Ngô Hà Anh, cựu học sinh lớp chuyên Sử, trường THPT chuyên Hà Nội – Amsterdam (Ams), nhận thư trúng tuyển từ 8 đại học Mỹ, hồi giữa tháng 3. Trước đó, do nộp hồ sơ nhiều trường, Hà Anh thường đặt báo thức hai tiếng một lần để kiểm tra email.
“Nhưng em vốn không kỳ vọng nhiều vì đây là những trường nghệ thuật hàng đầu thế giới”, Hà Anh nói.
Nữ sinh chọn theo học Rhode Island School of Design (RISD). Đây là ngôi trường đứng thứ tư thế giới về lĩnh vực nghệ thuật và thiết kế, cũng là trường đào tạo nghệ thuật số 1 ở Mỹ, theo QS 2026.
Theo Hà Anh, nhiều học sinh của trường đến từ các gia đình có truyền thống nghệ thuật, đây là môi trường đào tạo họa sĩ quy củ và có trình độ chuyên môn bậc nhất, phù hợp với mong muốn được tự do sáng tạo nghệ thuật, trở thành họa sĩ của em. Ngoài ra, RISD có chương trình học liên ngành với Đại học Brown.
Khác với nhiều học sinh theo nghệ thuật từ sớm, Hà Anh từng được gia đình định hướng học luật. Sau một năm theo đuổi, em nhận ra không phù hợp ngành và quyết định chuyển hướng vào lớp 12. Thời điểm đó, em thích thú với nghệ thuật nhưng chưa từng học vẽ bài bản. Bắt đầu từ học kỳ 2 lớp 12, Hà Anh mới học các kỹ thuật cơ bản. Sau tốt nghiệp THPT, nữ sinh dành một năm học vẽ và chuẩn bị hồ sơ.
Ngoài chứng chỉ, thư giới thiệu, hoạt động ngoại khóa, bài luận, Hà Anh chuẩn bị thêm bộ hồ sơ nghệ thuật. Trong khoảng 4 tháng, nữ sinh hoàn thành gần 20 tác phẩm, xoay quanh chủ đề tâm lý học và trải nghiệm nội tâm, khai thác các cảm xúc như lo âu, mất mát, cô đơn và áp lực xã hội.
“Tranh chứa nhiều yếu tố siêu thực, đôi khi kỳ dị cùng những chi tiết màu đỏ biểu tượng cho hy vọng, tiếng gọi của trái tim”, Hà Anh kể. “Mình muốn thể hiện rằng mọi vấn đề tâm lý đều có lối thoát”.
Bên cạnh chất liệu acrylic và sơn dầu, nữ sinh còn thử nghiệm với sơn mài như một cách đưa chất liệu truyền thống của Việt Nam vào các tác phẩm đương đại. Hà Anh tìm đến làng nghề sơn mài Hạ Thái, quan sát quy trình và học hỏi từ nghệ nhân, đồng thời được họa sĩ Trần Đức Hùng hướng dẫn. Công việc đòi hỏi kỹ thuật và sức bền bởi mùi sơn, dầu hỏa nồng nặc, các công đoạn mài khiến đôi tay trầy xước. Người vẽ cũng dễ bị kích ứng da do hiện tượng “sơn ăn”, song Hà Anh vẫn kiên trì, tự thực hiện các công đoạn như gắn vỏ trứng, phủ sơn, mài hoàn thiện.
Ngoài ra, Hà Anh nộp bài luận về hành trình tìm kiếm dấu ấn cá nhân qua nghệ thuật. Thay vì tập trung vào việc khẳng định sự tồn tại, Hà Anh hướng tới những điểm chạm cảm xúc. Với nữ sinh, nghệ thuật không chỉ là “kể câu chuyện của riêng mình mà còn để chạm đến cảm xúc của người khác để lưu giữ những điều đẹp đẽ, chữa lành và kết nối giữa người với người”.
