Cô T.T.H (67 tuổi, ở TP.HCM) trước đây từng có thời gian nuôi mẹ già 3 năm. Mỗi bữa, cô H. thường chuẩn bị cho mẹ 1 khứa cá kho, cùng 1 chén cơm và canh chua. Theo cô H., người lớn tuổi chỉ cần bữa ăn có đủ đạm, tinh bột và chất xơ là được, không nên ăn nhiều thịt, đặc biệt là thịt đỏ, vì nghĩ không tốt cho sức khỏe.
“Tới giờ tôi cũng hạn chế ăn thịt, mỗi bữa ăn một chút cho có chất là được. Bây giờ chủ yếu ăn nhiều rau, trái cây và uống sữa, chứ ăn thịt nhiều nghe nói cũng bệnh lắm”, cô H. chia sẻ.
Mặt khác, có những người lớn tuổi vì muốn giảm cân nên gần như cắt hoàn toàn tinh bột và đạm động vật. Kết quả là cân nặng không giảm được bao nhiêu, nhưng cơ thể uể oải, xanh xao, tinh thần trì trệ, chưa kể nguy cơ ảnh hưởng tới nhiều vấn đề sức khỏe khác nếu tiếp tục giảm cân không khoa học.
Từ đó, thạc sĩ – bác sĩ Phạm Ánh Ngân, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3, cho biết dinh dưỡng cho độ tuổi sau 60 cần nhiều sự điều chỉnh hài hòa. Những quan điểm như “càng lớn tuổi càng phải ăn ít thịt” hay “già rồi không cần ăn thịt cho nhẹ bụng” là chủ quan và thiếu tính khoa học.
“Trái với người trẻ, người lớn tuổi cần sự thong thả và hài hòa hơn trong các bữa ăn. Cần chia nhỏ lượng đạm ra các bữa trong ngày và đa dạng các chế biến để giúp việc hấp thu dinh dưỡng được hiệu quả hơn. Việc chăm sóc người lớn tuổi cần nỗ lực không chỉ của chính bản thân họ, mà còn là sự đồng hành của cả người thân và cộng đồng”, bác sĩ Ánh Ngân nhấn mạnh.
Theo bác sĩ, cung cấp đủ đạm cho cơ thể người lớn tuổi đặc biệt quan trọng, vì nó giúp chống suy giảm thể lực và chống teo cơ. Đạm chiếm khoảng 50% thể tích của xương, đóng vai trò tạo nên khung cấu trúc của xương. Cùng với canxi và vitamin D, đạm góp phần tăng mật độ khoáng cho xương, giúp xương chắc khỏe hơn.
Ăn đủ đạm còn giúp tăng cường hệ miễn dịch cho cơ thể, hoạt động trí óc được minh mẫn và giảm tốc độ suy giảm nhận thức.
Một vai trò quan trọng khác của đạm là hỗ trợ quá trình tái tạo và sửa chữa tế bào bị tổn thương, tăng sinh collagen cho da. Thiếu đạm làm quá trình hồi phục sau phẫu thuật kéo dài hoặc các vết loét trở nên lâu lành hơn.
Khi không nạp đủ lượng đạm trong ngày, lâu dần sẽ gây mệt mỏi, chậm chạp trong hoạt động sinh hoạt, những vết thương chậm lành, suy giảm độ linh hoạt trong hoạt động trí óc – các tình trạng vốn dễ bị nhầm lẫn và đổ lỗi cho tuổi già.
Bác sĩ Ánh Ngân cho biết, đối với người lớn tuổi (trên 60 tuổi), lượng đạm cần cung cấp mỗi ngày cao hơn so với chuẩn của người trẻ. Nếu người trẻ cần 0,8 g đạm/kg thể trọng/ngày, thì ở người lớn tuổi, cần từ 1 – 1, 2 g đạm/kg thể trọng/ngày.
Lượng đạm được bổ sung không nhất thiết chỉ từ động vật như thịt, cá, hải sản…, mà có thể xen kẽ nguồn đạm thực vật từ các loại hạt (hạnh nhân, óc chó, hạt điều…); các loại đậu (đậu hà lan, đậu cô ve, đậu nành…); các loại nấm (nấm rơm, nấm bào ngư, nấm đùi gà…). Hình thức chế biến cũng nên đa dạng như làm sữa hạt, súp nấm, yến mạch trộn các loại hạt hoặc làm thành bữa ăn phụ trong ngày.
