Cục Bản quyền tác giả – Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch vừa có Công văn số 314/BQTG-QL&HTQT về việc thực hiện Công điện 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Trong đó, có đề nghị “không khai thác, sử dụng trái phép quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng”. Vậy chia sẻ lại biểu diễn của nghệ sĩ lên mạng xã hội có vi phạm bản quyền?
Là fan của nhiều ca sĩ như Mỹ Tâm, Bùi Công Nam, HIEUTHUHAI, Phan Mai Thiên Anh (28 tuổi, ngụ P.Tân Định, TP.HCM), cho biết bản thân thường chia sẻ lại các video nhạc được đăng công khai trên Facebook hoặc YouTube để thể hiện sự yêu thích với thần tượng. Khi biết thông tin về văn bản mới của Cục Bản quyền tác giả, Thiên Anh cũng băn khoăn liệu hành động của mình có vi phạm hay không?
“Với các hình, video đã được chính chủ công khai, mình chia sẻ kèm đường dẫn chính thức để người xem có thể ủng hộ tác giả. Mình nghĩ việc chia sẻ video biểu diễn chỉ mang tính lan tỏa thông tin, thể hiện tình cảm với ca sĩ nên chắc không có gì sai, cũng hơi băn khoăn”, Anh nói.
Cùng quan điểm, Nguyễn Trí Dũng (27 tuổi, ngụ P.Vườn Lài, TP.HCM), cho rằng những video biểu diễn, phim hay bài hát đã được công khai trên Facebook hoặc YouTube thì việc chia sẻ lại thường không có vấn đề. Tuy nhiên, với các nội dung trả phí hoặc giới hạn người xem, đăng lại có thể bị xem là vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. “Mình cũng hơi lo lắng, nên cũng phải rà soát lại vì biết đâu trước đây từng chia sẻ những video có thể vi phạm bản quyền”, Dũng nói.
Trong khi đó, Đỗ Hồng Nhung (25 tuổi, ngụ P.Phú Thuận, TP.HCM) cho biết bản thân chỉ chia sẻ những thông tin tích cực về nghệ sĩ với bạn bè, người thân. “Khi quyền sở hữu trí tuệ được chú trọng, việc chia sẻ lại nội dung của người khác cũng có khả năng dẫn đến vi phạm vì các thông tin đó vốn thuộc quyền đăng tải của chủ sở hữu”, Nhung nói.
Ở góc nhìn khác, anh Phạm Gia Thiện (28 tuổi, ngụ P.Chánh Hưng, TP.HCM) cho rằng nếu nội dung đã được đăng tải công khai và có sẵn tính năng chia sẻ, điều đó phần nào thể hiện mong muốn lan tỏa rộng rãi của người đăng. “Miễn nội dung không vi phạm pháp luật hay thuần phong mỹ tục thì việc người hâm mộ chia sẻ để thể hiện sự yêu thích là điều có thể chấp nhận được”, Thiện bày tỏ.
Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SBLaw (P.Đống Đa, TP.Hà Nội), cho biết các nội dung như video biểu diễn, MV ca nhạc, bản ghi âm hay hình ảnh nghệ sĩ đều là đối tượng được bảo hộ theo luật Sở hữu trí tuệ. Chủ sở hữu có độc quyền trong việc sao chép, phân phối và truyền đạt tác phẩm đến công chúng. Hành vi sử dụng chính chức năng “share” (chia sẻ), “repost” (đăng lại link) của các nền tảng để dẫn người xem về bài đăng gốc thường không bị coi là xâm phạm bản quyền vì người dùng không tạo ra bản sao mới của tác phẩm. Ngược lại, nếu tải nội dung về rồi đăng lại dưới dạng bài đăng mới (“reup”), hành vi này đã bao gồm việc sao chép và truyền đạt lại tác phẩm đến công chúng. Nếu không có sự cho phép của chủ sở hữu quyền hoặc không thuộc trường hợp ngoại lệ theo luật định, đây có thể bị xem là hành vi vi phạm.
Trước ý kiến cho rằng chỉ đăng lại và không kiếm tiền từ nội dung đó thì không vi phạm, ông Hà cho rằng việc sử dụng với mục đích cá nhân hay phi thương mại không đương nhiên loại trừ trách nhiệm pháp lý. Pháp luật chỉ cho phép một số ngoại lệ rất hạn chế như trích dẫn hợp lý để bình luận, phê bình hoặc phục vụ giảng dạy và phải đáp ứng những điều kiện chặt chẽ”, ông Hà nhấn mạnh.
