Phùng Quang Thắng hiện là học sinh lớp 12 chuyên Tin, trường THPT chuyên Lê Hồng Phong TP HCM. Nam sinh nhận tin trúng tuyển ngành Khoa học Máy tính, Đại học Stanford, hôm 28/3. Theo bảng xếp hạng đại học QS 2026, ngôi trường này đứng thứ 3 thế giới, riêng ngành Khoa học Máy tính ở top 2.
Khi nhìn hiệu ứng pháo hoa chúc mừng trên màn hình, Thắng không tin vào mắt mình, dụi mắt nhiều lần rồi mới báo tin vui cho mọi người.
“Em rất bất ngờ nhưng cũng tự hào vì thành quả thật xứng đáng với nỗ lực mình bỏ ra”, Thắng nói.
Trước đó, Quang Thắng đỗ nhiều đại học hàng đầu ở Mỹ và Australia như UT Austin, Florida, Rochester, Melbourne và Sydney. Mức học bổng cao nhất mà em nhận được đến từ Đại học Rochester, với hơn 200.000 USD (khoảng 5,2 tỷ đồng) cho bốn năm học.
Cơ duyên đến với ngành Khoa học Máy tính của Thắng xuất phát từ tính hiếu kỳ và niềm say mê bàn phím từ bé. Em có sở thích tháo rời bàn phím máy tính để tìm hiểu cơ chế hoạt động bên trong, rồi sắp xếp và trang trí lại theo ý mình, đến mức được bạn bè gọi vui là “avid Keyboard Modifier” – người thích chỉnh sửa bàn phím.
“Mình rất yêu bàn phím. Thỉnh thoảng, cậu có thể nhìn thấy mình vào 2h vẫn đang loay hoay cùng nó”, Thắng viết trong bài luận phụ gửi Stanford, với yêu cầu viết thư giới thiệu bản thân với bạn cùng phòng tương lai.
Dần dần từ sự tò mò, Quang Thắng mày mò học thêm code và phát triển phần mềm, định hướng theo đuổi lĩnh vực này.
Quê ở tỉnh Khánh Hòa, khu vực thường chịu ảnh hưởng của bão lũ, Thắng sớm chứng kiến nhiều thiệt hại về người và tài sản. Điều này khiến em đặt mục tiêu ứng dụng công nghệ nhằm giải quyết các vấn đề môi trường và thiên tai. Từ cảm hứng đó, em chọn du học tại Mỹ – nơi có hệ sinh thái nghiên cứu và giáo dục liên ngành mạnh, giúp sinh viên đưa ý tưởng ra thực tiễn.
Vì vậy, ngay khi vào cấp 3, Thắng bắt tay chuẩn bị các điều kiện cần để nộp hồ sơ du học, bao gồm bảng điểm, tài liệu chứng minh thành tích, bài luận, hoạt động ngoại khóa và thư giới thiệu.
Thắng có điểm trung bình học tập (GPA) ba năm là 9,5/10; SAT 1550/1600, IELTS 8.0 và điểm tuyệt đối 5/5 một môn AP (môn học nâng cao ở Mỹ) là Computer Science A. Em cũng từng đoạt huy chương vàng kỳ thi Olympic Tin học HKICO, giải nhất Tin học trẻ TP HCM và huy chương bạc Olympic truyền thống 30/4, …
Nhận thấy thành tích học thuật chỉ đang nằm ở mức an toàn so với các ứng viên khác, Quang Thắng quyết định dồn lực cho bài luận và dự án nghiên cứu khoa học với mong muốn thể hiện “mối quan tâm lâu dài” của bản thân.
Trong bài luận chính, em kể về quê hương mình và hành trình phát triển tấm chắn chặn lũ và phần mềm cảnh báo thiên tai.
Tấm chắn có thể tự động kích hoạt bằng cảm biến. Khi bơm nước, thiết bị phồng lên, tạo trọng lượng đủ để ngăn dòng nước lũ. Ở lần thử nghiệm đầu tiên, sản phẩm gặp lỗi do em chưa lường trước các vật cản như bùn đất hay lá cây, khiến cảm biến không hoạt động. Rút kinh nghiệm, Thắng thử nghiệm lại với nhiều loại cảm biến trong các điều kiện khác nhau, rồi triển khai tại nhà dân và đạt hiệu quả như mong muốn.
Thắng hiện vẫn tiếp tục tìm cách cải thiện sản phẩm này. Còn phần mềm được em lập trình nhằm đưa tin tức thời tiết cho người dân, cảnh báo bão lũ và đề xuất hướng di dời khi cần thiết.
