Rạng sáng 15.6, nhiều thành phố tại Ukraine hứng chịu đợt oanh tạc lớn bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV).
Phía Ukraine nói ít nhất 5 người thiệt mạng và 29 người bị thương tại thủ đô Kyiv trong khi trên cả nước có ít nhất 10 người thiệt mạng. Nhiều tòa chung cư cao tầng bị oanh tạc, theo trang The Kyiv Independent.
Đáng chú ý, đợt tấn công gây hư hại Tu viện Kyiv-Pechersk, di sản lịch sử và tôn giáo quan trọng được UNESCO công nhận. Tu viện này có một hệ thống hang động lớn, là nơi lưu giữ những thánh tích linh thiêng của Chính thống giáo phương Đông.
Nhà thờ Đức Mẹ An giấc, được xây dựng vào thế kỷ 11 thuộc tu viện, từng bị phá hủy và khôi phục nhiều lần. Tổng giám mục Epiphanius, người đứng đầu Giáo hội Chính thống giáo Ukraine, cho biết phần mái của nhà thờ đã bị cháy. Tính đến trưa 15.6, đám cháy đã được kiểm soát, tránh nguy cơ hư hại cho cấu trúc chính và nội thất của nhà thờ.
Giám mục Avraamii nói rằng nhà thờ đã đưa các tác phẩm nghệ thuật và di vật tôn giáo đến nơi an toàn trong lúc vụ tấn công diễn ra. Đây là lần thứ hai tu viện bị tấn công từ khi Nga mở chiến dịch quân sự tại Ukraine vào năm 2022.
Đối diện Tu viện Kyiv-Pechersk, phòng trưng bày và bảo tàng Mystetskyi cũng bị một UAV dạng Shahed rơi trúng, gây cháy. Tương tự, Phó thủ tướng phụ trách chính sách nhân đạo Tetyana Berezhna thông báo rằng đợt tấn công còn phá hủy bộ sưu tập trang phục “lớn nhất và cổ nhất tại Ukraine” tại Hãng phim quốc gia Oleksandr Dovzhenko ở Kyiv. Bà cho biết bộ sưu tập có 100.000 bộ trang phục và 3 triệu món quần áo.
Không quân Ukraine cho biết Nga đã phóng 70 tên lửa (gồm 6 tên lửa bội siêu thanh Zircon, 34 tên lửa đạn đạo Iskander-M/S-400, 30 tên lửa hành trình Kh-101/Iskander-K) và 611 UAV sang lãnh thổ Ukraine.
Lực lượng phòng không Ukraine bắn hạ 5 quả Zirkon, 15 quả Iskander-M/S-400, toàn bộ Kh-101/Iskander-K và 582 UAV. Số còn lại rơi trúng 42 địa điểm.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã đến hiện trường vụ tấn công tại tu viện và cho biết 2 chiếc UAV đã cố tình nhắm mục tiêu vào khu vực tu viện và bảo tàng Mystetskyi. “Vụ tấn công tu viện là cuộc tấn công vào cộng đồng Cơ Đốc giáo và di sản văn hóa của nhân loại”, ông Zelensky nói.
UNESCO nói rằng cuộc tấn công gây thiệt hại nghiêm trọng cho phần bên ngoài và bên trong nhà thờ tại tu viện. “UNESCO lên án các cuộc tấn công nhắm vào công trình văn hóa, tổ chức giáo dục, sinh viên, cán bộ giáo dục và nhà báo được bảo vệ theo luật quốc tế”, cơ quan văn hóa của Liên Hiệp Quốc viết trên mạng xã hội X.
Bộ Quốc phòng Nga xác nhận đã thực hiện đợt tấn công quy mô lớn bằng vũ khí chính xác tầm xa, nhắm vào các cơ sở công nghiệp quân sự tại 3 thành phố Kyiv, Kharkiv và Dnipropetrovsk, cùng các sân bay quân sự và trung tâm tuyển quân của Ukraine, theo TASS. Nga xác nhận tấn công xưởng phim Dovzhenko nhưng cho rằng bên trong cơ sở này có một xưởng sản xuất UAV.
Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng Nga bác bỏ cáo buộc tấn công tu viện tại Kyiv, cho rằng cơ sở này bị cháy là do tên lửa phòng không Patriot của Mỹ chế tạo. Moscow suy đoán Ukraine đã bắn nhầm mục tiêu do phương Tây cung cấp cho Kyiv những loại vũ khí đã hết hạn sử dụng.
“Các lực lượng vũ trang Liên bang Nga không lên kế hoạch hay thực hiện đòn tấn công vào cơ sở hạ tầng dân sự. Theo các báo cáo được xác nhận, tổ hợp các tòa nhà tại Tu viện Kyiv-Pechersk đã bị trúng một tên lửa từ hệ thống phòng không Patriot của Mỹ. Một lý do khả thi khiến hệ thống này gặp trục trặc có thể là do các nước phương Tây đã cung cấp cho chính quyền Kyiv những quả tên lửa đã quá hạn sử dụng”, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố.
Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Nga miêu tả những cáo buộc của Ukraine và phương Tây là “giả mạo thô thiển”.
Đợt tấn công mới của Nga xảy ra trước thềm hội nghị thượng đỉnh G7 tại Pháp, nơi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky dự kiến có mặt.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tuyên bố sẽ cùng các đồng minh thảo luận về việc đạt thỏa thuận ngừng bắn và sau đó là thỏa thuận hòa bình tại hội nghị.
Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến gặp Tổng thống Zelensky trong ngày 16.6. Ông Zelensky cho biết đã đề nghị gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại hội nghị nhưng chủ nhân Điện Kremlin chưa sẵn sàng, theo Reuters.
“Chúng tôi đã gửi thông điệp rằng chúng tôi sẵn sàng gặp ông Putin tại G7 vì ông Trump sẽ ở đó và ông Macron cũng ở đó, nghĩa là có châu Âu và Mỹ. Đây là cơ hội rất tốt để tất cả các bên gặp nhau. Châu Âu và Mỹ đã đồng ý và Nga lại một lần nữa chứng minh rằng họ chưa sẵn sàng đối thoại”, ông Zelensky nói tại tu viện ở Kyiv sau vụ tấn công.
Một quan chức Ukraine cho biết ông Zelensky đã thông báo với Mỹ và Tổng thống Macron về đề xuất trên, đồng thời gửi lời mời trực tiếp đến các đối tác Nga nhưng không nhận được câu trả lời rõ ràng.
Trước đó, phía Nga tuyên bố rằng ông Zelensky phải đến Moscow nếu muốn gặp Tổng thống Putin.
Về việc đối thoại, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov ngày 15.6 nói rằng Nga cam kết với những đề xuất chấm dứt chiến sự của Tổng thống Mỹ Donald Trump và mong đợi được lắng nghe từ các đặc phái viên Mỹ về cách thức thi hành những đề xuất đó.
Trong khi đó, ông Lavrov cáo buộc châu Âu đang cố gắng áp đặt nỗ lực hòa giải lên Nga và đã sai lầm khi cho rằng Moscow đang thất thế trên chiến trường.
Chiều 15.5, Chuyên cơ Không Lực Một cất cánh đưa Tổng thống Donald Trump rời Bắc Kinh trở về Mỹ sau cuộc gặp thượng đỉnh với Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình.
Theo hình ảnh và video được đăng tải, Tổng thống Trump giơ nắm đấm và vẫy tay chào khi lên máy bay.
Chuyến thăm ba ngày của Tổng thống Trump tới Trung Quốc bao gồm hội nghị thượng đỉnh, các cuộc làm việc, một tiệc chiêu đãi cấp nhà nước, chuyến thăm các di tích lịch sử, tiệc trà song phương và một bữa trưa làm việc.