Theo ông Hà, một số hành vi dễ bị xem là xâm phạm quyền tác giả và có nguy cơ bị xử lý mạnh hơn theo tinh thần Công điện 38/CĐ-TTg gồm: tải video, MV, phim hoặc bản ghi âm về rồi đăng lại nguyên vẹn; reup nội dung để tăng lượt theo dõi, kiếm doanh thu quảng cáo; livestream lại chương trình có bản quyền; cắt ghép nội dung để xây dựng fanpage, kênh TikTok hoặc YouTube nhằm thu hút người xem. Đặc biệt, cơ quan quản lý hiện chú ý nhiều hơn đến các hành vi khai thác nội dung có hệ thống và mang yếu tố thương mại trên môi trường số. Những cá nhân hoặc tổ chức vận hành nhiều tài khoản để reup phim, âm nhạc hay video giải trí nhằm kiếm tiền từ quảng cáo hoặc tăng tương tác sẽ có nguy cơ bị xử lý cao hơn nhiều so với người dùng thông thường chia sẻ đơn lẻ vì mục đích cá nhân.
Luật sư Hà cho rằng nhiều người hiện vẫn hiểu chưa đúng việc “ghi nguồn”, “tag nghệ sĩ” hoặc “không kiếm tiền” không đồng nghĩa với việc được tự do sử dụng nội dung có bản quyền. Trong nhiều trường hợp, dù không thu phí trực tiếp, hành vi đăng tải lại vẫn có thể bị xem là xâm phạm nếu ảnh hưởng đến quyền khai thác của chủ sở hữu hoặc giúp tài khoản tăng độ phủ, tương tác và mang lại lợi ích gián tiếp.
“Trong bối cảnh Chính phủ đang tăng cường thực thi quyền tác giả trên môi trường số, bạn trẻ dùng mạng xã hội nên ưu tiên sử dụng các công cụ chia sẻ chính thức của nền tảng, hạn chế tải xuống rồi đăng lại nội dung nguyên vẹn, đồng thời cẩn trọng với các hoạt động reup có tính thường xuyên hoặc nhằm mục đích xây dựng kênh, kiếm tương tác và doanh thu”, ông Hà nói.
Vào buổi tối, không gian nơi đây thu hút đông đảo người trẻ đến dạo mát, trò chuyện và tận hưởng bầu không khí mát lành ven sông. Từ "công viên ánh sáng" này, có thể phóng tầm mắt ngắm nhìn cầu Ba Son rực rỡ ánh đèn, phản chiếu xuống mặt nước, tạo nên một khung cảnh vừa hiện đại vừa thơ mộng. Chính sự kết hợp giữa yếu tố đô thị và thiên nhiên đã mang lại cảm giác thư giãn hiếm có giữa lòng thành phố đông đúc.
Đấy chính là công viên dưới chân tòa nhà Marina, tọa lạc tại số 2 Tôn Đức Thắng, P.Sài Gòn, TP.HCM.
Đặc biệt, nơi đây được ví như công viên ánh sáng bởi những vòng đèn LED đổi màu liên tục, kết hợp với hiệu ứng hình ảnh sinh động, tạo nên một không gian thị giác ấn tượng. Người tham quan có thể vừa di chuyển, vừa trải nghiệm sự thay đổi của ánh sáng theo từng bước chân, mang lại cảm giác như đang bước vào một không gian nghệ thuật tương tác. Chính yếu tố này đã khiến khu vực trở thành địa điểm check-in được yêu thích của bạn trẻ.
Trong những ngày thời tiết nóng bức ở TP.HCM, nơi đây như là điểm đến lý tưởng để giới trẻ có thể tận hưởng không khí mát mẻ về đêm.
Tận hưởng bầu không khí mát mẻ và không gian lung linh sắc màu ở đây, Nguyễn Thị Như Huỳnh (ngụ tại P. An Phú Đông,TP.HCM), hiện là sinh viên Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, chia sẻ: "Vì mình ở trọ nên không gian bị tù túng, bí bách, nhất là những ngày thời tiết nắng nóng này. Mỗi lần như vậy mình lại đến công viên này ngồi hóng mát và nói chuyện với bạn bè".
