“Chị 79 tuổi, mắc bệnh nan y. Dẫu đã biết, đã hiểu, đã chuẩn bị tinh thần, nhưng với chúng tôi, chị ra đi vẫn là hơi sớm. Chúng tôi vẫn chưa có người nào có thể giúp lấp đầy khoảng trống mà chị để lại”, ông Phan Kim Hổ, Chủ tịch hội, nhắn về từ Đức.
Ông Phạm Nam Hương, người đã nhiều năm cùng bà làm đại diện hội tại Việt Nam, ngậm ngùi. “Chị Phượng ra đi, còn một tâm nguyện chưa hoàn thành là căn nhà bán trú thứ 15. Chúng tôi tất nhiên sẽ tiếp tục công việc chị để lại, dù thiếu chị thì rất nhiều khó khăn…”.
Ông Nguyễn Thiện Tống không giấu được bàng hoàng khi nghe tin: “Mỗi năm, chúng tôi thường rất vui được gặp nhau trong các hoạt động của học bổng Tiếp sức đến trường cùng với báo Tuổi Trẻ. Nay mùa thi, mùa học bổng gần tới rồi thì lại vắng chị…”.
Những người gắn bó với công tác xã hội ở Tuổi Trẻ vốn đều rất quen với cô Phượng có nụ cười thật hiền, vóc dáng bé nhỏ trong bộ đồ giản dị. Cô thường rớm nước mắt khi dang tay ôm các bạn tân sinh viên, thường sốt ruột xuất hiện đầu tiên trong những ngày vận động quyên góp giúp đồng bào bị thiên tai, thường gọi điện thăm hỏi phóng viên nhờ cung cấp thông tin những trường học vùng sâu cần nhà lưu trú cho học sinh người dân tộc ở lại.
Cô cứ thế đã gắn bó với Tuổi Trẻ gần 30 năm qua nhiều chương trình “Vì ngày mai phát triển”, và chỉ mới đây thôi, những hoạt động kỷ niệm 50 năm ngày thành lập báo cô vẫn đến tham gia đầy đủ dù đang trong quá trình trị bệnh.
“Từ chị Phượng mà hội chúng tôi – dù đa số thành viên đều ở Đức – lại rất quen thuộc với các hoạt động của Tuổi Trẻ, nhiều hoạt động khác của hội cũng nhờ vào thông tin và các liên hệ của báo”, ông Phan Kim Hổ nhấn mạnh.
Ông kể những hoạt động chính của hội những năm gần đây: đóng góp học bổng Tiếp sức đến trường, xây nhà bán trú cho học sinh vùng sâu, quyên góp hỗ trợ đồng bào bị thiên tai, xây dựng tủ sách “Nhất nghệ tinh”… Quả thật đều là những hoạt động mật thiết với báo chí.
Trên trang web của hội, trong bức thư ngỏ giới thiệu tủ sách “Nhất nghệ tinh”, một câu chuyện được kể lại: “Vào tháng 3-2009, khi đi thăm nhà lưu trú ở An Lão – Bình Định, trên đường đi chúng tôi đã say sưa bàn bạc với anh Hàng Chức Nguyên và anh Phan Văn Đắc ở báo Tuổi Trẻ về tình trạng dư thầy thiếu thợ, tinh thần chuộng khoa bảng của người Việt và chương trình dạy nghề thiết thực ở Đức.
Sau đó vào tháng 8-2009, hội chúng ta trợ giúp 200 triệu cho học bổng niên khóa 2009 – 2010, trong đó có 80 triệu là học bổng “Nhất nghệ tinh” giúp các em học nghề.
