Trưa 26/5, khi nhiệt độ ngoài trời tại Hà Nội vượt 40 độ C, Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai, tiếp nhận nam công nhân 30 tuổi trong tình trạng mệt lả, vã mồ hôi. Bác sĩ chẩn đoán anh suy thận do mất nước và tiêu cơ vân sau say nắng. Nhân viên y tế nhanh chóng kiểm soát thân nhiệt và truyền dịch, giúp người bệnh qua cơn nguy kịch.
Nằm giường cạnh bên, người đàn ông 42 tuổi cũng đang cấp cứu vì say nắng sau nhiều giờ đi ngoài trời. Không chỉ thanh niên, nhiều người cao tuổi cũng nhập viện trong tình trạng suy kiệt do tăng huyết áp, đái tháo đường. Theo bác sĩ Đặng Tuấn Dũng, Phó phòng Cấp cứu 1, Trung tâm A9, ngày thường cơ sở khám chữa 250-300 trường hợp, nhưng ba hôm nay, mỗi ngày đều ghi nhận tăng thêm 60-70 ca liên quan trực tiếp nắng nóng.
Sáng 25/5, Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, cũng khám và cho nhập viện 6 ca loạn thần. PGS Dương Minh Tâm giải thích thời tiết cực đoan trực tiếp thúc đẩy bệnh lý tâm thần bùng phát. Nhiệt độ cao khiến nhiều người vốn điều trị ngoại trú ổn định nay mất ngủ, kích động, rối loạn cảm xúc và tái phát bệnh.
Tại Phú Thọ, bệnh viện tỉnh tiếp nhận cấp cứu ít nhất hai nông dân rơi vào tình trạng sốc nhiệt nguy kịch, hôn mê do làm việc liên tục ngoài đồng dưới nền nhiệt độ cao. Trong khi đó, các cơ sở y tế ở Thanh Hóa cũng ghi nhận sự gia tăng đáng kể số ca mắc bệnh lý tim mạch, hô hấp, tiêu hóa và đuối nước, đặc biệt là ở nhóm người già và trẻ nhỏ.
Ở TP HCM, các bệnh viện cũng ghi nhận tình trạng quá tải tương tự. TS Võ Văn Tân, Trưởng khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, thống kê tỷ lệ người tai biến mạch máu não tăng khoảng 10-12% so với ngày thường. Bác sĩ dẫn chứng trường hợp ông Nguyễn Trọng Nhân, 59 tuổi, tắm ngay sau khi đi nắng về. Hôm sau, ông xuất hiện triệu chứng yếu tay chân, gia đình đưa đi cấp cứu và bác sĩ chẩn đoán nhồi máu não.
Ở Bệnh viện Nhi đồng 2, khoa Khám bệnh mỗi ngày tiếp nhận 3.000-4.000 lượt trẻ nhỏ, chủ yếu dưới 5 tuổi. Bác sĩ Trần Nguyên Khôi, Phó khoa Khám bệnh, đánh giá viêm hô hấp cấp chiếm hơn một nửa số ca, kèm theo sự gia tăng nhóm bệnh tiêu hóa, da liễu và truyền nhiễm. Trẻ nhỏ chịu tác động từ thời tiết khắc nghiệt nhanh hơn người lớn do hệ điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện, lại không biết chủ động đòi uống nước.
Lý giải nguyên nhân nắng nóng kéo dài gây bệnh tật, các bác sĩ cho rằng cơ thể con người duy trì thân nhiệt mức 37 độ C nhờ cơ chế tiết mồ hôi, giãn mạch. Môi trường nhiệt độ cao và cường độ lao động nặng làm cơ thể mất khả năng tự điều chỉnh. Theo đó, thân nhiệt vượt 41 độ C kéo dài sẽ phá hủy các cơ quan trọng yếu như não, tim, phổi, thận, dẫn tới hôn mê, co giật.
Bên cạnh đó, nắng nóng không sinh ra đột quỵ nhưng thúc đẩy nguy cơ thông qua việc làm mất nước, rối loạn điện giải, cô đặc máu và hình thành huyết khối. Việc thay đổi nhiệt độ đột ngột từ nóng sang lạnh cũng làm huyết áp, nhịp tim biến động mạnh.
Ngoài ra, tiến sĩ Lê Đình Quang, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cảnh báo nhiệt độ cao tạo môi trường cho vi khuẩn sinh sôi, làm thực phẩm nhanh ôi thiu và gây ngộ độc.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân hạn chế ra đường trong khung giờ 11-15h. Người làm việc ngoài trời cần mặc đồ bảo hộ, đội mũ rộng vành, đeo kính mát. Người trưởng thành nên uống 2,5-3 lít nước mỗi ngày, ăn nhiều rau xanh, trái cây.
