Mới đây, Jơ Ngõ Ya Văn (thường gọi là Lì, 24 tuổi, ngụ Lâm Đồng) chia sẻ đoạn clip gặp gỡ xúc động cùng em trai lên mạng xã hội đã nhanh chóng chạm đến trái tim của hàng nghìn người. Ít ai biết rằng, sau vài phút ngắn ngủi của sự xúc động ấy là cả một hành trình ròng rã tìm em của Văn.
Văn và em trai Đinh Văn Minh (21 tuổi) là anh em cùng mẹ khác cha. Văn kể khi mẹ và dượng không còn chung sống, cuộc đời 2 anh em cũng rẽ sang hai hướng. Văn sống với bà ngoại ở xã Ka Đô (Lâm Đồng), còn Minh theo ba về Quảng Ngãi. Khi đó, Văn mới khoảng 6 tuổi, Minh thì mới lên 4.
“Lúc đó mình chỉ biết Minh về Quảng Ngãi chứ không biết cụ thể ở đâu”, Văn nhớ lại. Không có địa chỉ cụ thể, không một thông tin rõ ràng, ký ức về em trai chỉ còn lại những mảnh ghép mờ nhạt. Nhưng suốt những năm tháng trưởng thành, ý nghĩ phải tìm lại em chưa từng rời khỏi Văn.
Năm 2019, một tia hy vọng le lói khi Văn tình cờ nghe được thông tin về em trai từ một người đàn ông quê Quảng Ngãi lấy vợ và sinh sống gần nơi Văn ở. Tuy nhiên, manh mối vẫn quá ít ỏi và khi ấy, Văn chưa đủ điều kiện để đi tìm em.
Đến năm 2024, Văn thử đăng bài lên mạng xã hội, mong cộng đồng giúp đỡ. Bài viết được chia sẻ, nhưng kết quả vẫn là con số không. “Lúc đó cũng buồn lắm, nhưng mình chưa từng nghĩ sẽ bỏ cuộc”, Văn nói.
Phải đến đầu tháng 3.2026, khi đã đi làm và dành dụm được một khoản tiền, Văn mới thực sự bắt đầu hành trình đi tìm em trai. Ngày 4.3, cậu lên đường, rong ruổi qua nhiều tỉnh miền Trung với một mục đích lớn nhất là tìm lại Minh.
Sau 5 ngày, Văn đến Quảng Ngãi, nơi duy nhất cậu biết em trai mình từng sống. Điểm đến mà Văn dò tìm là một khu vực miền núi phía tây tỉnh Quảng Ngãi, thuộc huyện Minh Long cũ, nơi nhà cửa thưa thớt, chủ yếu là rừng keo. Minh cho biết việc tìm người ở đó vốn đã khó, chưa kể nỗi lo em trai có thể đã rời đi nơi khác làm ăn.
Từ manh mối ít ỏi, Văn dò hỏi và tìm đến nhà một người phụ nữ được cho là cô của Minh. Văn kể ban đầu, sự xuất hiện của một người lạ khiến gia đình dè chừng. Chỉ đến khi nhìn thấy biển số xe và nghe Văn kể lại những ký ức xưa cũ, mọi nghi ngại mới dần tan biến.
“Mọi người giúp mình kết nối và gọi điện cho Minh, khi đó, em đang đi làm. Mình phải đợi hơn 2 tiếng em mới chạy đến. Lúc gặp, mình thấy em khá nhỏ con, lại làm công việc vất vả nên thương lắm. Ban đầu hai anh em gặp lại cũng có chút gượng gạo, xa cách, nhưng rồi tình thân ruột thịt đã xóa bỏ mọi khoảng cách”, Văn kể.
Về phía Minh, cảm xúc lúc nhận được tin anh trai tìm mình cũng vô cùng khó tả. Minh kể lại trong nghẹn ngào: “Lúc đó mình đang ăn cơm, nghe điện thoại mà tay chân run đến mức không thể tiếp tục ăn được nữa. Từ ngỡ ngàng, ngạc nhiên cho đến hạnh phúc, thực sự không nói nên lời”.
Minh cho biết bấy lâu nay vẫn luôn khao khát tìm lại anh và họ hàng bên ngoại nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Nhưng khi đã thật sự gặp nhau, niềm vui chưa kịp trọn vẹn thì lại phải chia xa. “Anh chưa ở lại được bao lâu, hai anh em chưa kịp nói chuyện nhiều thì anh đã phải về. Lúc anh chào để đi, mình không kìm được mà ôm anh rồi khóc”, Minh nghẹn giọng kể lại.