Đến Tết Canh Dần, chúng tôi có dịp được gặp anh Võ Như Lanh, báo Saigon Times. Anh cho biết Saigon Times Group cũng trợ cấp cho học bổng ‘Nhất nghệ tinh’ và theo anh thì hiện nay trong nước có tình trạng mâu thuẫn: có công ty muốn kiếm thợ nhưng kiếm không ra, nhưng sinh viên học xong đại học thì kiếm việc không có, chương trình dạy nghề không nhất quán, nhất là thiếu sách giáo khoa về học nghề…
Nhận thấy việc dịch và xuất bản sách cho học sinh học nghề, thầy giáo dạy nghề, và cho những người đang hành nghề cũng đem lại lợi ích về kiến thức chuyên môn cho một số người, nên vào ngày 23-2-2010 chúng tôi đã cùng với Saigon Times Foundation (STF) ký kết thành lập dự án xuất bản sách dạy nghề tủ sách Nhất nghệ tinh”.
Chuyến đi khảo sát nơi xây dựng nhà lưu trú ở An Lão – Bình Định ấy, nhà báo Hàng Chức Nguyên vẫn còn nhớ: “Gần điểm trường, chúng tôi gặp những cái chòi lá mà phụ huynh tự dựng lên cho con em ở để theo học.
Có cái dựng dưới gốc cây, có cái chơ vơ giữa nắng bụi. Chị Phượng khom lưng vào một căn chòi, gặp em bé đang lui cui với chén cơm nguội và mớ củi, cái nồi, áo quần, sách vở lỏng chỏng. Chị ngồi xuống, bật khóc”.
14 căn nhà lưu trú dành cho học sinh vùng sâu đã được cô Phượng liên hệ qua báo chí để xây nên ở Bình Định, Phú Yên, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Cao Bằng, Tuyên Quang, và những cuốn sách “Nhất nghệ tinh” giảng dạy tỉ mỉ những ngành nghề điện, điện tử, cơ khí, cơ điện tử, kỹ thuật ô tô, xe máy, hóa học, thời trang… cũng đã được lần lượt xuất bản, được vinh danh với giải thưởng Vì sự nghiệp văn hóa giáo dục của Giải Văn hóa Phan Châu Trinh 2018.
Hàng trăm người trong Hội Tương trợ và hợp tác Đức – Việt đã được huy động vào nhóm dịch sách, mỗi chuyến đi khánh thành nhà lưu trú là cả một sự kiện được cả hội chuẩn bị rộn ràng cả tháng để sắp xếp tham gia.
Ông Phạm Nam Hương nhắc nhớ: “Nhắc về chị Phượng, ấn tượng nhất với tôi là sự dấn thân. Nhìn vẻ ngoài bình dị, hiền lành, nhưng khi vào công việc thì chị rất nghiêm túc, cương quyết, làm gì cũng đến nơi đến chốn, tỉ mỉ, chi tiết, kỹ lưỡng và không bỏ cuộc.
Chúng tôi cùng với nhau làm việc xã hội, tất cả trên tinh thần tình nguyện, nhưng không phải lúc nào cũng suôn sẻ, không phải việc gì cũng dễ dàng.
Có lúc cũng khó khăn trong quyên góp, có khi cũng khúc mắc trong lý giải việc lựa chọn, nhưng chị lúc nào cũng thuyết phục được mọi người: việc đúng thì nên làm, và trên tất cả là uy tín cá nhân mà chị đã xây dựng được bằng sự nhiệt huyết và vô tư của mình.
Kể cả việc hợp tác rất lâu dài với Tuổi Trẻ, cũng có người thắc mắc vì ở nước ngoài đôi khi thiếu thông tin hoặc nghe được dư luận trái chiều, chị đã chứng minh được cho mọi người rằng những việc Tuổi Trẻ làm hoàn toàn là cống hiến cho xã hội. Việc gì của hội mà chị Phượng đề xuất với chúng tôi đều là việc đáng tin tưởng, đáng làm cho bằng được”.
