Bộ Tư pháp Mỹ ngày 2/6 thông báo dừng triển khai Quỹ Chống Vũ khí hóa 1776 trị giá gần 1,8 tỷ USD, sau khi thẩm phán Leonie Brinkema của Tòa án Liên bang Khu vực Đông Virginia ra lệnh tạm thời chặn bộ này thành lập chương trình triển khai hồi cuối tuần trước cho đến ít nhất là ngày 12/6, khi phiên điều trần mới được tổ chức.
Dù tuyên bố sẽ chấp hành phán quyết của tòa án, Bộ Tư pháp Mỹ vẫn bày tỏ sự phản đối gay gắt. Cơ quan này khẳng định Quỹ Chống Vũ khí hóa được thành lập hoàn toàn vì mục đích phi đảng phái – mở cửa cho cả người thuộc phe Dân chủ, Cộng hòa lẫn độc lập – nhằm bù đắp cho những cá nhân từng bị bức hại và đối xử bất công.
Ông Trump và các đồng minh Cộng hòa từ lâu cho rằng chính quyền Joe Biden đã dùng hệ thống tư pháp để nhắm vào họ một cách bất công. Theo khuôn khổ Quỹ Chống Vũ khí hóa 1776, ngân sách liên bang sẽ được dùng để bồi thường cho những cá nhân cho rằng họ từng bị chính quyền Biden nhắm mục tiêu, truy bức hoặc đối xử bất công vì động cơ chính trị.
Chương trình bị phe Dân chủ và nhiều tổ chức giám sát gọi là “quỹ đen”, với các tiêu chí xét duyệt bị cho là thiếu minh bạch, có thể tạo lợi ích cho các đồng minh ông Trump.
Tranh cãi gia tăng sau khi những người ủng hộ ông Trump, trong đó có một số người từng bị truy tố vì liên quan vụ bạo loạn Đồi Capitol tháng 1/2021, bày tỏ ý định nộp yêu cầu nhận tiền. Ngay trong ngày đầu trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã ân xá hoặc giảm án cho khoảng 1.500 bị cáo bị kết tội trong vụ bạo loạn, khẳng định họ bị đối xử bất công.
Theo giới quan sát, việc không kháng cáo phán quyết của thẩm phán Brinkema cho thấy chính quyền đang đối mặt sức ép lớn từ các nghị sĩ của cả hai đảng, những người có nhiều quan ngại nghiêm trọng về chương trình. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson đã gặp ông Trump tại Nhà Trắng ngày 1/6 để thảo luận về quỹ này, CBS News dẫn nguồn thạo tin cho biết.
Sức ép lên đến đỉnh điểm trong cuộc họp kín của nhóm nghị sĩ Cộng hòa tại Thượng viện tháng trước, khi nhiều thượng nghị sĩ chất vấn quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche về quỹ này. Cuộc họp được mô tả là căng thẳng, với nhiều ý kiến bất bình về chương trình và thời điểm triển khai, khiến lãnh đạo Cộng hòa phải hủy kế hoạch bỏ phiếu về ngân sách cho các cơ quan thực thi nhập cư thuộc Bộ An ninh Nội địa.
Phe Dân chủ cũng đe dọa ép Thượng viện phải biểu quyết công khai về quỹ này, đẩy đảng Cộng hòa vào thế khó khi một số thượng nghị sĩ của họ có thể cùng phe Dân chủ phản đối chương trình. “Sẽ không ai có thể né tránh vấn đề này”, Thượng nghị sĩ Dân chủ Adam Schiff của bang California, nói trong họp báo 1/6.
Lãnh đạo phe đa số Thượng viện John Thune cho biết ông đã trao đổi với ông Trump vào cuối tuần. “Tôi cho rằng cách xử lý tốt nhất là chính quyền khai tử quỹ này”, ông Thune nói.
"Họ sử dụng tên lửa phòng không vác vai với đầu dò tầm nhiệt và cần có may mắn để bắn được mục tiêu. Iran đã bắn trúng tiêm kích, quả đạn bị hút vào động cơ", Tổng thống Mỹ Donald Trump nói trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng ngày 6/4.
Tổng thống Trump khẳng định đã đưa ra quyết định mạo hiểm khi chỉ đạo quân đội Mỹ thực hiện mọi biện pháp cần thiết để giải cứu các phi công. "Hoạt động này có thể khiến 100 binh sĩ Mỹ thiệt mạng, thay vì chỉ 1-2 người", ông nói.
Trong cuộc giải cứu phi công đầu tiên, trực thăng Mỹ phải đối mặt với hỏa lực của Iran ở cự ly rất gần. Phi công còn lại bị thương, phải tự sơ cứu và trốn chạy khỏi lực lượng Iran trong 48 tiếng trước khi được cứu.
