Các nhà khoa học hiện đạt được những bước tiến lớn trong việc giải mã “hỗn hợp hóa học” phức tạp khiến một số cá nhân trở nên hấp dẫn hơn đối với những loài hút máu truyền bệnh này.
“Đó không phải là một quan niệm sai lầm – muỗi thực sự bị thu hút bởi một số người nhiều hơn những người khác”, tiến sĩ Frederic Simard từ Viện Nghiên cứu Phát triển Pháp (IRD) chia sẻ với AFP. Tuy nhiên, chuyên gia côn trùng học y tế này cũng bổ sung thêm: “Nhưng không phải tất cả chúng ta đều là ‘nam châm’ hút muỗi vào mọi thời điểm”.
Cách muỗi bị thu hút bởi con người
Một loạt các tín hiệu cảm giác có thể khiến muỗi chọn người này thay vì người kia – chủ yếu là mùi cơ thể, nhiệt lượng tỏa ra và khí carbon dioxide (CO2) mà chúng ta thở ra. Chỉ có muỗi cái mới đốt người, chúng phát hiện các tín hiệu này bằng những thụ thể được tinh chỉnh cực nhạy trước khi quyết định chọn mục tiêu.
“Chúng ta đã biết hơn 100 năm nay rằng muỗi bị thu hút bởi khí CO2 mà chúng ta thở ra – đây là tín hiệu đầu tiên kích hoạt hành vi của chúng khi chúng ở cách xa hàng chục mét”, nhà khoa học Thụy Điển Rickard Ignell nói với AFP.
Trong phạm vi khoảng 10 m, muỗi bắt đầu phát hiện mùi cơ thể người. Khi kết hợp với CO2, mùi này càng khiến chúng bị thu hút mạnh mẽ hơn. Khi tiến lại gần hơn nữa, nhiệt độ cơ thể và độ ẩm sẽ biến một số cá nhân trở nên cực kỳ “quyến rũ” trong mắt chúng.
Muỗi thích các nhóm máu hay mùi hương cụ thể hơn?
Một số lý thuyết phổ biến về vấn đề này lại không đứng vững về mặt khoa học. Tiến sĩ Simard khẳng định ý tưởng cho rằng muỗi thích các nhóm máu cụ thể là “không có cơ sở khoa học”. “Đã có một số nghiên cứu nhưng chỉ thực hiện trên một nhóm rất ít người”, ông nói, thêm rằng nó cũng không liên quan đến màu da, màu mắt hay màu tóc.
Ngược lại, mùi hương lại đóng vai trò tối quan trọng. “Một ‘hỗn hợp phân tử’ được tạo ra bởi hệ vi sinh vật trên da mỗi người có thể hấp dẫn muỗi ở mức độ khác nhau”, tiến sĩ Simard giải thích. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng con người giải phóng từ 300 đến 1.000 hợp chất mùi khác nhau, nhưng các nhà khoa học mới chỉ bắt đầu hiểu được hợp chất nào thực sự thu hút muỗi.
Trong nghiên cứu gần đây của GS Ignell, các nhà khoa học đã thực hiện thí nghiệm trên 42 phụ nữ trong phòng lab với loài muỗi Aedes aegypti – vật trung gian truyền bệnh sốt vàng da và sốt xuất huyết. “Chúng tôi đã chứng minh rằng muỗi sử dụng một hỗn hợp các hợp chất mùi (chúng tôi xác định được 27 loại mà muỗi sẽ phát hiện ra trong số 1.000 hợp chất tiềm năng) để tìm đến chúng ta”, ông cho biết.
Những phụ nữ hấp dẫn muỗi nhất – bao gồm cả phụ nữ mang thai trong tam cá nguyệt thứ hai – sản sinh ra hàm lượng cao một hợp chất được tạo ra từ quá trình phân hủy bã nhờn (chất dầu trên da). Giáo sư Ignell nhấn mạnh rằng ngay cả một sự gia tăng nhỏ của hợp chất này cũng tạo ra sự khác biệt, điều này gây bất ngờ lớn cho đội ngũ nghiên cứu.
Bia rượu khiến bạn trở nên “hấp dẫn” hơn
Uống bia cũng được cho là có liên quan đến việc thu hút muỗi. Theo nhiều nghiên cứu, chất cồn làm tăng nhiệt độ cơ thể, tăng lượng CO2 thở ra và thay đổi mùi da.
Trong một nghiên cứu tiêu chuẩn được thực hiện tại Burkina Faso, các tình nguyện viên đã uống bia và vài ngày sau đó uống nước lọc để so sánh. Kết quả là muỗi Anopheles (vật trung gian truyền bệnh sốt rét) bị thu hút nhiều hơn bởi mùi hương của những người uống bia.