“Đây là bài luận mà em rất tâm đắc, bởi đã dành nhiều tâm huyết và công sức cho nó”, Thắng nói. Em thường luyện viết các bản nháp, rồi nhờ các cố vấn và thầy cô trong trường góp ý.
Ngoài ra, Quang Thắng từng tham gia nghiên cứu “Dự đoán tình trạng mất rừng tại Việt Nam bằng học sâu trên ảnh viễn thám” và giành giải nhất kỳ thi khoa học kỹ thuật cấp thành phố năm học này.
Dù vậy, nam sinh vẫn tiếc nuối khi thi SAT và IELTS khá gấp, sát hạn chót nộp hồ sơ ứng tuyển.
“Giai đoạn đó khiến em khá căng thẳng, nếu quay lại, em sẽ chuẩn bị sớm hơn”, Thắng nói.
Cô Vũ Thị Hồng Hạnh, giáo viên chủ nhiệm của Thắng, đánh giá cao sự năng động, nhiệt tình và khả năng tư duy của học trò.
“Thắng có đam mê với khoa học, biết cân bằng giữa nghiên cứu và việc học trên lớp để làm tốt cả hai. Với năng lực này, tôi tin em sẽ tiến xa hơn trong hành trình nghiên cứu”, cô nói.
Dự kiến vào tháng 9 này, Thắng sẽ tới Mỹ nhập học. Em mong tiếp tục phát triển hệ thống sản phẩm sẵn có và mở rộng các nghiên cứu kết hợp Khoa học máy tính vào Khoa học môi trường, tạo ra giải pháp giúp ngăn ngừa thiên tai.
Cú rẽ ngang ở tuổi ngoài 20 ấy đã đưa ông trở thành người giải mã thành công cấu trúc nguyên tử của ribosome, giành giải Nobel Hóa học năm 2009.
Venkatraman Ramakrishnan sinh năm 1952 tại Chidambaram, một thị trấn ở bang Tamil Nadu, miền nam Ấn Độ. Cha mẹ ông đều là nhà khoa học. Ngày nhỏ, do cha mẹ thường xuyên đi công tác và nghiên cứu xa, ông được ông bà và dì nuôi dưỡng.
Thời trung học, ông từng tụt từ nhóm đầu xuống gần cuối lớp do mải đọc tiểu thuyết, chơi đùa và mơ mộng. Chỉ sau khi gặp thầy giáo dạy toán và khoa học T.C. Patel, Ramakrishnan mới tìm lại niềm vui học tập. Hai năm cuối phổ thông, ông bứt tốc và tốt nghiệp với vị trí thứ hai toàn trường.
Tuy vậy, ông trượt kỳ thi vào các Viện Công nghệ Ấn Độ (IIT). Năm 16 tuổi, Ramakrishnan vào học ngành Vật lý tại Đại học Maharaja Sayajirao. Ba năm sau, ông sang Mỹ học tiến sĩ tại Đại học Ohio và lấy bằng vào năm 1976. Nhưng càng đi sâu vào Vật lý lý thuyết, ông càng cảm thấy mình đang chọn sai ngành.
"Tháng nào tôi cũng đọc tạp chí Scientific American và thấy Sinh học đang có những khám phá tuyệt vời", ông kể.
Quyết định rẽ hướng sang Sinh học ở tuổi ngoài 20 khiến ông trở thành "kẻ tay ngang" trong mắt nhiều người. Không có kiến thức nền tảng, Ramakrishnan bắt đầu lại gần như từ số 0. Ông tham gia các lớp học sinh học cơ bản: di truyền học, hóa sinh, và sinh học phân tử; rồi chuyển sang nghiên cứu tại Đại học California, San Diego.
Năm 1978, tại Đại học Yale, Ramakrishnan bắt đầu nghiên cứu ribosome - bào quan xuất hiện trong tất cả các tế bào của sinh vật sống. Chúng thực hiện quá trình sinh tổng hợp protein của tế bào. Các ribosome được cấu tạo từ các rARN và ribosome protein. Chúng dịch mã mARN thành chuỗi polypeptide (đơn vị cấu thành protein). Ribosome được xem như là nhà máy tổng hợp protein dựa trên các thông tin di truyền của gene.
