Sét đánh là một trong những hiện tượng thiên nhiên nguy hiểm nhất, thường để lại hậu quả nghiêm trọng hoặc thậm chí cướp đi sinh mạng con người chỉ trong tích tắc. Tuy nhiên, trên thế giới vẫn ghi nhận những trường hợp hiếm hoi sống sót sau nhiều lần bị sét đánh, khiến giới khoa học và cộng đồng không khỏi kinh ngạc. Những câu chuyện này không chỉ cho thấy sự khắc nghiệt của thiên nhiên, mà còn hé lộ khả năng sống sót phi thường của con người trong những tình huống tưởng chừng không thể vượt qua.
Điển hình một trường hợp sống sót qua hai lần bị sét đánh tưởng chừng khó tin, ông Danny Devine 66 tuổi, bang Kentucky, Mỹ cho biết cơ thể mình dường như đã thay đổi theo một cách kỳ lạ: ông có thể “cảm nhận” được thời tiết xấu và dự đoán cơn bão trước khi nó đến vài ngày.
Câu chuyện bắt đầu từ năm 2007, khi ông Danny lần đầu gặp nạn trong một buổi tiệc sinh nhật của cháu trai. Hôm đó, trời đang nắng đẹp bên hồ bơi thì một đám mây đen bất ngờ kéo đến và mưa đổ xuống. Ông bước ra ngoài, đi ngang sân để vào gara và ký ức cuối cùng chỉ dừng lại ở khoảnh khắc chạm tay vào cửa cuốn.
Khi tỉnh lại trong bệnh viện, ông hoàn toàn mất trí nhớ, không còn nhận ra vợ con hay ngôi nhà của mình. Bà Lisa, vợ ông, kể lại khoảnh khắc kinh hoàng: sét đã truyền qua tay ông và thoát ra ở chân. Con trai ông khi đó đã hoảng loạn vì bố ngừng thở và không còn mạch đập.
Ông phải nằm viện nhiều ngày và mất tới ba năm để dần hồi phục trí nhớ. Hành trình quay lại cuộc sống bình thường vô cùng gian nan: ông phải học lại từ những điều cơ bản như đọc, viết, đi lại và giao tiếp. Đến hiện tại, ông vẫn gặp khó khăn trong việc tập trung và xử lý thông tin vào mỗi buổi sáng.
“Ông ấy không còn là người đàn ông tôi từng kết hôn, nhưng đâu đó vẫn là anh ấy ngày trước,” bà Lisa chia sẻ.
Tưởng như bi kịch đã dừng lại, đến năm 2023, một cơn bão lớn khác lại ập đến. Hai vợ chồng đã rút các thiết bị điện trong nhà và ngồi tránh bão trong phòng khách. Tuy nhiên, ông Danny vô tình quên ngắt dây cáp TV. Một tia sét đánh vào nhà, truyền qua đường cáp, tạo ra một quả cầu lửa màu xanh di chuyển trong phòng rồi quét qua người bà Lisa trước khi đánh trúng ông Danny, hất ông khỏi ghế. May mắn, lần này ông chỉ bị choáng.
Sau lần thứ hai ấy, ông Danny cho biết mình bắt đầu có một cảm giác rất lạ là có thể nhận biết bão đến trước khoảng một đến hai ngày và thậm chí đoán được mức độ mạnh yếu. Điều bất ngờ hơn là theo lời vợ ông, những dự đoán này “hầu như chưa bao giờ sai”, theo Dailymail.
Các chuyên gia y tế cho rằng sét đánh có thể gây rối loạn tạm thời hệ thần kinh và hoạt động điện trong cơ thể. Tuy nhiên, gia đình ông tin rằng những thay đổi mà ông trải qua là lâu dài và đặc biệt.
Hiện tại, mỗi khi có dấu hiệu thời tiết xấu, gia đình ông lại chủ động rút điện các thiết bị, theo dõi sát dự báo thời tiết và hạn chế ra ngoài.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), khoảng 90% nạn nhân sét đánh sống sót, nhưng phần lớn phải đối mặt với di chứng lâu dài. Mỗi năm, hàng chục triệu tia sét xảy ra tại Mỹ, trong đó bang Florida được xem là khu vực có mật độ sét cao nhất thế giới.
