Bộ Tư pháp Mỹ ngày 2/6 thông báo dừng triển khai Quỹ Chống Vũ khí hóa 1776 trị giá gần 1,8 tỷ USD, sau khi thẩm phán Leonie Brinkema của Tòa án Liên bang Khu vực Đông Virginia ra lệnh tạm thời chặn bộ này thành lập chương trình triển khai hồi cuối tuần trước cho đến ít nhất là ngày 12/6, khi phiên điều trần mới được tổ chức.
Dù tuyên bố sẽ chấp hành phán quyết của tòa án, Bộ Tư pháp Mỹ vẫn bày tỏ sự phản đối gay gắt. Cơ quan này khẳng định Quỹ Chống Vũ khí hóa được thành lập hoàn toàn vì mục đích phi đảng phái – mở cửa cho cả người thuộc phe Dân chủ, Cộng hòa lẫn độc lập – nhằm bù đắp cho những cá nhân từng bị bức hại và đối xử bất công.
Ông Trump và các đồng minh Cộng hòa từ lâu cho rằng chính quyền Joe Biden đã dùng hệ thống tư pháp để nhắm vào họ một cách bất công. Theo khuôn khổ Quỹ Chống Vũ khí hóa 1776, ngân sách liên bang sẽ được dùng để bồi thường cho những cá nhân cho rằng họ từng bị chính quyền Biden nhắm mục tiêu, truy bức hoặc đối xử bất công vì động cơ chính trị.
Chương trình bị phe Dân chủ và nhiều tổ chức giám sát gọi là “quỹ đen”, với các tiêu chí xét duyệt bị cho là thiếu minh bạch, có thể tạo lợi ích cho các đồng minh ông Trump.
Tranh cãi gia tăng sau khi những người ủng hộ ông Trump, trong đó có một số người từng bị truy tố vì liên quan vụ bạo loạn Đồi Capitol tháng 1/2021, bày tỏ ý định nộp yêu cầu nhận tiền. Ngay trong ngày đầu trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã ân xá hoặc giảm án cho khoảng 1.500 bị cáo bị kết tội trong vụ bạo loạn, khẳng định họ bị đối xử bất công.
Theo giới quan sát, việc không kháng cáo phán quyết của thẩm phán Brinkema cho thấy chính quyền đang đối mặt sức ép lớn từ các nghị sĩ của cả hai đảng, những người có nhiều quan ngại nghiêm trọng về chương trình. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson đã gặp ông Trump tại Nhà Trắng ngày 1/6 để thảo luận về quỹ này, CBS News dẫn nguồn thạo tin cho biết.
Sức ép lên đến đỉnh điểm trong cuộc họp kín của nhóm nghị sĩ Cộng hòa tại Thượng viện tháng trước, khi nhiều thượng nghị sĩ chất vấn quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche về quỹ này. Cuộc họp được mô tả là căng thẳng, với nhiều ý kiến bất bình về chương trình và thời điểm triển khai, khiến lãnh đạo Cộng hòa phải hủy kế hoạch bỏ phiếu về ngân sách cho các cơ quan thực thi nhập cư thuộc Bộ An ninh Nội địa.
Phe Dân chủ cũng đe dọa ép Thượng viện phải biểu quyết công khai về quỹ này, đẩy đảng Cộng hòa vào thế khó khi một số thượng nghị sĩ của họ có thể cùng phe Dân chủ phản đối chương trình. “Sẽ không ai có thể né tránh vấn đề này”, Thượng nghị sĩ Dân chủ Adam Schiff của bang California, nói trong họp báo 1/6.
Lãnh đạo phe đa số Thượng viện John Thune cho biết ông đã trao đổi với ông Trump vào cuối tuần. “Tôi cho rằng cách xử lý tốt nhất là chính quyền khai tử quỹ này”, ông Thune nói.
Viết trên mạng xã hội Truth Social vào sáng qua (10.4, theo giờ VN), Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc: "Iran đang làm rất tệ, thậm chí có người cho là thiếu trung thực, đối với việc cho phép tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Đó không phải là thỏa thuận mà chúng tôi đã đạt được!".
Trước đó vài giờ, ông Trump viết: "Có thông tin cho rằng Iran đang thu phí từ các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz. Họ không nên làm vậy, và nếu có, họ nên dừng lại ngay lập tức!".