Hành trình tìm em của Văn không hề dễ dàng. Có những lúc tưởng như rơi vào bế tắc, nhưng cậu chưa từng nghĩ đến việc dừng lại. Hiện tại, Văn đã trở về Lâm Đồng, Minh vẫn ở Quảng Ngãi. Hai anh em giữ liên lạc bằng những cuộc gọi hỏi thăm nhau thường xuyên. Và một cuộc gặp mặt tại Lâm Đồng đang được Minh ấp ủ.
Biến kiến thức chuyên môn thành động lực khởi nghiệp, đến nay chị Giang đã vượt qua những thất bại ban đầu để khẳng định giá trị của nông nghiệp sạch.
Tốt nghiệp chuyên ngành công nghệ sinh học tại Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, chị Giang sớm gắn bó với công tác chuyên môn tại Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm TP.HCM từ năm 2012. Những năm tháng trực tiếp làm việc trong ngành giúp chị thấu hiểu nỗi trăn trở của người dân đô thị về nông nghiệp sạch.
"Từng là sinh viên công nghệ sinh học và là cán bộ kiểm soát an toàn thực phẩm, tôi hiểu rất rõ sự nguy hiểm của các loại thuốc bảo vệ thực vật đối với sức khỏe con người. Chính điều đó luôn thôi thúc tôi phải khởi nghiệp một cái gì đó thực sự sạch, thực sự an toàn. Mặc dù được làm việc trong môi trường điều kiện tốt với mức lương ổn định, nhưng bản thân tôi muốn có một hướng đi hoàn toàn mới", chị Giang bộc bạch.
Sau khi nghỉ việc, năm 2022, chị bắt đầu thực hiện giấc mơ của mình: thuê 2.000 m² đất ở P.An Phú Đông để làm vườn rau thủy canh. Chị chọn những loại rau quen thuộc như rau muống, cải, xà lách làm hướng đi đầu tiên; bắt đầu lắp giàn, xây dựng hệ thống áp dụng kỹ thuật thủy canh hồi lưu, kết hợp phun sương mát trên lá và đầu tư hạ tầng kỹ thuật hết 300 triệu đồng.
"Khi bắt tay vào làm, tôi gặp không ít khó khăn; việc kiên quyết nói không với thuốc bảo vệ thực vật và thuốc trị nấm hóa học khiến vườn rau của tôi thường xuyên bị sâu bệnh. Thời gian đầu, nhiều cây chết, năng suất sụt giảm khiến tôi luôn rơi vào cảnh hụt vốn liên tục", chị Giang nhớ lại.
Không đầu hàng, chị Giang dùng chính kiến thức chuyên môn về công nghệ sinh học để tìm ra các giải pháp thay thế. Thay vì dùng hóa chất, chị nghiên cứu áp dụng các phương pháp vi sinh, dù tốn thời gian hơn nhưng đảm bảo hệ sinh thái trong vườn được bền vững và sản phẩm đầu ra hoàn toàn sạch.
Sau những thất bại, chị Giang bắt đầu gặt hái được những "quả ngọt". Những luống rau bắt đầu phát triển tốt, xanh mướt. Từ khi ươm mầm đến lúc xuất bán, rau muống là từ 25 - 30 ngày, còn các loại cây cải cần khoảng 30 - 45 ngày. Hiện tại, mỗi ngày chị Giang cung cấp ra thị trường khoảng 70 kg rau sạch, giá bán ổn định từ 40.000 - 60.000 đồng/kg. Mỗi năm sau khi trừ các chi phí, thu nhập của chị khoảng 150 triệu đồng.
Năm 2025, sau khi đã làm chủ được kỹ thuật thủy canh hồi lưu, chị Giang bắt đầu một thử nghiệm táo bạo hơn khi đưa cây rau càng cua lên giàn.
"Đây là loại rau có giá trị dinh dưỡng cao, được ưa chuộng trong đông y nhờ tính mát, thanh nhiệt. Tuy nhiên, để trồng thủy canh loại rau này không hề đơn giản. Khó nhất là khâu chọn và tạo cây giống, giai đoạn này mất rất nhiều thời gian và công sức. Phải chăm dưỡng cây giống thật khỏe mạnh, bộ rễ phát triển tốt thì khi lên giàn mới đạt được năng suất như kỳ vọng", chị Giang chia sẻ.