Khi được khuyên nên thử vận may với vé số vì đã “quá may mắn”, ông Danny chỉ cười: “Xác suất trúng số còn thấp hơn cả việc bị sét đánh.”
Sét đánh trực tiếp là nguy hiểm nhất, có thể khiến khoảng 80% nạn nhân tử vong.
Sét không chỉ đánh thẳng mà còn gây nguy hiểm theo nhiều cách khác:
Dòng điện dư trong vật thể: Sét có thể “tồn tại” tạm thời trong cây, cột điện, đồ vật… và gây giật nếu chạm vào.
Dòng điện lan trên mặt đất: Người đứng gần điểm sét đánh có thể bị ảnh hưởng dù không bị đánh trúng trực tiếp.
Sét đánh tạt ngang: Sét “nhảy” từ vật thể bị đánh sang người đứng gần.
Sét truyền qua dây điện, cáp: Tivi, điện thoại, ổ cắm… có thể dẫn điện khi sét lan truyền.
Vào mùa mưa bão, cần theo dõi dự báo thời tiết thường xuyên, chủ động sắp xếp công việc và xác định trước các điểm trú ẩn an toàn để phòng tránh rủi ro khi có dông sét.
Quy tắc “nghe nhìn” để ước tính khoảng cách sét:
Thấy tia chớp rồi nghe tiếng sấm ngay lập tức, bạn đang ở rất gần khu vực sét đánh, nguy cơ nguy hiểm cao, cần tìm nơi trú ẩn ngay.
Sau vài giây mới nghe tiếng sấm, cơn dông còn ở xa hơn, nhưng vẫn cần cảnh giác.
Khoảng cách càng ngắn giữa chớp và sấm, sét càng gần bạn.
Khi có nơi trú ẩn an toàn:
Ưu tiên vào các tòa nhà kiên cố hoặc công trình có hệ thống chống sét.
Nếu đang di chuyển, có thể trú trong ô tô đóng kín cửa (không chạm vào khung kim loại trong xe khi có sét).
– Phòng tránh sét đánh khi ở trong nhà:
Tránh xa cửa sổ, cửa ra vào và các khu vực ẩm ướt như nhà tắm, bồn rửa, vòi nước.
Không sử dụng thiết bị điện không cần thiết; nên rút phích cắm trước khi dông đến.
Ngắt các thiết bị dễ dẫn điện như tivi, ăng-ten, dây điện thoại để tránh sét lan truyền.
– Phòng tránh sét đánh khi ở ngoài trời:
Không trú dưới cây cao hoặc đứng gần cột điện, hàng rào kim loại, xe đạp, xe máy.
Tránh các khu vực cao, trống trải hoặc dễ dẫn điện.
Nếu không có nơi trú ẩn, hãy tìm chỗ thấp, khô ráo; ngồi thấp người, thu nhỏ diện tích tiếp xúc với đất (không nằm xuống).
Không đứng tụ tập thành nhóm, nên tách ra để giảm rủi ro.
Khoảng cách giữa "tiếp cận thông tin" và "hiểu đúng"
Trong kỷ nguyên số, người tiêu dùng dễ tiếp cận thông tin chăm sóc sức khỏe, nhưng việc hiểu và áp dụng đúng kiến thức chuẩn y khoa vẫn là thách thức.
Một nghiên cứu năm 2026 trên hơn 3.500 người Việt cho thấy: 85,5% có thể tìm kiếm thông tin sức khỏe trực tuyến, nhưng 67,3% chưa đủ năng lực đánh giá và áp dụng đúng.
Tình trạng này đặc biệt rõ ở các phụ huynh. Theo khảo sát Vietnam Digital Mom 2025, có 64% bà mẹ thường xuyên đọc blog, website nuôi con; 68% tin vào "review online" và 47% tham khảo hội nhóm mạng xã hội. Điều này cho thấy sức ảnh hưởng lớn của truyền thông số, nhưng cũng kéo theo nguy cơ lan truyền các xu hướng dinh dưỡng thiếu cơ sở khoa học, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
Sứ mệnh kim chỉ nam dinh dưỡng cho cộng đồng
Trong bối cảnh đó, Viện Nghiên cứu Dinh dưỡng TP.HCM (NRI) ra mắt Hội Đồng Dinh Dưỡng Khoa Học Ứng Dụng, sử dụng nền tảng y học chứng cứ để thẩm định các xu hướng dinh dưỡng và các tin đồn thiếu căn cứ, với sự tham dự của gần 20 Phó giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ uy tín từ các bệnh viện và cơ sở y tế lớn như: PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, PGS.TS.BS Lê Thị Minh Hương; TS.BS Lưu Thị Mỹ Thục; ThS.BS.CKII Phạm Công Luận; TTƯT.BS. Trương Hữu Khanh; TTƯT.BS. Đặng Thị Kim Huyên.
