Tuy nhiên, cuộc thi vẫn còn những vấn đề về tính trung thực và liêm chính khoa học cần có giải pháp hiệu quả.
Trước năm 2012, hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật (KHKT) của học sinh (HS) phổ thông ở VN chủ yếu mang tính phong trào, tự phát, thiếu chuẩn mực khoa học và chưa gắn với chương trình học chính khóa.
Giai đoạn 2009 – 2012, Bộ GD-ĐT bắt đầu tiếp cận mô hình Intel International Science and Engineering Fair (ISEF) thông qua các hội thảo tại Hà Nội và TP.HCM, đồng thời cử HS tham dự với tư cách dự thi độc lập. Bước ngoặt xuất hiện từ năm học 2012 – 2013 khi cuộc thi nghiên cứu KHKT cấp quốc gia chính thức được tổ chức theo mô hình này. Đây không chỉ là sự tiếp thu kỹ thuật tổ chức mà còn là bước đi chiến lược, giúp HS VN tiếp cận sớm với chuẩn mực nghiên cứu quốc tế.
Từ đó, cuộc thi từng bước hoàn thiện với hệ thống lĩnh vực đa dạng, quy trình tuyển chọn 3 cấp (trường, tỉnh, quốc gia) và cơ chế hướng dẫn bài bản.
Từ năm 2022 đến nay, trong bối cảnh triển khai Chương trình GDPT 2018, cuộc thi KHKT ngày càng gắn chặt với định hướng phát triển phẩm chất và năng lực. Hoạt động nghiên cứu KHKT trở thành một phương thức học tập, thông qua các dự án học tập (project-based learning).
Do đó, cuộc thi có những giá trị không thể phủ nhận như đã góp phần hình thành văn hóa nghiên cứu trong trường phổ thông – điều vốn thiếu trước đây; tạo ra một sân chơi học thuật có tính hội nhập; góp phần thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học và là kênh phát hiện, bồi dưỡng HS có năng khiếu nghiên cứu. Không ít HS trưởng thành từ cuộc thi đã tiếp tục theo đuổi con đường KHKT, trở thành nguồn nhân lực tiềm năng cho tương lai.
Tuy nhiên, cuộc thi vẫn còn những vấn đề bất cập. Trước hết là sự chênh lệch vùng miền. Các trường ở đô thị với cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên tốt có lợi thế rõ rệt, trong khi HS nông thôn, miền núi thiếu thiết bị, thiếu người hướng dẫn và môi trường nghiên cứu. Khoảng cách này ảnh hưởng trực tiếp đến tính công bằng của cuộc thi.
Một vấn đề đáng lo ngại khác là hiện tượng làm thay. Không ít đề tài vượt quá khả năng thực tế của HS. Khi giáo viên, phụ huynh hoặc chuyên gia can thiệp quá sâu, ý nghĩa giáo dục bị bóp méo: HS không học cách nghiên cứu mà chỉ trình diễn sản phẩm.
Bên cạnh đó, nhiều đề tài thiếu tính mới, trùng lặp hoặc chạy theo xu hướng to tát để đoạt giải, làm suy giảm tính sáng tạo. Áp lực thành tích cũng khiến cuộc thi ở một số nơi trở thành cuộc đua danh hiệu. Trong khi đó, quy chế đã quy định rõ về liêm chính học thuật. Do vậy vấn đề không nằm ở quy định mà ở việc thực thi và xây dựng văn hóa trung thực. Những trường hợp bị thu hồi giải gần đây cho thấy hệ thống đang tự điều chỉnh, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về sự minh bạch và kiên trì với liêm chính khoa học.
Trước nhiều lùm xùm của cuộc thi nghiên cứu KHKT quốc gia, có ý kiến cho rằng nên bỏ cuộc thi này. Tuy vậy, vấn đề không phải là bỏ hay giữ mà là làm thế nào để trả lại đúng bản chất của nó.