Theo chị Giang, so với các loại xà lách hay cải, rau càng cua rất ít bị sâu bệnh tấn công, giúp chị giảm bớt áp lực về việc quản lý dịch hại bằng phương pháp vi sinh.
"Đây là hướng đi hoàn toàn mới, lại phù hợp là loại rau mà nhu cầu tiêu dùng tại TP.HCM rất lớn nhưng nguồn cung rau sạch đạt chuẩn khá khan hiếm. Rau càng cua thủy canh không chỉ sạch mà còn giữ được độ giòn, mọng nước và vị đặc trưng, rất dễ chiếm lĩnh thị trường", chị Giang nói.
Bà Nguyễn Thị Huệ, Phó giám đốc Trung tâm Ươm tạo doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao TP.HCM, nhận định mô hình của chị Giang là một điển hình tiêu biểu về nông nghiệp bền vững. Theo bà Huệ, nhờ làm chủ công nghệ trồng rau thủy canh hồi lưu, mô hình đã tối ưu hóa chi phí phân bón, nước tưới và thuốc bảo vệ thực vật. Việc ưu tiên sử dụng các chế phẩm sinh học không chỉ bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo nông sản sạch, an toàn cho người tiêu dùng.
Bà Huệ cũng cho biết thành công của mô hình không chỉ giải quyết bài toán rau sạch đô thị mà còn tạo việc làm, nâng cao trình độ kỹ thuật cho lao động địa phương.
Năm 2001, khi vừa chân ướt chân ráo bước vào khoa Cơ khí, Trường ĐH Bách khoa TP.HCM, chàng tân sinh viên Nguyễn Duy Bảo quyết định đăng ký tham gia chương trình Tiếp sức mùa thi. Hành trình bắt đầu từ mong muốn đơn giản là học hỏi kỹ năng giao tiếp và trải nghiệm hoạt động cộng đồng, nhưng lại trở thành cơ duyên gắn bó với anh suốt gần một thập kỷ.
Địa điểm trực đầu tiên của anh Bảo là bến xe Chợ Lớn (P.Chợ Lớn; trước đây là Q.5). Thời điểm ấy, chương trình vẫn còn khá mới mẻ, cơ sở vật chất hỗ trợ sinh viên tình nguyện chỉ vỏn vẹn một chiếc bàn, một cây dù và vài chiếc ghế đặt ngay trước cổng bến. Không khí bến xe tấp nập, lộn xộn với tiếng còi xe, tiếng chèo kéo của cánh xe ôm khiến chàng sinh viên năm nhất không khỏi choáng ngợp.
"Thời đó chưa có điện thoại di động thông minh, thí sinh từ quê lên phố bỡ ngỡ vô cùng. Chúng tôi tự đặt ra tiêu chí là phải rèn được "con mắt nhìn người". Thường các thí sinh vừa xuống xe sẽ không di chuyển ngay mà đứng ngơ ngác nhìn quanh. Bắt được khoảnh khắc đó, chúng tôi tiến lại gần hỏi thăm: 'Chào bạn, bạn có phải là thí sinh lên thi đại học không?'. Nhiều bạn ban đầu còn e dè lắc đầu vì sợ người lạ, nhưng khi nghe giải thích về đội sinh viên tình nguyện hỗ trợ nhà trọ, chỉ đường miễn phí, các bạn mới mở lòng", anh Bảo nhớ lại.
Sau năm đầu bỡ ngỡ, đến năm thứ hai anh Bảo được giao nhiều nhiệm vụ hơn, công việc không chỉ dừng lại ở việc đón thí sinh mà còn là những chuỗi ngày đạp xe miệt mài từ Gò Vấp ra bến xe Chợ Lớn, rồi lại rong ruổi đi khảo sát hàng chục khu nhà trọ mỗi ngày để tìm chỗ ở an toàn, giá cả hợp lý cho các bạn trẻ.
Anh Bảo kể, kỷ niệm đáng nhớ nhất là những buổi chiều muộn khi ca trực sắp kết thúc. Có lần, một thí sinh xuống bến lúc gần 18 giờ nhưng không liên lạc được với người thân, trên tay chỉ cầm một mẩu giấy ghi địa chỉ. Không chần chừ, anh đã bắt xe buýt dẫn thí sinh đi từ Q.5 sang tận Q.8, vòng vèo tìm kiếm qua những con hẻm lạ mãi đến gần 20 giờ tối mới đưa được bạn đến nơi an toàn.