Hội đồng tập trung vào việc tổ chức diễn đàn khoa học xoay quanh những chủ đề dinh dưỡng đang được quan tâm, giúp cộng đồng tiếp cận và áp dụng kiến thức đúng đắn trong chăm sóc sức khỏe hàng ngày.
ThS.BS.CKII Phạm Công Luận - cố vấn chuyên môn của Hội Đồng cho biết: "Các bác sĩ tham gia đều mong muốn đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng ngoài công tác khám chữa bệnh. Vì vậy, chúng tôi sẽ đồng hành để xây dựng Hội Đồng Dinh Dưỡng Khoa Học Ứng Dụng trở thành diễn đàn khoa học chính thống, giúp người dân tiếp cận nguồn thông tin dinh dưỡng đáng tin cậy".
Nguyên tắc hoạt động minh bạch và độc lập
Hội Đồng vận hành theo hai tầng chuyên môn gồm: Nhóm Cố vấn chuyên môn là các Chuyên Gia đầu ngành, chịu trách nhiệm xây dựng và thẩm định nội dung dựa trên y học chứng cứ; và Nhóm Bác Sĩ đồng hành chuyên môn đảm nhiệm truyền tải kiến thức theo cách dễ hiểu, gần gũi với cộng đồng.
Vận hành dựa trên các nguyên tắc nghiêm ngặt:
- Tính khách quan: Nội dung được thảo luận và công bố dựa trên các báo cáo khoa học, dữ liệu lâm sàng từ các tổ chức uy tín.
- Phi thương mại: Hội Đồng cam kết không nhận quảng cáo, không bị chi phối bởi lợi ích của bất kỳ nhãn hàng hay tập đoàn nào.
- Trách nhiệm xã hội: Với mục tiêu trở thành điểm tựa tin cậy để các bà mẹ thoát khỏi áp lực từ "ma trận thông tin" trên mạng xã hội.
Hướng tới xây dựng nền tảng tri thức dinh dưỡng bền vững, đáng tin cậy
Hội thảo đầu tiên được tổ chức với chủ đề: "Hiểu đúng - Khởi đầu chuẩn để thiết lập Lá Chắn Kép - Tiêu hóa & Miễn dịch ở trẻ nhỏ". Tại đây, các chuyên gia tập trung cung cấp góc nhìn khoa học về vai trò của hệ tiêu hóa và miễn dịch trong những năm đầu đời, làm rõ những hiểu lầm phổ biến của phụ huynh.
BS.CKI. Trần Thị Minh Nguyệt - Viện trưởng NRI chia sẻ: "Thời gian tới, chuỗi hội thảo sẽ tiếp tục khai thác các chủ đề dinh dưỡng được quan tâm, đồng thời lan tỏa thông tin trên đa nền tảng để trở thành nguồn tham khảo đáng tin cậy cho cộng đồng. Đây sẽ là một hành trình lâu dài, cần sự đồng hành của giới chuyên môn, truyền thông và toàn xã hội để tạo nên những thay đổi bền vững".
Nhiều gia đình có thói quen ngâm rau sống vào nước muối với niềm tin "sẽ sát khuẩn". Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học thực phẩm, nước muối loãng không hoạt động như một loại thuốc sát trùng để tiêu diệt vi khuẩn.
Đầu bếp Vũ Nhất Thông, sáng lập Trung tâm dạy nấu ăn Eric Vũ Cooking Class, cho biết cơ chế làm sạch của nước muối dựa trên nguyên lý vật lý về áp suất thẩm thấu. Khi pha muối vào nước ở nồng độ 2-3% (khoảng 20-30 gram muối trong một lít nước), dung dịch bên ngoài sẽ có nồng độ muối cao hơn bên trong tế bào vi sinh vật. Theo nguyên lý thẩm thấu, nước bên trong tế bào vi khuẩn và ấu trùng giun sán bị rút ra ngoài để cân bằng. Quá trình này khiến vi sinh vật mất nước, co lại, suy yếu và bong tróc khỏi bề mặt lá rau.
