từ năm 1969 - 1974) rằng: "Các giáo sư là kẻ thù".
Chính quyền của Tổng thống Trump thường xuyên ám chỉ các đại học và tổ chức khoa học có xu hướng nghiêng về đảng Dân chủ. Vị chủ nhân đương nhiệm Nhà Trắng cho rằng hoạt động của nhiều trường đại học đi ngược lại giá trị của nước Mỹ.
Kể từ khi Tổng thống Trump tiếp nhận nhiệm kỳ thứ 2 đến nay, hàng chục ủy ban cố vấn liên bang tại các cơ quan khoa học đã bị giải tán, đóng băng hoặc bị gián đoạn - một xu hướng tương tự như sự gián đoạn trong tư vấn khoa học trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump. Nhà Trắng cũng cắt giảm mạnh mẽ ngân sách dành cho các quỹ nghiên cứu khoa học cũng như hoạt động nghiên cứu của các đại học danh tiếng.
Đầu năm ngoái, Đại học Johns Hopkins đã phải sa thải hơn 2.000 nhân sự sau khi mất 800 triệu USD tài trợ liên bang. Đại học Harvard và Nhà Trắng đã có một cuộc tranh cãi, kiện cáo căng thẳng kéo dài nhiều tháng.
Nhà khoa học chính trị Matt Grossmann, thuộc Đại học bang Michigan (Mỹ), cho rằng: "Nỗ lực của chính quyền Tổng thống Trump để tiến hành chiến tranh văn hóa đã tiến xa hơn nhiều trong nhiệm kỳ thứ 2, với nhiều sự chuẩn bị và nhân sự được trao quyền sử dụng nhiều công cụ có sẵn hơn để khuyến khích và ép buộc các tổ chức văn hóa trong các danh mục thay đổi hành vi".
Không những vậy, chính quyền Tổng thống Trump còn hạn chế các chương trình trao đổi nghiên cứu, hạn chế cả các chương trình thu hút nhân tài nước ngoài như hình thức visa H-1B. Ông cho rằng những chương trình như vậy làm hạn chế quyền lợi của chính người Mỹ. Trong khi đó, ngược lại, nhiều người lo ngại sẽ làm suy yếu nước Mỹ nếu không có những chương trình thu hút nhân tài từ những nước khác.
Từ năm ngoái, ngay sau khi ông Trump quay lại Nhà Trắng chỉ vài tháng, nhà kinh tế học Paul Krugman đã cho rằng "những gì đang xảy ra với nước Mỹ" chính là một phiên bản của "Cách mạng văn hóa" mà nhà lãnh đạo Mao Trạch Đông từng phát động ở Trung Quốc.
Đối với các thành phố của Ukraine, tuần qua là một chuỗi trận pháo kích gần như liên tục bằng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, đỉnh điểm là cuộc tấn công tầm xa quy mô lớn nhất và không ngừng nghỉ nhất của Nga kể từ đầu xung đột.
Theo giới chức Ukraine, trong vòng 2 ngày 13/5 và 14/5, Nga đã phóng 1.567 UAV và hàng chục tên lửa vào các khu vực trên khắp Ukraine. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky mô tả cuộc tấn công này là "ồ ạt và hầu như liên tục”.
Cuộc tấn công đánh dấu một sự thay đổi trong tác chiến UAV của Nga trong vài tháng trở lại đây.
Trước đây, Nga chủ yếu dựa vào việc tấn công Ukraine bằng UAV Shahed cánh tam giác vào ban đêm để chúng khó bị phát hiện hơn. Tuy nhiên, giờ đây, họ đang bắt đầu triển khai chúng trong các khung giờ mở rộng kéo dài đến tận ban ngày, buộc người dân Ukraine phải trú ẩn trong nhiều giờ.
Igor Anokhin, một nhà phân tích cấp cao người Ukraine, người chuyên sàng lọc dữ liệu về các cuộc tấn công bằng Shahed của Nga cho Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington), cho biết đây là lần thứ năm Nga sử dụng chiến thuật tấn công kéo dài trong năm nay.
"Tôi chưa gọi đây là một mô hình ổn định, nhưng nó rõ ràng đang trở thành một mô hình vận hành mới", ông Anokhin nói.
Cuộc tấn công kéo dài đầu tiên là vào cuối tháng 3 khi Nga phóng gần 1.000 UAV vào Ukraine trong vòng 24 giờ. Đến tháng 4, Nga thực hiện các cuộc tấn công liên tục bằng UAV và tên lửa kéo dài suốt 32 giờ. Con số này trái ngược với mức trung bình hàng ngày từ 143 đến 219 UAV trong năm nay.
Theo các nhà quan sát, việc tấn công kéo dài chủ yếu nhằm gây sức ép tâm lý với Ukraine. "Mục đích là khiến cho các thành phố của Ukraine luôn trong tình trạng cảnh báo cao độ suốt nhiều giờ và nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng năng lượng cũng như các cơ sở hạ tầng quan trọng khác”, một nhà phân tích cho biết.
