Bệnh nhân thường ngủ sâu ngay khi đang đi bộ hoặc làm việc, sau đó tỉnh dậy trong tình trạng mất ký ức, ảo giác và suy nhược. Cơn buồn ngủ kéo dài từ một ngày đến gần một tuần, khiến người bệnh lảo đảo, khó nói và mất phương hướng. Hiện tượng này xuất hiện ở mọi lứa tuổi và cả động vật. Cư dân địa phương cho biết các cơn buồn ngủ thường xuất hiện theo đợt, phổ biến lúc tuyết tan và thay đổi theo hướng gió.
Bà Lyubov Bilkova, một người từng trải qua 8 cơn buồn ngủ, kể với đài truyền hình Vesti (Nga): “Người bệnh lờ đờ như say xỉn, có thể ngủ thiếp ngay lúc đang trò chuyện”.
Căn bệnh không trôi qua vô hại sau khi người dân tỉnh dậy. Các báo cáo y khoa ghi nhận nhiều trẻ em tại Kalachi mắc chứng bệnh não nhiễm độc. Ở người trưởng thành, tỷ lệ đột quỵ và thiếu máu não cục bộ tăng cao. Đặc biệt, nghiên cứu tâm lý chỉ ra hơn 90% nạn nhân có sự thay đổi về hành vi, thường xuyên cáu gắt và hung hăng do hệ thần kinh trung ương bị tổn thương bởi hóa chất.
Khi đó, các chuyên gia y tế loại trừ khả năng mắc chứng ngủ châu Phi do virus hay vi khuẩn. Các giả thuyết tập trung vào tàn dư ngành công nghiệp hạt nhân thời Liên Xô, do làng Kalachi nằm cạnh Krasnogorsk – thị trấn từng khai thác quặng uranium. Dù mỏ đóng cửa từ cuối thập niên 1980, cư dân cho rằng khu mỏ bỏ hoang gây hậu quả sức khỏe.
Ông Artem Grigoriev, Trưởng bộ phận nghiên cứu Viện An toàn Bức xạ thuộc Trung tâm Hạt nhân Quốc gia Kazakhstan, cho biết: “Nồng độ radon – một loại khí phóng xạ không màu, không mùi, được hình thành do sự phân hủy urani trong đất, nước và đá – tại đây cao gấp 4-5 lần bình thường, có thể xuất phát từ các mỏ quặng uranium lân cận”.
Năm 2015, đại diện chính phủ Kazakhstan công bố sự tích tụ khí carbon monoxide (CO) và hydrocarbon từ các mỏ cũ làm sụt giảm nồng độ oxy trong không khí, gây ra bệnh buồn ngủ. Sau kết luận này, chính quyền tổ chức sơ tán phần lớn cư dân, khu vực này chính thức đóng cửa từ năm 2015.
Tuy nhiên, đến năm 2020, tiến sĩ Byron Crape cùng các cộng sự tại Đại học Nazarbayev (Kazakhstan) đưa ra kết quả nghiên cứu mới, bác bỏ giả thuyết ngộ độc khí CO. Khảo sát hơn 200 cư dân cho thấy toàn bộ người bệnh dùng chung nguồn nước từ một nhà cung cấp.
Tiến sĩ Crape cho biết hóa chất quân sự chôn dưới hầm mỏ cũ đã rò rỉ vào mạch nước ngầm. Nồng độ hóa chất hấp thụ khác nhau quyết định thời gian và tần suất ngủ của mỗi người. Giả thuyết này lý giải việc đàn gia súc uống nước sông hoàn toàn khỏe mạnh, trong khi vật nuôi uống nước máy lại ngủ dài. Hiện tượng chỉ xảy ra vào mùa đông do loại hóa chất này phân hủy khi nhiệt độ nước trên 1 độ C.
Về đích danh loại hóa chất, nhóm nghiên cứu cho biết hiện chưa thể gọi tên chính xác. Nguyên nhân là các hầm mỏ thời Liên Xô đã xuống cấp trầm trọng, có nguy cơ sụp đổ cao, khiến việc lấy mẫu trực tiếp từ các thùng chứa dưới lòng đất gặp nguy hiểm. Nhóm chuyên gia hiện phải sử dụng các phương pháp mô hình hóa và thiết bị bay không người lái để tiếp cận.
