Cháy xe giường nằm không lối thoát: cây búa ở đâu?

"Mỗi khi đọc những câu chuyện về người già neo đơn, sống một mình, không có người thân chăm sóc, tôi lại nghĩ đến một câu hỏi: Vì sao số lượng người già cô đơn trên thế giới ngày càng tăng?

Tôi hiểu mỗi người đều có cách sống riêng và quyền quyết định cuộc đời mình. Nhưng tôi nhận thấy một thực tế là khi còn trẻ, không ít người đề cao cuộc sống tự do, xem hôn nhân là gánh nặng, coi trách nhiệm gia đình là sự ràng buộc. Thế nhưng đến khi bước sang tuổi xế chiều, nhiều người lại lo lắng về sự cô đơn và mong muốn có một cộng đồng hay một chỗ dựa tinh thần bên cạnh.

Có người cho rằng chỉ cần có tiền là đủ. Khi già yếu có thể thuê người chăm sóc hoặc vào viện dưỡng lão. Điều đó không sai. Nhưng theo tôi, tiền bạc không thể thay thế hoàn toàn sự quan tâm và tình cảm gia đình. Hơn nữa, không ai có thể chắc chắn rằng những năm tháng cuối đời của mình sẽ thực sự hạnh phúc chỉ nhờ vào dịch vụ chăm sóc hay những khoản tiền tích lũy.

Tôi không được bố chăm sóc từ nhỏ nên sớm học cách tự lập và chưa từng muốn trở thành gánh nặng cho ai. Hiện tại, tôi đang chăm sóc mẹ già ngoài 80 tuổi, đồng thời nuôi ba đứa con đang tuổi ăn tuổi lớn. Công việc đó khiến tôi bận rộn hơn rất nhiều, nhưng chưa bao giờ tôi cảm thấy phiền lòng.

Ngược lại, tôi xem đó là trách nhiệm và cũng là niềm hạnh phúc của mình. Tôi không mong sau này con cái phải "đút cháo" cho mình từng bữa. Nhưng tôi tin rằng việc chăm sóc cha mẹ khi họ già yếu là điều tự nhiên trong một gia đình có sự gắn kết yêu thương, giống như cách hôm nay tôi đang chăm sóc mẹ mình.

>> Tôi sợ cảnh con cái kiệt sức vì chăm cha mẹ già

Có lẽ vì thế mà tôi luôn cảm phục những người sẵn sàng hy sinh thời gian, công sức để chăm lo cho người thân. Họ không chỉ mang lại hạnh phúc cho gia đình mình mà còn truyền cho thế hệ sau giá trị của sự yêu thương và trách nhiệm.

Theo tôi, một xã hội hạnh phúc không chỉ được đo bằng mức sống hay thu nhập, mà còn bằng số lượng những gia đình gắn bó, nơi các thế hệ quan tâm và nâng đỡ lẫn nhau. Khi trẻ em lớn lên trong tình yêu thương gia đình, các em cũng sẽ biết yêu thương và chăm sóc những người thân của mình sau này.

Đó là điều tôi mong muốn truyền lại cho các con. Bởi suy cho cùng, tài sản quý giá nhất mà mỗi người có thể để lại không phải là tiền bạc, mà là một gia đình đủ đầy tình yêu thương và sự gắn kết".

Đó là chia sẻ của độc giả Tuanguyen xung quanh câu chuyện đương đầu với tuổi già đơn độc. Khi tuổi thọ ngày càng tăng và tỷ lệ sinh ngày càng giảm, nỗi lo về một tuổi già cô đơn đang trở thành vấn đề của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Đứng trước thực tế đó, không ít người đặt câu hỏi: Điều gì sẽ là chỗ dựa của chúng ta khi về già? Tiền bạc, dịch vụ chăm sóc hay chính sự gắn kết gia đình được vun đắp từ khi còn trẻ?

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất thế giới. Năm 2024, cả nước có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên và con số này được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới. Cùng với đó, mô hình gia đình cũng thay đổi đáng kể khi ngày càng nhiều người cao tuổi sống riêng hoặc chỉ sống với bạn đời. Một số nghiên cứu cho thấy tỷ lệ người cao tuổi sống cô đơn ở Việt Nam đã tăng từ 3,47% đầu thập niên 1990 lên hơn 20% vào năm 2017.

Tin Gốc: Vnexpress

Tôi nghĩ có lẽ đã đến lúc cần nhìn lại cách đánh giá người lao động trung niên.
Trong nhiều thập kỷ, quỹ đạo cuộc đời của một con người thường được hình dung khá rõ ràng: Tuổi trẻ học tập, tuổi trung niên xây dựng sự nghiệp, khoảng 50 tuổi đạt đỉnh cao rồi dần giảm tốc, nghỉ hưu, dưỡng già và vui vầy cùng con cháu.