Thực tế, sau khi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được công bố, thì theo số liệu được công bố bởi Công ty nghiên cứu dữ liệu hàng hải Lloyd's List Intelligence, ngày 8.4 và 9.4 lần lượt chỉ có 6 và 3 tàu đi qua eo biển Hormuz. Tương tự, một nghiên cứu của BBC cũng chỉ ra hơn 12 tiếng sau khi lệnh ngừng bắn được công bố, đến 14 giờ ngày 8.4 chỉ có 3 tàu "thông chốt" qua eo biển này. Các con số vừa nêu vẫn quá thấp so với mức trung bình khoảng 130 tàu qua lại eo biển Hormuz mỗi ngày trước khi xung đột nổ ra. Thậm chí, mật độ tàu "thông chốt" vài ngày qua còn thấp hơn số lượng 71 tàu qua eo biển từ ngày 30.3 - 5.4 khi Iran nới lỏng một phần eo biển Hormuz.
Việc tàu qua eo biển Hormuz vẫn còn hạn chế là vì nhiều nguyên nhân. Trước hết, tuyên bố ngừng bắn được ban hành thì hầu hết tàu hàng vẫn chờ đánh giá từ các hãng bảo hiểm hàng hải đánh giá rủi ro. Phần lớn các tàu chỉ có thể "thông chốt" nếu các hãng bảo hiểm đồng ý chịu trách nhiệm sau khi đánh giá rủi ro. Quá trình này đòi hỏi thời gian.
Bên cạnh đó, Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã công bố bản đồ hàng hải mới ở khu vực eo biển Hormuz. Theo đó, hải trình mà các tàu thường qua lại trước khi cuộc xung đột nổ ra sẽ gặp phải khu vực đã bị cài thủy lôi. Chính vì thế, các tàu phải lưu thông theo hải trình do IRGC hướng dẫn. Hải trình mới khá gần với các căn cứ hải quân của Iran, nên Tehran dễ dàng kiểm soát việc di chuyển của các tàu, thậm chí trở thành tiền đề quan trọng khi áp dụng thu phí. Các tàu phải làm thủ tục xin phép với Iran để có thể qua eo biển.
Giới phân tích lo ngại lưu lượng tàu qua Hormuz chỉ tăng nhanh trở lại sau khi Iran hoàn thiện chương trình thu phí đối với các tàu đi qua eo biển này. Việc Iran thu phí lại đặt ra một rắc rối khác cho các tàu. Đó là IRGC bị Mỹ và châu Âu đưa vào danh sách các nhóm khủng bố, nên nếu các tàu chi tiền cho IRGC để được "thông chốt" thì số tiền này không được các hãng bảo hiểm của Mỹ và châu Âu chi trả.
Với tình hình tàu qua eo biển Hormuz vẫn rất hạn chế, thì có lẽ cần một khoảng thời gian mới có thể giải tỏa hết khoảng hơn 800 tàu còn bị mắc kẹt tại vùng biển này. Không những vậy, ngay cả khi eo biển Hormuz dần bình thường hóa trở lại thì vẫn cần một khoảng thời gian nhất định để các quốc gia trong khu vực nối lại việc khai thác và chế biến dầu khí vốn bị ngưng trệ suốt thời gian qua. Thêm vào đó, việc đàm phán giữa Mỹ và Iran cũng đang gặp nhiều thách thức.
Trước thực tế trên, nguồn cung dầu và khí hóa lỏng vẫn chưa có những diễn biến thực sự khả quan. Cho nên, giá dầu Brent và WTI hôm qua (10.4) đã tăng trở lại lên mức xấp xỉ 100 USD/thùng sau khi xuống còn khoảng 90 USD/thùng nhờ lệnh ngừng bắn.
Ảnh hưởng của cuộc chiến Iran đối với kinh tế thế giới ngày càng thêm sâu sắc. Hôm qua, AFP dẫn lời Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva thông báo hạ mức dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm nay. Bà cho rằng cuộc chiến đã khiến cho chi phí năng lượng tăng vọt, thiệt hại cơ sở hạ tầng, gián đoạn nguồn cung và sự sụp đổ niềm tin thị trường dẫn đến đè nặng lên tăng trưởng. Điều này tạo ra những "vết xẹo" dài cho nền kinh tế toàn cầu. Bà Georgieva cũng cho biết dự kiến sẽ chuẩn bị từ 20 - 50 tỉ USD để hỗ trợ cán cân thanh toán khẩn cấp cho các quốc gia bị ảnh hưởng bởi chiến tranh. Thêm vào đó, là kế hoạch hỗ trợ khoảng 45 triệu người không được đảm bảo lương thực do cuộc xung đột.