Từ năm 2016 đến nay, khu vực này không ghi nhận thêm ca bệnh mới. Nhóm nghiên cứu giả định các thùng chứa hóa chất đã rò rỉ hết nên không còn gây ô nhiễm nguồn nước.
Hiện tại, 124 gia đình vẫn bám trụ lại quê hương, sống giữa những dãy chung cư bỏ hoang và tàn tích của khu mỏ cũ. Nhịp sống của họ dần ổn định với công việc đồng áng và chăn nuôi gia súc, dù khu vực này nay chỉ còn là một “thị trấn ma” giữa thảo nguyên Kazakhstan.
Những ngày đầu đi làm là khoảng thời gian vàng để quan sát, học hỏi và hiểu cách công việc hay một công ty vận hành ra sao để quen hơn.
Kiều Oanh (23 tuổi, TP.HCM) kể trước đây khi làm ở một công ty về sự kiện, Oanh thường hỏi anh chị về quy trình triển khai, những khó khăn từng gặp ở các năm trước, cũng như cách xử lý khủng hoảng trong thực tế. Nhờ vậy, đến khi được giao việc chính thức, bạn không còn quá bỡ ngỡ mà đã có hình dung và chuẩn bị từ trước.
Ngoài ra, Kiều Oanh còn chủ động chia sẻ với nhóm về những kỹ năng hoặc điểm mạnh của mình. Trong các buổi họp hoặc thảo luận nội bộ, việc đưa ra ý kiến phù hợp không chỉ giúp cô học nhanh hơn mà còn tạo ấn tượng với mọi người. Có khi các anh chị sẽ nhớ đến khả năng của mình và trao thêm nhiều cơ hội hơn trong công việc.
“Thay vì cảm thấy chán hay thụ động chờ việc, đây lại là khoảng thời gian rất tốt để quan sát và học hỏi môi trường làm việc thực tế.
Mình có thể chủ động tìm hiểu thêm về các hoạt động trước đây của công ty, các dự án mà phòng ban từng triển khai, cũng như cách team vận hành công việc”, Oanh nói.
Trong thời gian nghỉ hoặc lúc các anh chị rảnh, Kiều Oanh thường tranh thủ trò chuyện để hiểu thêm về background (nền tảng cá nhân) và trải nghiệm làm việc của các anh chị trước khi vào công ty và trong quá trình công tác tại đây.
Kim Dung (26 tuổi, nhân viên văn phòng TP.HCM) nói ngày đầu nên đi làm đúng giờ và cầm theo giấy bút, laptop hoặc bất kỳ thứ gì có thể ghi chú.
“Thêm một mẹo nữa là nên ghi nhớ tất cả tên người cùng bộ phận, không nhớ kịp thì ghi ra và học thuộc. Khi giao tiếp, gọi đúng tên thay vì “anh ơi, chị ơi” sẽ tạo thêm thiện cảm”, Dung nói.
Dung nói mới đi thực tập hoặc mới đi làm, thời gian đầu chưa được giao nhiều việc là chuyện khá bình thường. Thay vì ngồi chờ hoặc lướt điện thoại cho đỡ chán, hãy chủ động tìm hiểu quy trình làm việc của công ty, đọc các tài liệu nội bộ được phép tiếp cận, quan sát cách đồng nghiệp làm việc và ghi lại những điều chưa hiểu để hỏi sau.
Cô Phan Lê Thảo Nghi (giáo viên kỹ năng sống tại TP.HCM) cho hay thời gian đầu thực tập hoặc làm việc, việc chủ động làm quen và xây dựng mối quan hệ với đồng nghiệp rất quan trọng.
“Việc giao tiếp, tham gia các hoạt động chung giúp hiểu văn hóa doanh nghiệp, học hỏi kinh nghiệm, nhận được sự hỗ trợ cần thiết và tạo dựng hình ảnh chuyên nghiệp. Những mối quan hệ này cũng là nguồn lực hữu ích cho sự phát triển nghề nghiệp sau này”, cô Nghi nói.
Cô Thảo Nghi còn khuyên người mới nên dành thời gian tìm hiểu cơ cấu tổ chức của công ty, chức năng nhiệm vụ của từng phòng ban cũng như mối liên hệ giữa các bộ phận trong quá trình vận hành công việc.