Trong đông y, có các vị thuốc khi nấu cùng với các thực phẩm giàu đạm như thịt gà, cá chép, cá quả… có tác dụng hỗ trợ nhau.
“Thảo dược giúp món ăn dễ tiêu hóa, có mùi thơm, ngược lại protein từ thịt là nguồn dẫn tốt cho các chất trong thảo dược được phát huy tác dụng. Các vị thuốc thường được dùng để nấu canh hầm, súp, như hoài sơn, bạch linh, sơn tra, thần khúc, hồng táo…, khi nấu cùng với các loại thịt giúp giảm mùi tanh, làm thịt mềm hơn và dễ tiêu hóa”, bác sĩ Ánh Ngân cho biết.
Ngày 13-6, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM Tăng Chí Thượng cho biết sau hơn hai tháng triển khai thí điểm mô hình "Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư" tại một số xã trên địa bàn đã đạt được nhiều hiệu quả thiết thực.
Tại các xã Bắc Tân Uyên, Đất Đỏ và Hiệp Phước, người dân đã được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngay tại nơi cư trú. Những kết quả đạt được bước đầu đang khẳng định tính đúng đắn của định hướng đổi mới y tế cơ sở theo tinh thần Nghị quyết 72 và chiến lược phát triển hệ thống y tế TP theo hướng lấy người dân làm trung tâm.
Cụ thể tại xã Bắc Tân Uyên, 6 đội chăm sóc sức khỏe đã phụ trách toàn bộ 18 ấp, trực tiếp đến từng hộ gia đình để lập hồ sơ sức khỏe, theo dõi bệnh mạn tính và tư vấn phòng bệnh.
Sau hai tháng triển khai, 429 người từ 75 tuổi trở lên đã được quản lý sức khỏe, đồng thời phát hiện thêm 94 trường hợp mắc bệnh mới hoặc bệnh mạn tính chưa được kiểm soát ổn định.
Tại xã Đất Đỏ, 4 đội chăm sóc sức khỏe với 57 thành viên đã thực hiện phương châm "đi từng ngõ, gõ từng nhà", khám sức khỏe và lập hồ sơ quản lý cho toàn bộ khoảng 750 người dân từ 75 tuổi trở lên, đạt tỉ lệ 100%.
Tổng cộng đã có hơn 1.100 người dân được khám và tư vấn sức khỏe, nhiều trường hợp bệnh không lây nhiễm được phát hiện sớm và đưa vào quản lý.
Trong khi đó tại xã Hiệp Phước, chỉ trong hai tháng, 7 đội chăm sóc sức khỏe đã tiếp cận hơn 3.500 người dân, trong đó có trên 1.500 người cao tuổi. Nhiều trường hợp tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch và bệnh phổi mạn tính được phát hiện ngay tại cộng đồng trước khi xuất hiện các biến chứng nguy hiểm.
Tại nhiều địa phương, số lượt người dân đến khám tại trạm y tế đã tăng lên sau khi mô hình được triển khai. Điều này phản ánh một tín hiệu tích cực: niềm tin đối với y tế cơ sở đang từng bước được khôi phục và củng cố.
Ông Thượng nhận định những kết quả bước đầu từ mô hình Đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư đang cho thấy một hướng đi đúng đắn và đầy triển vọng trong quá trình đổi mới y tế cơ sở.
Từ chỗ người dân phải tìm đến cơ sở y tế khi có bệnh, nay đội ngũ nhân viên y tế đã chủ động đến với người dân, quản lý sức khỏe ngay từ cộng đồng, phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật, theo dõi liên tục các bệnh mạn tính và đồng hành cùng người dân trong suốt quá trình chăm sóc sức khỏe.
Quan trọng hơn, mô hình tạo điều kiện để nhân viên y tế theo dõi liên tục tình trạng sức khỏe của người dân thay vì chỉ tiếp xúc khi người bệnh đến khám. Đây chính là bản chất của chăm sóc sức khỏe liên tục, một định hướng đang được nhiều quốc gia phát triển áp dụng nhằm kiểm soát hiệu quả gánh nặng bệnh không lây nhiễm trong cộng đồng.
Ông đề xuất cần sớm có cơ chế, chính sách đặc thù của TP nhằm hỗ trợ và duy trì hoạt động của các đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn dân cư.
Đầu tư cho mô hình này chính là đầu tư cho y tế cơ sở, đầu tư cho sức khỏe cộng đồng và đầu tư cho sự phát triển bền vững của TP.
