Tuy nhiên, cuộc thi vẫn còn những vấn đề về tính trung thực và liêm chính khoa học cần có giải pháp hiệu quả.
Trước năm 2012, hoạt động nghiên cứu khoa học kỹ thuật (KHKT) của học sinh (HS) phổ thông ở VN chủ yếu mang tính phong trào, tự phát, thiếu chuẩn mực khoa học và chưa gắn với chương trình học chính khóa.
Giai đoạn 2009 – 2012, Bộ GD-ĐT bắt đầu tiếp cận mô hình Intel International Science and Engineering Fair (ISEF) thông qua các hội thảo tại Hà Nội và TP.HCM, đồng thời cử HS tham dự với tư cách dự thi độc lập. Bước ngoặt xuất hiện từ năm học 2012 – 2013 khi cuộc thi nghiên cứu KHKT cấp quốc gia chính thức được tổ chức theo mô hình này. Đây không chỉ là sự tiếp thu kỹ thuật tổ chức mà còn là bước đi chiến lược, giúp HS VN tiếp cận sớm với chuẩn mực nghiên cứu quốc tế.
Từ đó, cuộc thi từng bước hoàn thiện với hệ thống lĩnh vực đa dạng, quy trình tuyển chọn 3 cấp (trường, tỉnh, quốc gia) và cơ chế hướng dẫn bài bản.
Từ năm 2022 đến nay, trong bối cảnh triển khai Chương trình GDPT 2018, cuộc thi KHKT ngày càng gắn chặt với định hướng phát triển phẩm chất và năng lực. Hoạt động nghiên cứu KHKT trở thành một phương thức học tập, thông qua các dự án học tập (project-based learning).
Do đó, cuộc thi có những giá trị không thể phủ nhận như đã góp phần hình thành văn hóa nghiên cứu trong trường phổ thông – điều vốn thiếu trước đây; tạo ra một sân chơi học thuật có tính hội nhập; góp phần thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học và là kênh phát hiện, bồi dưỡng HS có năng khiếu nghiên cứu. Không ít HS trưởng thành từ cuộc thi đã tiếp tục theo đuổi con đường KHKT, trở thành nguồn nhân lực tiềm năng cho tương lai.
Tuy nhiên, cuộc thi vẫn còn những vấn đề bất cập. Trước hết là sự chênh lệch vùng miền. Các trường ở đô thị với cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên tốt có lợi thế rõ rệt, trong khi HS nông thôn, miền núi thiếu thiết bị, thiếu người hướng dẫn và môi trường nghiên cứu. Khoảng cách này ảnh hưởng trực tiếp đến tính công bằng của cuộc thi.
Một vấn đề đáng lo ngại khác là hiện tượng làm thay. Không ít đề tài vượt quá khả năng thực tế của HS. Khi giáo viên, phụ huynh hoặc chuyên gia can thiệp quá sâu, ý nghĩa giáo dục bị bóp méo: HS không học cách nghiên cứu mà chỉ trình diễn sản phẩm.
Bên cạnh đó, nhiều đề tài thiếu tính mới, trùng lặp hoặc chạy theo xu hướng to tát để đoạt giải, làm suy giảm tính sáng tạo. Áp lực thành tích cũng khiến cuộc thi ở một số nơi trở thành cuộc đua danh hiệu. Trong khi đó, quy chế đã quy định rõ về liêm chính học thuật. Do vậy vấn đề không nằm ở quy định mà ở việc thực thi và xây dựng văn hóa trung thực. Những trường hợp bị thu hồi giải gần đây cho thấy hệ thống đang tự điều chỉnh, nhưng cũng đặt ra yêu cầu về sự minh bạch và kiên trì với liêm chính khoa học.
Trước nhiều lùm xùm của cuộc thi nghiên cứu KHKT quốc gia, có ý kiến cho rằng nên bỏ cuộc thi này. Tuy vậy, vấn đề không phải là bỏ hay giữ mà là làm thế nào để trả lại đúng bản chất của nó.
Để làm được điều này, cần tách cuộc thi khỏi áp lực thi đua hành chính. Khi giải thưởng không còn là chỉ tiêu thì động cơ tham gia sẽ trở nên trong sáng hơn. Kế đến, cần chuyển trọng tâm từ sản phẩm sang quá trình. Một dự án chưa hoàn chỉnh nhưng trung thực có giá trị hơn một sản phẩm hoàn hảo nhưng giả tạo.