Để làm được điều này, cần tách cuộc thi khỏi áp lực thi đua hành chính. Khi giải thưởng không còn là chỉ tiêu thì động cơ tham gia sẽ trở nên trong sáng hơn. Kế đến, cần chuyển trọng tâm từ sản phẩm sang quá trình. Một dự án chưa hoàn chỉnh nhưng trung thực có giá trị hơn một sản phẩm hoàn hảo nhưng giả tạo.
Cần siết chặt cơ chế kiểm chứng: bắt buộc nhật ký nghiên cứu, yêu cầu cung cấp dữ liệu thô, tăng cường phỏng vấn trực tiếp, mời chuyên gia độc lập phản biện đề tài… Ngoài ra, cũng cần minh bạch hóa vai trò của người hướng dẫn. Giáo viên và chuyên gia chỉ nên đóng vai trò định hướng, không làm thay. Mức độ hỗ trợ cần được quy định rõ ràng, và sự tham gia của các bên liên quan phải được công khai.
Cuối cùng là xây dựng văn hóa liêm chính khoa học trong nhà trường. Khi HS hiểu rằng trung thực quan trọng hơn giải thưởng, thì cuộc thi sẽ tự điều chỉnh lành mạnh.
Cuộc thi không chỉ là sân chơi mà là tấm gương phản chiếu cách chúng ta hiểu giáo dục. Nếu vẫn thi để lấy giải thì mô hình tiên tiến cũng khó hiệu quả. Ngược lại, nếu nuôi dưỡng tinh thần khoa học – trung thực là nền tảng, sáng tạo là mục tiêu – cuộc thi có thể trở thành điểm sáng. Vấn đề cốt lõi không phải HS có gian lận hay không, mà là môi trường đã đủ tốt để không có gian lận.
Trong giáo dục, bất kỳ mô hình nào nếu mất đi niềm tin xã hội đều khó tồn tại lâu dài. Nhưng điều đáng nói là những vụ việc bị phát hiện và xử lý cũng cho thấy hệ thống đang tự điều chỉnh.
Một hệ thống không có sai phạm không phải là hệ thống tốt. Một hệ thống biết phát hiện và sửa sai mới là hệ thống có khả năng phát triển.
Cuộc thi KHKT dành cho HS trung học tại Mỹ, tiêu biểu là Regeneron International Science and Engineering Fair (ISEF), ra đời năm 1950 trong bối cảnh Mỹ đẩy mạnh giáo dục khoa học sau Chiến tranh thế giới thứ 2. Từ quy mô phong trào, ISEF nhanh chóng phát triển thành sự kiện KHKT lớn nhất thế giới dành cho HS. Sau hơn 70 năm, ISEF trở thành biểu tượng của văn hóa khoa học thế giới.
Tại VN, cuộc thi KHKT cấp quốc gia (ViSEF) được Bộ GD-ĐT triển khai từ năm 2012 dựa trên mô hình ISEF. Từ thí điểm ban đầu, cuộc thi nhanh chóng mở rộng toàn quốc, trở thành sân chơi thường niên và kênh tuyển chọn HS dự thi quốc tế. Như vậy, cùng một mô hình nhưng tại VN lại vấp tranh cãi gian lận, thu hồi giải, niềm tin suy giảm.
Bản thân cuộc thi ViSEF không có lỗi. Tinh thần cốt lõi của các sân chơi này là tạo cơ hội để HS học cách làm khoa học – đặt câu hỏi, hình thành giả thuyết, tiến hành thử nghiệm, phân tích dữ liệu và bảo vệ kết quả của mình trước phản biện. Do đó, cuộc thi không phải là cuộc trình diễn sản phẩm mà là quá trình học tập thông qua nghiên cứu. VN đưa mô hình này vào giáo dục là bước đi đúng. Nhưng giáo dục không phải là câu chuyện của mô hình mà là môi trường học tập và trung thực.