Một nghiên cứu khác năm 2023 tại Hà Lan trên 465 tình nguyện viên cũng cho kết quả tương tự: những người đã uống bia trong vòng 24 giờ trước đó có khả năng thu hút muỗi Anopheles cái cao gấp 1,35 lần.
Việc khám phá ra lý do tại sao muỗi thích những người cụ thể đang trở thành vấn đề cấp bách khi biến đổi khí hậu đang mở rộng phạm vi hoạt động của chúng. Ví dụ, muỗi vằn (truyền virus chikungunya) đang lan sang các khu vực mới. Vào năm 2025, virus này đã lan tới tận vùng Alsace của Pháp lần đầu tiên. “Nguy cơ này đang ảnh hưởng đến ngày càng nhiều người”, tiến sĩ Simard cảnh báo.
Tiến sĩ Simard khuyên nên mặc quần áo rộng che kín da, nằm màn và sử dụng thuốc xịt đuổi muỗi. Ngoài ra, ông cũng đưa ra lời khuyên: “Hãy cố gắng ăn các bữa ăn nhẹ nhàng và hạn chế uống rượu bia”.
Bác sĩ Yoko Okayama tốt nghiệp Đại học Y khoa tỉnh Kyoto năm 1996, từng làm bác sĩ gây mê tại bệnh viện này và Bệnh viện Nishijin trước khi chuyển sang lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tại nhà. Năm 2015, bà mở Phòng khám Chăm sóc tại nhà Okayama ở thành phố Kyoto, chuyên hỗ trợ thăm khám tận nơi, chăm sóc giảm nhẹ và điều trị sa sút trí tuệ. Là một bác sĩ chuyên về chăm sóc cuối đời, bà Okayama không chỉ thực hành y khoa tại cộng đồng mà còn chủ trì các nhóm nghiên cứu về vấn đề này.
Theo bác sĩ, có 11 dấu hiệu báo hiệu một người đang bước vào "những giây phút cuối đời". Vậy những cơ quan nào vẫn tiếp tục duy trì hoạt động cho đến tận giây phút cuối cùng, ngay cả khi mọi chức năng cơ thể dần đình trệ? Bà Okayama đã chia sẻ điều này trong bài viết đăng trên tờ President Online trích từ cuốn sách của bà, do Nhà xuất bản Discover Twenty-One phát hành.
Chuyên gia cho biết cơ thể con người sẽ trải qua những trạng thái biến đổi sinh lý đặc trưng trước khi nhắm mắt xuôi tay. Là bác sĩ đồng hành cùng bệnh nhân ở giai đoạn cuối, bà thường sử dụng những ghi chép chuyên môn để giải thích tình trạng của người bệnh cho gia quyến, giúp họ chuẩn bị tâm lý và tránh rơi vào trạng thái hoảng loạn, sợ hãi hay lo âu quá mức. Những thay đổi này không nhất thiết xảy ra ở mọi người và trình tự có thể khác nhau nhưng là những dấu hiệu phổ biến nhất.
Bà Okayama cho hay một trong những dấu hiệu đầu tiên thường xuất hiện trước khi một người qua đời là chán ăn hoặc ăn uống kém đi đáng kể. Khi một người gần như không còn ăn uống được gì, đó thường là tín hiệu cho thấy sự sống chỉ còn tính bằng ngày.
Tiếp đó, giọng nói của họ sẽ dần mất đi năng lượng và độ vang, đôi khi chỉ còn là những tiếng thào thào, báo hiệu thời gian còn lại thậm chí chỉ có thể tính bằng giờ. Trong giai đoạn này, người bệnh thường rơi vào trạng thái ngủ thiếp đi và thường thức giấc giữa chừng.
Tuy nhiên, điều quan trọng cần lưu ý là thính giác của họ còn rất nhạy bén, vẫn có thể nghe thấy mọi chuyện ngay cả khi trông như đang ngủ sâu, vì vậy gia đình nên tránh nói những điều có thể gây đau lòng.
Về mặt nhận thức, người bệnh dễ bị nhầm lẫn về không gian, thời gian, thậm chí không nhận ra người thân. Đôi khi họ có thể la hét hoặc có những hành động bất thường như cởi đồ do rơi vào trạng thái mê sảng, lúc này cần có sự can thiệp y tế để hỗ trợ.
Về mặt thể chất, phần thân dưới và mu bàn tay của người bệnh có thể xuất hiện tình trạng phù nề, đôi khi có thể được xoa dịu bằng cách massage nhẹ nhàng, chậm rãi. Hiện tượng phù nề thường có xu hướng trầm trọng hơn sau khi bệnh nhân được truyền dịch.
