Những năm gần đây, cụm từ “chữa lành” thường xuyên xuất hiện trên mạng xã hội. Nó xuất hiện trong mọi ngữ cảnh: từ “du lịch chữa lành”, “nhậu chữa lành”, “karaoke chữa lành”, “gội đầu dưỡng sinh chữa lành”, đến “chỗ làm chữa lành” thay vì lương cao.
Xu hướng này thậm chí trở thành một phần lối sống của nhiều người trẻ, phản ánh nhu cầu chăm sóc sức khỏe tinh thần trong bối cảnh áp lực cuộc sống hiện đại.
Trong nhiều từ điển, từ này mang nghĩa chính xác là quá trình điều trị để hồi phục sức khỏe, chủ yếu liên quan đến bệnh tật thể chất. Trong các tài liệu hay trong sử dụng hằng ngày, “chữa lành” đã được dùng với nghĩa là có thể chữa khỏi bệnh: “bệnh có thể chữa lành”, “vết thương chữa lành”…
“Chữa lành” phần nhiều được dùng với khái niệm tâm lý học lành mạnh: quá trình phục hồi sau tổn thương thể chất, tinh thần, cảm xúc, giúp con người tìm lại sự cân bằng, an yên. Nó có thể bao gồm thiền chánh niệm, đi du lịch, viết nhật ký cảm xúc, trò chuyện với bạn bè, tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc đơn giản là nghỉ ngơi đúng nghĩa.
Thời gian qua, “chữa lành” chuyển từ nghĩa y học cụ thể sang nghĩa tâm lý trừu tượng, mở rộng phạm vi biểu đạt. Ban đầu là thuật ngữ chuyên ngành sau đó lan tỏa qua mạng xã hội trở thành một từ nhiều người sử dụng (hot trend).
Đã có hiện tượng lạm dụng và thoái hóa nghĩa khi từ mang ý sâu sắc (hành trình nội tâm kiên trì) bị giản lược thành “trend” bề nổi: “nhậu chữa lành”, “karaoke chữa lành”, “chữa lành bằng shopping”… Tức là bất kể điều gì cũng có thể được gắn mác “chữa lành”, trong khi không hề “chữa” mà cũng chẳng có “lành”!
Sau đại dịch COVID-19, áp lực công việc, chi phí sinh hoạt tăng cao, mạng xã hội phóng đại cảm xúc tiêu cực, một số rủi ro trong cuộc sống… khiến nhiều người cảm thấy kiệt sức, cô đơn, lo âu. Giới trẻ công khai thừa nhận “mệt mỏi tinh thần” và tìm cách tự chăm sóc bản thân – điều mà thế hệ trước thường giấu kín hoặc coi là yếu đuối.
Đây là mặt tích cực: xã hội Việt Nam đang dần cởi mở hơn với sức khỏe tâm thần, không còn coi trầm cảm hay lo âu là “bệnh điên” hay “yếu đuối”. Nhiều người thực sự được lợi từ các hoạt động giản dị như nghe podcast, sống chậm, gần gũi thiên nhiên hoặc ưu tiên môi trường làm việc lành mạnh.
Tuy nhiên, việc lạm dụng và thương mại hóa từ “chữa lành” đang khiến khái niệm này bị méo mó. Nhiều người dùng từ này để “chữa” mọi thứ: buồn một chút là “sang chấn”, mệt mỏi là “cần chữa lành ngay”, thậm chí thất nghiệp vẫn “chốt kèo” đi du lịch đắt đỏ thay vì đối diện thực tế.
Một số chuyên gia tâm lý cảnh báo: lạm dụng có thể dẫn đến “tích cực độc hại” (toxic positivity), đơn giản hóa vấn đề tâm lý nghiêm trọng hoặc tạo ảo tưởng rằng mọi tổn thương đều chữa nhanh bằng một chuyến đi hay khóa học.
Trào lưu này bị lợi dụng kinh doanh: các khóa học, workshop “chữa lành” giá vài chục triệu, “thầy chữa lành” tự phong, dịch vụ du lịch tâm linh… biến nỗi đau thành cơ hội kiếm tiền. Một bộ phận giới trẻ lạm dụng “chữa lành” để trốn tránh trách nhiệm, lười lao động, ngại đối diện khó khăn – điều này không giúp phục hồi mà có thể đẩy vào khủng hoảng sâu hơn.
Có thể nói, “chữa lành” là nhu cầu chính đáng và cần thiết trong xã hội hiện đại, nơi sức khỏe tinh thần bị bỏ qua quá lâu. Nó khuyến khích tự nhận thức, chăm sóc bản thân và giảm kỳ thị tâm lý.
Nhưng khi trở thành trào lưu đại chúng, nó dễ bị biến chất: từ hành trình nội tâm sâu sắc thành “mốt” bề nổi, từ tự chữa lành thành phụ thuộc dịch vụ thương mại.