Điều này giúp có cái nhìn tổng thể về tổ chức, hiểu được vai trò của vị trí mình đang đảm nhận và cách công việc của mình đóng góp vào mục tiêu chung của doanh nghiệp.
Quan sát là một phương thức học tập hiệu quả đối với người mới. Việc theo dõi cách đồng nghiệp xử lý công việc, trao đổi với khách hàng, làm việc nhóm, quản lý thời gian hay giải quyết các tình huống phát sinh sẽ giúp tích lũy nhiều kinh nghiệm thực tế. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, đây còn là cơ hội để học hỏi các kỹ năng mềm và tác phong làm việc chuyên nghiệp.
“Khi chưa rõ nhiệm vụ hoặc quy trình làm việc, người mới nên chủ động hỏi người hướng dẫn, đồng thời ghi chép những thông tin và kinh nghiệm quan trọng để tránh sai sót và thuận tiện cho công việc sau này”, cô Nghi nói.
Thay vì chờ đợi được giao việc, cô Thảo Nghi khuyên người mới chủ động đề nghị hỗ trợ các công việc phù hợp với khả năng của mình như nhập liệu, sắp xếp hồ sơ, tổng hợp tài liệu, chuẩn bị cuộc họp hoặc hỗ trợ các dự án đang triển khai đều là cơ hội.
Hòn đảo có biệt danh "nơi có mật độ dân số đông nhất thế giới". Các túp lều bám vào vách đá, tạo thành mạng lưới hẻm nhỏ vừa đủ hai người lách qua. Từng tấc đất đều được tận dụng để dựng nhà ở hoặc cơ sở kinh doanh.
Người dân tập trung tại hòn đảo này vì nguồn lợi thủy sản. Vùng nước sâu bao quanh Migingo có lượng lớn cá rô sông Nile. Việc sống tại đảo giúp ngư dân tiết kiệm nhiên liệu và tiếp cận người mua. Mỗi sáng, hơn 100 chiếc thuyền cập bến để giao hàng. Theo Islands, tại các thị trường quốc tế, phile cá rô sông Nile có giá xuất khẩu lên tới 300 USD cho khoảng 0,9 kg.
Migingo vận hành như một thành phố thu nhỏ với nhà hàng, quán bar, hiệu thuốc, thẩm mỹ viện và sòng bạc ngoài trời. Về y tế, hòn đảo có một phòng khám xử lý vết thương nhẹ hoặc xét nghiệm sốt rét, do một y tá phụ trách. Các ca bệnh nặng sẽ được chuyển vào đất liền Kenya. Tuy nhiên, điều kiện vệ sinh tại đây không đảm bảo khi người dân xả rác và nước thải xuống hồ.
Cư dân Migingo đến từ Kenya, Uganda và Tanzania, trong đó người Kenya chiếm khoảng 80%, ngôn ngữ chính là tiếng Swahili.
Daniel Obadha, thợ điện người Kenya, cho biết anh chọn Migingo vì lượng khách lớn từ vùng biên giới giúp kinh doanh thuận lợi, thu nhập cao hơn đất liền. Ngư dân Uganda Eddison Ouma kể anh bám trụ tại đây để đánh cá vì không có lựa chọn nghề nghiệp khác, mỗi năm chỉ về thăm gia đình hai lần.
Theo báo cáo của nền tảng Amusing Planet vào mùa cao điểm một đội ngư dân có thể kiếm tới 300 USD một ngày từ đánh bắt cá rô sông Nile. Những ngư dân cá nhân hoặc hộ gia đình nhỏ cũng có thể được 30-35 USD mỗi ngày, bằng thu nhập trung bình một tháng (thậm chí 2-3 tháng) của nhiều lao động tại các vùng nông thôn đất liền Kenya hay Uganda.
Lịch sử của Migingo gắn liền với những tranh chấp. Trước thập niên 1990, mỏm đá này chìm dưới nước hồ Victoria. Khi nước rút năm 1991, hai ngư dân Kenya tuyên bố quyền sở hữu, nhưng phía Uganda khẳng định công dân của họ định cư đầu tiên. Năm 2016, hai quốc gia lập ủy ban chung để xác định biên giới nhưng không đạt kết quả.