Sau khi đi nắng, mọi người cần ngồi nghỉ 10-15 phút để cơ thể thích nghi rồi mới tắm hoặc bước vào phòng điều hòa. Người ngộ độc thực phẩm không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy nhằm tránh việc cơ thể lưu giữ lại vi khuẩn và độc tố.
Người dân cần phân biệt rõ say nắng và sốc nhiệt để xử trí kịp thời. Trẻ nhỏ say nắng thường vẫn tỉnh táo, ra nhiều mồ hôi. Sốc nhiệt diễn biến nguy hiểm hơn, đi kèm triệu chứng lơ mơ, rối loạn ý thức, da khô nóng, sốt trên 40 độ C.
Khi gặp người mê sảng, ngất xỉu, nôn ói nhiều hoặc co giật vì nắng gắt, người xung quanh cần nhanh chóng đưa nạn nhân vào chỗ râm mát, nới lỏng quần áo, chườm nước hạ nhiệt và gọi ngay cấp cứu 115.
Gần một tuần qua, đợt nắng nóng diện rộng bao phủ khắp các tỉnh thành trên cả nước với nền nhiệt cao nhất phổ biến 38-40 độ C. Nhiều trạm khí tượng ở Bắc Bộ và Trung Bộ liên tục ghi nhận mức nhiệt ngoài trời vượt ngưỡng 40 độ C, đi kèm chỉ số tia cực tím đạt mức gây hại rất cao. Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cảnh báo tình trạng thời tiết cực đoan này chưa có dấu hiệu suy giảm và tiếp tục kéo dài trong những ngày tới.
Bác sĩ chuyên khoa 1 Nguyễn Trần Như Thủy, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, cho biết trong những ngày nắng nóng, bên cạnh việc chống nắng, làm sạch da đúng cách, dưỡng ẩm phù hợp và ngủ đủ giấc, chế độ ăn hằng ngày cũng góp phần chăm sóc làn da từ bên trong. Trong đó, rau củ là nhóm thực phẩm nên được bổ sung đều đặn vì cung cấp nước, chất xơ, vitamin, khoáng chất và các hợp chất thực vật có lợi cho sức khỏe.
Theo y học cổ truyền, một số loại rau củ có tính mát, thường được dùng trong bữa ăn mùa hè để hỗ trợ thanh nhiệt, giúp cơ thể dễ chịu hơn. Khi sử dụng hợp lý, rau củ giúp bữa ăn thanh nhẹ, đa dạng và góp phần nuôi dưỡng làn da khỏe mạnh. Dưới đây là một số loại rau củ quen thuộc có thể đưa vào thực đơn trong những ngày nắng nóng.
Bí đao là loại quả quen thuộc trong bữa ăn của người Việt, thường được dùng để nấu canh trong mùa nóng. Theo y học cổ truyền, bí đao có tính mát, vị thanh, phù hợp với những bữa ăn cần sự thanh đạm, dễ tiêu. Về dinh dưỡng, bí đao chứa nhiều nước, có thể góp phần hỗ trợ cơ thể duy trì đủ nước trong thời tiết oi bức. Với người muốn chăm sóc da thông qua chế độ ăn lành mạnh, bí đao là một lựa chọn dễ dùng và dễ chế biến.
Cách dùng: nấu canh bí đao với thịt nạc, tôm, xương hoặc dùng nước bí đao đã được nấu chín.
Lưu ý không nên uống nước ép bí đao thường xuyên, đặc biệt ở người có hệ tiêu hóa yếu, vì dễ lạnh bụng hoặc tiêu chảy.
Giá đậu xanh là thực phẩm giàu nước, chất xơ và một số vitamin. Đây là món ăn dễ chế biến, giúp bữa ăn đa dạng hơn trong những ngày nóng. Theo y học cổ truyền, giá đậu xanh có tính mát, thường được dùng trong các món ăn hỗ trợ thanh nhiệt. Khi kết hợp trong chế độ ăn cân bằng, giá đậu xanh góp phần cung cấp chất xơ, hỗ trợ tiêu hóa và bổ sung thêm thực phẩm tươi cho cơ thể.
Cách dùng: luộc, xào, nấu canh hoặc trộn gỏi sau khi đã sơ chế sạch.
Lưu ý nên chọn nguồn giá sạch, bảo đảm an toàn thực phẩm. Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người có sức đề kháng yếu hoặc bệnh lý mạn tính nên ưu tiên dùng giá đã nấu chín.