Bên cạnh đó, hơi thở cũng trở nên nặng nề hơn với những tiếng lọc xọc do nước bọt hoặc nước dãi tích tụ trong cổ họng. Nếu bệnh nhân đang được truyền dịch tĩnh mạch, lượng dịch tiết này có thể tăng lên, làm cho tình trạng khó chịu trở nên trầm trọng hơn.
Đồng thời, bàn tay và bàn chân sẽ dần trở nên lạnh và nhợt nhạt do cơ thể ưu tiên đưa máu về các cơ quan nội tạng quan trọng để duy trì sự sống cuối cùng, dẫn đến tình trạng mất nước và giảm thiểu (hoặc mất hẳn) lượng nước tiểu. Cơn sốt cũng có thể xuất hiện trong giai đoạn này và thường không đáp ứng với các loại thuốc hạ sốt thông thường.
Càng gần thời khắc cuối cùng, nhịp thở của người bệnh càng trở nên bất ổn. Có thể xuất hiện kiểu thở Cheyne-Stokes, trong đó nhịp thở chậm dần rồi ngưng hẳn khoảng 30 giây trước khi bắt đầu lại dồn dập. Sau đó là kiểu "thở cơ hàm" (mandibular breathing), dấu hiệu cận tử rõ rệt nhất, khi người bệnh há miệng thở dốc, hàm dưới chuyển động lên xuống. Đây là phản ứng sinh lý tự nhiên diễn ra vài giờ trước khi ra đi.
Khi cái chết thực sự đến, việc xác định "hơi thở cuối cùng" đôi khi khó khăn ngay cả với các chuyên gia y tế nếu không có máy điện tâm đồ (EGC) hỗ trợ. Sau khi tim ngừng đập, máy móc có thể vẫn hiển thị những dạng sóng điện học nhưng đó không phải là dấu hiệu của sự hồi sinh. Một số hiện tượng tự nhiên khác như bài tiết không tự chủ hoặc những âm thanh phát ra khi dịch chuyển thi thể do không khí thoát ra từ phổi cũng có thể xảy ra.
Dù cơ thể có trải qua bao nhiêu biến đổi về mặt sinh lý (như tim ngừng đập, hơi thở lọc xọc hay mất ý thức), thì vẫn có một thứ không hề thay đổi, đó chính là khả năng nghe của người bệnh. Điều này ngụ ý người bệnh vẫn có thể nghe thấy lời nói của người thân ngay cả khi họ có vẻ như đã hôn mê hoặc sắp ra đi.
Nhận định này đồng nhất với nghiên cứu của Đại học British Columbia (Canada) công bố trên tạp chí khoa học Scientific Reports năm 2020. Nghiên cứu sử dụng điện não đồ chứng minh não bộ của bệnh nhân vô thức vẫn ghi nhận phản ứng với âm thanh trong những giờ cuối đời, tương đương với não của người khỏe mạnh.
Vì vậy, thay vì hoảng loạn gọi bác sĩ ngay lập tức khi thấy người thân ngừng thở, gia đình nên dành những khoảnh khắc tĩnh lặng đó để trò chuyện và gửi gắm những lời yêu thương cuối cùng, bởi tiếng nói của những người quen thuộc chính là sự an ủi lớn nhất đối với họ trong hành trình đi về cõi vĩnh hằng.
Đại tá, tiến sĩ - bác sĩ Phan Đình Mừng, Phó giám đốc Bệnh viện Quân y 175, Giám đốc Viện Chấn thương Chỉnh hình, cho biết bệnh lý khớp háng đang có xu hướng trẻ hóa, không còn chỉ gặp ở người lớn tuổi mà ngày càng xuất hiện nhiều ở nhóm 20 - 30 tuổi. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến lối sống như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, ít vận động và đặc biệt là sử dụng corticoid kéo dài, không kiểm soát.
Theo ông, chi phí cho một ca phẫu thuật thay khớp háng hiện dao động khoảng 80 - 100 triệu đồng, vẫn là rào cản lớn đối với nhiều bệnh nhân. Vì vậy, từ năm 2019 đến nay, chương trình hỗ trợ của Bệnh viện Quân y 175 phối hợp Operation Walk Chicago đã giúp gần 200 người bệnh được tiếp cận điều trị.
Tiếp nối thành công của những đợt phối hợp trước giữa hai đơn vị, trong năm 2026, chương trình tiếp tục được triển khai với định hướng đẩy mạnh công tác theo dõi, đánh giá sau mổ, đồng thời thực hiện các can thiệp chuyên môn cần thiết nhằm tối ưu hiệu quả điều trị lâu dài cho người bệnh.
