Tối 9/5, bé N.L.P.V. (5 tuổi, trú tại phường Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk) được gia đình đưa vào Bệnh viện Đa khoa Thiện Hạnh cấp cứu trong tình trạng hai mắt sưng đỏ, đau nhức, chảy nước mắt liên tục.
Theo gia đình, trước đó bé chơi đồ thổi bong bóng xà phòng và không may để dung dịch bắn vào mắt. Dù người nhà nhanh chóng rửa dưới vòi nước, tình trạng kích ứng vẫn tăng dần khiến cả gia đình hoảng hốt.
Thạc sĩ Trần Thị Mỹ Giêng, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Thiện Hạnh cho biết bệnh nhi bị viêm kết mạc dị ứng cấp tính mức độ 1 do tiếp xúc hóa chất từ đồ chơi. May mắn, giác mạc chưa bị tổn thương sâu và bé đã ổn định sau 2 ngày điều trị.
Vụ việc khiến nhiều phụ huynh lo lắng bởi bong bóng xà phòng là món đồ chơi phổ biến, được bán rộng rãi trước cổng trường, khu vui chơi hay vỉa hè với giá rất rẻ.
Dung dịch càng nhiều bọt, nguy cơ kích ứng càng cao
TS Vũ Thị Tần, chuyên gia hóa học cho biết, phần lớn dung dịch trong đồ chơi tạo bong bóng xà phòng hiện nay chứa nhiều chất hoạt động bề mặt nhằm tạo bọt mạnh và giữ bóng lâu vỡ.
“Các chất này có khả năng tạo nhiều bọt nhưng cũng dễ gây kích ứng da và niêm mạc, nhất là vùng mắt, môi hoặc da nhạy cảm của trẻ nhỏ”, chuyên gia nói.
Theo TS Tần, khi trẻ chỉ thổi bóng thông thường, nguy cơ không quá lớn. Tuy nhiên, nếu dung dịch tiếp xúc trực tiếp với mắt, miệng hoặc trẻ vô tình nuốt phải, nguy cơ kích ứng sẽ tăng lên đáng kể.
“Những chất tạo bọt này khi chạm nhiều vào da nhạy cảm có thể gây đỏ rát, ngứa, sưng nề. Trẻ nhỏ thường dụi mắt bằng tay sau khi chơi nên nguy cơ càng cao hơn”, TS Tần phân tích.
Chuyên gia cho biết nhiều loại đồ chơi trôi nổi hiện nay không ghi rõ thành phần hóa học, nguồn gốc xuất xứ hoặc tiêu chuẩn an toàn. Một số sản phẩm có thể chứa hàm lượng cao các chất hoạt động bề mặt như SLS (Sodium Lauryl Sulfate) hoặc SLES (Sodium Laureth Sulfate).
Đây là những chất thường được dùng trong xà phòng, dầu gội, nước rửa chén để tạo bọt nhưng sử dụng ở nồng độ cao hoặc tiếp xúc trực tiếp với mắt, chúng có thể gây kích ứng mạnh.
Cách nhận diện dung dịch bong bóng nguy cơ cao
Theo TS Vũ Thị Tần, phụ huynh có thể nhận biết sơ bộ những loại dung dịch chứa nhiều chất tạo bọt thông qua một số dấu hiệu trực quan.
“Chỉ cần lắc chai dung dịch. Nếu tạo quá nhiều bọt, bọt dày và lâu tan thì chứng tỏ chứa lượng lớn chất tạo bọt”, TS Tần nói.
Ngoài ra, chuyên gia khuyến cáo phụ huynh nên cảnh giác với các sản phẩm có đặc điểm:
– Không nhãn mác, không ghi nơi sản xuất.
– Màu sắc quá sặc sỡ, mùi hóa học nồng.
– Giá quá rẻ, bán trôi nổi ngoài vỉa hè.
– Dung dịch tạo bọt quá dày hoặc nhớt bất thường.
– Trẻ có cảm giác ngứa, nóng rát tay chỉ sau thời gian ngắn tiếp xúc.
Bên cạnh đó, theo TS Tần, phụ huynh cũng không nên tự pha thêm nước rửa chén, xà phòng giặt hoặc chất tẩy rửa để “tạo nhiều bóng hơn”. Những hóa chất này có độ kích ứng cao hơn nhiều so với dung dịch đồ chơi thông thường.
