Hồi tháng 1, Zhang từ chức giáo sư bậc một (assistant professor) tại Đại học Yale, Mỹ, để gia nhập Khoa Khoa học Sự sống và Y học thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc tại Hợp Phì, An Huy.
Chỉ một tháng sau, công trình nghiên cứu mà anh là tác giả chính được công bố trên tạp chí danh giá Nature, đánh dấu bước đột phá về công nghệ phân tích và hình ảnh hiển vi điện tử độ phân giải cao.
Nghiên cứu này được giới chuyên môn đánh giá là “chìa khóa” để hiểu về sự sống, phát triển các công nghệ chẩn đoán, điều trị mới và cải thiện quản lý sức khỏe con người.
Với Zhang Kai, việc trở về Trung Quốc là lựa chọn tất yếu để thực hiện tham vọng xây dựng ngân hàng dữ liệu cấu trúc tế bào siêu quy mô với độ chính xác chưa từng có.
“Tại Mỹ, một học giả người Hoa gần như không thể đảm nhận vai trò dẫn dắt dự án này”, Zhang chia sẻ với tờ China Science Daily hôm 26/3.
Hành trình của Zhang Kai bắt đầu từ hơn 20 năm trước tại một vùng nông thôn nghèo ở tỉnh Thiểm Tây. Năm 2004, anh trúng tuyển Học viện Công nghệ Cáp Nhĩ Tân (HIT), rồi học cao học tại Viện Vật lý sinh học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS), nơi anh bén duyên với kính hiển vi điện tử siêu lạnh (cryo-EM).
Cryo-EM là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh cho phép nhà nghiên cứu quan sát cấu trúc của các đại phân tử sinh học. Khác với những phương pháp sinh học truyền thống chủ yếu dựa vào thí nghiệm, cryo-EM là sự kết hợp hữu cơ giữa thí nghiệm, lý thuyết và tính toán.
Ngay từ khi còn trẻ, Zhang đã nuôi tham vọng “viễn tưởng” là có thể nhìn thấy trực tiếp cấu trúc nguyên tử của các phức hợp chuỗi hô hấp bên trong ti thể – vốn được coi là “nhà máy năng lượng” của tế bào.
Sau khi nhận bằng tiến sĩ tại CAS năm 2013, Zhang làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Phòng thí nghiệm Sinh học phân tử thuộc Hội đồng Nghiên cứu y khoa ở Cambridge (Anh). Năm 2019, anh bắt đầu vị trí giáo sư bậc một tại Đại học Yale, sau đó liên tục công bố nhiều công trình trên các tạp chí khoa học hàng đầu thế giới như Science, Nature và Cell.
Năm 2024, Zhang cùng cộng sự công bố một nghiên cứu được các phản biện đánh giá là “công trình tiên phong” trên Nature.
Trước đây, việc nghiên cứu protein thường phải trải qua quá trình tinh chế từ ti thể, sau đó mới quan sát qua kính hiển vi. Tuy nhiên, trong cơ thể sống, protein luôn vận động và tương tác không ngừng. Việc quan sát tĩnh không thể phản ánh đúng trạng thái thực của chúng.
Zhang và các đồng nghiệp đã tìm ra cách quan sát protein ngay khi chúng đang “vận động” trong cơ thể.
“Nếu trước đây việc này giống như chụp ảnh có sắp đặt trong studio, thì nay chúng ta đã có thể chụp ảnh khoảnh khắc”, Zhu Jiapeng, cộng sự của Zhang tại Đại học Y dược Trung Quốc Nam Kinh, ví von.
Việc ghi lại những hình ảnh tự nhiên này giúp dữ liệu về protein chân thực và chính xác hơn, phục vụ đắc lực cho các phân tích khoa học sau này.
Trong bài báo mới nhất xuất bản hồi tháng 2, Zhang cũng đã bác bỏ “giả thuyết lắp ráp tế bào chất” vốn tồn tại hơn một thập kỷ qua. Nghiên cứu của anh chỉ ra rằng các vi ống đóng góp tới 97% hiệu quả lắp ráp, trong khi các protein kết nối chỉ đóng vai trò thứ yếu.
Việc Zhang Kai rời Yale khi đang ở độ chín của sự nghiệp khiến nhiều người bất ngờ. Sự trở về của anh tiếp nối làn sóng dịch chuyển của nhiều nhà khoa học từ phương Tây về châu Á trong khoảng hai năm gần đây.
10 chuyên đề ôn tập môn sinh học thuộc chương trình Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao năm 2026 do giáo viên Võ Thanh Bình, Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, thực hiện được phát ở chuyên mục giáo dục trên các nền tảng: thanhnien.vn, fanpage Facebook và kênh YouTube của Báo Thanh Niên.
https://www.youtube.com/watch?v=36JT6pyM5gI
Trong chuyên đề 6: Xác định kiểu gen của bố mẹ từ tỷ lệ kiểu hình của đời con, giáo viên hướng dẫn học sinh làm bài tập về quy luật di truyền. Đây luôn là dạng bài tập có nhiều điểm nhất, khó nhất trong đề thi. Khi làm bài tập phần này, một thông tin luôn phải xác định là kiểu gen của 2 cơ thể đem lai và quy luật di truyền chi phối các gen đang xét. Trong chuyên đề này, thầy Bình giới thiệu với học sinh cách xác định nhanh các thông tin này ở phép lai 2 tính trạng, gen trên NST thường, 1 gen quy định một tính trạng và gen trội hoàn toàn.