Mô hình đó phù hợp với thế kỷ trước, khi "sức lao động" chủ yếu dựa vào thể lực và khả năng ghi nhớ kiến thức. Nhưng trong thời đại AI, công nghệ và y học phát triển nhanh chóng, nhiều giả định cũ đang trở nên lỗi thời.

Trước đây tuổi tác thường đồng nghĩa với sự suy giảm khả năng lao động. Một người công nhân, nông dân hay thợ cơ khí khó có thể duy trì hiệu suất làm việc ở tuổi 70 như khi còn trẻ.

Ngày nay nhiều công việc dựa trên tri thức, kinh nghiệm và khả năng ra quyết định. Máy tính, Internet và trí tuệ nhân tạo đang trở thành cánh tay nối dài của con người, giúp giảm đáng kể những hạn chế về tuổi tác.

Bên cạnh đó, hiểu biết về dinh dưỡng, vận động và chăm sóc sức khỏe cũng thay đổi mạnh mẽ. Việc mất cơ, tăng mỡ, mắc các bệnh chuyển hóa hay suy giảm thể lực từng được xem là hệ quả gần như tất yếu của tuổi già. Hiện nay nhiều người ở tuổi 50 hoặc 60 vẫn duy trì được thể trạng tốt nhờ chế độ ăn uống khoa học, luyện tập thường xuyên và các tiến bộ y học.

Nhưng sự thay đổi quan trọng nhất không nằm ở cơ thể mà nằm ở cách chúng ta hiểu về trí tuệ. Trước đây người thuộc nhiều công thức, nhiều dữ kiện, nhiều kiến thức thường được xem là giỏi vì có thể sử dụng để ra quyết định hợp lý hơn. Bây giờ khi AI có thể tra cứu rất nhiều trang tài liệu chỉ trong vài giây, việc ghi nhớ nhiều không còn là lợi thế quyết định.

Điều đó không có nghĩa con người trở nên kém giá trị hơn. Ngược lại, nó buộc chúng ta phải nhìn lại "đâu mới là giá trị thật sự của trí tuệ?".

Bộ não con người vốn có giới hạn. Chúng ta không thể nhớ tất cả mọi thứ. Thực tế, việc quên đi những thông tin ít sử dụng là một cơ chế tự nhiên giúp não bộ hoạt động hiệu quả hơn. Một người lớn tuổi có thể không còn nhớ chính xác tên một người hay một chi tiết đã nhiều năm không sử dụng, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ suy nghĩ kém hơn.

Giá trị của trí tuệ không nằm ở việc lưu giữ bao nhiêu dữ liệu mà nằm ở khả năng hiểu được ý nghĩa của dữ liệu đó.

Ông cha ta từ lâu đã đúc kết qua câu nói: "Khôn đâu đến trẻ, khỏe đâu đến già". Nhiều người chỉ chú ý đến vế sau mà quên mất ý nghĩa của vế đầu. Người lớn tuổi không khôn ngoan hơn vì họ nhớ nhiều hơn mà do họ đã trải qua nhiều hoàn cảnh, chứng kiến nhiều thành công và thất bại, từ đó học được cách nhìn một vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau.

Một người trẻ có thể nhìn thấy cơ hội. Người từng trải thường nhìn thấy cả cơ hội lẫn rủi ro.

Một người trẻ có thể nhìn thấy giải pháp. Người từng trải thường nhìn thấy cả những hệ quả ngoài dự kiến của giải pháp đó.

Một người trẻ có thể đưa ra quyết định nhanh. Người từng trải thường cân nhắc thêm các tác động dài hạn.

Khả năng nhìn thấy nhiều chiều của một vấn đề chính là thứ mà hàng chục năm trải nghiệm cuộc sống tạo ra. Điều thú vị là đây cũng chính là kiểu tư duy phù hợp với thời đại AI.

AI rất giỏi trong việc tìm kiếm thông tin, phân tích dữ liệu và tối ưu hóa những bài toán cụ thể. Nhưng việc xác định điều gì thực sự quan trọng, cân bằng giữa các lợi ích khác nhau, đánh giá tác động xã hội, đạo đức hay dài hạn của một quyết định vẫn là năng lực của con người.

Nói cách khác, AI đang làm giảm giá trị của việc ghi nhớ máy móc, nhưng lại làm tăng giá trị của tư duy đa chiều. Và tư duy đa chiều thường là thành quả của nhiều thập kỷ trải nghiệm.

Thế mạnh của người 50 tuổi không phải là nhớ nhiều hơn AI hay nhanh hơn người trẻ, mà là nhìn thấy nhiều chiều của một vấn đề. Trong thời đại mới, đó có thể là thời điểm con người bước vào giai đoạn giá trị nhất của đời mình.