Tiến sĩ Nguyễn Thiện Tống nhắc lại lần nữa: “Chị Phượng và các anh chị ở hội Đức – Việt là những trí thức mang rất nhiều nhiệt tâm trong sáng với đất nước và xã hội, luôn sẵn lòng xắn tay vào các hoạt động đóng góp cho Việt Nam. Cùng chung chí hướng với nhau, chúng tôi có sự đồng cảm rất lớn. Những năm nay, lần lượt từng người đi xa, tôi mong mỏi nhiệt tâm của các anh chị, của chúng tôi, thế hệ sau sẽ còn kế thừa…”.
Báo Chosun Daily ngày 15-5 đưa tin CEO Tesla Elon Musk gây chú ý khi đưa con trai đi cùng phái đoàn Mỹ trong chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Donald Trump.
Hôm 14-5, ông Musk đã xuất hiện ở Đại lễ đường Nhân dân ở thủ đô Bắc Kinh cùng con trai 6 tuổi X.
Cậu bé thu hút chú ý khi được cha nắm tay và đeo chiếc túi hình mặt rồng kiểu dân gian Trung Quốc. Trong buổi chụp hình kỷ niệm với các quan chức Chính phủ Mỹ, ông Musk đã cõng con trai.
Trên mạng xã hội, vị tỉ phú tiết lộ: "Thằng bé đang học tiếng Quan Thoại”.
Theo tờ Shanghai Daily, chiếc túi hình mặt rồng của cậu bé X là một sản phẩm thủ công, do cộng đồng dân tộc thiểu số ở tỉnh Quảng Tây làm. Mỗi chiếc có giá 47 USD. Công ty sản xuất chiếc túi chỉ có khoảng 100 chiếc trong kho.
Sau khi hình ảnh con trai ông Elon Musk mang túi lan truyền, doanh số bán hàng của công ty nói trên đã tăng gấp 10 lần chỉ trong tối 14-5.
Người dùng mạng xã hội nhận xét: “Không khí giống một chuyến đi dã ngoại hơn là một chuyến thăm cấp nhà nước”.
Theo thông báo từ Nhà Trắng, phái đoàn thăm Trung Quốc cùng Tổng thống Donald Trump bao gồm 14 giám đốc điều hành hàng đầu của các tập đoàn Mỹ từ nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm công nghệ thông tin, hàng không vũ trụ và tài chính, như Elon Musk (Tesla), Jensen Huang (NVIDIA), Tim Cook (Apple), Kelly Ortberg (Boeing), Larry Fink (BlackRock) và David Solomon (Goldman Sachs).
Ông Trump cho biết: "Tôi đã mang đến những đại diện ưu tú nhất của cộng đồng doanh nghiệp Mỹ. Họ đều tôn trọng, coi trọng Trung Quốc và tôi khuyến khích họ mở rộng hợp tác với quốc gia này”.
Đáp lại, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhận định: "Cánh cửa của Trung Quốc sẽ ngày càng rộng mở hơn và tôi tin rằng các công ty Mỹ sẽ có triển vọng lớn hơn nữa tại đây”.
Một bé gái 13 tuổi bỏ nhà đi nhiều ngày để đến phòng trọ của người đàn ông quen qua Facebook. Một vụ việc khác, hai em gái nhỏ trở thành nạn nhân trong vụ án hiếp dâm...
Đọc những tin ấy, người lớn thường phản ứng rất nhanh bằng sự giận dữ: trách kẻ phạm tội, trách mạng xã hội, trách trẻ "thiếu hiểu biết"...
Nhưng sau những vụ việc đau lòng ấy có lẽ cần nhìn sâu hơn vào một thực tế khác: trẻ em hôm nay đang lớn lên trong một thế giới mà khoảng cách giữa "người lạ" và "người quen" gần như bị xóa nhòa.
Một tài khoản Facebook, TikTok hay game online xa lạ đôi khi len sâu vào tâm lý trẻ còn nhiều hơn cả người thân trong nhà.
Nguy hiểm nhất là nhiều đứa trẻ không hề nghĩ mình đang gặp nguy hiểm. Các em nghĩ mình "được yêu", "được quan tâm", "được thấu hiểu". Trong khi phía bên kia có thể là một người trưởng thành đầy kinh nghiệm thao túng tâm lý.