Giáo sư Juan Antonio Madrid từ Đại học Murcia (Tây Ban Nha) cho biết con người thường bị giảm mức độ tỉnh táo vào khoảng 6 đến 8 tiếng sau khi thức dậy. Dựa trên hiện tượng sinh lý này, năm 2023, Hiệp hội Bác sĩ Liên bang thuộc Sở Y tế Công cộng Đức đã khuyến nghị người dân chợp mắt vào mùa hè để tránh nóng và tăng hiệu suất làm việc.
Tuy nhiên, việc ngủ trưa kéo dài không mang lại lợi ích, ngoại trừ những trường hợp đặc thù như người làm ca đêm cần ngủ bù.
Theo các chuyên gia, ngủ trưa quá lâu làm tăng hiện tượng "sleep inertia" (quán tính giấc ngủ). Tiến sĩ sinh lý học María José Martínez Madrid, Giám đốc trung tâm tư vấn giấc ngủ Kronohealth (Tây Ban Nha), cho biết trạng thái này khiến cơ thể uể oải, giảm tập trung, dễ cáu kỉnh trong 15 đến 60 phút sau khi thức dậy. Tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ tai nạn lao động hoặc tai nạn giao thông nếu người ngủ thức dậy và làm việc ngay.
Bác sĩ Ainhoa Álvarez, Chủ tịch Hiệp hội Giấc ngủ Tây Ban Nha (SES), cho biết ngủ trưa dài còn làm giảm áp lực buồn ngủ vào ban đêm, khiến mọi người khó chìm vào giấc ngủ đúng giờ hoặc hay bị tỉnh giấc. Bà ví thói quen này tương tự việc "uống caffeine vào buổi chiều".
Nhiều nghiên cứu quan sát cũng ghi nhận mối liên hệ giữa việc ngủ trưa dài với nguy cơ tim mạch và tỷ lệ tử vong cao. Tuy nhiên, bà Martínez Madrid lưu ý rằng đây có thể là quan hệ nhân quả đảo ngược. Những người có sẵn bệnh nền hoặc chất lượng giấc ngủ ban đêm kém thường dễ mệt mỏi và có xu hướng ngủ trưa dài hơn, chứ không hẳn việc ngủ trưa là nguyên nhân trực tiếp gây ra bệnh.
Thay vì ngủ dài, các chuyên gia ủng hộ phương pháp "power nap" (ngủ ngắn). Đây là giấc ngủ kéo dài 10 đến 20 phút, tối đa không quá 30 phút, diễn ra vào đầu buổi chiều (từ 13h đến 15h). Trong khoảng thời gian này, cơ thể chỉ bước vào trạng thái ngủ nông. Việc thức dậy trước khi tiến vào giai đoạn ngủ sâu giúp cải thiện sự tỉnh táo, tốc độ phản ứng, tâm trạng mà không ảnh hưởng tới giấc ngủ ban đêm.
Một giải pháp khác đang được quan tâm là "coffee nap". Người thực hiện sẽ uống một tách cà phê ngay trước khi chợp mắt. Do caffeine cần 20 đến 30 phút để phát huy tác dụng, chất này sẽ kích thích não bộ đúng vào lúc người ngủ thức dậy, giúp nhân đôi sự tỉnh táo. Dù vậy, phương pháp này được khuyến cáo không phù hợp với những người nhạy cảm với caffeine.
Các chuyên gia nhấn mạnh mỗi cá nhân cần tự điều chỉnh thói quen ngủ trưa cho phù hợp với thể trạng. Trẻ em, người cao tuổi và những người bị thiếu ngủ có thể duy trì thói quen này, miễn là không ngủ quá muộn vào buổi chiều. Ngược lại, với những bệnh nhân mất ngủ, việc ngủ trưa dài có thể tạo ra một vòng luẩn quẩn: mất ngủ ban đêm dẫn đến buồn ngủ ban ngày, và việc cố ngủ bù ban ngày lại tiếp tục phá hỏng giấc ngủ đêm.
Tháng 4/2025, anh Zhong, sống tại thành phố Thanh Đảo, tỉnh Sơn Đông, thấy vợ thường xuyên ra ngoài và khó liên lạc. Kiểm tra điện thoại, anh phát hiện vợ gửi ảnh con trai út cho một người đàn ông lạ, kèm tin nhắn nhắc đến việc "đón về nuôi" và "đóng học phí".
Zhong đưa con trai út ba tuổi đi xét nghiệm ADN. Phát hiện hành động của chồng, người vợ gọi hàng chục cuộc điện thoại nhưng anh Zhong không nghe máy.
Kết quả giám định cho thấy đứa trẻ không có quan hệ huyết thống với anh.
Anh Zhong tiếp tục xét nghiệm với con trai 10 tuổi và con gái 8 tuổi. Kết quả xác nhận con trai lớn cũng không cùng huyết thống, chỉ có bé gái thứ hai là con ruột.
Kể lại sự việc trên đài truyền hình Hà Nam hôm 2/5, Zhong nói thất vọng khi công sức lao động để chăm lo gia đình hơn 10 năm qua trở nên vô nghĩa. Vợ chồng anh quen nhau năm 2014. Hai tháng yêu nhau, cô vợ thông báo đã mang thai nên họ kết hôn. Ba đứa trẻ lần lượt ra đời vào các năm 2015, 2017 và 2022.
