Tại nhiều quốc gia, đặc biệt Đông Á, điểm số trong các kỳ thi luôn là một vấn đề nhạy cảm. Khi gian lận xảy ra, việc hủy kết quả và tổ chức thi lại thường được xem như giải pháp bảo đảm công bằng.
Các vụ việc này đồng thời làm dấy lên câu hỏi về năng lực giám sát, ngăn chặn hành vi gian dối nhất là trong thời đại công nghệ liên tục thay đổi.
NEET-UG là kỳ thi đầu vào y khoa lớn nhất Ấn Độ, thu hút hơn 2,2 triệu thí sinh năm 2026. Với nhiều gia đình, đây là cánh cửa vào nghề bác sĩ, có thể giúp họ đổi đời. Tuy nhiên chỉ có 130.000 suất phân bổ cho 800 trường cao đẳng y khoa trên cả nước, dẫn tới cuộc cạnh tranh khốc liệt với tỉ lệ 1 chọi 17.
Kỳ thi năm nay diễn ra ngày 3-5 nhưng chỉ 9 ngày sau, Cơ quan Khảo thí quốc gia Ấn Độ tuyên bố hủy toàn bộ kết quả và tổ chức thi lại. Nguyên nhân đến từ một tài liệu “dự đoán đề” bị phát hiện có nhiều câu trùng hoặc rất gần với đề chính thức, làm dấy lên nghi vấn đề thi đã lọt ra ngoài trước giờ làm bài.
Theo báo chí Ấn Độ, tài liệu này xuất hiện trên mạng thậm chí trước cả ngày thi, dẫn đến việc rà soát lại toàn bộ các khâu, từ ra đề, dịch đề đến in ấn, vận chuyển và cả các lớp luyện thi.
Sau khi sự việc được phơi bày, phản ứng của xã hội nhanh chóng vượt khỏi phạm vi một kỳ thi. Nhiều thí sinh và phụ huynh phản đối, yêu cầu làm rõ trách nhiệm của cơ quan khảo thí. Quốc hội Ấn Độ cũng yêu cầu các bên liên quan báo cáo tiến độ điều tra và phương án bảo đảm kỳ thi lại.
Trước diễn biến trên, Cục Điều tra Trung ương Ấn Độ (CBI) quyết định mở rộng điều tra ra toàn quốc, khám xét nhiều địa điểm, thu giữ điện thoại, tin nhắn và tài liệu số. Ít nhất 10 nghi can đã bị bắt hoặc tạm giữ, trong đó có người bị cho là môi giới giữa phụ huynh, thí sinh, giáo viên luyện thi và những mắt xích có thể tiếp cận đề.
Cũng liên quan đến ngành y, tại Pakistan năm 2024, kỳ thi đầu vào y khoa MDCAT ở Quetta, hơn 50 thí sinh đã bị bắt vì sử dụng thiết bị Bluetooth để nhận đáp án. Hai người khác bị cáo buộc đóng vai trò hỗ trợ đường dây gian lận, gồm một cựu quan chức liên quan lĩnh vực tuyển dụng công.
Các thiết bị được bán với giá rẻ nhưng hậu quả lại rất đắt. Sau vụ việc, cơ quan quản lý y khoa Pakistan đã rà soát kết quả, lập các nhóm điều tra chung ở nhiều địa phương và xem xét tổ chức thi lại ở nơi có dấu hiệu gian lận.
Sử dụng tai nghe Bluetooth để gian lận không còn là chuyện mới, song vụ việc xảy ra trong kỳ thi đầu vào Đại học Waseda ở Nhật Bản năm 2024 cho thấy công nghệ đã “tiếp tay” cho các hành vi này ra sao.
Theo tờ Asahi Shimbun của Nhật Bản, một nam sinh 18 tuổi đã bị tạm giữ vì sử dụng kính thông minh để chụp đề thi, đăng hình lên mạng xã hội nhờ gửi đáp án.
Vụ việc chỉ bị phát giác khi có người nhìn thấy các trao đổi trên mạng và báo cho trường. Đại học Waseda hủy kết quả dự thi của thí sinh, trong khi cảnh sát xem xét hành vi cản trở hoạt động tổ chức thi.
Gian lận với kính thông minh cũng không phải là mới, song khi các thiết bị đeo hỗ trợ trí tuệ nhân tạo (AI) trở nên phổ biến hơn, giá cả phải chăng và tinh vi hơn, việc đánh giá năng lực thí sinh cũng chịu áp lực rất lớn để phát triển.
Nói cách khác, AI và các thiết bị thông minh đã khơi dậy cuộc tranh luận về cách cân bằng giữa chuyện học tập – thi cử với gian lận.