Sau khi chơi bong bóng xà phòng, nên cho trẻ rửa tay bằng nước sạch và thay quần áo nếu dung dịch dính nhiều lên người.
Chuyên gia cũng khuyến cáo phụ huynh không nên tích trữ các chai dung dịch cũ quá lâu sau khi mở nắp vì nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc biến đổi thành phần hóa học khi bảo quản ngoài trời nóng.
Theo khuyến cáo của bác sĩ, khi trẻ bị dung dịch bong bóng xà phòng bắn vào mắt, phụ huynh cần ngay lập tức rửa mắt bằng nước sạch liên tục trong nhiều phút để làm loãng hóa chất.
Không tự ý nhỏ thuốc, đắp lá hoặc dùng mẹo dân gian lên mắt trẻ.
Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu như: Đỏ mắt kéo dài, sưng mí mắt, chảy nước mắt liên tục, kêu đau rát, sợ ánh sáng, dụi mắt liên tục phụ huynh cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra.
TS Vũ Thị Tần khuyến cáo phụ huynh không nên mua các loại dung dịch thổi bong bóng không rõ nguồn gốc, không nhãn mác, có mùi hóa chất nồng hoặc tạo bọt quá dày, lâu tan bất thường.
“Khi cho trẻ chơi, cần tránh để dung dịch tiếp xúc với mắt, miệng; sau khi chơi nên rửa tay bằng nước sạch.
Nếu dung dịch bắn vào mắt, cần rửa mắt ngay liên tục trong ít nhất 15 phút và đưa trẻ đi khám nếu còn đỏ, đau rát, sưng mí, chảy nước mắt hoặc sợ ánh sáng”, TS Tần cho hay.
Không chỉ giữ vững vị trí quốc gia hạnh phúc nhất thế giới suốt 9 năm liên tiếp, Phần Lan còn gây ấn tượng bởi thói quen ăn uống lành mạnh. Không giống nhiều quốc gia khác chú trọng vào các món chính, người dân ở đây duy trì sức khỏe nhờ quy tắc "Mô hình đĩa ăn" đơn giản và dễ dàng, theo United Daily News
Laura Kopilow, người mẫu kiêm KOL gốc Phần Lan đang hoạt động tại Nhật Bản, đã chia sẻ về sự khác biệt văn hóa ẩm thực giữa hai nước trong cuốn sách "Khám phá lối sống hạnh phúc kiểu Phần Lan".
Người phụ nữ chia sẻ Phần Lan không có khái niệm món chính trong bữa ăn. Khi được hỏi "món chính của người Phần Lan là gì?", và nhận được câu trả lời là "không có", nhiều người thường thắc mắc: "Là bánh mì hay khoai tây?".
Thực tế, đây không phải là do họ hiểu nhầm câu hỏi, mà bởi vì trong văn hóa ăn uống của người Phần Lan không có khái niệm về một món ăn chủ đạo giống như vị trí của cơm trắng trong bữa ăn của người Á Đông.
Ở châu Âu, khoai tây từ lâu là món ăn kèm với món chính, và trên bàn ăn của người Phần Lan trước đây cũng vậy. Thậm chí, nhiều người lớn tuổi vẫn giữ thói quen phải có khoai tây trong mỗi bữa ăn. Tuy nhiên, do khoai tây xuất hiện quá thường xuyên trong bữa trưa học đường từ tiểu học đến trung học, nhiều người trẻ cảm thấy "ngán đến mức không muốn nhìn thấy nữa".
Vì vậy, khoai tây đối với họ chỉ được xem là một nguồn cung cấp tinh bột giống như mì Ý hay cơm, chứ không phải là món chính.
Riêng đối với bánh mì, món này thường xuất hiện trong bữa sáng, bữa xế chiều, hoặc dùng để ăn kèm với các món súp. Loại sandwich mở (Open Sandwich) đặc trưng của Bắc Âu phần lớn chỉ được dùng khi đi cà phê hoặc ăn tiệm; trong khi đó, xúc xích lại được coi là một món ăn nhanh giá rẻ có nguồn gốc từ Mỹ và phổ biến tại các trạm dừng chân trên đường.