Từ ngày 10 - 14.4.2026, Viện Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Quân y 175 phối hợp cùng OWC đã thực hiện phẫu thuật thay khớp háng nhân tạo miễn phí cho 37 bệnh nhân. Các bệnh lý chủ yếu bao gồm hoại tử chỏm xương đùi, thoái hóa khớp háng... những nguyên nhân gây suy giảm nghiêm trọng khả năng vận động. Mỗi ca phẫu thuật được tài trợ hoàn toàn.
"Sau nhiều năm đau đớn, tôi chưa từng nghĩ mình có thể đi lại bình thường như hôm nay. Gia đình khó khăn nên việc mổ là điều rất xa vời. Tôi thật sự biết ơn các bác sĩ và chương trình đã cho tôi cơ hội được đi lại một lần nữa", cô Ngọc Ảnh (ở TP.HCM) khớp háng nhân tạo bên phải năm 2023 bày tỏ.
Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nghiêm trọng, không thể nằm ngửa mà phải duy trì tư thế nửa nằm nửa ngồi.
Trong y học, đây gọi là tư thế Orthopnea, một phản xạ sinh tồn tự nhiên của cơ thể khi lượng máu tràn trong ổ bụng quá lớn, gây áp lực trực tiếp lên cơ hoành khiến người bệnh không thể thở nổi nếu nằm xuống.
Qua khám lâm sàng, bệnh nhân có biểu hiện da xanh, niêm mạc nhợt, mạch nhanh 100 lần/phút và huyết áp tụt còn 80/60 mmHg dấu hiệu cho thấy nguy cơ sốc mất máu đe dọa tính mạng.
Dù chưa có kết quả xét nghiệm, các bác sĩ vẫn nhanh chóng nhận định đây là tình trạng xuất huyết ổ bụng do vỡ nang buồng trứng trong ngày rụng trứng và quyết định mổ cấp cứu ngay để bảo vệ tính mạng người bệnh.
Trong quá trình phẫu thuật, ê-kíp ghi nhận ổ bụng ngập xấp xỉ 2 lít máu. Nguồn chảy được xác định từ vị trí nang trứng bị vỡ rách đúng vào một mạch máu lớn ngay thời điểm rụng trứng, khiến máu chảy ồ ạt không thể tự cầm.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Hải, Trưởng Khoa Phụ nội tiết A1 cùng ê-kíp khoa gây mê hồi sức đã khẩn trương hút sạch máu ổ bụng, đốt điện cầm máu triệt để tại chỗ, rửa sạch ổ bụng và truyền bổ sung 1 lít máu cấp cứu.
Hiện tại sức khỏe của bệnh nhân đã ổn định, hồi phục nhanh chóng và dự kiến sẽ sớm xuất viện. Nhờ được phẫu thuật kịp thời, nên sẽ không làm ảnh hưởng đến cấu trúc tử cung cũng như chức năng sinh sản tương lai của bệnh nhân.
Chia sẻ về ca bệnh này, bác sĩ Hải cho hay trong đời người phụ nữ thì hầu như mỗi tháng chị em đều rụng trứng một lần và đều vỡ nang buồng trứng cả.
"Thông thường việc rụng trứng chỉ gây đau bụng nhẹ nhàng rồi tự hết. Tuy nhiên, đây là trường hợp vô cùng hy hữu, nhiều năm hành nghề tôi mới gặp ít lần do nang vỡ trúng ngay mạch máu lớn khiến máu chảy rất nhiều", bác sĩ Hải lý giải.
Theo các bác sĩ nang buồng trứng là túi chứa dịch hình thành trong hoặc trên buồng trứng của phụ nữ. Thực tế, mỗi tháng khi đến thời điểm rụng trứng, buồng trứng đều tạo ra một nang trứng và nang này sẽ tự vỡ để phóng noãn, nên phần lớn là hiện tượng sinh lý bình thường.
Đa số nang buồng trứng không nguy hiểm, có thể tự biến mất sau vài chu kỳ kinh nguyệt và chỉ gây cảm giác đau âm ỉ nhẹ ở bụng dưới. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm gặp, nang có thể bị vỡ đúng vào mạch máu lớn, gây chảy máu ồ ạt trong ổ bụng, khiến người bệnh đau dữ dội, choáng váng, tụt huyết áp, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không cấp cứu kịp thời.
Các bác sĩ khuyến cáo phụ nữ, đặc biệt là nữ trẻ tuổi, không nên chủ quan khi xuất hiện đau bụng giữa chu kỳ kéo dài, tăng dần hoặc kèm mệt lả, chóng mặt cần đi khám ngay, tuyệt đối không chủ quan chịu đựng ở nhà.