Ông Trump cho biết Mỹ triển khai lực lượng giải cứu quy mô lớn để đánh lạc hướng Iran. "Chúng tôi muốn họ nghĩ anh ấy ở nơi khác. Iran có lực lượng quân sự khổng lồ gần nơi phi công này ẩn náu, hàng nghìn người tham gia truy lùng anh ấy. Do đó chúng tôi dàn trải lực lượng tại 7 nơi khác nhau và khiến đối phương bối rối", ông nói.
Iran chưa bình luận về thông tin trên hay công bố cách bắn rơi tiêm kích F-15E Mỹ. Quân đội Iran sở hữu nhiều loại tên lửa phòng không vác vai, trong đó có dòng 9K32 Strela, 9K38 Igla, Verba mua của Liên Xô và Nga, cùng sản phẩm nội địa Misagh.
Tiêm kích đa năng F-15E Mỹ bị bắn rơi trong lúc làm nhiệm vụ chiến đấu ở Iran hôm 3/4, tổ lái hai người nhảy dù xuống khu vực miền nam Iran. Một cường kích A-10 cũng bị Iran bắn hạ sau đó vài giờ, khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm cứu hộ.
Phi công buồng trước trên chiếc F-15E được sơ tán ngay trong ngày 3/4. Sĩ quan điều khiển vũ khí leo lên sườn núi ở độ cao khoảng 2.100 m để tránh sự truy đuổi của dân quân Iran. Người này ẩn nấp ở một khe núi và được Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) xác định vị trí.
Mỹ huy động hàng trăm binh sĩ và lính đặc nhiệm tinh nhuệ, cùng hàng chục máy bay để giải cứu quân nhân bị mắc kẹt tại Iran. Sau khi tiếp cận được mục tiêu, họ rút về sân bay dã chiến để lên máy bay rời khỏi Iran. Tuy nhiên, hai vận tải cơ đặc nhiệm MC-130J gặp sự cố không thể cất cánh, khiến giới chỉ huy Mỹ phải điều máy bay dự bị tới sơ tán quân nhân theo từng đợt.
Reuters dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các đơn vị đặc nhiệm đã phá hủy 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J và 4 trực thăng, trước khi rời đi để ngăn chúng rơi vào tay Iran. Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Nếu tính cả chiếc F-15E bị bắn rơi, quân đội Mỹ đã chịu thiệt hại hàng trăm triệu USD chỉ vì một tên lửa phòng không vác vai trị giá vài nghìn USD, theo CNN.
Pyrotecnico, công ty được Nhà Trắng thuê thực hiện chương trình bắn pháo hoa dịp 250 năm Quốc khánh Mỹ, đã bắn tổng cộng 850.000 quả pháo hoa với hy vọng tạo nên màn trình diễn pháo hoa lớn nhất thế giới vào đêm 4.7 (giờ địa phương) tại thủ đô Washington.
Thế nhưng, phía chuyên gia trước đó đã cảnh báo việc kích hoạt số lượng pháo hoa khổng lồ trong vòng 40 phút theo kế hoạch có thể gây ra những rủi ro nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng, theo AFP ngày 7.7.
Đến tối 4.7, màn bắn pháo hoa buộc phải lùi hơn một giờ do giông bão và chỉ chính thức bắt đầu ngay trước nửa đêm.
Các trạm quan trắc không khí tại Washington bắt đầu ghi nhận chỉ số ô nhiễm tăng vào khoảng 20 giờ tối 4.7 đến từ các màn bắn pháo hoa địa phương. Tuy nhiên, nồng độ bụi mịn tăng vọt trong thời gian diễn ra màn trình diễn chính.
AFP dẫn dữ liệu thu thập từ phía thủ đô Mỹ cho thấy nồng độ bụi mịn PM2.5 đã vượt ngưỡng 200 microgam/m3 tại một điểm quan trắc. Trong đó, PM2.5 chỉ những hạt bụi và khói có đường kính chỉ 2,5 micromét có thể xâm nhập sâu vào phổi, gây tổn thương cấp tính cũng như các bệnh mạn tính.
Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) quy định mức phơi nhiễm tối đa đối với PM2.5 là 35 microgam/m3 trong vòng 24 giờ.
Còn theo dữ liệu của công ty Thụy Sĩ IQAir, Washington đã trở thành thành phố ô nhiễm nhất thế giới vào khoảng từ 3 giờ đến 5 giờ sáng 5.7.