Thời sinh viên tình nguyện ngày ấy còn là những bữa ăn vội vàng bằng ổ bánh mì không, là những đêm về lại Trung tâm hỗ trợ học sinh, sinh viên TP.HCM cùng nhau lục tìm, chia nhau những gói mì tôm còn tồn trong kho để lót dạ. "Khó khăn là thế, nhưng sáng hôm sau, ai nấy trong đội hình áo xanh vẫn có mặt từ sớm tinh mơ, tràn đầy năng lượng", anh Bảo bật cười.
Trực ở bến xe, những sinh viên tình nguyện phải đối mặt với vô vàn áp lực. Việc nhiệt tình đón thí sinh đôi khi khiến những tài xế xe ôm bên ngoài bến hiểu lầm là giành khách, dẫn đến những lời mắng chửi, khó chịu.
"Để trụ lại, chúng tôi phải rèn cho mình một tinh thần thép. Khi bị mắng, anh em tự nhủ với nhau rằng mình đang làm việc tốt, giúp đỡ người khác nên cứ bỏ qua.
Anh thường gọi vui nhóm của mình ngày ấy là "biệt đội trâu bò Chợ Lớn", một thế hệ sinh viên sẵn sàng làm tình nguyện quần quật, bất chấp thời tiết.
Anh Bảo bồi hồi: "Có những lúc trời mưa tầm tã, các anh em cùng chui rúc dưới một cây dù. Chúng tôi phải hạ dù xuống thấp nhất có thể để không ướt bàn thông tin, chân thì ngâm trong dòng nước chảy xối xả. Nhưng hễ thấy xe buýt tới là anh em bất chấp mưa gió, cầm dù chạy ào ra che cho thí sinh".
Tình yêu với màu áo xanh mãnh liệt đến mức, ngay cả khi đã ra trường đi làm vào năm 2004, anh Bảo vẫn tiếp tục bám trụ với Tiếp sức mùa thi đến tận năm 2008 tại bến xe Ngã tư Ga.
"Những ngày làm ca đêm, tôi tranh thủ ban ngày ra bến trực cùng các em sinh viên khóa sau, cùng nhau ăn bữa cơm chỉ có giá 3.000 đồng, hái rau dại quanh bến xe để nấu canh rộn rã tiếng cười, ấy vậy mà lại vui", anh Bảo kể lại.
Gửi gắm đến thế hệ tình nguyện viên hôm nay, anh Bảo nhắn nhủ: "Hãy chuẩn bị cho mình một tinh thần cống hiến hoàn toàn. Khi bước ra khỏi cánh cửa giảng đường để làm tình nguyện, các bạn sẽ đối diện với nhiều thành phần trong xã hội. Đó là cơ hội tuyệt vời để học cách giao tiếp, cách nhìn người và cách thấu cảm. Những bài học dầm mưa dãi nắng ấy chính là tài sản vô giá làm hành trang cho các bạn bước vào đời".
Nhìn lại hành trình 25 năm của Tiếp sức mùa thi, anh Bảo không giấu được niềm tự hào. Theo anh Bảo chương trình đã phát triển mạnh mẽ hơn, được truyền thông xã hội biết đến rộng rãi, nhận được nhiều nguồn lực hỗ trợ. Công nghệ cũng giúp việc kết nối, tư vấn, hỗ trợ thí sinh thuận tiện hơn rất nhiều. Anh mong chương trình sẽ ngày càng phát triển và giúp đỡ được cho nhiều thí sinh hơn nữa.
Hội chứng "tự hù mình", trạng thái chưa bắt đầu đã tự hình dung những kịch bản tồi tệ và tự phủ nhận năng lực bản thân.
Tối muộn, sau một ngày làm việc, chị Lưu Thị Nhật Lệ (30 tuổi, quê Bắc Giang) lại ngồi vào bàn học tiếng Trung trong căn phòng trọ ở TP.HCM. Đây là lần thứ ba chị quay lại với ngôn ngữ mình yêu thích, sau gần 10 năm bỏ dở. "Tôi từng nghĩ mình không học nổi nữa; ngày chưa vướng bận chồng con còn học không được thì giờ càng khó. Tôi sợ học dốt, sợ không nhớ bài, sợ lại bỏ cuộc thêm lần nữa", chị Lệ chia sẻ.