Để thực sự tiêu diệt các vi khuẩn gây bệnh như Salmonella hay E.coli, nồng độ muối phải đạt mức 10-20%. Tuy nhiên, ở nồng độ này, rau sẽ bị mất nước hoàn toàn và biến thành dạng rau muối chua (dưa muối), không còn phù hợp để ăn sống.
Do hiểu sai về cơ chế, người nội trợ thường mắc ba sai lầm khiến việc ngâm nước muối cho rau trở nên kém hiệu quả, thậm chí phản tác dụng:
Pha sai nồng độ
Nếu lượng muối quá ít (dưới 1%), dung dịch không đủ tạo ra áp suất thẩm thấu, vi sinh vật vẫn bám chặt trên bề mặt rau. Ngược lại, nồng độ muối quá cao (trên 5%) sẽ gây ra hiện tượng thẩm thấu ngược, rút nước và các dưỡng chất tan trong nước (như vitamin C) từ tế bào rau ra ngoài. Rau sẽ bị héo rũ, mất độ giòn và hao hụt dinh dưỡng. Mức nồng độ tối ưu được khuyến cáo là 2-3%.
Thời gian ngâm không phù hợp
Việc ngâm rau dưới 5 phút không đủ thời gian để áp suất thẩm thấu phát huy tác dụng. Ngược lại, ngâm quá 30 phút sẽ khiến rau hút ngược nước muối vào trong, đồng thời hòa tan và làm thất thoát nhóm vitamin B, C. Các chuyên gia khuyến cáo thời gian ngâm lý tưởng chỉ từ 10 đến 15 phút.
Không rửa lại bằng nước sạch
Đây là sai lầm phổ biến và nghiêm trọng nhất. Nước muối chỉ làm vi khuẩn và ấu trùng tách khỏi rau và lơ lửng trong nước. Nếu vớt rau ra ăn ngay, các vi sinh vật này sẽ bám ngược trở lại bề mặt.
Để đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, quy trình sơ chế rau sống cần tuân thủ 4 bước:
Loại bỏ các phần lá héo, dập nát, cắt bỏ gốc rễ.
Rửa sơ dưới vòi nước chảy nhằm mượn lực cơ học cuốn trôi 60-70% đất cát và bụi bẩn.
Ngâm rau trong dung dịch nước muối 2-3% từ 10-15 phút để bóc tách ấu trùng, vi khuẩn.
Rửa lại dưới vòi nước chảy từ 2 đến 3 lần để xả trôi hoàn toàn vi sinh vật và lượng muối dư thừa.
Ngoài ra, đối với mối lo ngại về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, nghiên cứu trên tạp chí khoa học Journal of Agricultural and Food Chemistry chỉ ra baking soda (Sodium Bicarbonate) mang lại hiệu quả cao hơn nước muối. Việc ngâm rau trong dung dịch baking soda 1% (10 gram/lít nước) từ 12-15 phút có thể phân hủy 80-96% dư lượng thuốc trừ sâu nhóm Organophosphate. Môi trường kiềm nhẹ (pH 8-9) của baking soda sẽ thúc đẩy phản ứng thủy phân, phá vỡ cấu trúc hóa học của thuốc trừ sâu thành các hợp chất không độc hại.
Người nội trợ có thể thay thế muối bằng baking soda ở bước ngâm, sau đó vẫn tiến hành xả sạch lại dưới vòi nước chảy để tối ưu hóa việc loại bỏ cả hóa chất lẫn vi sinh vật.
Sau nhiều năm làm công chức, Wangmo, 35 tuổi, quyết định sang định cư tại Canberra, Australia. "Tôi có mọi thứ mình cần ở Bhutan, nhưng vẫn ra đi vì cảm thấy bản thân ngày càng mờ nhạt và bị lãng phí", Wangmo nói. Cô cho biết môi trường làm việc nặng tính cấp bậc, ít cơ hội thăng tiến và phụ thuộc quan hệ cá nhân là lý do khiến cô quyết định nghỉ việc.