Trong khi đó, người phát ngôn của Kỷ lục Guinness Thế giới nói với AFP rằng tổ chức đã nhận được hồ sơ đăng ký từ sự kiện tại Washington, nhưng hiện chưa thể xác nhận màn bắn pháo hoa vừa qua đã phá kỷ lục hay chưa.
Ngày 20-4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo Tehran có những "lá bài mới" nếu cuộc chiến giữa Iran với Mỹ, Israel tái diễn, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần sắp hết hiệu lực.
Ông Ghalibaf, cũng là nhà đàm phán hàng đầu của Iran trong các cuộc đối thoại với Mỹ, viết trên nền tảng X: "Bằng việc áp đặt vòng vây và vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, ông Trump đang tìm cách biến bàn đàm phán này - trong tưởng tượng của riêng ông - thành một 'bàn đầu hàng', hoặc làm cái cớ để nối lại các hành động hiếu chiến.
Chúng tôi không chấp nhận đàm phán dưới sức ép đe dọa, và trong hai tuần qua, chúng tôi đã chuẩn bị để tung ra những lá bài mới trên chiến trường".
Trả lời Hãng tin Bloomberg, ông Trump cho biết thỏa thuận ngừng bắn giữa hai bên sẽ kết thúc vào "tối thứ Tư (22-4) theo giờ Washington". Ông cũng nói rằng "rất khó có khả năng" gia hạn thêm nếu không đạt được thỏa thuận hòa bình.
Ngày 20-4, Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ không dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran cho đến khi Tehran đồng ý với thỏa thuận hòa bình nhằm chấm dứt cuộc chiến.
"Chúng tôi sẽ không dỡ bỏ lệnh phong tỏa cho đến khi có một thỏa thuận. Lệnh phong tỏa đang hoàn toàn phá hủy Iran. Họ đang mất 500 triệu USD mỗi ngày - một con số không thể duy trì, ngay cả trong ngắn hạn" - ông Trump khẳng định trên mạng xã hội.
Giao thông tại eo biển Hormuz một lần nữa bị tắc nghẽn khi cả Tehran và Washington áp đặt các lệnh phong tỏa riêng.
Hãng tin Tasnim của Iran dẫn dữ liệu hàng hải tường thuật chỉ có ba tàu đã đi qua eo biển Hormuz trong 12 giờ qua.
"Trong khoảng thời gian này, chỉ có một tàu chở dầu tên Nero (đang chịu lệnh trừng phạt của Anh) rời Vịnh Ba Tư qua eo biển, và hai tàu khác đã đi vào" - hãng tin này chia sẻ trên Telegram.
Trong diễn biến khác, Hãng tin Tasnim đưa tin một tàu chở hàng treo cờ Iran có tên Shoja 2 đang di chuyển qua eo biển Hormuz bất chấp lệnh phong tỏa do Mỹ áp đặt. Tàu này rời cảng Shahid Rajaee gần Bandar Abbas và đang tiếp tục hành trình hướng tới cảng Kandla ở Ấn Độ.
Đài Al Jazeera cho biết họ chưa thể kiểm chứng độc lập thông tin này, nhưng dữ liệu theo dõi hàng hải từ MarineTraffic cho thấy con tàu đang di chuyển trong eo biển. Theo trang MarineTraffic, tàu Shoja 2 đang trên đường tới Ấn Độ.
Ngày 21-4, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã công bố hình ảnh cho thấy lực lượng Mỹ chặn tàu chở hàng treo cờ Iran vào ngày 19-4 khi thực hiện lệnh phong tỏa hải quân. Trước đó, quân đội Mỹ cho biết họ đã nổ súng, vô hiệu hóa con tàu mang tên Touska trước khi tiến hành bắt giữ tàu này.
"Các lực lượng Mỹ tuần tra trên biển Ả Rập gần tàu M/V Touska vào ngày 20-4, khi hàng container trên con tàu treo cờ Iran này bị kiểm tra sau khi thủy quân lục chiến Mỹ lên boong và bắt giữ tàu khi con tàu tìm cách vi phạm lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ" - CENTCOM viết trên mạng xã hội ngày 21-4.
Theo Hãng tin AFP, Chính phủ Lebanon cho biết các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon đã khiến ít nhất 2.387 người thiệt mạng.
Thông tin trên do Đơn vị quản lý rủi ro thảm họa của chính quyền Lebanon cung cấp. Họ nói thêm có 7.602 người đã bị thương trong cùng khoảng thời gian.
Kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày có hiệu lực vào hôm 16-4, lực lượng cứu hộ tại Lebanon đã tiến hành tìm kiếm, đưa các thi thể ra khỏi đống đổ nát của các tòa nhà tại những khu vực từng hứng chịu các đợt không kích dữ dội của Israel.