Tin Gốc: Vnexpress

"Tôi thấy nhiều người đang hiểu nhầm khái niệm 'nghỉ hưu sớm' khi cho rằng đó là không làm gì nữa, sống như người lớn tuổi sau khi rời thị trường lao động. Vì vậy, không ít người cho rằng cuộc sống như vậy sẽ rất buồn chán. Nhưng với những người trẻ mà tôi biết, nghỉ hưu sớm lại mang ý nghĩa khác. Đó là không còn bị ràng buộc bởi lịch làm việc từ 8 giờ sáng đến 5 giờ chiều, chứ không phải ngừng tạo ra thu nhập hay ngừng làm việc.

Tôi có vài người cháu ở cả Việt Nam và Mỹ. Vợ chồng các cháu đều có kế hoạch tự do tài chính theo hướng này, và đã có người thực hiện được. Cha mẹ có phần hỗ trợ con cái, nhưng các cháu đều tự xây dựng kế hoạch của mình. Người đi trước tạo động lực cho người đi sau, rồi các cháu học hỏi lẫn nhau. Ngay cả khi đã nghỉ hưu, các cháu vẫn gửi con đi nhà trẻ, vẫn tiếp tục đầu tư chứng khoán và quản lý tài sản.

Các cháu tôi có nhiều nghề nghiệp khác nhau. Có đứa sau khi tốt nghiệp được các công ty lớn tuyển dụng, có đứa chuyển đến San Francisco làm việc, có đứa theo lĩnh vực hạt nhân, làm CPA hay học lên PhD. Riêng những đứa làm trong ngành Y hoặc Luật thì không đặt mục tiêu nghỉ hưu sớm, dù thu nhập có thể rất cao, bởi đây là những nghề càng nhiều tuổi càng tích lũy được kinh nghiệm và vẫn có thể chuyển sang giảng dạy khi không còn muốn làm toàn thời gian.

>> 52 tuổi tiền tiêu không hết nhưng tôi chưa từng nghĩ đến nghỉ hưu sớm

Những người cháu của tôi sau khi tốt nghiệp đại học, khoảng 22 tuổi, đều có mức thu nhập từ sáu con số mỗi năm và tiếp tục tăng trong khoảng 10 năm đầu sự nghiệp. Nếu thu nhập tăng nhanh, họ có thể đạt mục tiêu sớm hơn; còn phổ biến là ở độ tuổi 32-34. Sau khoảng 10 năm đi làm, các cháu quyết định trở về quê hương, sống gần gia đình hơn và dành phần lớn thời gian cho việc đầu tư. Dĩ nhiên, đầu tư không phải lúc nào cũng sinh lời.

Trong thời gian đó, các cháu mua nhà để ở, sau đó mua thêm bất động sản cho thuê và đầu tư chứng khoán. Khi quyết định nghỉ hưu, các cháu không rút tiền hưu trí như những người đến tuổi nghỉ hưu theo quy định, mà chuyển sang tập trung quản lý danh mục đầu tư toàn thời gian. Nhờ vậy, họ chủ động hơn về thời gian, có thể đi nhiều nơi nhưng vẫn duy trì nguồn thu nhập từ tài sản. Đồng thời, các cháu vẫn tiếp tục đóng thuế và tích lũy cho quỹ hưu trí theo quy định.

Từ những gì quan sát được, tôi cho rằng nghỉ hưu sớm không phải là sống nhàn rỗi, mà là đạt đến trạng thái tự do tài chính ở một mức độ nhất định. Người theo đuổi mục tiêu này vẫn làm việc, chỉ khác ở chỗ họ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào tiền lương hàng tháng. Với họ, tài sản được tích lũy và đầu tư hợp lý sẽ tạo ra nguồn thu nhập để có thêm quyền lựa chọn cách sống và cách làm việc".

Đó là chia sẻ của độc giả THMN xung quanh câu chuyện nghỉ hưu sớm. Phong trào nghỉ hưu sớm (FIRE - Financial Independence, Retire Early) ngày càng được nhiều người trẻ quan tâm, với mục tiêu tích lũy tài sản đủ lớn để không còn phụ thuộc hoàn toàn vào công việc toàn thời gian. Tuy nhiên, khái niệm này cũng gây nhiều tranh luận. Có người cho rằng nghỉ hưu ở tuổi 30-40 là điều phi thực tế, thậm chí đồng nghĩa với việc ngừng cống hiến. Trong khi số khác cho rằng "nghỉ hưu sớm" không có nghĩa là ngừng làm việc, mà là có thêm quyền chủ động về thời gian và lựa chọn công việc nhờ đạt được một mức độ độc lập tài chính.

Tin Gốc: Vnexpress