Nhưng vào thời điểm đó, ribosome gần như là một bí ẩn. Nó quá lớn, quá phức tạp, gồm hàng trăm nghìn nguyên tử. Nhiều người tin rằng việc nhìn thấy cấu trúc đầy đủ của nó là điều không thể.
Song, Ramakrishnan vẫn bị cuốn hút. "Điều hấp dẫn nhất ở chỗ đây là một vấn đề nền tảng của sinh học. Chỉ cần tiến thêm được một chút thôi, chúng tôi cũng thấy những gì mình làm là xứng đáng", ông nói.
Suốt hơn 20 năm, ông đi qua nhiều phòng thí nghiệm, từ Oak Ridge, Brookhaven đến Đại học Utah, cuối cùng là Phòng thí nghiệm Sinh học Phân tử MRC ở Cambridge, Anh. Ở mỗi nơi, ông đều tiếp tục "gặm nhấm" bài toán ribosome.
Năm 1999, Ramakrishnan ở lại Cambridge, chấp nhận sống xa gia đình để tập trung toàn lực vào việc giải cấu trúc tiểu đơn vị 30S của ribosome - phần then chốt trong việc đọc thông tin di truyền, đánh cược toàn bộ sự nghiệp vào một dự án mà nhiều người cho là "điên rồ".
Khi ấy, nhiều nhóm nghiên cứu lớn trên thế giới cũng đang chạy đua giải mã ribosome. Nhóm của Ramakrishnan làm việc gần như không nghỉ. Đầu năm 2000, họ làm đông lạnh hơn 1.000 tinh thể, chia ca 12 tiếng trong phòng thí nghiệm, thức trắng nhiều đêm tại các máy gia tốc synchrotron để thu thập dữ liệu.
Khi nhìn thấy những tín hiệu đầu tiên đủ rõ để xác định vị trí các nguyên tử, Ramakrishnan nhảy cẫng lên giữa phòng làm việc. "Chúng ta sẽ nổi tiếng!", ông hét lên.
Chỉ vài tuần sau, nhóm hoàn thành mô hình nguyên tử đầu tiên của tiểu đơn vị 30S. Lần đầu tiên trong lịch sử, con người có thể nhìn thấy chi tiết cách ribosome hoạt động.
Khám phá này nhanh chóng được công bố trên tạp chí Nature và gây chấn động giới khoa học. Nó không chỉ giải quyết một trong những câu hỏi đau đầu nhất của sinh học mà còn giúp lý giải cách nhiều loại kháng sinh tiêu diệt vi khuẩn.
Nhiều loại kháng sinh hoạt động bằng cách bám vào ribosome của vi khuẩn, ngăn chúng tạo ra protein. Nhờ cấu trúc mà Ramakrishnan và đồng nghiệp giải mã, các nhà nghiên cứu có thể quan sát trực tiếp vị trí của kháng sinh trên ribosome. Từ đó, họ hiểu vì sao vi khuẩn kháng thuốc và có thể thiết kế các loại kháng sinh mới hiệu quả hơn. Một số thuốc phát triển theo hướng này đã bước vào giai đoạn thử nghiệm lâm sàng.
Năm 2009, Ramakrishnan cùng hai cộng sự là Tom Steitz và Ada Yonath nhận giải Nobel Hóa học cho "những nghiên cứu về cấu trúc và chức năng của ribosome".
Sáng ngày công bố giải Nobel Hóa học, Ramakrishnan đến phòng thí nghiệm trong tâm trạng cáu kỉnh vì xe đạp bị thủng lốp. Khi nhận được điện thoại từ Thụy Điển, ông thậm chí còn tưởng đó là một trò đùa và khen người gọi có "giọng Thụy Điển rất chuẩn". Chỉ đến khi nghe giọng của Måns Ehrenberg, thành viên Hội đồng Nobel mà ông quen biết, Ramakrishnan mới tin đó là sự thật.
Dù nhận giải thưởng danh giá nhất thế giới, ông chưa bao giờ coi Nobel là đích đến.
"Sau cùng, giải Nobel không chỉ là sự ghi nhận cho những gì tôi đã làm, mà còn là lời nhắc rằng tôi phải tiếp tục đi tìm những câu hỏi mới", ông nói.
Năm 2010, Chính phủ Ấn Độ trao cho ông huân chương Padma Vibhushan - phần thưởng dân sự cao quý thứ hai của nước này. Ông được phong tước hiệp sĩ tại Anh. Hiện ở tuổi ngoài 70, Ramakrishnan vẫn tiếp tục nghiên cứu, viết sách.