Hà Anh còn tổ chức triển lãm tranh của mình và trẻ tự kỷ, lấy cảm hứng từ mô hình Tòhe (tạo sân chơi sáng tạo và đào tạo nghệ thuật cho trẻ em thiệt thòi, phát triển tác phẩm của các em thành sản phẩm thương mại và triển lãm nghệ thuật). Nữ sinh mong muốn tạo ra không gian để cộng đồng tiếp xúc với thế giới nội tâm của trẻ tự kỷ qua tranh, cảm nhận sự chân thành cùng niềm khao khát được sẻ chia.
Cô tìm đến một trung tâm hỗ trợ trẻ tự kỷ và bắt đầu dạy các em từ 4 đến 12 tuổi. Những buổi học đầu tiên, khi chưa hiểu nhau, học sinh nhiều khi la hét mất kiểm soát, có lúc lại im lặng hoàn toàn.
Hà Anh phải thử nhiều cách, kết hợp âm nhạc, sử dụng đồ chơi quen thuộc đến điều chỉnh màu sắc, chất liệu. Nhận thấy giấy trắng gây lóa mắt, khó chịu, nữ sinh chuyển sang cho học sinh vẽ phấn trực tiếp lên bàn hoặc dùng giấy màu vàng. Đồng thời, cô dùng đồ chơi có màu sắc đặc biệt do trẻ làm để tìm “tần số chung” với các em.
Theo nữ sinh, với trẻ em tự kỷ, ngôn ngữ hay lời nói dường như khá xa lạ và khó khăn, nhưng khi đặt các em vào môi trường hội họa, được cầm cọ, tô màu, các em lại có thể biểu đạt được những gì mình cảm nhận. Người dạy cũng nên bình tĩnh, không buộc các em đẩy nhanh tiến độ. Lớp học không theo khuôn mẫu truyền thống mà cho mỗi em nhỏ được thể hiện bản thân, tìm thấy niềm vui, sự tập trung và cảm giác được lắng nghe.
Kết quả, triển lãm trưng bày 36 bức tranh của trẻ tự kỷ, gây quỹ bằng những sản phẩm lưu niệm như postcard, áo để hỗ trợ thiết bị cho Trung tâm Giáo dục trẻ em tự kỷ Gia An.
Họa sĩ Trần Đức Hùng cho biết ban đầu khá e ngại khi nhận dạy nữ sinh do thời gian chuẩn bị hồ sơ du học quá ngắn. Tuy nhiên, chỉ sau hai buổi học thử, anh bất ngờ với tố chất và gu thẩm mỹ của Hà Anh.
“Hà Anh thông minh và có đam mê mãnh liệt với hội họa, có những khi em mải mê vẽ mà quên hết mọi thứ xung quanh”, anh Hùng cho biết.
Trước khi nhập học vào tháng 9, Hà Anh tiếp tục học vẽ và dự định đi làm thêm để tích lũy trải nghiệm. Trong tương lai, cô mong muốn theo đuổi hội họa kết hợp tâm lý học, mở rộng liên ngành sang Art and Computation (kết hợp giữa nghệ thuật thị giác và công nghệ sáng tạo) và Sound Art (nghệ thuật âm thanh) để khám phá những hình thức biểu đạt mới.
Nhìn lại hành trình của mình, Hà Anh cho rằng không có công thức chung cho thành công.
“Mỗi người phải tự tìm con đường riêng. Quan trọng nhất là đủ đam mê và đủ quyết tâm”, cô nói, cho biết vali du học sẽ mang theo một vài con rối nước để giới thiệu với bạn bè ở đại học về biểu tượng văn hóa Việt Nam.
Theo nghiên cứu về tác động kinh tế - xã hội của làn sóng du học sinh quốc tế tại Hàn Quốc, do Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Di cư công bố, khoảng 71,1% du học sinh quốc tế làm thêm đang làm việc trong lĩnh vực ăn uống và lưu trú.
Tại một số địa phương như Gwangju, Incheon, Busan và các tỉnh Chungcheongnam, Gyeonggi, tỷ lệ du học sinh làm việc trong ngành nhà hàng - khách sạn vượt 80%. Nghiên cứu cho thấy chỉ 2,4% du học sinh lựa chọn công việc dựa trên mức độ liên quan đến ngành học hoặc định hướng nghề nghiệp tương lai.