Cần siết chặt cơ chế kiểm chứng: bắt buộc nhật ký nghiên cứu, yêu cầu cung cấp dữ liệu thô, tăng cường phỏng vấn trực tiếp, mời chuyên gia độc lập phản biện đề tài… Ngoài ra, cũng cần minh bạch hóa vai trò của người hướng dẫn. Giáo viên và chuyên gia chỉ nên đóng vai trò định hướng, không làm thay. Mức độ hỗ trợ cần được quy định rõ ràng, và sự tham gia của các bên liên quan phải được công khai.
Cuối cùng là xây dựng văn hóa liêm chính khoa học trong nhà trường. Khi HS hiểu rằng trung thực quan trọng hơn giải thưởng, thì cuộc thi sẽ tự điều chỉnh lành mạnh.
Cuộc thi không chỉ là sân chơi mà là tấm gương phản chiếu cách chúng ta hiểu giáo dục. Nếu vẫn thi để lấy giải thì mô hình tiên tiến cũng khó hiệu quả. Ngược lại, nếu nuôi dưỡng tinh thần khoa học – trung thực là nền tảng, sáng tạo là mục tiêu – cuộc thi có thể trở thành điểm sáng. Vấn đề cốt lõi không phải HS có gian lận hay không, mà là môi trường đã đủ tốt để không có gian lận.
Trong giáo dục, bất kỳ mô hình nào nếu mất đi niềm tin xã hội đều khó tồn tại lâu dài. Nhưng điều đáng nói là những vụ việc bị phát hiện và xử lý cũng cho thấy hệ thống đang tự điều chỉnh.
Một hệ thống không có sai phạm không phải là hệ thống tốt. Một hệ thống biết phát hiện và sửa sai mới là hệ thống có khả năng phát triển.
Cuộc thi KHKT dành cho HS trung học tại Mỹ, tiêu biểu là Regeneron International Science and Engineering Fair (ISEF), ra đời năm 1950 trong bối cảnh Mỹ đẩy mạnh giáo dục khoa học sau Chiến tranh thế giới thứ 2. Từ quy mô phong trào, ISEF nhanh chóng phát triển thành sự kiện KHKT lớn nhất thế giới dành cho HS. Sau hơn 70 năm, ISEF trở thành biểu tượng của văn hóa khoa học thế giới.
Tại VN, cuộc thi KHKT cấp quốc gia (ViSEF) được Bộ GD-ĐT triển khai từ năm 2012 dựa trên mô hình ISEF. Từ thí điểm ban đầu, cuộc thi nhanh chóng mở rộng toàn quốc, trở thành sân chơi thường niên và kênh tuyển chọn HS dự thi quốc tế. Như vậy, cùng một mô hình nhưng tại VN lại vấp tranh cãi gian lận, thu hồi giải, niềm tin suy giảm.
Bản thân cuộc thi ViSEF không có lỗi. Tinh thần cốt lõi của các sân chơi này là tạo cơ hội để HS học cách làm khoa học – đặt câu hỏi, hình thành giả thuyết, tiến hành thử nghiệm, phân tích dữ liệu và bảo vệ kết quả của mình trước phản biện. Do đó, cuộc thi không phải là cuộc trình diễn sản phẩm mà là quá trình học tập thông qua nghiên cứu. VN đưa mô hình này vào giáo dục là bước đi đúng. Nhưng giáo dục không phải là câu chuyện của mô hình mà là môi trường học tập và trung thực.
Ở Mỹ, HS tham gia thi phần lớn xuất phát từ đam mê hoặc định hướng nghề nghiệp. Các cuộc thi như ISEF là nơi để các em thử sức, cọ xát, và nếu có thành tích, đó là kết quả tự nhiên của quá trình nghiêm túc. Trong khi đó, tại VN, cuộc thi nhanh chóng được gắn vào hệ thống thi đua. Thành tích của HS không còn là chuyện cá nhân mà trở thành của nhà trường, địa phương, thậm chí liên quan đến đánh giá giáo viên. Khi đó, áp lực không còn nằm ở việc HS học được gì, mà là phải có giải. Và khi có giải trở thành mục tiêu thì mọi phương tiện đều có nguy cơ được biện minh.
Chính sự hành chính hóa này đã làm biến dạng bản chất của cuộc thi. Một sân chơi học thuật bị kéo về logic của phong trào: thi để đạt chỉ tiêu, để đạt thành tích.
Theo báo cáo về tác động kinh tế - xã hội của dòng sinh viên quốc tế do Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Di cư (MRTC) công bố ngày 11/5, khoảng 71% du học sinh đang làm thêm trong lĩnh vực ăn uống và lưu trú - vốn đòi hỏi trình độ thấp. Với nhóm sinh viên đại học 19-24 tuổi, tỷ lệ này lên tới 81,6%.