Thay vì chia ra "món chính", "món phụ", người Phần Lan lại tập trung vào một khái niệm gọi là "Lautasmalli" (Mô hình đĩa ăn). Đây là cách ăn uống lành mạnh được giáo dục và nhấn mạnh từ thuở nhỏ: chỉ cần sắp xếp các loại thực phẩm lên cùng một chiếc đĩa theo đúng tỷ lệ lý tưởng, cơ thể sẽ tự động đạt được sự cân bằng dinh dưỡng mà không cần tính toán phức tạp.
Nguyên tắc cơ bản của mô hình này là hãy lấp đầy một nửa chiếc đĩa bằng các loại rau củ, một phần tư dành cho các loại tinh bột như khoai tây hay ngũ cốc và một phần tư còn lại là các thực phẩm giàu đạm như thịt, cá hoặc đậu.
Thực đơn được thay đổi linh hoạt theo từng ngày để đảm bảo sự đa dạng. Ví dụ, phần rau có thể là salad tươi hoặc các loại rau củ nấu chín; phần đạm thường xoay quanh các món như cá hồi, thịt viên hoặc thịt gà; trong khi đó, tinh bột sẽ là khoai tây, mì Ý hoặc cơm. Nếu cảm thấy vẫn chưa đủ no, có thể ăn kèm thêm bánh mì đen hoặc bổ sung món tráng miệng tùy thích.
Bên cạnh đó, mô hình còn có các phiên bản được điều chỉnh riêng để phù hợp với nhu cầu của người ăn chay, người cao tuổi hay trẻ em. Cách ăn uống tập trung vào sự cân bằng này có nhiều nét tương đồng với văn hóa "một canh ba mặn" của Nhật Bản, dù nó vốn có nguồn gốc từ Thụy Điển trước khi được người Phần Lan tiếp nhận và phổ biến rộng rãi.
Điểm đặc biệt trong thói quen ăn uống của người Phần Lan là thay vì ăn ba bữa chính như người châu Á, họ thường chia nhỏ thành 5 bữa mỗi ngày với khẩu phần mỗi bữa khá nhẹ nhàng. Thông thường, bữa sáng và bữa tối sẽ được chuẩn bị thanh đạm, xen kẽ vào đó là các bữa nhẹ vào buổi chiều và trước khi đi ngủ với các món như bánh mì hoặc sữa chua.
Sự khác biệt này thậm chí còn thể hiện ngay trong ngôn ngữ, khi từ dành cho bữa tối "iltaruoka" có chứa gốc "ruoka" nghĩa là một bữa ăn chính thức; các bữa còn lại gồm bữa sáng, bữa phụ và bữa đêm lần lượt là "aamupala", "välipala", "iltapala" sử dụng gốc "pala" với nghĩa "một miếng" hoặc "một phần nhỏ". Cách đặt tên này ngụ ý rằng đó chỉ là những bữa ăn nhẹ với lượng thực phẩm vừa phải.
Triết lý ăn uống của người Phần Lan không phải là một sự thực hiện máy móc hay gượng ép mà nó đã thấm sâu vào tiềm thức của mỗi người. Dù thực tế không phải lúc nào họ cũng ăn uống chuẩn chỉnh nhưng khái niệm này đã trở thành một phần của văn hóa đến mức họ thường xuyên lấy nó ra để đùa vui. Ví dụ, một người có thể đăng ảnh ăn xúc xích ngập sốt cà chua và tếu táo rằng mình đang ăn rất nhiều rau quả đúng theo "mô hình đĩa ăn". Chính sự hóm hỉnh đó là minh chứng cho thấy triết lý sống khỏe không còn là lý thuyết khô khan mà đã thực sự hòa quyện vào lối sống tự nhiên của họ.
Người phụ nữ sống ở Đống Đa không nhớ mình đã ngồi im bao lâu trong phòng khám, hình ảnh đứa con lớn lên thiếu mẹ hiện ra không dứt. Nhưng tinh thần thép được rèn qua 20 năm một mình bươn chải ở Hà Nội sớm giúp cô tự sốc lại bản thân. Thay vì chìm vào câu hỏi "Tại sao lại là mình?", Linh chọn cách nhìn đây là bài kiểm tra, không phải bản án.