Củ cải trắng là loại củ có vị thanh, dễ chế biến và thường được dùng trong các món canh, hầm hoặc kho. Theo y học cổ truyền, củ cải trắng có tính mát, thường được dùng trong bữa ăn để hỗ trợ tiêu hóa và tạo cảm giác thanh nhẹ. Củ cải trắng có chứa nước, chất xơ và vitamin C. Đây là những thành phần có lợi trong chế độ ăn lành mạnh, góp phần hỗ trợ sức khỏe tổng thể và làn da. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng ăn củ cải trắng có thể làm trắng da, giảm nám hoặc thay thế các phương pháp chăm sóc da chuyên sâu.
Cách dùng: nấu canh, hầm với thịt nạc, xương, tôm, kho với thịt bò… hoặc dùng lượng vừa phải với món xào.
Lưu ý người có hệ tiêu hóa yếu, dễ lạnh bụng hoặc đang rối loạn tiêu hóa không nên dùng thường xuyên, phụ nữ mang thai có thể dùng trong bữa ăn thông thường, nhưng không nên lạm dụng nước ép hoặc dùng quá nhiều trong thời gian dài.
Khoai tây cung cấp tinh bột, chất xơ, kali và vitamin C. Khi được chế biến bằng cách hấp, luộc hoặc nấu canh, khoai tây có thể là một phần của bữa ăn cân bằng, giúp bổ sung năng lượng và dưỡng chất cho cơ thể. Trong chăm sóc da mùa nóng, khoai tây không thay thế kem chống nắng, che chắn hoặc dưỡng ẩm. Tuy nhiên, khi dùng hợp lý trong chế độ ăn, khoai tây góp phần cung cấp năng lượng, vitamin và khoáng chất, hỗ trợ sức khỏe chung của cơ thể.
Cách dùng: hấp, luộc, nấu súp, nấu canh hoặc hầm cùng các loại rau củ khác.
Lưu ý không dùng khoai tây đã mọc mầm, vỏ xanh hoặc có vị đắng vì có thể chứa chất gây độc. Nên hạn chế khoai tây chiên, khoai tây lắc trộn chung nhiều gia vị hoặc các món nhiều dầu mỡ vì không có lợi cho sức khỏe da và cân nặng.
Đậu Hà Lan là thực phẩm giàu chất xơ, đạm thực vật, vitamin và khoáng chất. Đây là loại đậu dễ kết hợp trong các món súp, cháo, salad, cơm hoặc món hầm. Trong chế độ ăn mùa nóng, đậu Hà Lan giúp bữa ăn thêm đa dạng, cung cấp chất xơ và dưỡng chất cần thiết. Khi dùng cùng nhiều loại rau củ khác, đậu Hà Lan góp phần hỗ trợ sức khỏe tổng thể, trong đó có sức khỏe làn da.
Cách dùng: nấu súp, cháo, salad, cơm chiên ít dầu hoặc hầm cùng thịt, tôm, rau củ.
Lưu ý không nên ăn quá nhiều trong một bữa vì có thể gây đầy bụng, khó tiêu ở một số người. Người có bệnh gout hoặc cần kiểm soát lượng đạm nên dùng theo tư vấn dinh dưỡng phù hợp.
Khi ăn tỏi mỗi ngày, những nhóm người sau sẽ được hưởng nhiều lợi ích sức khỏe:
Tỏi là một trong những thực phẩm tự nhiên được nghiên cứu khá nhiều về khả năng giúp hạ huyết áp. Các nghiên cứu tổng hợp cho thấy bổ sung tỏi có thể giúp giảm huyết áp ở người bị huyết áp cao. Trong một số trường hợp, mức giảm này có thể tương đương với thuốc điều trị nhẹ, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Cơ chế chính nằm ở các hợp chất lưu huỳnh như allicin. Chúng có tác dụng làm giãn mạch máu, tăng khả năng hoạt động của nitric oxide và giảm áp lực lên thành mạch. Nhờ đó, máu lưu thông dễ dàng hơn và huyết áp được cải thiện.
Với những người bị huyết áp cao, ăn tỏi mỗi ngày có thể là một cách hỗ trợ tự nhiên khá hữu ích. Tuy nhiên, tỏi không thể thay thế thuốc và vẫn cần tuân theo hướng dẫn điều trị của bác sĩ.
Tỏi cũng phù hợp với những người có nguy cơ mắc bệnh tim mạch, chẳng hạn những người có cholesterol cao, mỡ máu hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh tim.