Những gì kính AI hiển thị với người đeo cho bài kiểm tra cuối kỳ bậc đại học môn “Mạng truyền thông máy tính” tại Đại học Khoa học và Công nghệ Hong Kong (HKUST) – Ảnh: HKUST
Với bê bối NEET-UG tại Ấn Độ, quyết định tổ chức thi lại được nhà chức trách xem là cần thiết. Do là ngành đặc thù liên quan đến sức khỏe con người, hủy kết quả và thi lại không chỉ bảo đảm sự công bằng mà còn hạn chế hệ quả lâu dài.
Hàng loạt biện pháp giám sát nghiêm ngặt đã được triển khai trong kỳ thi lại hôm 21-6 vừa rồi, như xác thực khuôn mặt, kiểm tra sinh trắc học và lắp đặt hàng ngàn thiết bị gây nhiễu tín hiệu.
Việc tổ chức thi lại cũng phản ánh một thực tế khó khăn hiện nay: khi tài liệu “dự đoán đề” bị lan truyền, không thể xác định trong số 2,2 triệu thí sinh ai đã xem và chưa xem tài liệu này. Tuy nhiên việc thi lại đã khiến không ít người “học thật, thi thật” bị trầm cảm. Những trường hợp này rơi vào nhóm đến từ nông thôn, gia đình thu nhập thấp, theo Đài DW.
Cũng là một đất nước tỉ dân như Ấn Độ, Trung Quốc đặt niềm tin vào AI cho việc giám sát và thực hiện hai lớp kiểm tra trước phòng thi gaokao (Cao khảo, tức kỳ thi tuyển sinh đại học – PV).
Năm 2025, Tân Hoa xã cho biết nhiều địa phương đã đưa AI vào giám sát phòng thi theo thời gian thực, tự động cảnh báo các hành vi bất thường như thì thầm, nhìn bài hoặc giám thị thiếu tập trung.
Các điểm thi được trang bị cổng an ninh thông minh, máy dò kim loại cầm tay, thiết bị chặn sóng. Song song đó, giám thị kiểm tra các vật dụng như điện thoại, đồng hồ thông minh, kính thông minh, tai nghe giấu kín. Một số nơi còn dùng hệ thống nhận diện hành vi trên camera để hỗ trợ giám thị.
Biện pháp của Trung Quốc phản ánh xu hướng “chống công nghệ bằng công nghệ”. Tuy nhiên cơ quan khảo thí vẫn nhấn mạnh vai trò kiểm tra thủ công và quyết định cuối cùng nằm ở con người bởi AI chỉ là công cụ cảnh báo, chứ không thể thay hoàn toàn trách nhiệm của giám thị.
Cách tiếp cận của Trung Quốc cho thấy trong thời đại hiện nay, việc “lục túi” thí sinh là chưa đủ.
Đi xa hơn, một số người đề xuất kiểm soát toàn bộ “vòng đời” kỳ thi, từ việc ai được tiếp cận đề, truy cập lúc nào, sao chép ra sao đến việc phân tích bằng AI các dữ liệu, tìm khu vực nào có bất thường về điểm số, phòng thi nào có số thí sinh hoàn tất bài thi trong thời gian tương đương nhau…
Nói cách khác, chống gian lận giai đoạn hiện nay không chỉ là kỷ luật phòng thi mà còn là quản trị dữ liệu trước, trong và sau kỳ thi.
Sáng 12/6, hơn 1,22 triệu thí sinh hoàn thành kỳ thi tốt nghiệp THPT với hai bài tự chọn. Trong đó, hơn 347.000 em đăng ký môn Tiếng Anh. Đề thi giữ nguyên cấu trúc năm ngoái với 40 câu trắc nghiệm.
Vì thế, nhiều giáo viên nhận định đề thi năm nay có phần "dễ thở" hơn, không gây bất ngờ lớn vì thí sinh đã được ôn tập, bám sát đề minh họa. Đề gồm hai bài đục lỗ (điền từ vào chỗ trống) lần lượt 6 và 5 câu, một bài sắp xếp, hai bài đọc hiểu với 8 và 10 câu.
Thầy Vũ Hà Thành Luân, giáo viên trường THCS&THPT M.V. Lômônôxốp, Hà Nội, nhận định các bài trong phần đọc hiểu có từ vựng dễ hơn, phần lớn ở mức B1-B2.
Về ngữ pháp, độ khó của các câu hỏi ở mức trung bình, đều nằm trong chương trình giáo dục phổ thông 2018, như thì, loại từ, liên từ, mệnh đề quan hệ rút gọn, so sánh, động từ khuyết thiếu,... Học sinh có thể làm nhanh và đạt độ chính xác cao.