Sau cuộc gặp sáng nay, Tổng thống Trump cho biết ông đã đạt được "những thỏa thuận thương mại tuyệt vời" với Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình.
Ông Trump mô tả ông Tập là một "nhà lãnh đạo vĩ đại" và "người bạn". Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết "rất nhiều điều tốt đẹp" đã đến trong chuyến thăm này. "Chúng tôi đã đạt được một số thỏa thuận thương mại tuyệt vời, có lợi cho cả hai nước", ông cho hay sau khi đi dạo cùng ông Tập trong khu vườn Trung Nam Hải, một khu phức hợp lãnh đạo trung ương nằm cạnh Tử Cấm Thành ởBắc Kinh.
"Chúng tôi đã giải quyết được rất nhiều vấn đề khác nhau mà những người khác không thể giải quyết được," ông Trump nói thêm, mà không cung cấp chi tiết, theo AFP.
Ông Tập nói đây là một "chuyến thăm mang tính bước ngoặt", và hai bên đến nay đã thiết lập "một mối quan hệ song phương mới, đó là mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng". Ông hứa sẽ gửi hạt giống cho ông Trump để trồng trong Vườn Hồng của Nhà Trắng.
"Oman nên biết Bộ Tài chính Mỹ sẽ mạnh tay nhắm vào bất kỳ bên nào tạo điều kiện cho hoạt động thu phí quá cảnh ở eo biển Hormuz, dù là trực tiếp hay gián tiếp, và mọi đối tác sẵn sàng tham gia sẽ bị trừng phạt", Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết trong bài đăng trên mạng xã hội hôm 28/5.
Ông cảnh báo Washington sẽ "không dung thứ" cho nỗ lực nhằm áp đặt hệ thống thu phí quá cảnh ở eo biển Hormuz, đề cập đề xuất của Iran trong khuôn khổ thỏa thuận tiềm năng với Mỹ.
Trong cuộc họp báo ở Nhà Trắng sau đó, Bộ trưởng Bessent thông báo đã trao đổi với Đại sứ Oman và được đảm bảo rằng "không có kế hoạch thu phí quá cảnh" tại eo biển Hormuz.
"Tôi nói với ông ấy rằng đó là điều bất khả thi. Ông ấy không muốn mạo hiểm để khiến các cá nhân và tổ chức tài chính ở Oman bị trừng phạt", Bộ trưởng Tài chính Mỹ cho hay.
Lời đe dọa được đưa ra vài giờ sau khi Bộ Tài chính Mỹ áp đặt trừng phạt với Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA), tổ chức được Iran thành lập nhằm giám sát eo biển Hormuz.
Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc PGSA là nỗ lực mới của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nhằm kiếm tiền bằng cách "tống tiền tàu thuyền" đi qua khu vực, cảnh báo những ai hợp tác với PGSA đều đối diện nguy cơ bị Washington trừng phạt.
Oman, quốc gia nổi tiếng với lập trường trung lập, chưa từng tuyên bố muốn cùng Iran kiểm soát eo biển Hormuz. Mỹ và Oman là những đồng minh thân thiết với quan hệ bền chặt đã kéo dài hơn 200 năm.
Trong thời bình, eo biển Hormuz là nơi tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên toàn cầu. Eo biển nằm dưới sự chia sẻ quản lý của Iran và Oman, không thuộc nhóm vùng biển quốc tế và tàu thuyền được đi qua miễn phí.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 27/5 dọa "thổi bay Oman" khi được hỏi về một thỏa thuận ngắn hạn cho phép nước này và Iran kiểm soát eo biển Hormuz. Một số người cho rằng Tổng thống Trump đã nói nhầm "Oman" với "Iran", song tài khoản X của Bộ Ngoại giao Mỹ sau đó nhanh chóng đăng video ghi lại phát biểu của ông, dường như nhằm tái khẳng định thông điệp.