Trước đó vào ngày 5.5, trong chuyên đề 5: Bài tập phả hệ, giáo viên hướng dẫn học sinh cách xác định gen là trội hay lặn, nằm trên NST thường hay NST giới tính. Để giải bài tập phả hệ cần xác định nhanh các thông tin này và xác định kiểu gen của những người trong phả hệ, vì vậy học sinh muốn làm được cần nắm chắc lý thuyết và làm nhiều bài tập phần này để tạo phản xạ nhanh nhạy khi gặp dạng bài tập này.
Từ 20.4 đến 23.5, vào các khung giờ cố định (16 giờ 30, 18 giờ 30 và 20 giờ 30) thứ hai đến thứ bảy hàng tuần, Báo Thanh Niên lần lượt phát sóng trực tiếp 88 chuyên đề Bí quyết ôn thi tốt nghiệp THPT đạt điểm cao tại các địa chỉ thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Báo Thanh Niên.
88 chuyên đề ôn tập kiến thức do các giáo viên giàu kinh nghiệm tại TP.HCM xây dựng, gồm: Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, chuyên Trần Đại Nghĩa, Bùi Thị Xuân, Lê Quý Đôn, Marie Curie, Nguyễn Hiền, quốc tế Á Châu… Qua mỗi chuyên đề ôn thi trực tuyến, giáo viên sẽ giúp học sinh tiết kiệm thời gian, tận dụng lợi thế của công nghệ để hứng thú với việc học, tích lũy kiến thức cho kỳ thi quan trọng sắp đến.
Sau các khung giờ nói trên, các chuyên đề vẫn xuất hiện trên các nền tảng thanhnien.vn, Facebook.com/thanhnien và YouTube Thanh Niên. Học sinh sử dụng bất kỳ thiết bị (điện thoại thông minh, máy tính cá nhân hay máy tính cố định) và chỉ cần kết nối internet đều có thể tiếp cận nội dung hệ thống kiến thức của 9 môn thi trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.
Lịch phát sóng tuần từ 4 đến 9.5 các chuyên đề ôn thi tốt nghiệp năm 2026:
Để được miễn thi tất cả các môn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, bên cạnh các điều kiện chung, thí sinh còn phải đáp ứng các điều kiện về điểm học tập, hạnh kiểm...
Theo quy chế thi tốt nghiệp THPT vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 17-4, có bốn trường hợp thí sinh sẽ được miễn thi tất cả các môn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Thứ nhất, thí sinh được triệu tập tham gia kỳ thi chọn đội tuyển quốc gia dự thi Olympic quốc tế hoặc Olympic khu vực các môn văn hóa.
Tuy nhiên thí sinh phải đáp ứng các điều kiện: được triệu tập vào học kỳ 2 lớp 12, kết quả rèn luyện cả năm lớp 12 đạt mức tốt, học lực lớp 12 từ khá trở lên, có tên trong danh sách miễn thi của bộ.
Thứ hai, là thí sinh trong đội tuyển tham gia các cuộc thi Olympic quốc tế hoặc Olympic khu vực về khoa học kỹ thuật, văn hóa - văn nghệ.
Thí sinh cần đáp ứng các điều kiện gồm: được triệu tập vào học kỳ 2 lớp 12, kết quả rèn luyện và học tập cả năm lớp 12 đạt mức từ đạt trở lên; có tên trong công văn đề nghị miễn thi và xác nhận tham dự tập huấn, dự thi đúng quy định của cơ quan tuyển chọn gửi đến Sở giáo dục và đào tạo trước ngày thi tốt nghiệp THPT.
Thứ ba, thí sinh là người khuyết tật đặc biệt nặng và người khuyết tật nặng theo quy định; người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên; con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, bản thân bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên. Thí sinh cần có giấy xác nhận do cơ quan có thẩm quyền cấp.
Theo quy chế, để được miễn thi môn ngoại ngữ trong xét công nhận tốt nghiệp THPT, bộ quy định theo ba nhóm.
Thứ nhất, thí sinh là thành viên đội tuyển quốc gia dự thi Olympic quốc tế môn ngoại ngữ theo quyết định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Thứ hai, thí sinh có một trong các chứng chỉ ngoại ngữ được quy định của quy chế hoặc các chứng chỉ ngoại ngữ được Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận tương đương với Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam (đạt từ bậc 3 trở lên và có giá trị sử dụng đến ngày làm thủ tục dự thi).
Thứ ba, thí sinh có đủ điều kiện miễn thi môn ngoại ngữ nhưng vẫn muốn tham gia thi môn ngoại ngữ trong kỳ thi tốt nghiệp thì phải sử dụng kết quả thi môn ngoại ngữ để tính điểm xét tốt nghiệp THPT.
Danh mục chứng chỉ ngoại ngữ quy định của bộ như sau:
Thí sinh xem chi tiết quy chế thi tốt nghiệp THPT tại đây.
Kỳ thi vào lớp 10 ở Bắc Ninh diễn ra trong hai ngày 26-27/5 với hơn 50.000 thí sinh tham dự. Các em phải thi ba môn Toán, Văn, Tiếng Anh; những thí sinh thi trường chuyên sẽ làm thêm bài thi môn chuyên trong ngày 28/6.
Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh dự kiến công bố điểm thi trước ngày 15/6.