"Khi mỗi người dân đều được theo dõi, quản lý và chăm sóc sức khỏe ngay từ cộng đồng, chúng ta sẽ tiến gần hơn đến mục tiêu xây dựng một hệ thống y tế công bằng, hiệu quả, lấy người dân làm trung tâm và không để ai bị bỏ lại phía sau", ông Thượng nhấn mạnh.
Khi nhiệt độ vượt 35 độ C, thực phẩm rất dễ trở thành môi trường cho vi khuẩn phát triển nhanh. Vì vậy, chú ý an toàn ăn uống và phòng ngộ độc thực phẩm là điều không thể xem nhẹ trong mùa nóng.
Theo thạc sĩ - bác sĩ Bùi Thị Duyên, phụ trách khoa Dinh Dưỡng, Bệnh viện Quân y 175, việc để thức ăn chín ở nhiệt độ phòng nhiều giờ là nguy cơ ngộ độc thực phẩm phổ biến. Nhiều nơi chế biến thực phẩm sẵn nhưng không bảo quản đúng cách, khiến vi khuẩn phát triển nhanh. Bên cạnh đó, nhiễm khuẩn chéo do dùng chung dao, thớt cho đồ sống - chín, hoặc để lẫn thực phẩm sống với đồ ăn liền trong tủ lạnh cũng làm tăng rủi ro mất an toàn thực phẩm.
“Nếu khâu kiểm soát nguyên liệu đầu vào không chặt chẽ, dẫn đến việc sử dụng thực phẩm đã ôi thiu, biến chất vì mục tiêu lợi nhuận hoặc chủ quan cũng sẽ vô tình tạo ra các ‘ổ’ vi khuẩn phát triển mạnh mẽ, trở thành nguồn gây ngộ độc”, bác sĩ Duyên cảnh báo.
Thạc sĩ - bác sĩ Võ Thị Tố Hi, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Gia An 115, cho biết khoảng nhiệt độ 30 - 40°C thường được gọi là “vùng nguy hiểm” trong an toàn thực phẩm. Nhiều loại vi khuẩn có thể nhân đôi chỉ sau 20 - 30 phút, tức chỉ sau vài giờ, số lượng vi khuẩn có thể tăng lên hàng trăm đến hàng nghìn lần.
Do đó, mọi người cần lưu ý một nguyên tắc quan trọng: Thực phẩm chín không nên để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ; nếu nhiệt độ môi trường trên 32 - 35°C, thời gian này nên rút ngắn còn khoảng 1 giờ. Sau mốc này, nguy cơ vi khuẩn phát triển và sinh độc tố tăng lên rõ rệt. Đáng lưu ý, một số độc tố vi khuẩn không bị phá hủy hoàn toàn khi hâm nóng lại, nên việc “nấu lại cho kỹ” không đồng nghĩa với an toàn.
Các thực phẩm như hải sản, món nhiều nước, sữa hoặc thức ăn chế biến sẵn là nhóm dễ hư hỏng nhanh nhất trong thời tiết nắng nóng. Từ đó, bác sĩ Tố Hi lưu ý khi thực phẩm có dấu hiệu mùi lạ, nhớt, đổi màu hoặc vị bất thường, người dân không nên cố sử dụng lại.
Để chủ động phòng tránh ngộ độc thực phẩm trong mùa nắng nóng, bác sĩ Duyên khuyên người dân cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc vệ sinh an toàn thực phẩm sau:
Thực hiện “ăn chín, uống sôi”: Tuyệt đối không sử dụng thức ăn ôi thiu, hỏng mốc hoặc quá hạn sử dụng. Hạn chế tối đa các món gỏi sống, đồ tái trong mùa hè. Thực phẩm thừa cần được đun lại ở nhiệt độ trên 70 độ C trước khi ăn.
Vệ sinh tay: Rửa tay bằng xà phòng ít nhất 20 giây trước và sau khi chế biến thực phẩm, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh. Giữ khu vực chế biến và vật dụng nấu nướng luôn sạch sẽ, khô ráo.
Bảo quản thực phẩm đúng cách: Thức ăn chín cần được đậy kín để tránh bụi và côn trùng. Nếu dùng tủ lạnh, phải sắp xếp ngăn nắp, tránh việc tích trữ quá tải dung tích tủ. Nhiệt độ ngăn mát nên giữ ở mức 5 độ C hoặc thấp hơn.
Lựa chọn thực phẩm an toàn: Ưu tiên thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng, không có mùi lạ hay màu sắc bất thường.