"Học sinh cũng quen dạng đề và chuẩn bị tâm thế là nhiều từ vựng khó trước khi thi", thầy Luân nhận xét.
Cô Nguyễn Thị Dịu, giáo viên môn tiếng Anh THPT Phenikaa, Hà Nội và cô Đinh Thị Thùy Anh, Tổ trưởng Tiếng Anh, trường THPT Nguyễn Hữu Cầu, TP HCM, cùng cho rằng 60% số câu hỏi là kiến thức cơ bản, thuộc mức độ nhận biết và thông hiểu. Các câu hỏi ngữ pháp cơ bản, từ loại, hoàn thành hội thoại và một số câu đọc hiểu tìm ý trực tiếp là những phần giúp học sinh dễ lấy điểm.
Điểm khác biệt, theo cô Trang Anh, giáo viên tại hệ thống giáo dục Moon là khung ngữ pháp của dạng bài đục lỗ 6 câu thay đổi hoàn toàn so với năm trước, gồm bị động thể nhờ vả, so sánh, câu điều kiện, động từ khuyết thiếu,... mà năm ngoái không có. Dù vậy, đây đều là kiến thức ngữ pháp thông dụng.
"Nếu độ khó đề năm ngoái là 10 thì đề năm nay giảm còn khoảng 8", cô Thùy Anh nói.
Tuy nhiên, các giáo viên đánh giá đề thi vẫn có độ phân hóa cao, để chọn học sinh giỏi.
Phân tích chi tiết, thầy Luân cho hay bài đọc xuất hiện một số ít từ vựng học thuật C2 (như instrumental, relinquished, indolent,... ). Cùng đó, mỗi phần thi đều xuất hiện các câu hỏi suy luận cao, chẳng hạn câu 27, 31, 34 ở mã đề 1130 lần lượt hỏi thí sinh ý nào không được nêu ra trong bài đọc, kết luận gì từ đoạn văn chỉ định trong bài, và chọn câu phù hợp làm tiêu đề.
Ví dụ: Question 27. Which of the following is NOT implied in paragraph 2?
A. Hydroelectric generation and white-water canoeing cannot coexist on the same stretch of river.
B. The opportunity cost of the dam construction includes intangible benefits that are sacrificed.
C. Recreational activities and power generation impose equal environmental burdens on the river.
D. The intrinsic value attached to the river may extend beyond its potential use for hydroelectric generation.
Như câu 27 với nội dung về thủy điện, theo thầy Luân, thí sinh phải thành thạo nhiều kỹ năng như đọc kỹ, đọc lướt tìm ý chính, suy luận, tóm tắt, đoán nghĩa từ bối cảnh,... mới làm được.
"Các em không chắc ngữ pháp, đặc biệt về thành phần câu, không có đủ lượng từ vựng ở mức B1-B2, đặc biệt là từ đồng nghĩa, ngại suy luận và dự đoán thì rất khó đủ kiên nhẫn và lý do thuyết phục để đi tới được đáp án đúng", thầy nói.
Cô Trang Anh cũng thấy dù đề dễ đọc hiểu hơn, nhưng câu hỏi lại khó chọn hơn nhiều, yêu cầu thí sinh có tư duy phản biện, phán đoán để xử lý. Thí sinh muốn được từ 8 điểm trở lên cần vốn từ vựng sâu rộng, có tư duy đọc hiểu và chiến thuật làm bài hiệu quả, nếu không sẽ không kịp thời gian.
Nhìn chung, cả ba cô giáo cùng cho rằng phổ điểm sẽ rơi vào khoảng 6 hoặc 6,5-7. Còn thầy Luân dự đoán điểm trung bình chừng 5,5-6, nhỉnh hơn năm ngoái (5,38), có nhiều điểm 10 hơn.
Năm ngoái, đề thi tiếng Anh được đánh giá là khó và dài, nhiều câu hỏi ở trình độ B2-C2, vượt chuẩn đầu ra B1 với bậc THPT. Cả nước chỉ có 141 em đạt điểm tuyệt đối, giảm bốn lần so với năm trước. Thí sinh đạt điểm 5,25 là nhiều nhất. Chỉ hơn 15% đạt từ 7 điểm trở lên.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 diễn ra ngày 11-12/6 với khoảng 1,22 triệu thí sinh, đông nhất từ trước tới nay. Điểm thi được công bố ngày 1/7. Thí sinh bắt đầu đăng ký, điều chỉnh nguyện vọng xét tuyển ngay sau đó, kéo dài đến chiều 14/7.
Nguyễn Thị Phương Anh, sinh viên khoa Hóa học, trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội, vừa hoàn thành chương trình cử nhân loại xuất sắc trong 3,5 năm, hồi tháng 2. Mốc này sớm nửa năm so với thông thường.