Chính phủ vừa ban hành Nghị định 182 quy định chế độ phụ cấp ưu đãi theo nghề đối với nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục và nhân sự hỗ trợ giáo dục công tác trong các cơ sở giáo dục công lập. Cụ thể:
Mức phụ cấp ưu đãi 20% được áp dụng đối với nhân sự hỗ trợ giáo dục công tác trong cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên, trường trung học nghề, trường chuyên biệt, Trường Hữu nghị 80, Trường Hữu nghị T78, Trường Phổ thông vùng cao Việt Bắc, trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập.
Mức phụ cấp ưu đãi 25% được áp dụng đối với các trường hợp:
Nhà giáo giảng dạy trong cơ sở giáo dục đại học và các trường đào tạo, bồi dưỡng của bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, tổ chức chính trị xã hội ở Trung ương.
Người trực tiếp hướng dẫn thực hành tại xưởng trường, trạm, trại, phòng thí nghiệm của cơ sở giáo dục đại học hoặc hướng dẫn thực hành chương trình giáo dục đại học trên tàu huấn luyện.
Mức phụ cấp ưu đãi 30% được áp dụng đối với các trường hợp:
Nhà giáo giảng dạy trong trung tâm chính trị của xã, phường, đặc khu.
Nhà giáo giảng dạy lý thuyết hoặc thực hành trong trường cao đẳng, trường trung cấp.
Người trực tiếp hướng dẫn thực hành tại xưởng trường, trạm, trại, phòng thí nghiệm của trường cao đẳng, trường trung cấp hoặc hướng dẫn thực hành chương trình giáo dục nghề nghiệp trên tàu huấn luyện.
Nhà giáo giảng dạy trong trung tâm giáo dục nghề nghiệp.
Mức phụ cấp ưu đãi 35% được áp dụng đối với nhà giáo giảng dạy trong trung tâm giáo dục nghề nghiệp đóng trên địa bàn các xã khu vực I, khu vực II vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; xã đảo, hải đảo, xã biên giới.
Mức phụ cấp ưu đãi 40% được áp dụng đối với các trường hợp:
Nhà giáo giảng dạy môn giáo dục chính trị trong trường trung cấp. Nhà giáo giảng dạy trong trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông, trường trung học nghề.
Nhà giáo giảng dạy trong trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên.
Nhà giáo giảng dạy trong trường cán bộ quản lý giáo dục và đào tạo, trường sư phạm, khoa sư phạm thuộc cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng. Nhà giáo giảng dạy tích hợp lý thuyết với thực hành trong trường cao đẳng, trường trung cấp.
Nhà giáo là nghệ sĩ ưu tú, thầy thuốc ưu tú, nghệ nhân ưu tú trở lên hoặc người có chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia bậc 4 trở lên hoặc thợ bậc 5/6, 6/7 trở lên hoặc tương đương, trực tiếp giảng dạy thực hành trong trường cao đẳng, trường trung cấp.
Mức phụ cấp ưu đãi 45% được áp dụng đối với các trường hợp:
Nhà giáo giảng dạy trong các cơ sở giáo dục mầm non, trường tiểu học. Nhà giáo giảng dạy trong trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông, trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, trường trung học nghề đóng trên địa bàn các xã khu vực I, khu vực II vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; xã đảo, hải đảo, xã biên giới.
Nhà giáo giảng dạy môn giáo dục chính trị trong trường cao đẳng, các môn lý luận chính trị trong cơ sở giáo dục đại học, trường đào tạo, bồi dưỡng của bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, tổ chức chính trị - xã hội ở Trung ương.
Mức phụ cấp ưu đãi 60% được áp dụng đối với các trường hợp:
Nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục đang công tác trong trường năng khiếu thể dục thể thao, trường năng khiếu nghệ thuật, trường phổ thông dân tộc bán trú. Nhà giáo giảng dạy trong các cơ sở giáo dục mầm non, trường tiểu học đóng trên địa bàn xã khu vực I, khu vực II vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; xã đảo, hải đảo, xã biên giới theo quy định.
Mức phụ cấp ưu đãi 70% được áp dụng đối với nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục công tác ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn (trừ trường hợp quy định tại điểm c khoản 9).
Mức phụ cấp ưu đãi 80% được áp dụng đối với các trường hợp:
Nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục đang công tác trong trường phổ thông dân tộc nội trú, trường phổ thông nội trú, trường trung học phổ thông chuyên, trường dự bị đại học, Trường Hữu nghị 80, Trường Hữu nghị T78, Trường Phổ thông vùng cao Việt Bắc.