Một đứa trẻ 13 tuổi chưa đủ khả năng nhận thức đầy đủ để tự bảo vệ mình trước những cạm bẫy cảm xúc và dục vọng của người lớn.
Về phía pháp luật, những hành vi quan hệ tình dục với trẻ vị thành niên rõ ràng phải bị xử lý nghiêm minh, không thể có bất kỳ sự biện minh nào bằng lý do "tự nguyện", "quen biết qua mạng" hay "hai bên có tình cảm".
Nhưng chỉ pháp luật thôi là chưa đủ, bởi sau mỗi vụ việc, điều đau đớn nhất không chỉ là bản án dành cho thủ phạm mà còn là những tổn thương kéo dài trong tâm lý đứa trẻ. Có em mất niềm tin vào người khác; có em mặc cảm, khủng hoảng, học hành đổ vỡ. Có gia đình tan nát vì cảm giác bất lực và ân hận.
Nhiều phụ huynh thường nghĩ nguy cơ xâm hại chỉ đến từ bên ngoài xã hội. Thật ra rất nhiều đứa trẻ bị tổn thương bắt đầu từ khi trẻ cô đơn, lạc lối khi đang ở ngay trong gia đình mình.
Cha mẹ bận rộn, con có điện thoại từ sớm. Mỗi ngày trẻ dành hàng giờ trên mạng, người lớn gần như không biết con đang nói chuyện với ai, xem gì, tham gia hội nhóm nào. Những mối quan hệ độc hại len vào những khoảng trống tình cảm gia đình.
Điều đáng lo là trẻ tiếp xúc thông tin quá nhanh nhưng lại không kịp có kỹ năng tự bảo vệ. Trẻ có thể biết dùng mạng xã hội từ tiểu học nhưng không được dạy đủ về ranh giới cơ thể, sự đồng thuận, nguy cơ dụ dỗ trên mạng hay cách cầu cứu khi gặp nguy hiểm.
Nhiều gia đình vẫn xem giáo dục giới tính là chuyện "nhạy cảm", ngại nói với con. Trong khi Internet thì dạy trẻ đủ mọi thứ, kể cả những điều méo mó và lệch lạc. Sự im lặng của người lớn đôi khi nguy hiểm hơn cả mạng xã hội.
Nhưng bảo vệ trẻ em không thể chỉ bắt đầu sau một bi kịch mà phải bắt đầu từ đời sống hằng ngày. Cha mẹ cần chịu khó trò chuyện với con, biết hôm nay con vui hay buồn, biết bạn bè con là ai, biết con đang theo dõi những tài khoản nào trên mạng, biết những thay đổi bất thường trong tâm lý con...
Ngoài gia đình, nhà trường cũng cần thay đổi cách tiếp cận. Giáo dục kỹ năng sống và an toàn số không thể chỉ là vài buổi tuyên truyền. Trẻ cần được học thực chất về nguy cơ trên không gian mạng, kỹ năng từ chối, kỹ năng cầu cứu và cả giá trị của lòng tự trọng.
Một đứa trẻ thiếu kỹ năng và thiếu sự đồng hành sẽ rất dễ trở thành nạn nhân giữa thế giới ảo đầy cạm bẫy trên mạng xã hội. Một chiếc điện thoại thông minh có thể mở ra tri thức, kết nối và cơ hội nhưng cũng có thể mở ra những cuộc trò chuyện nguy hiểm mà cha mẹ không hề hay biết.
Sau mỗi vụ việc đau lòng, xã hội thường phẫn nộ vài ngày rồi quên đi nhưng với những đứa trẻ, vết thương có thể kéo dài nhiều năm. Do vậy bảo vệ trẻ em hôm nay không chỉ là trách nhiệm của công an hay pháp luật.
Đó còn là trách nhiệm của gia đình, nhà trường và cả cộng đồng trong việc tạo ra một môi trường mà trẻ được lắng nghe, được trang bị kỹ năng và được lớn lên an toàn.