Ở Mỹ, HS tham gia thi phần lớn xuất phát từ đam mê hoặc định hướng nghề nghiệp. Các cuộc thi như ISEF là nơi để các em thử sức, cọ xát, và nếu có thành tích, đó là kết quả tự nhiên của quá trình nghiêm túc. Trong khi đó, tại VN, cuộc thi nhanh chóng được gắn vào hệ thống thi đua. Thành tích của HS không còn là chuyện cá nhân mà trở thành của nhà trường, địa phương, thậm chí liên quan đến đánh giá giáo viên. Khi đó, áp lực không còn nằm ở việc HS học được gì, mà là phải có giải. Và khi có giải trở thành mục tiêu thì mọi phương tiện đều có nguy cơ được biện minh.
Chính sự hành chính hóa này đã làm biến dạng bản chất của cuộc thi. Một sân chơi học thuật bị kéo về logic của phong trào: thi để đạt chỉ tiêu, để đạt thành tích.
Theo PGS-TS Nguyễn Kim Hồng, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Nguyễn Tất Thành, sau khi có phổ điểm thi tốt nghiệp THPT, trường xác định mức điểm sàn xét tuyển đối với phương thức xét học bạ và xét kết quả thi đánh giá năng lực. Đối với phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT, dự kiến trường sẽ công bố vào ngày 8.7 sau khi Bộ GD-ĐT có quyết định mức điểm sàn cho khối ngành sức khỏe.
Cụ thể, đối với nhóm ngành sức khỏe, ngành y khoa có mức điểm sàn theo phương thức xét học bạ là 23 điểm, phương thức xét tuyển kết quả thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM và ĐH Quốc gia Hà Nội lần lượt là 650 điểm và 85 điểm.
Ngành răng – hàm - mặt cũng có mức điểm sàn theo phương thức xét học bạ là 23, phương thức xét tuyển kết quả thi đánh giá năng lực lần lượt là 600 và 75 điểm.
Với ngành y học cổ truyền và dược học, mức điểm sàn theo phương thức xét học bạ là 21, phương thức xét điểm thi đánh giá năng lực lần lượt là 570 và 70 điểm.
Để xét tuyển bằng điểm học bạ vào các ngành khối sức khỏe, thí sinh cần có học lực cả năm lớp 12 đạt loại tốt, tổng điểm 3 môn thi từ 20 điểm hoặc điểm xét tốt nghiệp THPT từ 8,5.
Ngoài ra, các ngành khác thuộc khối sức khỏe gồm y học dự phòng, điều dưỡng, kỹ thuật xét nghiệm y học và phục hồi chức năng có mức điểm sàn theo phương thức xét học bạ là 19 và phương thức xét kết quả thi đánh giá năng lực của 2 ĐH quốc gia lần lượt là 550 và 70 điểm. Thí sinh cũng cần có học lực cả năm lớp 12 đạt loại khá, tổng điểm 3 môn thi từ 16,5 hoặc điểm xét tốt nghiệp THPT từ 6,5.
Các ngành còn lại của trường có mức điểm sàn là 18 cho phương thức xét học bạ, 550 cho phương thức xét điểm thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM và 70 điểm đối với kết quả thi của ĐH Quốc gia Hà Nội.
Thí sinh xét tuyển ngành luật, luật kinh tế cần đạt học lực cả năm lớp 12 đạt loại tốt, tổng điểm 3 môn thi từ 18 hoặc điểm xét tốt nghiệp THPT từ 8,5. Các ngành học còn lại, thí sinh cần đạt tối thiểu 15 theo tổng điểm 3 môn theo tổ hợp xét tuyển mới đủ điều kiện đăng ký xét tuyển.
Từ ngày 2.7 đến 17 giờ ngày 14.7 thí sinh có thể đăng ký, điều chỉnh, bổ sung nguyện vọng xét tuyển không giới hạn số lần trong phạm vi 15 nguyện vọng trên hệ thống xét tuyển chung của Bộ GD-ĐH.
Từ ngày 6 đến 8-5, tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn (TP.HCM), Triển lãm Giáo dục Việt Nam 2026 diễn ra trong khuôn khổ chuỗi sự kiện quốc tế gồm Triển lãm Giáo dục Việt Nam (Education Vietnam 2026), Chiếu sáng công nghệ cao (LEDTEC ASIA 2026) và Đô thị thông minh (SMART CITY ASIA 2026).
