Ông Shen ở xã Changfeng, huyện Đức Giang, thành phố Đồng Nhân, tỉnh Quý Châu cho biết từ nhỏ đã chăn trâu, bắt cá và chơi đùa quanh khu vực này nên luôn xem hang động là “chốn đào nguyên” trong tâm tưởng.
Khi địa phương có chủ trương phát triển du lịch sinh thái, ông đã ký hợp đồng thuê lại quyền sử dụng và thầu phát triển sinh thái khu vực này với thời hạn dài, làm điểm du lịch kết hợp nơi ở.
Shen gọi đây là “Dương động” vì hang tự nhiên thông hai đầu, đón được cả gió, ánh sáng mặt trời và có suối chảy, khác với “Âm động” chỉ để tham quan. Cửa hang cao xấp xỉ 100 m, phần đáy có bãi đất phẳng rộng tương đương một sân bóng rổ.
Để cải tạo khu vực này, ông chi khoảng 6 triệu tệ (khoảng 850.000 USD) trích từ số tiền tích cóp được sau hàng chục năm kinh doanh trong ngành khoáng sản và xây dựng. Giai đoạn đầu, do không có đường sá, toàn bộ gạch, cát, xi măng phải dùng sức người cõng lên núi.
Trong hang trước kia đá tảng ngổn ngang, nước chảy tràn lan. Ông Shen phải san phẳng nền, dẫn nước quy về một mối và xây đê chống ngập. Ông cũng cho xây cầu, mở đường kết nối hang với bên ngoài. Riêng quá trình định hình không gian kéo dài 7 năm.
Dưới các vách đá, ông dựng các dãy nhà gỗ lợp mái tranh gồm phòng ngủ, nhà bếp rộng khoảng 50 m2, kho chứa và khu sinh hoạt chung. Cơ ngơi này được kéo điện lưới, phủ sóng wifi và lắp tivi, máy giặt. Dòng suối tự nhiên chảy xuyên qua hang cung cấp nguồn nước sinh hoạt quanh năm, đồng thời được cải tạo thành bể bơi nhỏ.
Khi ông quyết định chi số tiền lớn để dọn vào hang đá, vợ con ông phản đối kịch liệt vì cho rằng ý tưởng này lập dị và lãng phí. Sau 7 năm, thấy ông khỏe mạnh và hang động trở thành điểm văn hóa, gia đình đã chuyển sang ủng hộ, cuối tuần vẫn lên hang thăm ông.
Không gian sống cũng được ông biến thành nơi lưu giữ văn hóa truyền thống. Dọc các lối đi là nhiều tượng và mặt nạ Nuo – di sản văn hóa phi vật thể của người Thổ Gia – nhằm giới thiệu nét văn hóa địa phương với du khách.
Nhịp sinh hoạt hàng ngày của ông Shen diễn ra đều đặn. Mỗi buổi sáng ông leo núi, dọn dẹp vệ sinh; trưa đọc tin tức; chiều luyện thư pháp; tối xem tivi. “Nếu có khách thì tôi sẽ tiếp”, ông nói. Ông Shen từng đạt giải thưởng trong top 100 tại các cuộc thi thơ văn và thư pháp toàn quốc.
Nguồn thực phẩm chủ yếu đến từ khu vườn nhỏ quanh hang và người dân trong vùng.
Từ nhiều năm nay, Động Đào Nguyên là điểm sinh hoạt cộng đồng. Nơi đây thu phí tham quan 10 tệ hoặc 120 tệ cho dịch vụ nướng đồ ăn, riêng người dân bản địa được miễn phí. Cuối tuần, người dân và du khách thường xuyên ghé thăm để trải nghiệm không gian.
Nắng chiều buông xuống những con phố vắng ở phim trường Hoành Điếm. Vài chiếc xe kéo nằm góc đường, xường xám phủ bụi trong tủ kính. Ở một góc, nữ streamer hét vào điện thoại: "Vé gia đình, một lớn một nhỏ chơi thoải mái 5 khu du lịch, chỉ 33 USD".
Nhiều khách tham quan nói họ không ngờ Hoành Điếm - nơi từng được mệnh danh là "Hollywood phương Đông" lại có ngày lâm vào cảnh đìu hiu này.
Phim trường Hoành Điếm có hơn 100 trường quay và 80.000 diễn viên đăng ký. Nơi này từng sản xuất 1/4 số phim điện ảnh và 2/3 phim cổ trang của Trung Quốc. Nhưng hoạt động sản xuất phim tại đây giảm sút do tác động của AI.