Bù nước và điện giải đúng cách: Uống đủ 1,5 - 2,5 lít nước/ngày tùy độ tuổi và mức độ hoạt động. Nên uống chậm, chia thành nhiều lần ngay cả khi không khát. Có thể dùng nước lọc, nước khoáng, nước dừa hoặc Oresol để bổ sung khoáng chất bị thất thoát qua mồ hôi.
Cụ thể, theo thông tư của Bộ Y tế, danh mục bệnh phải sử dụng vắc xin, sinh phẩm trong tiêm chủng bắt buộc gồm 14 nhóm bệnh: bệnh viêm gan vi rút B; bệnh lao; bệnh bạch hầu; bệnh ho gà; bệnh uốn ván; bệnh bại liệt; bệnh do Haemophilus influenzae tuýp b; bệnh sởi; bệnh rubella; bệnh viêm não Nhật Bản; bệnh tiêu chảy do vi rút Rota; bệnh do phế cầu; bệnh do vi rút HPV (Human Papilloma vi rút) ở người; bệnh khác theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.
So với danh mục hiện nay, danh mục mới bổ sung thêm vắc xin HPV và các bệnh khác theo quy định của Bộ Y tế.
Bên cạnh đó, thông tư cũng quy định danh mục 11 bệnh phải sử dụng vắc xin sinh phẩm bắt buộc trong tiêm chủng chống dịch bao gồm: bệnh bạch hầu; bệnh bại liệt; bệnh ho gà; bệnh rubella; bệnh sởi; bệnh tả; bệnh viêm não Nhật Bản; bệnh dại; bệnh cúm; bệnh COVID-19; các bệnh truyền nhiễm khác theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới và được Bộ trưởng Bộ Y tế quyết định.
Trước đó, tại Nghị quyết 104/NQ-CP năm 2022 về lộ trình tăng số lượng vắc xin trong Chương trình tiêm chủng mở rộng giai đoạn 2021-2030, Chính phủ đã xác định lộ trình đưa vắc xin HPV vào chương trình từ năm 2026.
Theo lộ trình này, vắc xin Rota được triển khai từ năm 2022, vắc xin phế cầu từ năm 2025, vắc xin HPV từ năm 2026 và vắc xin cúm mùa dự kiến từ năm 2030.
Đối tượng dự kiến được tiêm miễn phí vắc xin HPV là trẻ em gái 11 tuổi. Các quy định cụ thể về độ tuổi, giới tính, số mũi tiêm và phạm vi triển khai vẫn sẽ được hướng dẫn chi tiết trong thời gian tới.
Theo các chuyên gia, HPV là bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến hàng đầu hiện nay. Có nhiều chủng HPV khác nhau, trong đó một số chủng nguy cơ cao như HPV 16 và HPV 18 có thể gây ung thư cổ tử cung.
Theo thông tư, nội dung quản lý đối tượng tiêm chủng bao gồm thông tin cá nhân của đối tượng tiêm chủng; của cha, mẹ hoặc người giám hộ hoặc người đại diện hợp pháp đối với trường hợp người được tiêm chủng là trẻ em, người mất năng lực hành vi dân sự, người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự và các thông tin khác khi cần thiết theo hướng dẫn chuyên môn của Cục Phòng bệnh.
Trạm y tế cấp xã phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan tại địa phương trong việc điều tra, lập và cập nhật danh sách các đối tượng thuộc diện tiêm chủng bắt buộc và thông báo cho đối tượng để tham gia tiêm chủng.
Cơ sở tiêm chủng cấp và điền số theo dõi tiêm chủng cá nhân; thống kê danh sách đối tượng tiêm chủng tại cơ sở và cập nhật đầy đủ, chính xác, kịp thời thông tin của đối tượng tiêm chủng lên Hệ thống quản lý thông tin tiêm chủng quốc gia bảo đảm không trùng lặp đối tượng tiêm chủng.
Đối tượng thuộc diện tiêm chủng tự nguyện, thông tư hướng dẫn cơ sở tiêm chủng cấp và điền số theo dõi tiêm chủng cá nhân; thống kê danh sách đối tượng tiêm chủng tại cơ sở và cập nhật đầy đủ, chính xác, kịp thời thông tin của đối tượng tiêm chủng lên Hệ thống quản lý thông tin tiêm chủng quốc gia bảo đảm không trùng lặp đối tượng tiêm chủng.
Đối với đối tượng tiêm chủng thuộc diện quản lý của Bộ Công an, Bộ Quốc phòng thực hiện quản lý đối tượng theo hướng dẫn của cơ quan quản lý về y tế thuộc các bộ.