Theo MRTC, xu hướng này do sinh viên muốn tìm việc làm thêm vào khung giờ phù hợp (54,4%), và kiếm tiền trang trải sinh hoạt (24,8%). Tuy nhiên, những công việc như vậy không giúp họ tích lũy kinh nghiệm cho sự nghiệp trong tương lai.
Ngoài ra, 41,9% chọn nhận lương bằng tiền mặt, không khai báo với cơ quan chức năng, được cho là "lao động chui". Nhà chức trách nhìn nhận một trong những lý do là để "lách" quy định về bảo hiểm.
Hiện, du học sinh Hàn Quốc phải đóng bảo hiểm y tế bắt buộc là 150.000 won (2,6 triệu đồng) mỗi tháng. Nhưng nếu thu nhập hàng năm dưới 3,6 triệu won, họ được giảm 50%.
Để được đóng mức thấp, nhiều sinh viên chọn nhận lương bằng tiền mặt, không kê khai. Nhưng cũng vì thế, họ ngại lên tiếng khi bị nợ, quỵt lương.
Ngoài ra, du học sinh đối mặt với nguy cơ bị đối xử bất bình đẳng. Juan Paez Rubiano, sinh viên người Colombia, đang làm phục vụ tại một nhà hàng ở khu Apgujeong, Seoul, kể từng bị cho nghỉ việc ngay trong ngày đầu tiên vì khó giao tiếp với khách hàng. Một số khách Hàn Quốc từ chối nói chuyện với nhân viên nước ngoài, thậm chí quát mắng. Anh cũng hai lần phải nghỉ việc vì bị cấp trên quấy rối.
Cơ quan khảo sát nhận định điều này cho thấy sinh viên quốc tế thường được coi là nguồn lao động giá rẻ, ít gây ra trở ngại với chủ lao động ngay cả khi nhận mức lương tối thiểu. Nhóm này đang giữ vai trò quan trọng với ngành dịch vụ ở Hàn Quốc.
Để cải thiện thực trạng, MRTC đề xuất xây dựng hệ thống quản lý việc làm bán thời gian, đồng thời nới lỏng một số quy định, điều chỉnh ngưỡng thu nhập liên quan đến bảo hiểm y tế hay giới hạn về khoảng cách đến nơi làm việc.
Hàn Quốc đang là điểm đến du học hấp dẫn ở khu vực châu Á, khi hoàn thành mục tiêu đạt 300.000 du học sinh sớm hai năm so với kế hoạch. Trong đó, du học sinh Việt chiếm hơn 1/3, với gần 108.000 người.
Tổ chức giáo dục Shorelight tuần trước công bố báo cáo thường niên về tỷ lệ từ chối visa du học Mỹ, căn cứ dữ liệu do chính phủ cung cấp. Theo đó, tỷ lệ từ chối visa du học chạm mức 35% vào năm 2025, vượt qua đỉnh điểm của năm 2020 (33%).
Nhóm bị ảnh hưởng nhiều nhất là du học sinh từ châu Phi, khi gần 2/3 số đơn (64%) bị bác bỏ. Cá biệt, học sinh từ một số quốc gia như Sierra Leone và Somalia có tỷ lệ trượt lên đến hơn 90%.
Khu vực Nam Á cũng gia tăng rõ rệt. Ấn Độ, quốc gia dẫn đầu về số sinh viên quốc tế tại Mỹ, chứng kiến tỷ lệ từ chối tăng vọt, từ 36% năm 2023 lên 61% năm 2025. Ở các nước khác trong khu vực, 70-84% đơn xin visa bị từ chối.
Ngược lại, bức tranh tại Nam Mỹ có phần tươi sáng hơn khi tỷ lệ từ chối giảm xuống còn 22%. Tại châu Âu, con số này vẫn duy trì ổn định ở mức thấp, khoảng 9% trong suốt thập kỷ qua.
Thực trạng này được cho là hệ quả của việc thay đổi chính sách. Trong năm qua, chính phủ từng tạm dừng phỏng vấn để rà soát mạng xã hội và siết chặt quy trình kiểm tra an ninh, khiến sinh viên quốc tế, đặc biệt là tại các điểm nóng như Ấn Độ, chật vật để được hẹn phỏng vấn. Đề xuất giới hạn thời gian lưu trú tối đa 4 năm mà không được gia hạn tự động cũng là rào cản lớn.