"Cứ ba tháng tôi tái khám một lần, xem nó như căn bệnh mạn tính để sống chung, chứ không phải để ủ rũ hay trách móc", cô nói, thêm rằng 6 năm trôi qua vẫn sống khỏe mạnh.
Khác với Linh, Ánh Hoa đối mặt với ung thư máu từ năm 12 tuổi. Trải qua những ngày tháng tuổi thơ gắn liền với giường bệnh cùng hóa chất và nỗi sợ hãi, Hoa quyết định thay đổi tâm thế. Cô coi mỗi đợt truyền thuốc là một cuộc chiến nhỏ cần chinh phục. Sau gần 15 năm kiên trì, cô nhận kết quả đẩy lui bệnh hoàn toàn và hiện là thành viên tích cực của Sáng kiến Ung thư Muối.
Tại Việt Nam, theo số liệu GLOBOCAN 2022, mỗi năm có khoảng 180.480 ca ung thư mới và 120.184 ca tử vong, biến ung thư thành gánh nặng y tế hàng đầu. Song song gánh nặng thể chất là một cuộc khủng hoảng tâm lý âm thầm. Như nghiên cứu của Bệnh viện Quân y 103 trên 264 bệnh nhân tại khoa Ung bướu cho thấy gần 58% người bệnh bị trầm cảm.
Với nhóm trẻ tuổi, hệ quả còn nặng nề hơn. Nghiên cứu của Đại học Quốc gia Singapore trên 20.000 bệnh nhân cho thấy nhóm 25 đến 30 tuổi có nguy cơ mắc các rối loạn tâm lý suốt đời cao hơn ngay cả sau khi bệnh thuyên giảm, và nhóm từ 15 đến 19 tuổi có nguy cơ tự tử cao hơn đáng kể so với dân số chung.
Bác sĩ Nguyễn Thị Diễm Hương, Phòng khám Hỗ trợ điều trị Ung thư, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, cho biết những bệnh nhân vượt xa tiên lượng ban đầu thường có chung một đặc điểm là họ không coi ung thư là án tử hình.
"Họ xem đó là một chặng đường cần vượt qua, từ đó giữ được tâm lý thảnh thơi và năng lượng tích cực ngay cả trong những giai đoạn điều trị nặng nề nhất", bà nói.
Về mặt sinh học, các nghiên cứu ghi nhận nhóm bệnh nhân này thường duy trì hoạt động miễn dịch tốt hơn, đặc biệt ở tế bào diệt tự nhiên và tế bào lympho T. Ngược lại, bệnh nhân trầm cảm, lo âu kéo dài thường ít tuân thủ phác đồ, bỏ tái khám, khiến bệnh tiến triển nặng hơn và tiên lượng kém hơn.
Y học hiện đại cũng đang thay đổi bức tranh tổng thể. Một số loại ung thư như tuyến giáp, vú, tiền liệt tuyến và đại tràng, nếu phát hiện sớm và điều trị kịp thời, có tỷ lệ sống trên 5 năm vượt 90%. Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó trưởng khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K, nhấn mạnh rằng ngưỡng 5 năm là mốc quan trọng vì tế bào ung thư thường di căn mạnh nhất trong 2-3 năm đầu. Qua mốc đó, ngay cả khi tái phát, bệnh nhân vẫn có thể điều trị hiệu quả nếu phát hiện kịp thời.
Tuy nhiên, bác sĩ Ngô Văn Tỵ, Khoa Ung Bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đưa ra cảnh báo sự lạc quan không nên được áp dụng như một công thức chung. Nhiều loại ung thư vẫn tiến triển nhanh, có thể tái phát và tiên lượng hạn chế. Kỳ vọng thái quá đôi khi dẫn đến trì hoãn những quyết định điều trị quan trọng.
"Và sống lâu hơn không tự động nghĩa là 'sống tốt hơn', khi nhiều bệnh nhân phải đánh đổi bằng tác dụng phụ kéo dài, chi phí điều trị lớn và áp lực tâm lý triền miên. Mỗi bệnh nhân cần được đánh giá rất cá thể hóa, không thể mặc định", ông nói.