Hiện Kenya và Uganda cùng quản lý hòn đảo. Trên diện tích 2.000 m2, cảnh sát hai nước đều đóng quân. Người dân thường xuyên gặp hai lực lượng cảnh sát cùng đi tuần. Đôi khi họ chĩa súng vào nhau nhưng vào những ngày yên bình, lực lượng an ninh của hai bên và ngư dân lại cùng nhau uống bia, giải trí ở các quán bar.
Thông điệp của Tổng Bí thư gửi đến thanh niên dịp kỷ niệm 95 năm thành lập Đoàn có một điểm nhấn đáng suy nghĩ: yêu nước trong thời đại mới không còn dừng lại ở cảm xúc mà phải được đo bằng tri thức, năng lực hành động và khả năng chinh phục những đỉnh cao khoa học - công nghệ.
Đó không chỉ là một định nghĩa mới về lòng yêu nước, mà còn là một sự dịch chuyển căn bản trong cách nhìn về vai trò của thế hệ trẻ.
Thông điệp của Tổng Bí thư đặt thanh niên vào đúng "tọa độ" của thời đại - một kỷ nguyên mà sức mạnh quốc gia được đo bằng năng lực sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng thích ứng.
Nói cách khác, lòng yêu nước hôm nay không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành một yêu cầu rất cụ thể: học tốt hơn, làm việc hiệu quả hơn, sáng tạo nhiều hơn và đóng góp thiết thực hơn.
Trong một thời đại mà sự nổi tiếng có thể đến rất nhanh, nơi những "trào lưu" có thể chi phối hành vi của giới trẻ, lời nhắc "dám nghĩ, dám làm nhưng không tùy tiện, không chạy theo hào nhoáng nhất thời" mang ý nghĩa như một điểm tựa giá trị.
Ở đây có thể thấy một mối lo ngầm: nếu không có "la bàn" về lý tưởng và đạo đức, đổi mới sáng tạo có thể bị lệch hướng. Một sáng kiến chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó làm cho xã hội tốt hơn, khi nó phục vụ con người và góp phần làm cho đất nước mạnh hơn. Theo đó, sáng tạo không phải để thỏa mãn cái tôi mà để phụng sự cộng đồng.
Tất nhiên không thể chỉ kêu gọi người trẻ nỗ lực nếu thể chế vẫn còn rào cản, nếu môi trường chưa đủ khuyến khích sáng tạo, nếu giáo dục vẫn nặng về truyền thụ hơn là khai phóng.
Khi nhấn mạnh vai trò của Nhà nước, của các cơ sở giáo dục, của doanh nghiệp và tổ chức Đoàn trong việc tạo điều kiện, thông điệp ấy đã chuyển từ lời kêu gọi sang một yêu cầu mang tính hệ thống: muốn có một thế hệ sáng tạo phải có một hệ sinh thái sáng tạo.
Không thể có thành tựu bền vững nếu thiếu lao động nghiêm túc, không có công trình lớn nếu thiếu tích lũy bền bỉ. Trong một xã hội ngày càng đề cao tốc độ và kết quả nhanh, đây là một điểm cân bằng cần thiết. Thành công không phải là đường tắt mà là hành trình của kỷ luật, của học hỏi không ngừng và của sự tự hoàn thiện.
Điều đáng suy ngẫm nhất không nằm ở những lời kêu gọi lớn mà ở yêu cầu học không chỉ để có việc làm hay tiến thân nhưng để nâng cao năng lực cống hiến.
Khi việc học được đặt trong mối quan hệ với trách nhiệm đối với đất nước, nó vượt ra khỏi lợi ích cá nhân để trở thành một hành vi mang ý nghĩa công dân.
Một thế hệ thanh niên biết học để cống hiến, biết sáng tạo để phụng sự và biết khát vọng nhưng không rời xa giá trị - đó chính là nền tảng để một quốc gia phát triển bền vững.
Và có lẽ đó cũng là điều mà người đứng đầu của Đảng muốn gửi gắm, rằng tương lai đất nước không chỉ nằm ở những chính sách lớn mà bắt đầu từ cách mỗi người trẻ hiểu và thực hành hai chữ "yêu nước" trong đời sống hằng ngày.