Đại diện Bộ Ngoại giao Mỹ khẳng định cơ quan này duy trì các tiêu chuẩn cao nhất về an ninh quốc gia. Việc nhập cảnh vào Mỹ là một đặc quyền, không phải quyền lợi nghiễm nhiên. Mọi hồ sơ đều được xem xét kỹ lưỡng dựa trên luật pháp và hoàn cảnh của từng cá nhân.
Shorelight ước tính các đại học Mỹ có thể thất thu khoảng 3 tỷ USD học phí trong năm nay.
Ngoài ra, các chuyên gia lo ngại về những hệ lụy dài hạn, như sụt giảm chất lượng nghiên cứu do thiếu nguồn lực để đổi mới sáng tạo, mất lợi thế cạnh tranh trước các quốc gia đang thu hút nhân tài mạnh mẽ.
Năm học 2024-2025, khoảng 1,18 triệu sinh viên quốc tế đến Mỹ, đóng góp cho nền kinh tế nước này 55 tỷ USD. Trong đó, số du học sinh Việt là gần 25.600, tăng khoảng 16%, tiếp tục trong top 5 đông nhất.
Hội thao Giáo dục quốc phòng và an ninh học sinh THPT toàn quốc năm 2026 do UBND TP.HCM được chọn làm đơn vị đăng cai tổ chức với sự tham dự của 250 cán bộ quản lý, các thầy cô giáo, huấn luyện viên và 730 học sinh là vận động viên đến từ 34 địa phương trên cả nước
Tham dự lễ khai mạc có ông Phạm Ngọc Thưởng, Thứ trưởng thường trực Bộ GD-ĐT, Trưởng Ban chỉ đạo hội thao, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM và trung tướng Trần Vinh Ngọc, Chính ủy Quân khu 7 cùng đại diện các sở GD-ĐT, trọng tài, huấn luyện viên và vận động viên là học sinh đến từ nhiều tỉnh, thành trên cả nước.
Hội thao diễn ra từ ngày 14 đến 20.4 bao gồm phần thi toàn đoàn và thi cá nhân theo từng nội dung của các khối lớp khác nhau. Cụ thể học sinh khối lớp 10 thi đội ngũ từng người không có súng, thi kỹ thuật cấp cứu và chuyển thương; Khối lớp 11 thi ném lựu đạn xa trúng đích; thi tháo, lắp súng tiểu liên AK ban ngày; Khối lớp 12 thi bắn đạn thật súng tiểu liên AK, thi vận dụng các tư thế, động tác cơ bản khi vận động, thi chạy vũ trang.
Phát biểu tại lễ khai mạc, Thứ trưởng thường trực Bộ GD-ĐT Phạm Ngọc Thưởng cho biết Hội thao Giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh THPT là hoạt động có ý nghĩa thiết thực nhằm đẩy mạnh phong trào giảng dạy và học tập môn giáo dục quốc phòng và an ninh Qua đó góp phần kiểm tra, đánh giá chất lượng dạy và học môn học này ở cấp THPT. Đồng thời phát hiện những tập thể, cá nhân xuất sắc để xây dựng và nhân rộng điển hình tiên tiến, thúc đẩy phong trào thi đua học tập.
Về phía địa phương, ông Nguyễn Mạnh Cường, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, chia sẻ thành phố vinh dự được chọn đăng cai tổ chức hội thao. Ông Cường nhìn nhận, giáo dục quốc phòng và an ninh giữ vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, lòng yêu nước và tinh thần sẵn sàng cống hiến cho Tổ quốc. Việc triển khai hiệu quả nội dung này cũng là cụ thể hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, gắn tri thức với rèn luyện phẩm chất, đạo đức và ý thức công dân.
Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, TP.HCM luôn chú trọng đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục quốc phòng - an ninh, gắn với giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng sống và rèn luyện thể chất cho học sinh, qua đó góp phần xây dựng thế hệ trẻ phát triển toàn diện. Thành phố kỳ vọng đây sẽ là dịp để các địa phương, cơ sở giáo dục và học sinh giao lưu, học hỏi, đồng thời quảng bá hình ảnh một TP.HCM năng động, hiện đại, nghĩa tình.
Để chuẩn bị cho Hội thao Giáo dục quốc phòng và an ninh học sinh THPT toàn quốc, TP.HCM đã chủ động phối hợp với các bộ, ngành, đơn vị liên quan chuẩn bị đầy đủ điều kiện về cơ sở vật chất, hậu cần, đảm bảo an ninh, an toàn tuyệt đối để hội thao diễn ra nghiêm túc, hiệu quả.