Nhà giáo, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục đang công tác trong trường, lớp dành cho người khuyết tật (trừ trường hợp quy định tại điều 4 nghị định này, trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập.
Nhà giáo giảng dạy trong các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, trường trung học nghề, trường chuyên biệt đóng trên địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo quy định của Chính phủ.
Chương trình do báo Tuổi Trẻ và Trung tâm Phát triển giáo dục và đào tạo phía Nam (Bộ Giáo dục và Đào tạo) phối hợp tổ chức.
Theo đó, học viên được hướng dẫn cách xây dựng đề tài và kỹ năng viết bài sao cho hấp dẫn, góp phần lan tỏa thông tin, hình ảnh tích cực của ngành, đồng thời củng cố và nâng cao hình ảnh thương hiệu nhà trường.
Khóa tập huấn cũng trang bị cho học viên cách xử lý các tình huống khủng hoảng truyền thông thường gặp trong môi trường học đường, đặc biệt trong bối cảnh truyền thông dễ chú ý đến những thông tin tiêu cực.
Ngoài ra, học viên còn được rèn luyện kỹ năng phát ngôn và trả lời báo chí một cách chuyên nghiệp, đảm bảo tính nhất quán và đồng bộ trong thông tin nội bộ nhà trường.
Ông Lê Thắng Lợi - Trưởng đại diện Văn phòng Bộ, Giám đốc Trung tâm Phát triển giáo dục và đào tạo phía Nam - cho biết đây là khóa thứ hai mà trung tâm và báo phối hợp tổ chức trong năm 2026.
Theo ông Lợi, trong bối cảnh truyền thông phát triển mạnh mẽ như hiện nay, ai cũng có thể trở thành người cung cấp thông tin. Mỗi thông tin đều có thể được lan tỏa nhanh chóng và có sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến dư luận xã hội cũng như tác động đến chính thương hiệu, uy tín của các tổ chức, đơn vị.
“Kỹ năng xử lý khủng hoảng truyền thông sẽ giúp cán bộ, viên chức làm giáo dục chủ động nắm bắt tình hình, bình tĩnh ứng phó, lựa chọn giải pháp phù hợp để bảo vệ hình ảnh của đơn vị mình”, ông Lợi nói.
Tham gia buổi học, bà Tăng Kim Huyền - Phó giám đốc hệ thống Trường hội nhập quốc tế iSchool và Hệ thống Trường quốc tế Song ngữ UK Academy - chia sẻ truyền thông trong lĩnh vực giáo dục là công việc, theo bà khá nhiều thách thức, đặc biệt ở khâu xử lý khủng hoảng.
Trong khi đó, đội ngũ phụ trách truyền thông tại các đơn vị giáo dục hiện nay vẫn chưa được đào tạo bài bản khiến việc ứng phó với các tình huống phát sinh còn gặp khó khăn.
“Khóa học giúp tôi hệ thống lại kiến thức, nâng cao sự chủ động và tự tin khi xử lý khủng hoảng truyền thông. Đồng thời nhận rõ vai trò của người phát ngôn cũng như sự cần thiết phải xây dựng quy trình và bộ phận xử lý từ sớm.
Sau chương trình tôi sẽ rà soát, hoàn thiện quy trình nội bộ và áp dụng những kiến thức đã học để nâng cao hiệu quả công tác truyền thông tại đơn vị”, bà Huyền cho biết.
Tương tự, bà Hoàng Phúc Hậu - Phó hiệu trưởng Trường tiểu học Bình Thắng A (Đa Kia, Đồng Nai) - cho biết khóa học mang lại cho mình nhiều giá trị thiết thực, đặc biệt trong việc hiểu rõ hơn cách viết và truyền tải các thông tin giáo dục đến phụ huynh, học sinh và cộng đồng.
“Đối với tôi, đây là một chương trình hữu ích không chỉ dành cho cán bộ quản lý mà còn phù hợp với giáo viên ở tất cả các cấp học trong ngành giáo dục”, bà Hậu nói.
Học viên tham quan studio tại lầu 9 tòa soạn báo Tuổi Trẻ - Ảnh: THANH HIỆP
Ông Lê Thắng Lợi (bên trái) và ông Nguyễn Văn Dũng trao giấy chứng nhận cho học viên - Ảnh: HỒ NHƯỠNG