Bhutan thường được biết đến với tên gọi "quốc gia hạnh phúc nhất thế giới" do áp dụng chỉ số Tổng hạnh phúc quốc gia (GNH) làm thước đo sự phát triển, thay vì chỉ dựa vào Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Khái niệm này được khởi xướng vào những năm 1970, đánh giá chất lượng cuộc sống trên 9 tiêu chí: mức sống, sức khỏe, giáo dục, môi trường, cộng đồng, sử dụng thời gian, sức khỏe tâm lý, quản trị và văn hóa.
Dù vậy, theo kết quả khảo sát GNH năm 2022, chỉ 48% người dân Bhutan từ 15 tuổi trở lên được phân loại là "hạnh phúc". Khoảng 52% dân số còn lại thuộc nhóm "chưa hạnh phúc" do thiếu hụt các điều kiện cơ bản. Báo cáo Hạnh phúc Thế giới năm 2019 cũng chỉ xếp hạng Bhutan đứng thứ 95 trên tổng số 156 quốc gia về chỉ số này.
Bhutan đang đối mặt tình trạng chảy máu chất xám. Nhiều cử nhân, chuyên gia trẻ ra nước ngoài không phải vì thất nghiệp mà vì mất niềm tin vào triển vọng phát triển trong nước. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới chỉ ra khoảng 53% người Bhutan có kỹ năng cao và công chức trình độ đại học có xu hướng di cư, so với tỷ lệ 7% ở lao động phổ thông. Hiện có hơn 65.000 người Bhutan sống ở nước ngoài, tương đương 9% dân số.
Số liệu từ Ủy ban Dịch vụ Dân sự Hoàng gia Bhutan cho thấy từ năm 2023 đến 2025, có khoảng 1.500 công chức thôi việc. Nhóm nghỉ việc nhiều nhất thuộc độ tuổi 27-35, tập trung ở các ngành công nghệ thông tin, điều dưỡng và kỹ thuật. Gần 10% nhân sự nghỉ trong năm đầu tiên và 32% rời đi khi mới vào nghề.
Australia là điểm đến hàng đầu. Trong 6 tháng đầu năm tài chính 2025-2026, nước này cấp thị thực cho hơn 5.900 người Bhutan. Nhiều du học sinh Bhutan chuyển sang học các nghề như thợ mộc, thợ lát gạch, thợ hàn để dễ xin việc và định cư.
Latso, một phụ nữ Bhutan có gia đình sống tại Australia, cho biết cô đã từ bỏ quốc tịch quê hương vào đầu năm ngoái để nhập tịch Australia do Bhutan không cho phép song tịch.
Tình hình trong nước ngày càng khó khăn với người trẻ. Mức lương thấp cùng áp lực chi phí nhà ở và sinh hoạt khiến họ khó tích lũy hoặc xây dựng cuộc sống. Nhiều người phải sống cùng bố mẹ đến 30 tuổi vì không đủ khả năng tài chính để ra ở riêng. Làn sóng chuyển sang Australia cũng khiến doanh nghiệp tư nhân tại Bhutan khó tuyển và giữ nhân sự. Nhiều vị trí lương thấp gần như không có người gắn bó lâu dài vì thu nhập trì trệ trong nhiều năm.
Từ năm 2023, Bhutan triển khai các chương trình khuyến khích công dân về nước nhưng hiệu quả chưa cao. Đến tháng 5/2025, chỉ 170 người trở về. Chương trình ghi nhận 570 người đăng ký trong năm tài chính 2024-2025 và thêm 53 người đăng ký trong năm tài chính 2025-2026.
Anh Thinley Wangchuk, đang sống tại Australia, cho biết nhiều người ngần ngại về nước do cơ hội việc làm hạn chế và mức lương chưa tương xứng.
Dù gây thiếu hụt lao động, làn sóng di cư mang về nguồn ngoại tệ lớn. Năm 2025, lượng kiều hối gửi về Bhutan đạt 342,9 triệu USD, tăng hơn gấp đôi mức 164,4 triệu USD của năm 2024. Trong đó, kiều hối từ Australia chiếm phần lớn với 253,3 triệu USD.