Ngày 14-5, Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh, đánh dấu chuyến thăm đầu tiên của một đương kim Tổng thống Mỹ tới quốc gia châu Á này sau gần một thập kỷ.
Trong ngày đầu tiên của chuyến công du kéo dài hai ngày, lãnh đạo hai cường quốc đã có cuộc hội đàm kín trong hơn hai giờ đồng hồ.
Theo tạp chí Time, nội dung thảo luận xoay quanh quan hệ song phương Mỹ - Trung, cuộc chiến tại Iran, chính sách của Mỹ đối với Đài Loan và các vấn đề nóng hổi khác.
Phát biểu trong nghi thức nâng ly chúc mừng tại Đại lễ đường Nhân dân, Tổng thống Trump đã mô tả sự đón tiếp nồng hậu của nước chủ nhà dành cho ông là một "sự chào đón thực sự lộng lẫy" và "không giống bất kỳ nơi nào khác".
Tại yến tiệc ở Đại lễ đường Nhân dân, Chủ tịch Tập Cận Bình đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì mối quan hệ ổn định với Washington.
"Công cuộc phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa và nỗ lực đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại có thể song hành cùng nhau. Chúng ta phải khiến điều đó thành hiện thực và tuyệt đối không để xảy ra sai sót", ông Tập khẳng định.
Tháp tùng Tổng thống Trump trong chuyến đi này có phái đoàn doanh nhân Mỹ với sự góp mặt của các "ông trùm" tài chính, công nghệ như CEO Công ty Tesla Elon Musk và CEO Hãng chip Nvidia Jensen Huang.
Trang tin Mizan Online thuộc hệ thống tư pháp Iran ngày 20/4 thông báo án tử hình đối với Mohammad Masoom-shahi và Hamed Validi đã được thi hành vào rạng sáng cùng ngày.
Cả hai bị kết án với tội danh "moharebeh", tức "gây chiến chống lại Thượng đế", tội danh có khung hình phạt cao nhất là án tử hình theo luật pháp Iran. Ngoài ra, họ còn bị buộc tội hợp tác với các nhóm thù địch và tiếp tay cho chính phủ Israel thông qua một mạng lưới gián điệp có liên hệ với cơ quan tình báo Mossad.
Kể từ khi chiến sự với Israel - Mỹ nổ ra vào ngày 28/2, Iran đã thông báo thi hành án đối với nhiều tử tù bị cáo buộc làm việc cho tình báo Israel.
Lực lượng phản gián thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuần trước thông báo đã bắt 4 người tại tỉnh Gilan, miền bắc nước này, với cáo buộc làm việc cho Mossad. Các nghi phạm được cho là đã chụp ảnh các địa điểm quân sự và an ninh quan trọng của Iran, sau đó gửi tọa độ thông qua mạng xã hội cho tình báo Israel.
IRGC khẳng định các lực lượng tình báo và an ninh Iran đang giám sát chặt chẽ mọi hoạt động liên quan đến những cá nhân bị nghi liên kết với cơ quan tình báo nước ngoài, đồng thời cảnh báo mọi sai phạm khi bị phát hiện sẽ chịu hình phạt nghiêm khắc.
Ở tỉnh Sistan và Balouchestan, lực lượng an ninh Iran cũng tuyên bố đã triệt phá nhiều "nhóm khủng bố" kể từ khi xung đột nổ ra. Theo thông báo từ căn cứ đặc nhiệm Quds thuộc IRGC ở khu vực, tổng cộng 55 nghi phạm đã bị bắt và 13 người khác "bị tiêu diệt".
Các nhóm này bị cáo buộc có kế hoạch tiến hành phá hoại song song với những cuộc không kích của Mỹ và Israel. Lực lượng an ninh Iran cũng thu giữ một lượng lớn vũ khí, bao gồm đạn dược, súng trường, chất nổ và thiết bị liên lạc. IRGC cho rằng các nghi phạm dự định gài bom trên đường, tấn công các cơ sở quân sự, ám sát quan chức cấp cao và xác định vị trí hạ tầng trọng yếu.