Trịnh Minh Phương (ngụ P.Bình Thạnh, TP.HCM), sinh viên Trường ĐH Giao thông vận tải TP.HCM, tìm đến đây như một cách để giải tỏa những căng thẳng của cuộc sống. Phương kể: "Là sinh viên đi học xa nhà nhiều lúc áp lực công việc làm thêm, học hành nên mỗi khi muốn đi đâu đó giải tỏa căng thẳng là mình lại đi Metro từ ga Tân Cảng đến ga Ba Son để ra công viên ven sông này ngồi hóng gió. Ở đây gần nhà ga Ba Son nên rất là tiện lợi cho người dân cũng như nhiều bạn trẻ chưa có xe máy như mình dù ở xa vẫn có thể dễ dàng tìm đến".
Bên cạnh đó cũng có nhiều bạn trẻ đến vì muốn check-in với địa điểm này. Châu Vũ Phong (24 tuổi; ngụ P.Linh Xuân, TP.HCM) cho biết đến đây vì tò mò. Do thấy bạn bè đăng ảnh chụp ở đây nên cũng muốn đến thử lần cho biết, nhưng đến đây rồi Phong lại thấy nơi này không chỉ có thể check-in được ảnh đẹp mà còn thích hợp để thư giản. "Lần sau mình sẽ đưa bạn gái đến đây cùng vì bạn ấy thích chụp ảnh lắm", Phong bày tỏ.
Để đến được "công viên ánh sáng" này, bạn trẻ có thể di chuyển đến tòa nhà Marina (số 2 Tôn Đức Thắng, P.Sài Gòn), từ cổng vào của tòa nhà, mọi người đi thẳng rẽ phải cạnh ga Ba Son là tới công viên. Nếu đi bằng Metro thì mọi người xuống tại ga Ba Son, theo lối ra số 3 là đến ngay khu vực "công viên ánh sáng".
Đến Hội An vào những ngày đầu hè, du khách không chỉ ấn tượng bởi những mái ngói phủ màu thời gian, những bức tường vàng đặc trưng hay nhịp sống chậm rãi, bình yên, mà còn bị cuốn hút bởi những giàn hoa giấy đang vào độ nở rộ.
Trên các tuyến đường quen thuộc như Bạch Đằng, Trần Phú, Nguyễn Thái Học… từng chùm hoa đua nhau khoe sắc dưới nắng, tạo nên khung cảnh đẹp như tranh vẽ.
Những gam màu hồng, trắng, cam, đỏ phủ kín trước hiên nhà, vắt mình qua những mái ngói cổ hay buông rủ trên các bức tường vàng khiến cả phố cổ trở nên lãng mạn hơn bao giờ hết. Dưới ánh nắng đầu hè, sắc hoa càng thêm rực rỡ, làm bừng sáng không gian vốn đã đậm chất hoài niệm của Hội An.
Nhiều giàn hoa giấy phủ kín tạo thành những mái vòm tự nhiên, vừa che bóng mát vừa trở thành điểm dừng chân yêu thích của du khách. Ánh nắng len qua từng tán hoa, in xuống mặt đường những khoảng sáng đầy nghệ thuật, khiến bất kỳ góc phố nào cũng có thể trở thành một khung hình đẹp.
Vẻ đẹp mộc mạc nhưng đầy sức sống của hoa giấy khiến loài hoa này trở thành "phông nền quốc dân" cho những bộ ảnh check-in tại phố Hội. Nhiều du khách lựa chọn diện trang phục trắng, kết hợp cùng nón lá để lưu lại những khoảnh khắc nhẹ nhàng giữa không gian cổ kính.
Với nhiều người trẻ, chụp ảnh bên giàn hoa giấy đã trở thành một trải nghiệm không thể thiếu khi đến phố cổ Hội An vào mùa hè.
Nguyễn Hoài An (23 tuổi, ở thành phố Đà Nẵng) cho biết cùng với bạn bè của mình đã lên kế hoạch đến phố cổ Hội An đúng dịp tháng 5 vì biết đây là thời điểm hoa giấy nở đẹp nhất.
Hoài An cho hay đi giữa những con đường ngập sắc hoa, mình có cảm giác như đang bước vào một bộ phim rất thơ. Hoa giấy ở Hội An không quá cầu kỳ nhưng lại tạo nên vẻ đẹp rất riêng, vừa bình yên vừa rực rỡ. Chỉ cần đứng dưới một giàn hoa thôi cũng đủ thấy mùa hè thật dịu dàng.