Nghiên cứu cho thấy tỏi có thể giúp cải thiện cùng lúc nhiều yếu tố nguy cơ với bệnh tim. Cụ thể, tỏi làm giảm cholesterol "xấu" LDL, cải thiện chức năng mạch máu và hạn chế sự kết dính của tiểu cầu. Sự kết dính này là yếu tố liên quan đến hình thành cục máu đông.
Tỏi cũng có lợi cho những người đang ở giai đoạn sớm của các bệnh chuyển hóa như cholesterol cao mức độ nhẹ, đường huyết bắt đầu cao nhưng chưa đến mức bị tiểu đường. Tỏi chứa các hợp chất có thể giúp giảm cholesterol, chất béo trung tính và góp phần kiểm soát đường huyết.
Dù hiệu quả không quá mạnh nhưng nếu kết hợp với chế độ ăn lành mạnh và vận động đều đặn, tỏi có thể giúp làm chậm tiến triển của các rối loạn này. Điều này đặc biệt quan trọng ở giai đoạn nhẹ, cơ thể vẫn còn khả năng hồi phục tốt.
Tỏi từ lâu đã được xem là thực phẩm có ích cho hệ miễn dịch. Các hợp chất trong tỏi như allicin, diallyl sulfide và S-allyl cysteine có khả năng kháng khuẩn và giúp điều hòa hoạt động của hệ miễn dịch.
Những chất trên giúp tăng hiệu quả hoạt động của tế bào miễn dịch, giúp cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh. Một số nghiên cứu cho thấy người ăn tỏi thường xuyên có thể ít bị cảm lạnh hơn hoặc nếu mắc thì triệu chứng nhẹ hơn, theo Eating Well.
Tăng huyết áp có thể cải thiện nếu phát hiện sớm, nhưng đa số trường hợp cần theo dõi và kiểm soát lâu dài, theo trang Onlymyhealth (Ấn Độ).
Ông Deebanshu Gupta, bác sĩ tim mạch tại Ấn Độ, cho biết tăng huyết áp gồm 2 dạng chính.
Tăng huyết áp nguyên phát hình thành theo thời gian và không có nguyên nhân cụ thể. Nghiên cứu trên tạp chí Nature Reviews Nephrology vào năm 2026 cho thấy bệnh có thể do tuổi tác, di truyền và lối sống.
Tăng huyết áp thứ phát xuất hiện do bệnh lý nền như bệnh thận, rối loạn nội tiết hoặc tác dụng của thuốc.
Tăng huyết áp thứ phát có thể cải thiện nếu xử lý được nguyên nhân gốc. Khi điều chỉnh rối loạn nội tiết hoặc điều trị bệnh nền, huyết áp có thể trở lại mức bình thường.
Tăng huyết áp nguyên phát không thể chữa khỏi hoàn toàn theo cách thông thường. Tuy vậy, việc điều chỉnh lối sống có thể đưa chỉ số về mức an toàn, thậm chí không cần thuốc.
Nguy cơ tái phát tăng huyết áp vẫn tồn tại nếu không duy trì thói quen lành mạnh. Việc kiểm soát lâu dài phù hợp hơn khái niệm chữa dứt điểm.
Lối sống ảnh hưởng trực tiếp đến huyết áp. Việc giữ cân nặng hợp lý, ăn nhạt, vận động đều đặn và hạn chế rượu bia giúp cải thiện rõ rệt.
Nghiên cứu trên The Journal of Clinical Hypertension vào năm 2023 cho thấy giảm vài kg có thể giúp hạ huyết áp. Việc giảm thực phẩm chế biến sẵn cũng mang lại hiệu quả rõ rệt.
Các thay đổi này cần duy trì lâu dài. Sự đều đặn mang lại hiệu quả cao hơn nỗ lực ngắn hạn.
Nghiên cứu trên Clinical Hypertension vào năm năm 2024 chỉ ra chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát huyết áp. Rau xanh và trái cây cung cấp kali, giúp cân bằng natri trong cơ thể.
Ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc, sữa ít béo và các loại hạt giúp ổn định huyết áp. Ngược lại, muối, đồ ăn chế biến sẵn, đồ ngọt và chất béo bão hòa cần hạn chế.
Việc nấu ăn tại nhà và chọn thực phẩm tươi giúp kiểm soát lượng muối tốt hơn. Uống đủ nước cũng hỗ trợ điều hòa huyết áp.
Vận động giúp tim hoạt động hiệu quả, giảm áp lực lên mạch máu. Nghiên cứu trên Hypertension Research vào năm 2024 khẳng định đi bộ nhanh, bơi lội hoặc đạp xe giúp hạ huyết áp.