Trước đó, nữ sinh đã nhận tin đỗ học bổng FoS Dean's Graduate Fellowship cho chương trình Tiến sĩ tại NUS – ngôi trường top 8 thế giới theo bảng xếp hạng QS. Với học bổng này, Phương Anh được miễn toàn bộ học phí và nhận sinh hoạt phí 3.600 SGD/tháng (khoảng 68 triệu đồng).
"Mình nhẹ nhõm và hạnh phúc do đã chờ đợi kết quả suốt nhiều tháng", Phương Anh chia sẻ.
Phương Anh từng theo học lớp chuyên Sinh tại trường THPT chuyên Lê Hồng Phong (Nam Định cũ). Nữ sinh hứng thú tìm hiểu sâu về các quá trình sinh học trong cơ thể sống, từ cấu trúc tế bào đến hoạt động của các cơ quan và từng đạt giải ba cấp tỉnh năm lớp 11, 12.
"Khi học chuyên Sinh, mình nhận ra nhiều hiện tượng trong cơ thể sống thực chất liên quan các phản ứng ở cấp độ phân tử. Điều đó khiến mình tò mò về hóa học", Phương Anh chia sẻ.
Vì thế, dù được tuyển thẳng vào ngành Sư phạm Sinh của Đại học Sư phạm Hà Nội, nữ sinh vẫn chọn xét bằng điểm thi tốt nghiệp THPT vào ngành Hóa dược, trường Đại học Khoa học Tự nhiên.
Sự thay đổi này mang đến cú "sốc" ngay khi nữ sinh bước chân vào đại học. Kiến thức hóa học khác xa bậc phổ thông, gần như mới hoàn toàn, khiến Phương Anh gặp nhiều khó khăn.
"Có những lúc mình nghi ngờ về quyết định theo học ngành Hóa dược vì thấy không theo kịp các bạn", nữ sinh nói.
Nhận thấy cần trau dồi kỹ năng thực hành, từ năm thứ hai, Phương Anh xin tham gia phòng thí nghiệm (lab) của PGS. TS Phạm Thị Ngọc Mai. Hướng nghiên cứu của nữ sinh tập trung vào tổng hợp vật liệu nano và polymer chức năng nhằm nâng cao độ nhạy và độ chọn lọc trong các phương pháp phân tích.
Vướng mắc ở đâu, Phương Anh tìm cách gỡ ở đó. "Nếu thí nghiệm không ra kết quả, buổi tối mình sẽ tìm tài liệu trên Google Scholar để xác định nguyên nhân, sau đó trao đổi với thầy cô và các anh chị trong lab để điều chỉnh điều kiện thí nghiệm", nữ sinh chia sẻ.
Một thử thách khác là hiểu rõ văn phong học thuật trong tiếng Anh. Nữ sinh từng lúng túng trong việc giải thích kết quả thí nghiệm trên văn bản, phải đọc rất nhiều để học cách viết, kết hợp dùng AI.
Trải qua quá trình này và được thầy cô, anh chị khóa trên truyền cảm hứng, Phương Anh dần xác định rõ định hướng theo đuổi học thuật và tìm đường du học.
PGS. TS Phạm Thị Ngọc Mai đánh giá cao học trò ở sự bền bỉ. Dù lịch học trên lớp khá dày hay đã bảo vệ xong khóa luận tốt nghiệp, nữ sinh vẫn đều đặn đến phòng thí nghiệm.
Nhờ đó, Phương Anh là đồng tác giả của một bài báo quốc tế đăng trên tạp chí Spectrochimica Acta Part A, thuộc nhóm Q1 (nhóm tốt nhất), là tác giả chính của một bài báo trong nước đăng trên tạp chí Khoa học và Công nghệ nhiệt đới. Đây là điểm thuận lợi, giúp nữ sinh tự tin ứng tuyển các chương trình tiến sĩ ở nước ngoài.
Phương Anh sẽ sang Singapore vào cuối tháng 7 để chuẩn bị nhập học, theo nhóm nghiên cứu của GS. Chi Chunyan về Hóa hữu cơ và khoa học vật liệu - lĩnh vực có nhiều ứng dụng trong quang điện tử và các công nghệ mới.
Hiện tại, nữ sinh tiếp tục làm việc tại phòng thí nghiệm của trường, học thêm tiếng Trung, song song tiếng Anh để nhanh chóng thích nghi với môi trường mới.
"Mình dự định trở về Việt Nam sau khi hoàn thành khóa học, tiếp tục làm nghiên cứu và có thể trở thành giảng viên, giống như các thầy cô đã truyền cảm hứng cho mình", Phương Anh chia sẻ.