Trong khi đó, Hoài Thương (25 tuổi, đến từ thành phố Hà Nội) cho biết cô đặc biệt ấn tượng với sự hòa quyện giữa vẻ cổ kính của phố Hội và sắc màu tươi mới của hoa giấy.
"Mình từng xem rất nhiều hình ảnh Hội An trên mạng xã hội nhưng khi trực tiếp ngắm nhìn mới cảm nhận hết được vẻ đẹp nơi đây. Những giàn hoa giấy buông xuống trước hiên nhà, kết hợp với tường vàng và ánh nắng khiến khung cảnh trở nên cực kỳ lãng mạn. Mình hiểu vì sao nhiều người cứ muốn quay lại Hội An vào mùa hoa giấy", Hoài Thương bày tỏ.
Không chỉ có hoa giấy, thời điểm này phố cổ Hội An còn được tô điểm bởi những chùm hoa sử quân tử nở rực rỡ ven đường, góp phần tạo nên bức tranh mùa hè đầy màu sắc và thơ mộng, níu chân du khách gần xa.
Mukbang là từ có nguồn gốc từ Hàn Quốc, ghép giữa "meokneun" (ăn uống) và "bangsong" (phát sóng), dùng để chỉ hình thức quay video hoặc livestream cảnh ăn uống để tương tác với người xem. Những video như vậy hay trào lưu ăn món mới lạ, hướng dẫn ăn tốt cho sức khỏe được đăng tải trên TikTok, Facebook đều thu hút giới trẻ.
Lê Thanh Thủy (30 tuổi, ngụ P.Tân Hưng, TP.HCM) cho biết nhiều món ăn từng gây sốt trên mạng, có hàng nghìn lượt xem và bình luận khiến Thủy học theo. Có món khá ngon nhưng cũng có món khiến Thủy có trải nghiệm nhớ đời. "Gỏi măng cụt thì ngon, còn mực hấp cuốn rau muống sống, ăn vô nó hăng vị rau muống sống làm mình ói quá trời, nhớ tới già không dám ăn nữa", Thủy kể.
Từ lần có trải nghiệm ăn uống tệ đó, Thủy cho rằng các video ăn uống, mukbang hay trào lưu ẩm thực trên mạng xã hội chỉ nên xem để tham khảo, còn việc làm theo cần cân nhắc xem có phù hợp với bản thân hay không. "Không phải xu hướng ăn uống nào cũng đúng hoặc phù hợp với tất cả mọi người", Thủy nói.
Nguyễn Thanh Phúc (28 tuổi, ngụ xã Hiệp Phước, TP.HCM) cũng cho rằng các video ăn uống hay hướng dẫn chế độ dinh dưỡng trên mạng xã hội chỉ nên xem như nguồn tham khảo, không nên tin tuyệt đối. Theo Phúc, những nội dung này có điểm tích cực như gợi ý món ăn ngon hoặc thực đơn phù hợp, nhưng hiệu quả còn tùy thuộc vào cơ địa và chế độ ăn uống của từng người. "Lúc trước mình có ăn bánh tráng nhúng nước lạnh vì thấy quá "hot", ai cũng chia sẻ rần rần… và rồi mình bị đau bụng dữ dội, cho nên ăn theo trend coi chừng toang nha", Phúc nói.
Đồng quan điểm, Lương Thị Thúy Quyên, sinh viên Trường ĐH Tôn Đức Thắng, cho rằng khi xem các video trên mạng xã hội giới thiệu về thực phẩm hay chế độ ăn uống, người xem cần chủ động tìm hiểu kỹ sản phẩm trước khi làm theo. "Cần có sự chọn lọc, phân biệt thông tin đúng - sai thay vì chạy theo trào lưu, vì mình từng ăn theo chế độ giảm cân trên TikTok, không những chẳng có công dụng gì mà còn bị dị ứng", Quyên nói.
PGS-TS Trịnh Hòa Bình, chuyên gia xã hội học, nguyên Giám đốc Trung tâm điều tra dư luận xã hội (Viện Xã hội học), cho rằng các video ngắn trên mạng xã hội ngày nay đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của nhiều người trẻ. Không chỉ đơn thuần là xem để giải trí, một bộ phận giới trẻ còn có xu hướng học theo từ cách ăn uống, chế biến món ăn đến những hành vi được các nhân vật trên mạng thể hiện.