Hai lần học trước, áp lực phải theo kịp bạn bè khiến chị Lệ mất tự tin. Chỉ đến khi gặp một giáo viên luôn động viên thay vì phán xét, chị mới dám quay lại với ước mơ. "Cô giáo không chê bai ai học yếu, luôn góp ý nhẹ nhàng, ghi nhận những gì học viên làm được rồi mới chỉ ra lỗi sai. Điều đó khiến tôi tin rằng mình cũng có thể làm được", chị Lệ nói.
Câu chuyện của chị Lệ không phải cá biệt. Nhiều người trẻ hiện nay rơi vào trạng thái chưa ứng tuyển đã sợ bị từ chối, chưa khởi nghiệp đã lo thất bại, chưa bước vào một mối quan hệ đã nghĩ đến tổn thương. Chính những nỗi sợ tưởng tượng ấy khiến họ trì hoãn hoặc từ bỏ cơ hội ngay từ khi chưa bắt đầu.
Chị Trần Phan Thanh Huyền (35 tuổi), nhà sáng lập Gối ôm Mặp Mặp, cũng từng có suy nghĩ phải đủ giỏi, đủ tự tin rồi mới bắt đầu làm điều lớn hơn. Nhưng sau hành trình khởi nghiệp từ số vốn chỉ 2 triệu đồng mua vải để bán hàng, chị nhận ra rào cản lớn nhất không nằm ở công việc mà ở tiếng nói trong đầu luôn nhắc: "Hay thôi đi…".
Theo chị Huyền: "Đừng sợ thất bại, rất hiếm người thành công ngay từ đầu, nên thất bại đó chính là bài học để khởi nghiệp sau này vững chắc hơn. Bạn sẽ tự học được rất nhiều thứ trên hành trình start up, làm được nhiều điều mà bản thân bạn không ngờ".
Ở góc độ tuyển dụng, ông Trịnh Ngọc Thái, Giám đốc vận hành MBLand, cho rằng điều đáng sợ nhất không phải thất bại mà là không dám bắt đầu. Theo ông, người thông minh là người không lặp lại sai lầm. "Hãy đi làm, thậm chí chấp nhận thực tập không lương để đổi lấy trải nghiệm, bản lĩnh và khả năng phản xạ trước khó khăn, không run sợ. Khi ra trường, điều tạo nên lợi thế không chỉ là tấm bằng, mà còn là sự thông minh, tư duy và giá trị thật sự mà bạn tích lũy được qua trải nghiệm", ông Thái nói.
Lý giải nguyên nhân của hội chứng "tự hù mình", tiến sĩ tâm lý Đào Lê Hòa An cho rằng hiện tượng này thường xuất phát từ 3 "vết xước" trong quá trình trưởng thành.
Thứ nhất là hệ lụy của "tình yêu thương có điều kiện" và "phụ huynh trực thăng". Khi lớn lên trong môi trường mà giá trị bản thân gắn với điểm số và kỳ vọng, đồng thời được bao bọc quá mức, nhiều người trẻ không có cơ hội va vấp nên dễ thảm họa hóa những khó khăn nhỏ.
Thứ hai là môi trường không chấp nhận sai lầm. Khi liên tục bị phê bình hoặc cảm thấy sai một lần là thất bại, nhiều người hình thành cơ chế phòng vệ bằng cách không dám thử để tránh tổn thương.
Thứ ba là những thất bại hoặc lời chỉ trích trong quá khứ. Nếu từng nhiều lần nỗ lực nhưng không được ghi nhận và không có người nâng đỡ, họ dễ hình thành niềm tin rằng cố gắng cũng vô ích. Việc tự phủ nhận năng lực trước khi bắt đầu trở thành cách để né tránh cảm giác thất bại thêm một lần nữa.
Để vượt qua hội chứng này, tiến sĩ Hòa An khuyên: "Đã đến lúc người trẻ cần ngừng xem thất bại là một "bản án" kết luận năng lực cá nhân. Thất bại chỉ đơn thuần là những dữ liệu phản hồi rằng phương pháp hiện tại chưa hiệu quả. Thay vì tự dán nhãn "Tôi không làm được", hãy nói "Tôi chưa làm được lúc này, nhưng tôi sẽ tìm ra cách". Sự thay đổi nhỏ trong ngôn ngữ nội tâm sẽ giúp bạn mở ra cho mình một đường lùi an toàn để tiếp tục tiến lên".