Bộ Tư pháp Mỹ ngày 2/6 thông báo dừng triển khai Quỹ Chống Vũ khí hóa 1776 trị giá gần 1,8 tỷ USD, sau khi thẩm phán Leonie Brinkema của Tòa án Liên bang Khu vực Đông Virginia ra lệnh tạm thời chặn bộ này thành lập chương trình triển khai hồi cuối tuần trước cho đến ít nhất là ngày 12/6, khi phiên điều trần mới được tổ chức.
Dù tuyên bố sẽ chấp hành phán quyết của tòa án, Bộ Tư pháp Mỹ vẫn bày tỏ sự phản đối gay gắt. Cơ quan này khẳng định Quỹ Chống Vũ khí hóa được thành lập hoàn toàn vì mục đích phi đảng phái - mở cửa cho cả người thuộc phe Dân chủ, Cộng hòa lẫn độc lập - nhằm bù đắp cho những cá nhân từng bị bức hại và đối xử bất công.
Ông Trump và các đồng minh Cộng hòa từ lâu cho rằng chính quyền Joe Biden đã dùng hệ thống tư pháp để nhắm vào họ một cách bất công. Theo khuôn khổ Quỹ Chống Vũ khí hóa 1776, ngân sách liên bang sẽ được dùng để bồi thường cho những cá nhân cho rằng họ từng bị chính quyền Biden nhắm mục tiêu, truy bức hoặc đối xử bất công vì động cơ chính trị.
Chương trình bị phe Dân chủ và nhiều tổ chức giám sát gọi là "quỹ đen", với các tiêu chí xét duyệt bị cho là thiếu minh bạch, có thể tạo lợi ích cho các đồng minh ông Trump.
Tranh cãi gia tăng sau khi những người ủng hộ ông Trump, trong đó có một số người từng bị truy tố vì liên quan vụ bạo loạn Đồi Capitol tháng 1/2021, bày tỏ ý định nộp yêu cầu nhận tiền. Ngay trong ngày đầu trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã ân xá hoặc giảm án cho khoảng 1.500 bị cáo bị kết tội trong vụ bạo loạn, khẳng định họ bị đối xử bất công.
Theo giới quan sát, việc không kháng cáo phán quyết của thẩm phán Brinkema cho thấy chính quyền đang đối mặt sức ép lớn từ các nghị sĩ của cả hai đảng, những người có nhiều quan ngại nghiêm trọng về chương trình. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson đã gặp ông Trump tại Nhà Trắng ngày 1/6 để thảo luận về quỹ này, CBS News dẫn nguồn thạo tin cho biết.
Sức ép lên đến đỉnh điểm trong cuộc họp kín của nhóm nghị sĩ Cộng hòa tại Thượng viện tháng trước, khi nhiều thượng nghị sĩ chất vấn quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche về quỹ này. Cuộc họp được mô tả là căng thẳng, với nhiều ý kiến bất bình về chương trình và thời điểm triển khai, khiến lãnh đạo Cộng hòa phải hủy kế hoạch bỏ phiếu về ngân sách cho các cơ quan thực thi nhập cư thuộc Bộ An ninh Nội địa.
Phe Dân chủ cũng đe dọa ép Thượng viện phải biểu quyết công khai về quỹ này, đẩy đảng Cộng hòa vào thế khó khi một số thượng nghị sĩ của họ có thể cùng phe Dân chủ phản đối chương trình. "Sẽ không ai có thể né tránh vấn đề này", Thượng nghị sĩ Dân chủ Adam Schiff của bang California, nói trong họp báo 1/6.
Lãnh đạo phe đa số Thượng viện John Thune cho biết ông đã trao đổi với ông Trump vào cuối tuần. "Tôi cho rằng cách xử lý tốt nhất là chính quyền khai tử quỹ này", ông Thune nói.