Theo ông Bình, điều này xuất phát từ tâm lý tò mò, thích trải nghiệm cái mới và mong muốn khẳng định mình là người hiện đại, bắt kịp xu hướng. Nhiều bạn trẻ làm theo các trào lưu ăn uống trên mạng không chỉ vì hứng thú mà còn muốn thể hiện bản thân là người "chịu chơi", am hiểu và không đứng ngoài các xu hướng đang thịnh hành.
Tuy nhiên theo ông Bình, rất khó để khẳng định những trào lưu này mang lại lợi ích thực sự. Chúng chỉ có thể được xem là vô hại nếu nội dung được chia sẻ là đúng đắn, tích cực và có giá trị. "Ngược lại, nhiều video, trong đó có video ăn uống được tạo ra chủ yếu nhằm thu hút sự chú ý, kích thích sự hiếu kỳ hoặc phục vụ mục đích phô diễn cá nhân. Trong những trường hợp đó, việc bắt chước gần như không mang lại lợi ích đáng kể, thậm chí tiềm ẩn nhiều hệ lụy, nhất là về sức khỏe", ông Bình nói và cho rằng đây là những hành vi mang tính cá nhân nhưng lại được thực hiện trên môi trường mạng xã hội có tính cộng đồng cao, nên việc ngăn chặn hay thay đổi thói quen này không hề dễ dàng.
Trước những nội dung hướng dẫn ăn uống để giảm cân hay tăng cường sức khỏe, thay đổi vóc dáng trên mạng, ông Bình nhấn mạnh người trẻ cần hết sức thận trọng. Theo ông, phần lớn những thông tin này chưa được kiểm chứng đầy đủ về mặt khoa học và không có sự bảo đảm từ các cơ quan chuyên môn hay những người có chuyên môn thực sự trong lĩnh vực sức khỏe. "Nhiều lời khuyên được đưa ra chỉ mang tính chia sẻ cá nhân, thậm chí là nói theo cảm tính, vì vậy việc áp dụng các phương pháp ăn uống hoặc chế độ dinh dưỡng dựa trên những video thiếu cơ sở khoa học có thể dẫn đến những nguy cơ khó lường cho sức khỏe. Thay vì tin tưởng và làm theo một cách thiếu chọn lọc, người trẻ nên tham khảo các nguồn thông tin chính thống, đã được kiểm chứng để tránh những hậu quả đáng tiếc", ông Bình nói.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh, Cố vấn chuyên môn Bệnh viện Nhi đồng 1, cho rằng các video mukbang, hướng dẫn ăn uống, giảm hay tăng cân trên mạng xã hội khá phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe, đặc biệt là ở lứa tuổi thanh thiếu niên.
Theo bác sĩ Khanh, mỗi độ tuổi đều có nhu cầu dinh dưỡng và phát triển khác nhau nên không thể áp dụng tùy tiện các chế độ ăn theo mạng. "Chắc chắn là nó không chuẩn được", bác sĩ Khanh nhấn mạnh.
Bác sĩ Khanh cho biết các video mukbang hay hướng dẫn ăn uống được nhiều bạn trẻ học theo nhưng phần lớn chỉ mang tính tham khảo, không phù hợp với tất cả mọi người. Với người trẻ, đặc biệt lứa tuổi vị thành niên - giai đoạn cần phát triển thể chất đặc biệt, việc ăn uống theo trào lưu có thể ảnh hưởng đến sức khỏe nếu không được tư vấn đúng cách. Khi có vấn đề về cân nặng hay dinh dưỡng, người trẻ nên tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng thay vì tin hoàn toàn vào nội dung trên mạng xã hội.
Bác sĩ Khanh cũng cho rằng lượt theo dõi lớn hay độ nổi tiếng của một TikToker không đồng nghĩa với việc thông tin họ chia sẻ là chính xác. Theo ông, nhiều video được tạo ra với mục đích thu hút lượt xem nên người xem cần giữ sự tỉnh táo, luôn kiểm chứng thông tin và cân nhắc mức độ phù hợp với cơ địa của bản thân trước khi làm và ăn theo.
"Không có gì có thể tin 100% được. Dù người hướng dẫn có uy tín thì chế độ ăn hay tập luyện đó cũng chưa chắc phù hợp với tất cả mọi người", bác sĩ Khanh nói. Ông khuyến cáo người trẻ cần theo dõi phản ứng của cơ thể khi áp dụng một chế độ ăn uống hay dùng món ăn nào đó, đồng thời tham khảo ý kiến chuyên gia y tế về những video ăn uống trên mạng trước khi học theo để tránh những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.