Chiến thuật này cũng kéo căng lưới phòng không nhiều tầng của Ukraine. Để chống lại các cuộc tấn công từ trên không, các lực lượng Ukraine triển khai một sự kết hợp giữa các đội súng máy cơ động, UAV đánh chặn, tác chiến điện tử và các tên lửa phòng thủ cao cấp.
Sức ép từ các cuộc tấn công đó có nguy cơ buộc Ukraine phải bắn những tên lửa đánh chặn hiếm hoi, đắt tiền để đánh chặn một UAV giá rẻ, tạo khoảng trống cho các tên lửa đạn đạo tìm đến mục tiêu.
Federico Borsari, một nhà nghiên cứu tại Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu chuyên về tác chiến UAV, nói rằng các cuộc tấn công ban ngày cũng có thể phục vụ cho một mục đích khác. Nhiều UAV mồi bẫy của Nga được trang bị các cảm biến quang - điện tử, có khả năng trinh sát chiến trường trong khi tiêu hao đạn dược phòng không của Ukraine.
"Các mục tiêu chính thường là các nhóm hỏa lực cơ động, các bệ phóng phòng không mặt đất và các mục tiêu quân sự có giá trị cao khác", ông Borsari cho biết thêm. Nói cách khác, các làn sóng tấn công bằng UAV vào ban ngày có thể xác định chính xác các mục tiêu giá trị cao cho cuộc tấn công tiếp theo.
Phân tích của ông Anokhin cho thấy trong tháng 4, 66% số UAV được Nga phóng đi là Shahed, trong khi số còn lại là mồi bẫy hoặc các loại máy bay không người lái tấn công khác.
Nga từng tấn công trong các khung giờ dài hơn trước đây, nhưng không phải ở quy mô này. Theo các nhà phân tích, một thay đổi then chốt là khả năng ngày càng tăng của Nga trong việc triển khai nhiều UAV hơn với tốc độ nhanh hơn, và các làn sóng tập kích bằng UAV kéo dài vào ban ngày sẽ trở thành một đặc điểm lâu dài hơn trong cuộc chiến.
Moscow đang chạy đua với thời gian để tăng tốc sản xuất UAV tại Alabuga, thuộc vùng Tatarstan, nơi đặt nhà máy sản xuất Shahed chính của Nga.
Theo ông Anokhin, việc triển khai Shahed của Nga đã tăng trưởng đều đặn kể từ đầu năm 2025 và hiện chiếm tỷ trọng lớn hơn trong các cuộc tấn công bằng UAV, tăng từ 59% tổng số lượt phóng vào mùa thu năm ngoái lên 64% vào mùa xuân năm nay.
Tuy nhiên, mạng lưới phòng không chắp vá của Ukraine dường như vẫn đang hoạt động hiệu quả. Ông Anokhin chỉ ra, trong khi gần 1/3 số UAV Shahed của Nga đánh trúng mục tiêu vào mùa thu năm ngoái, thì tỷ lệ đó đã giảm mạnh xuống còn khoảng 14% vào tháng 4.
Theo Hãng tin Reuters ngày 3-6, Tổng thống Mỹ Donald Trump nhận định nếu Phó tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio cùng nhau tranh cử trong cuộc bầu cử năm 2028, đây sẽ là một cặp đôi "bất khả chiến bại".
"Tôi nghĩ nếu ông Vance và ông Rubio trở thành một liên danh thì sẽ rất khó bị đánh bại" - ông Trump trả lời nhà báo Miranda Devine trong một chương trình podcast.
"Điều đó rất thú vị, nó thuộc về yếu tố con người, về sự kết hợp giữa con người với nhau. Tôi quan sát họ khi làm việc cùng nhau và thấy họ rất hòa hợp", ông nói thêm.
Ông chủ Nhà Trắng tiếp tục làm dấy lên các đồn đoán về người kế nhiệm, dù cả Phó tổng thống Vance và Ngoại trưởng Rubio đều nhiều lần giảm nhẹ những tin đồn liên quan đến tham vọng tranh cử năm 2028.
Thời gian qua, ông Vance và ông Rubio luân phiên xuất hiện tại các cuộc họp báo của Nhà Trắng để bảo vệ các chính sách của chính quyền ông Trump trước hàng loạt câu hỏi liên quan đến nhiều vấn đề khác nhau, trong đó có xung đột với Iran.
Gần đây, Ngoại trưởng Rubio cũng nhận được nhiều lời khen từ các thành viên Đảng Cộng hòa, thậm chí cả một số chính trị gia Dân chủ. Nhiều người đánh giá cao phong thái tự tin và khả năng ứng đáp dí dỏm của ông, khi có một lần ông sử dụng ví dụ về nhạc hip hop thập niên 1990 để mô tả lập trường đàm phán của Iran.
Theo Reuters, dù chưa có ứng viên nào chính thức tuyên bố tham gia cuộc đua vào Nhà Trắng trong cuộc bầu cử tháng 11-2028, nhưng các động thái chuẩn bị đã bắt đầu xuất hiện.
Phía Đảng Dân chủ, các ứng viên tiềm năng cũng đang từng bước xây dựng vị thế cho chiến dịch tranh cử năm 2028 của mình.