Trong thời đại tiêu dùng bùng nổ, nhiều người dễ bị cuốn vào những khoản mua sắm không thực sự cần thiết bởi các chiến lược tiếp thị đánh vào tâm lý. Theo các chuyên gia, có bốn bẫy tiêu dùng người thu nhập thấp dễ sa vào hơn, khiến việc cải thiện tình hình tài chính trở nên khó khăn hơn.
Mua hàng xa xỉ vì giá trị biểu tượng
Các sản phẩm mang thương hiệu lớn với thiết kế và bao bì cầu kỳ thường có sức hút đối với một bộ phận người tiêu dùng có thu nhập thấp. Các nhà tâm lý học gọi đây là hiện tượng "tiêu dùng mang tính biểu tượng", trạng thái người mua tìm kiếm ý nghĩa vị thế xã hội của sản phẩm thay vì công năng sử dụng.
Một chiếc túi Chanel phiên bản giới hạn có giá hàng trăm USD là ví dụ. Công năng của sản phẩm không khác các mẫu túi thông thường, nhưng giá trị thương hiệu tạo ra động lực sở hữu cao.
Tích trữ hàng giá rẻ, chất lượng thấp
Người tiêu dùng thu nhập thấp dễ bị thu hút bởi các chương trình khuyến mãi hoặc sản phẩm có đơn giá nhỏ như trang sức gia công, quần áo giảm giá, hàng tiêu dùng nhanh.
Dù đây là các khoản chi nhỏ, nhưng vòng đời sản phẩm ngắn buộc người mua phải thay thế liên tục, làm tăng tổng chi phí dài hạn.
Nhà kinh tế học hành vi Dan Ariely chỉ ra rằng các từ khóa như "khuyến mãi" hoặc "giảm giá" kích thích não bộ tiết dopamine, tạo tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội và thúc đẩy hành vi mua sắm bộc lộc vượt quá nhu cầu thực tế.
"Tiền được kiếm từng chút một; bạn phải học cách trì hoãn sự thỏa mãn", tỷ phú Warren Buffett nhận định về tầm quan trọng của việc kiểm soát nhu cầu ngắn hạn để tích lũy tài sản dài hạn.
Sử dụng tín dụng lãi suất cao cho nhu cầu ngắn hạn
Khi phát sinh nhu cầu sở hữu ngay các sản phẩm công nghệ hoặc tiêu dùng có giá trị lớn, nhiều người lựa chọn các giải pháp vay trực tuyến. Các tổ chức tài chính thường đơn giản hóa thủ tục giải ngân nhưng áp dụng mức lãi suất và phí ẩn ở mức cao.
Dưới góc độ tâm lý học nhận thức, người vay có xu hướng tập trung vào lợi ích dòng tiền lập tức và đánh giá thấp gánh nặng nợ phải trả trong tương lai.
Mua sắm theo trào lưu trên mạng xã hội
Sự xuất hiện của các chiến dịch tiếp thị kỹ thuật số phối hợp với người có sức ảnh hưởng (KOLs) dễ tạo ra hiệu ứng tâm lý đám đông. Người tiêu dùng có xu hướng sao chép hành vi mua sắm của số đông thay vì phân tích tính hữu dụng của sản phẩm dựa trên nhu cầu cá nhân.
Theo các chuyên gia tài chính, sự ổn định kinh tế không phụ thuộc vào giá trị đắt hay rẻ của món đồ, mà nằm ở năng lực nhận diện các bẫy tâm lý (mong muốn được công nhận, sợ bỏ lỡ, áp lực đám đông) để đưa ra quyết định chi tiêu phù hợp với thực trạng tài chính cá nhân.
Trước mỗi quyết định chi tiêu, một câu hỏi đơn giản có thể giúp hạn chế những khoản mua sắm bốc đồng: Giá trị mà món đồ này mang lại sẽ kéo dài trong bao lâu?