Feifei, nhân viên văn phòng quê Giang Tô, đến Hoành Điếm làm diễn viên quần chúng từ sau Tết 2026. Cô cho biết mức lương cơ bản cho 10 giờ làm việc là 19 USD, sau khi trừ phí công hội còn 17 USD. Chi phí trang điểm, đi lại và trang phục chiếm phần lớn thu nhập. Nhóm của cô có hơn 100 người, trung bình mỗi người nhận vai một lần mỗi tuần.
Một diễn viên quần chúng kỳ cựu tính toán nếu may mắn làm đủ 20 ngày mỗi tháng, sau khi trừ tiền thuê nhà, ăn uống và hóa trang, số tiền còn lại chỉ đủ trả hóa đơn điện thoại. "Không bằng công nhân nhà máy", cô nói.
Sau hai tháng, Feifei rời Hoành Điếm. "Trải nghiệm làm diễn viên kết thúc, tôi quay về làm công việc văn phòng", cô nói.
Tương tự, Xiaolin, sinh viên tốt nghiệp ngành điện ảnh truyền hình năm ngoái, từng có thu nhập 28 USD mỗi ngày, sau đó tăng lên 100 USD. Có thời điểm cô nhận việc với thu nhập 1.400 USD/ngày. Vài tháng gần đây, các dự án phim người thật ngừng hoạt động khiến thu nhập của cô giảm về 0. "AI đang lấy đi công việc của nhiều người", Xiaolin nói.
Ngay cả những người bám trụ lâu năm cũng đang chật vật tìm đường rút lui. Jinxia, diễn viên 50 tuổi, từng kiếm 140 USD mỗi ngày khi làm phim ngắn, hiện không có việc làm và cho biết dự định chuyển sang làm video thương mại điện tử. Nam diễn viên Ji Xingjun từng có thu nhập 2.800-4.200 USD một tháng nhờ các vai phụ, nay chỉ kiếm được 280-420 USD và chuyển sang giao đồ ăn.
Sự thay đổi này xuất phát từ bài toán chi phí của các đoàn làm phim. Các nhà sản xuất hiện trả khoảng 70 USD để mua quyền sử dụng khuôn mặt diễn viên nhằm huấn luyện AI. Việc ứng dụng công nghệ này giúp loại bỏ các khâu thử vai, sắp xếp lịch trình, trả cát-xê - những khoản vốn chiếm 40-60% ngân sách. Việc thuê bối cảnh, thiết bị, trang phục và đạo cụ cũng được cắt giảm.
Thời gian sản xuất một bộ phim ngắn rút từ nửa năm xuống vài ngày. Tháng 3/2026, phim ngắn "Hoắc Khứ Bệnh" gây chấn động khi sản xuất 80 tập trong 5 ngày với chi phí 420 USD.
Tuy nhiên, giới chuyên môn đánh giá việc sử dụng AI hiện chủ yếu áp dụng cho phân khúc phim ngắn, chi phí thấp. Các tác phẩm đầu tư lớn vẫn cần diễn xuất của con người.
Từ đầu năm 2026, Tổng cục Phát thanh và Truyền hình Trung Quốc nâng quy định mức vốn đầu tư tối thiểu cho phim ngắn lên 140.000-420.000 USD. Yêu cầu này buộc các nhà sản xuất phải tập trung vào chất lượng thay vì sử dụng AI để sản xuất hàng loạt.
Dù đang phải mặc áo giao hàng, nam diễn viên Ji Xingjun vẫn tin máy móc có giới hạn và cơ hội việc làm của mình chưa chấm hết. "AI có thể tạo ra bối cảnh hoành tráng nhưng không thể thay thế những biểu cảm mang tính con người", anh nói.
Bà Amy Kant, 65 tuổi, sống ở ngoại ô Boston, độc thân và không có con. Từ 10 năm trước, bà muốn lập giấy ủy quyền hợp pháp nhưng đến nay chưa tìm được người phù hợp.
Việc chọn người đại diện đưa ra các quyết định tài chính chỉ là một trong nhiều vấn đề khi tuổi già ập đến. Hiện tại, bà Kant phải tự lo liệu việc chăm sóc sức khỏe, lên kế hoạch tài sản và tìm nơi ở. "Mọi thứ đều đổ dồn lên vai tôi", bà nói.