Chuỗi sự kiện dự kiến quy tụ hơn 450 doanh nghiệp với gần 600 gian hàng đến từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ.
Trong đó triển lãm tập trung vào các xu hướng công nghệ giáo dục như AI, dữ liệu học tập, lớp học thông minh, học liệu số, giáo dục STEM/STEAM và các mô hình đào tạo gắn với chuyển đổi số.
Nhiều đơn vị, doanh nghiệp công nghệ, giáo dục trong và ngoài nước mang đến các giải pháp phục vụ trường học, từ phần mềm quản lý, nền tảng học tập đến các không gian thực hành công nghệ.
Tại gian trưng bày của Sao Mai Education, bà Đặng Thị Ngọc Loan - phụ trách đào tạo và nghiên cứu sản phẩm - giới thiệu ba nhóm giải pháp nổi bật gồm phòng học thông minh, thư viện thông minh và nền tảng học ngoại ngữ thông minh.
Với phòng học thông minh, người xem có thể hình dung một lớp học được kết nối đồng bộ giữa màn hình tương tác, camera, âm thanh, máy tính bảng, phần mềm quản lý lớp học, hệ thống ghi hình - phát trực tuyến và các thiết bị hỗ trợ điều khiển ánh sáng, máy lạnh, rèm cửa.
Trong không gian này, giáo viên có thể tổ chức bài giảng trực quan hơn, chia nhóm, giao nhiệm vụ, khảo sát nhanh và lưu lại bài học thành học liệu số.
Ở khu vực thư viện thông minh, hệ thống ứng dụng công nghệ nhận diện bằng sóng vô tuyến (RFID), phần mềm quản lý, thiết bị tra cứu, máy chủ và các giải pháp số hóa tài liệu, cho phép thư viện hỗ trợ mượn trả tự động, kiểm kê nhanh và mở rộng kho học liệu số cho học sinh, sinh viên.
Riêng trên hệ thống học thiết bị ngoại ngữ thông minh, giáo viên có thể chia cặp, chia nhóm, giao bài luyện nghe - nói, ghi âm, theo dõi màn hình và phản hồi trực tiếp trên cùng một hệ thống, giúp học sinh có thêm thời gian thực hành trong mỗi tiết học ngoại ngữ.
Trong khi đó tại gian của Viện Khoa học thiết bị và Giáo dục, thuộc Hiệp hội Thiết bị giáo dục Việt Nam, nhiều mô hình STEM, STEAM theo hướng thực hành thiết kế - chế tạo.
Tại đây, người xem có thể bắt gặp máy in 3D, máy điều khiển gia công tự động mini (CNC mini), máy tiện mini, máy khoan mini và hệ thống bàn STEM tích hợp máy công cụ.
Ông Lê Văn Dũng - kỹ thuật viên của viện - cho biết nhiều thiết bị được phát triển theo hướng đưa công nghệ chế tạo và tự động hóa vào trường phổ thông. Học sinh có thể trực tiếp thiết kế mô hình 3D, gia công vật liệu, khoan, tiện, lắp ráp và tạo ra sản phẩm thật ngay trong quá trình học.
Theo ông, thiết bị dạy học hiện nay cũng đang chuyển dần từ mô hình minh họa thí nghiệm sang hướng khuyến khích học sinh tự tìm hiểu và giải quyết vấn đề.
"Ví dụ như máy khoan hay máy CNC mini, học sinh có thể khoan thật, gia công thật, từ đó hiểu cách vận hành của thiết bị và quy trình tạo ra sản phẩm", ông Dũng chia sẻ.
Theo hướng dẫn của Bộ GD-ĐT, Hệ thống chính thức để thí sinh đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại địa chỉ: https://thisinh.thitotnghiepthpt.edu.vn.
Trước đó, từ ngày 17.4 đến hết ngày 21.4, thí sinh là học sinh đang học lớp 12 thử đăng ký dự thi trực tuyến trên hệ thống quản lý thi. Toàn bộ dữ liệu đăng ký thử trước đó đã được xóa, thí sinh cần thực hiện lại đầy đủ các bước.