Trong khi đó, yếu tố được ưu tiên nhiều nhất là thời gian làm việc phù hợp với lịch học, chiếm 54,4%. Mức lương là yếu tố quan trọng thứ hai với 24,8%.
Theo nghiên cứu, điều này cho thấy công việc làm thêm hiện chưa đóng vai trò như bước đệm giúp du học sinh tích lũy kinh nghiệm cho nghề nghiệp tương lai.
Kết quả khảo sát cũng cho thấy 41,9% du học sinh làm thêm mà không khai báo chính thức với cơ quan chức năng, mà chủ yếu thông qua các "thỏa thuận miệng" với chủ sử dụng lao động.
Nghiên cứu nhận định tình trạng lao động phi chính thức, hay “lao động chui”, đang diễn ra phổ biến. Một trong những nguyên nhân chính được cho là xuất phát từ quy định tài chính hiện hành.
Theo quy định tại Hàn Quốc, du học sinh sẽ mất ưu đãi giảm 50% phí bảo hiểm y tế quốc gia nếu thu nhập hàng năm vượt 3,6 triệu won (hơn 63 triệu đồng). Để tránh vượt ngưỡng này, nhiều sinh viên và chủ sử dụng lao động lựa chọn hình thức trả lương ngoài sổ sách, trả lương bằng tiền mặt.
Nghiên cứu cho biết điều này khiến nhiều du học sinh ngần ngại báo cáo các vi phạm lao động như bị nợ lương hoặc bị đối xử bất công.
Báo cáo cũng nhận định du học sinh quốc tế đang được xem là nguồn lao động có chi phí thấp, ít phản kháng ngay cả khi chỉ nhận mức lương tối thiểu. Công việc làm thêm của họ không còn mang tính tạm thời mà đã trở thành một phần cấu trúc của ngành dịch vụ trong nước.
Các du học sinh được khảo sát cho biết rào cản ngôn ngữ, sự phân biệt đối xử và tính chất nặng nhọc của công việc tay chân là những khó khăn lớn khi làm thêm. Họ tìm việc chủ yếu dựa vào các mối quan hệ cá nhân, nền tảng trực tuyến và cộng đồng du học sinh quốc tế.
Để giải quyết tình trạng này, nhóm nghiên cứu đề xuất xây dựng hệ thống quản lý chính thức đối với việc làm thêm của du học sinh nhằm đưa hoạt động này vào khuôn khổ pháp lý.
Nghiên cứu cũng đề xuất cải cách quy định, bao gồm áp dụng chế độ khai báo hằng năm đối với các sinh viên đủ điều kiện như đạt TOPIK cấp 4 trở lên hoặc có thành tích học tập tốt, đồng thời điều chỉnh ngưỡng bảo hiểm y tế và gỡ bỏ quy định hạn chế khoảng cách nơi làm việc.
Trước kỳ thi tuyển 415 viên chức giáo dục sắp tới, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị khẳng định đã thiết lập một quy trình "bảo mật tối đa" với nhiều lớp hàng rào kỹ thuật, nhằm ngăn chặn tuyệt đối các biểu hiện tiêu cực, đảm bảo sự công bằng cho mọi thí sinh.
Xung quanh những lo ngại về tính minh bạch trong các kỳ thi tuyển dụng, phóng viên Tuổi Trẻ đã có cuộc trao đổi với ông Võ Văn Minh, Phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Trị kiêm Chủ tịch Hội đồng tuyển dụng kỳ thi tuyển viên chức lần này, về các giải pháp ngăn chặn các "kẽ hở" để thực hiện hành vi gian lận.
* Thưa ông, dư luận thường quan tâm nhất đến khâu bảo mật đề thi. Sở đã có giải pháp gì để đảm bảo đề thi không bị "rò rỉ" ra ngoài trước giờ diễn ra kỳ thi?