Bà Kant từng duy trì thói quen tập yoga và đi bộ 8 km mỗi ngày. Tuy nhiên, các ca phẫu thuật lưng và thay van tim gần đây biến căn hộ của bà thành phòng hồi sức. Dù có tiền tiết kiệm hưu trí, bà lo lắng tài sản sẽ sụt giảm nếu thị trường chứng khoán biến động, trong khi chi phí chuyển vào các cơ sở dưỡng lão có thể lên tới hàng chục nghìn USD.
Kant là một trong hàng triệu người Mỹ đang đương đầu với tuổi già đơn độc. Phân tích dữ liệu điều tra dân số của tổ chức hưu trí AARP cho thấy, khoảng 10% trong số hơn 125 triệu người trưởng thành từ 50 tuổi trở lên ở Mỹ không có vợ chồng hay con cái.
Nếu tính cả những người có con nhưng sống xa nhà, con số này cao hơn. Hiện có hơn 16 triệu người Mỹ từ 65 tuổi trở lên sống một mình, cao gấp ba lần so với năm 1950. Tuổi thọ tăng, tỷ lệ ly hôn cao và thực trạng con cái sống xa cha mẹ là nguyên nhân dẫn đến tình trạng này.
Bác sĩ Suzanne Salamon, trưởng khoa lâm sàng lão khoa tại Trung tâm Y tế Beth Israel Deaconess, kể từng chăm sóc một bệnh nhân gần 90 tuổi sống một mình và không có người thân. Lo ngại cho sự an toàn của bệnh nhân, bác sĩ Salamon phải nhờ một trung tâm hỗ trợ người cao tuổi địa phương giúp đỡ định kỳ. "Đó là một mối lo ngại lớn vì nhiều người đang sống một mình mà không có sự gắn kết nào với thế giới", bà Salamon cho biết.
Theo chuyên gia này, sống một mình mang lại sự độc lập nhưng tiềm ẩn rủi ro khi sức khỏe suy giảm. Người lớn tuổi có thể duy trì thói quen ăn uống thiếu chất, quên tắt bếp, hoặc ngã gãy xương mà không ai hay biết.
Dù vậy, nhiều người chưa chuẩn bị cho tương lai. Khảo sát của AARP năm 2023 trên gần 1.100 người già neo đơn cho thấy 80% chưa có kế hoạch hỗ trợ sinh hoạt lâu dài; 25% có người để nhờ làm việc nhà khi cần, và 41% có di chúc hoặc chỉ thị chăm sóc y tế.
Khi bệnh tật ập đến, họ phải trông cậy vào mạng lưới anh chị em, hàng xóm hoặc tổ chức cộng đồng. Tuy nhiên, nhu cầu chăm sóc đang vượt quá khả năng đáp ứng của hệ thống.
Tại khu vực tây nam Virginia, tổ chức phi lợi nhuận Mountain Empire đang phục vụ khoảng 3.000 người từ 60 tuổi trở lên. Giám đốc điều hành Michael Wampler cho biết nguồn tài trợ hiện không theo kịp chi phí. Tổ chức luôn có một danh sách dài chờ người giúp việc nhà. "Hiện có những người lớn tuổi trong khu vực mà không ai có thể phục vụ", ông Wampler nói.
Sự thiếu hụt nhân sự ảnh hưởng trực tiếp đến những người như bà Johnny Mumpower, người mắc bệnh thận, phải tự lọc máu vào ban đêm. Dù được giao bữa ăn tận nhà, bà vẫn nằm trong danh sách chờ người giúp việc. "Rất khó để vừa đẩy máy hút bụi vừa dùng khung tập đi", bà kể. Người thân ruột thịt duy nhất của bà sống cách đó 4 tiếng lái xe.
Bà Verna Gilbert, 84 tuổi, từng chăm sóc mẹ và người chồng qua đời cách đây gần 20 năm. Sống trong ngôi nhà của mình suốt 60 năm, bà không muốn rời đi. Những bữa ăn đông lạnh do nhân viên Mountain Empire giao tận nhà giúp bà duy trì sinh hoạt cơ bản.
Trở lại với Amy Kant, sau những đợt ốm, bà nhận ra việc ở căn hộ có cầu thang không còn an toàn và đang tìm hiểu các cộng đồng hưu trí dành cho người trên 55 tuổi. Kant đã nhờ một người bạn đại học làm người đại diện y tế và lập danh sách bạn bè sắp xếp đến thăm khi ốm đau.