Trong khoảng thời gian này, thí sinh đồng thời đăng ký xét công nhận tốt nghiệp THPT. Sau thời điểm 17 giờ ngày 5.5, thí sinh sẽ không được thay đổi các thông tin quan trọng, trong đó có môn thi đã đăng ký.
Trong quá trình khai thông tin, thí sinh cần đặc biệt cẩn trọng với các mục liên quan đến mã tỉnh, mã trường, thông tin cá nhân, diện dự thi và môn thi đăng ký. Những sai sót ở các mục này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi dự thi và xét tốt nghiệp.
Bộ GD-ĐT lưu ý, trong quá trình đăng ký dự thi, đăng ký sơ tuyển, đăng ký xét tuyển ĐH, CĐ, các thí sinh phải sử dụng thống nhất một loại giấy tờ tùy thân là thẻ căn cước, căn cước công dân, định danh cá nhân, hộ chiếu...
Thí sinh là học sinh lớp 12 dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026 sẽ phải thi 2 môn bắt buộc là toán, ngữ văn và 1 bài thi gồm 2 môn được lựa chọn trong số các môn còn lại là vật lý, hóa học, sinh học, công nghệ - công nghiệp, công nghệ - nông nghiệp, tin học, ngoại ngữ, lịch sử, địa lý, kinh tế và pháp luật. Thí sinh được chọn thi môn ngoại ngữ khác với ngoại ngữ được học tại trường phổ thông.
Năm nay Bộ GD-ĐT mở rộng danh mục chứng chỉ ngoại ngữ được miễn thi môn này trong xét tốt nghiệp THPT, trong đó bổ sung chứng chỉ tiếng Hàn TOPIK cấp độ 3 trở lên. Những năm trước, danh mục này chỉ gồm các loại chứng chỉ tiếng Anh, Nga, Pháp, Trung Quốc, Đức, Nhật, dù tiếng Hàn cũng là một trong các môn thi.
Với nhóm chứng chỉ tiếng Anh, chấp nhận thêm Versant English Placement Test (VEPT) với yêu cầu tối thiểu 43 điểm.
Ông Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT), lưu ý: "Thí sinh đạt yêu cầu miễn thi môn ngoại ngữ để xét tốt nghiệp không được quy đổi điểm để tính vào tổng điểm xét tốt nghiệp.
Trường hợp đủ điều kiện miễn thi ngoại ngữ nhưng muốn dự thi để sử dụng kết quả môn ngoại ngữ để tuyển sinh vào các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp thì phải sử dụng điểm thi thực tế để tính điểm xét tốt nghiệp THPT".
Một thay đổi nữa áp dụng từ năm nay, là quy chế thi mới giảm một nửa số giấy tờ cần thiết với thí sinh trước và sau kỳ thi tốt nghiệp.
Cụ thể, quy chế điều chỉnh theo hướng tích hợp giấy báo dự thi và thẻ dự thi thành một loại là "Giấy báo dự thi"; giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời và giấy chứng nhận kết quả thi thành "Giấy chứng nhận kết quả thi", do trường phổ thông nơi thí sinh đăng ký cấp.
Diện ưu tiên năm nay được điều chỉnh để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và đồng nhất với nhóm được ưu tiên trong tuyển sinh ĐH, CĐ để các cơ quan thuận lợi rà soát. Theo đó, thí sinh được cộng 0,25 - 0,75 điểm tùy theo khu vực ưu tiên.
Theo Huỳnh Văn Chương, quy mô của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tương tự năm 2025, tức trên 1 triệu thí sinh dự thi. Tuy nhiên, nếu như năm trước có 2 loại đề thi, 2 quy chế thi ứng với 2 chương trình giáo dục phổ thông 2006 và 2018, thì năm nay chỉ còn 1 đề thi, 1 quy chế.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 sẽ diễn ra trong hai ngày 11 - 12.6, điểm thi dự kiến được công bố vào 8 giờ ngày 1.7, tất cả đều đẩy sớm so với năm 2025.