- Ông Võ Văn Minh: Chúng tôi xác định bảo mật đề thi là yếu tố sống còn. Để đảm bảo tính khách quan và bảo mật cao nhất, sở đã thuê một đơn vị độc lập xây dựng ma trận đề thi và bản đặc tả đề thi. Từ đó xây dựng ngân hàng câu hỏi nguồn với số lượng rất lớn, bao quát toàn bộ chương trình ôn tập. Ngay cả danh tính đơn vị được thuê cũng được giữ bí mật.
Từ ngân hàng nguồn, Hội đồng tuyển dụng sẽ bốc thăm ngẫu nhiên để hình thành 3 phiên bản đề thi khác nhau. Cả 3 đều được niêm phong.
Chủ tịch hội đồng sẽ bốc thăm chọn 1 trong 3 túi đề để làm đề chính thức. Đáng chú ý, lúc bốc thăm, ngay cả chủ tịch hội đồng cũng không biết nội dung bên trong đề là gì vì túi đề đang được niêm phong. Biên bản chọn đề được lập trước sự chứng kiến của các thành viên liên quan. Sau đó mới thực hiện việc in sao đề.
Đặc biệt, việc ra đề, in sao đề và ngay cả việc bốc thăm chọn đề đều hoàn toàn trong khu cách ly, có sự giám sát 24/24h của công an và thanh tra từ lúc bắt đầu nhiệm vụ cho đến khi thí sinh hoàn thành bài thi cuối cùng mới được ra ngoài.
* Với sự tinh vi của các thiết bị công nghệ cao hiện nay, khâu coi thi được thiết lập như thế nào để không có "kẽ hở" cho kẻ xấu lợi dụng gian lận, thưa ông?
- Ông Võ Văn Minh: Chúng tôi không chỉ trông chờ vào ý thức của thí sinh, mà đã chủ động bằng hàng rào kỹ thuật. Tại mỗi phòng thi, ngoài 2 giám thị bên trong, chúng tôi tăng cường mật độ giám thị hành lang với tỉ lệ 1 giám thị phụ trách chỉ 3 phòng (chặt chẽ hơn cả quy chế thi tốt nghiệp THPT).
Chúng tôi cũng lắp hệ thống camera giám sát xuyên suốt trong phòng thi để giám sát quá trình thí sinh thực hiện bài thi.
Riêng với việc ngăn chặn các thiết bị gian lận kỹ thuật công nghệ cao, chúng tôi phối hợp với công an tỉnh trang bị cổng từ và các thiết bị chuyên dụng để rà soát, ngăn chặn trước khi vào phòng thi.
Ban giám sát kỳ thi sẽ hoạt động độc lập hoàn toàn với ban coi thi để đảm bảo sự khách quan cao nhất, không có nể nang hay "vùng cấm".
* Sau khi thi xong, làm sao để đảm bảo kết quả chấm thi phản ánh đúng năng lực thật của thí sinh để không có sự gian lận, thưa ông?
- Ông Võ Văn Minh: Khâu chấm thi được thiết kế với quy trình "đóng". Tất cả bài thi đều được làm phách. Ban làm phách bị cách ly độc lập, đảm bảo giám khảo không thể biết mình đang chấm bài của ai.
Mỗi bài thi sẽ được chấm hai vòng độc lập. Giám khảo chấm bài được bốc thăm ngẫu nhiên. Nếu có sự chênh lệch điểm số theo quy định, sẽ có quy trình chấm lại nghiêm ngặt.
Hội đồng tuyển dụng cũng sẽ chấm kiểm tra xác suất một lượng bài thi nhất định để đối soát kết quả. Riêng những bài thi có dấu hiệu nghi ngờ "đánh dấu", hội đồng sẽ tổ chức chấm chung để đưa ra kết luận công tâm nhất.
Tất cả khu vực chấm thi và tủ đựng bài thi đều được giám sát bởi camera và niêm phong chặt chẽ ngoài giờ làm việc.
Mục tiêu cuối cùng của sở là tạo ra một kỳ thi công bằng, minh bạch nhất, để chọn được những giáo viên có năng lực thực sự, xứng đáng đứng vào hàng ngũ giáo dục tỉnh nhà.