Bà tự đặt thời hạn một năm để hoàn tất giấy tờ tài sản, bao gồm lập di chúc và làm việc với các quỹ tín thác nhằm tránh tranh chấp về sau.
An toàn luôn là ưu tiên hàng đầu trong mọi hoạt động thường ngày của trẻ. Alisha Simpson-Watt, chuyên gia từ Trung tâm Dịch vụ Phân tích Hành vi Ứng dụng (Mỹ), cho biết phụ huynh cần hướng dẫn con không chạm vào vật dụng nguy hiểm, quan sát hai bên đường, nắm tay người lớn ở nơi đông người và luôn thắt dây an toàn.
"Duy trì các quy tắc an toàn không thể thương lượng giúp giảm nguy cơ chấn thương, đồng thời hình thành hành vi có trách nhiệm cho trẻ", bà nói.
Dành thời gian kết nối mỗi ngày
Aimee Ketchum, chuyên gia từ Cộng đồng Phụ huynh Toàn cầu (Mỹ) – nền tảng chuyên cung cấp kỹ năng nuôi dạy trẻ, khuyên phụ huynh nên ưu tiên trò chuyện, đọc sách và chơi cùng con mỗi ngày. Dù chỉ là vài phút tương tác không sử dụng thiết bị điện tử, những khoảnh khắc này cũng mang lại lợi ích lâu dài.
Chuyên gia này cho biết sự phát triển não bộ sớm phụ thuộc vào những tương tác gia đình. Đây là nền tảng cho sự tự tin và khả năng học hỏi của trẻ trong tương lai.
Không gây tổn hại người khác
Trẻ cần được dạy sự đồng cảm thông qua việc tôn trọng ranh giới của người xung quanh. Ash Beckham, nhà giáo dục tại Mỹ, cho biết việc thống nhất quy tắc không cố ý gây hại về thể chất hay lời nói là điều cần thiết để tạo ra một gia đình an toàn.
Đồng tình với quan điểm này, Devon Kuntzman, chuyên gia từ Transforming Toddlerhood – tổ chức chuyên hỗ trợ cha mẹ nuôi dạy trẻ giai đoạn 1-3 tuổi tại Mỹ, cho biết phụ huynh nên đón nhận mọi cảm xúc của trẻ nhưng cần đặt giới hạn cho những hành vi tiêu cực. "Bạn có thể nói: Con có quyền tức giận nhưng mẹ không để con đánh mẹ", bà nói.
Bên cạnh đó, trẻ cần được dạy cách xin phép khi chơi đùa hoặc chào hỏi. Marea Goodman, người sáng lập PregnantTogether – cộng đồng hỗ trợ các bậc cha mẹ đơn thân tại Mỹ, cho biết việc giúp trẻ hiểu về sự đồng thuận sẽ giúp con biết tôn trọng cơ thể người khác và bảo vệ ranh giới của chính mình.
Giữ vững giới hạn
Nếu cha mẹ đặt ra quy tắc nhưng lại rút lại khi trẻ phản ứng mạnh, con sẽ hiểu rằng các giới hạn có thể thay đổi dựa trên hành vi của chúng. Amy Vale, chuyên gia từ tổ chức hỗ trợ tâm lý trẻ em For the Cubs (Mỹ), cho rằng trẻ sẽ phát triển tốt hơn nếu nhận được sự đảm bảo từ những ranh giới nhất quán.
Đặc biệt, phụ huynh cần tránh việc kỷ luật con khi đang tức giận. Rachel Gunn, tác giả cuốn sách Impact Parenting, nói: "Nếu trừng phạt con cái theo cảm xúc, chúng ta đang dạy trẻ cách điều khiển cảm xúc của cha mẹ thay vì tự kiểm soát hành vi của bản thân".
Tuân thủ "Quy tắc vàng"
"Hãy đối xử với người khác theo cách bạn muốn được đối xử" là nguyên tắc đạo đức cốt lõi. Petal Modeste, chuyên gia giáo dục, cho biết dạy trẻ điều này từ sớm giúp con phát triển lòng trắc ẩn và sự tôn trọng.
Sarah Bossio, chuyên gia tại Trung tâm tư vấn giấc ngủ cho trẻ Your Zen Baby Sleep (Mỹ), nói thêm rằng sự tôn trọng không chỉ dành cho cha mẹ, bạn bè mà trẻ còn phải học cách tôn trọng chính bản thân để hiểu được giá trị của lòng tự trọng.