Hơn 10 năm chung sống, Zhong, một nhân viên giao hàng, nói luôn nỗ lực làm việc để chăm lo cho gia đình. Việc phát hiện "nuôi con tu hú" khiến anh suy sụp. Hiện tại, con trai đầu và thứ ba đã được người vợ đưa đi cùng, chỉ còn bé gái ở lại với anh.
Luật sư của Zhong nhận định hành vi che giấu huyết thống của người vợ cấu thành tội "lừa dối cấp dưỡng". Zhong đã ủy quyền luật sư đệ đơn ly hôn theo quy định của Bộ luật Dân sự Trung Quốc. Anh yêu cầu vợ hoàn trả chi phí sinh hoạt, giáo dục, y tế cho hai bé trai trong hơn 10 năm qua, đồng thời bồi thường thiệt hại tinh thần.
Phóng viên đài truyền hình địa phương đã liên hệ với người vợ, nhưng cô từ chối trả lời.
Ngày 6-7, Bộ Y tế tổ chức hội thảo lấy ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá, khu vực phía Bắc tại Hà Nội.
Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, nhấn mạnh đây là diễn đàn quan trọng để chúng ta cùng trao đổi, làm rõ những vấn đề chính sách có ý nghĩa lâu dài đối với sức khỏe cộng đồng.
Thuốc lá từ lâu đã được xác định là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và tử vong sớm.
Mỗi năm, tại Việt Nam có trên 100.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó có nhiều người không hút thuốc nhưng phải hít khói thuốc thụ động trong môi trường sống và làm việc.
Đó không chỉ là những tổn thất về sức khỏe, mà còn là gánh nặng rất lớn đối với từng gia đình, hệ thống y tế, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của đất nước.
Vì vậy, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá không đơn thuần là hoàn thiện một đạo luật chuyên ngành, mà là xác lập một hàng rào pháp lý đủ mạnh để bảo vệ người dân.
Đặc biệt là trẻ em, thanh thiếu niên và các thế hệ tương lai, trước những nguy cơ ngày càng đa dạng từ thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine.
Chia sẻ tại hội thảo, TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Trưởng khoa xã hội học y tế và dân số, Viện Chiến lược và Chính sách y tế, cho hay Việt Nam thuộc nhóm 15 quốc gia có tỉ lệ nam giới hút thuốc cao nhất thế giới, đứng thứ 3 ASEAN. Mỗi năm có 84.500 ca tử vong do hút thuốc lá và 18.800 ca tử vong do hút thuốc lá thụ động.
TS Hạnh cho hay hiện nay ngoài thuốc lá điếu truyền thống, thuốc lá điện tử, một vấn đề đáng lo ngại là xuất hiện các loại thuốc lá mới như túi ngậm nicotine.
Theo đó, túi ngậm nicotine là sản phẩm chứa chất dạng bột bao gồm nicotine tự nhiên hoặc tổng hợp, các chất tạo hương và một số thành phần khác. Sản phẩm ngoài gây nghiện nicotine, gây tổn thương niêm mạc miệng và có tác động bất lợi lên tim mạch, tăng nhịp tim cấp tính.
Đồng thời tăng khả năng phụ thuộc phụ gia, acid hữu cơ, chất làm mát có thể tăng hấp thu nicotine, làm tăng nguy cơ lệ thuộc, đặc biệt ở người trẻ chưa từng hút.
Sản phẩm còn được thiết kế hấp dẫn, dễ tiếp cận với thanh thiếu niên với nhiều hương vị ngọt, bạc hà, "ice" làm tăng sức hút; quảng cáo "không thuốc lá/ít hại" gây hiểu lầm về an toàn.
"Bằng chứng thực tiễn cho thấy các sản phẩm này có sức hấp dẫn với giới trẻ, sản lượng gia tăng và thị trường mở rộng. Tại Mỹ năm 2024 đây là sản phẩm phổ biến thứ 2 ở học sinh. Doanh thu sản lượng sản phẩm tăng mạnh và mở rộng thị trường, rủi ro lan rộng sản phẩm chứa nicotine tinh vi.
Tại Việt Nam, sản phẩm nhắm đến giới trẻ, đặc biệt là Gen Z với tâm lý quan tâm ngoại hình, ghét mùi hôi, răng ố vàng. Các sản phẩm được thiết kế sành điệu, mùi hương hấp dẫn. Vì vậy, sản phẩm mới dễ tiếp cận với những đối tượng này", TS Hạnh phân tích.
Để siết chặt quản lý những nguy cơ của các sản phẩm thuốc lá mới, Bộ Y tế đề xuất bổ sung khái niệm thuốc lá mới khác bao gồm các sản phẩm có chứa nicotine bao gồm cả nicotine dạng túi để ngậm, dạng hít, shisha và các sản phẩm chứa nicotine khác.
Đồng thời đề xuất cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác.
