Đó là đề xuất của đại biểu Châu Quỳnh Giao (An Giang) tại phiên thảo luận tại hội trường Quốc hội về kinh tế – xã hội, ngân sách nhà nước, chiều 20-4.
Bà Giao nhìn nhận xổ số kiến thiết có vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế – xã hội.
Theo Bộ Tài chính, năm 2025, chỉ riêng 21 công ty xổ số kiến thiết khu vực miền Nam đã đạt doanh thu trên 155.500 tỉ đồng, và nộp ngân sách gần 52.000 tỉ đồng.
Số tiền này có ý nghĩa rất lớn giúp địa phương đầu tư phát triển, chăm lo tốt an sinh xã hội.
Dù vậy, đằng sau những con số “biết nói” ấy, ở góc nhìn kinh tế học hành vi, nó có xu hướng đánh vào nhóm thu nhập thấp nhiều hơn (người mua phần đông là người khó khăn có khát vọng đổi đời, người bán là người yếu thế trong xã hội).
Theo bà Giao, để có được hàng nghìn tỉ đồng xây trường học, bệnh viện, cầu đường, chúng ta đang dựa vào lực lượng khoảng hơn nửa triệu lao động, âm thầm, lặng lẽ đi khắp vỉa hè, ngõ xóm…
“Lực lượng ấy chủ yếu gồm những người già neo đơn, người khuyết tật, phụ nữ đơn thân, là những lao động di cư và cả những trẻ em nghèo. Thời gian qua, Đảng, Nhà nước đã có nhiều chính sách an sinh xã hội chăm lo cho người yếu thế, nhưng đời sống của họ vẫn còn bấp bênh”, bà Giao nói.
Theo bà Giao, nguyên nhân bất cập trên, về khoảng trống pháp lý, căn cứ theo Điều 7 Nghị định 122 năm 2007 quy định về phân phối lợi nhuận, doanh nghiệp kinh doanh xổ số phải thực hiện phân phối lợi nhuận và trích lập các quỹ theo quy định tại Nghị định 91 năm 2015 về đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp.
Tuy nhiên hiện nay cơ chế này chưa quy định cụ thể về việc đảm bảo một phần lợi nhuận được dành để hỗ trợ trực tiếp cho người bán vé số dạo.
Mối quan hệ giữa người bán dạo và đại lý chỉ là “mua đứt bán đoạn”. Họ không có hợp đồng lao động, không có bảo hiểm xã hội, không có bảo hiểm y tế. Họ làm việc bất kể nắng mưa, không ngày nghỉ, nhưng lại không được thừa nhận là một mắt xích trong chuỗi giá trị của ngành.
Nữ đại biểu đoàn An Giang cũng cho hay việc nghiêm cấm chi thưởng hoặc hoa hồng vượt mức tối đa theo pháp luật có thể vô tình hạn chế thu nhập của người bán vé số dạo, vốn phụ thuộc chủ yếu vào hoa hồng.
Thực tế, với hoa hồng chỉ khoảng 1.000 đồng mỗi tờ vé số, một người phải bán hết 200 tờ/ngày mới thu về hơn 200.000 đồng. Thu nhập này chênh lệch quá lớn so với lương cán bộ, nhân viên của công ty xổ số, doanh nghiệp, đại lý…
Căn cứ theo điều 11 Nghị định 30 năm 2007, vé số được phân phối qua ba hình thức: bán trực tiếp, qua đại lý và qua thiết bị điện tử. Tuy nhiên người bán vé số dạo thường nằm trong hệ thống đại lý cấp dưới, không được bảo vệ rõ ràng về quyền lợi.
Cùng với đó, Thông tư 75 năm 2013 chưa có quy định cụ thể về chế độ đãi ngộ, bảo vệ quyền lợi cho người bán vé số dạo trong hệ thống đại lý.
“Chúng ta đã có nghị định, thông tư để quản lý kinh doanh xổ số, nhưng chúng ta lại đang thiếu một khung khổ pháp lý đầy đủ bảo vệ quyền lợi tương xứng của những người lao động thuộc nhóm yếu thế trực tiếp đem lại doanh thu cho lĩnh vực này”, đại biểu nhận định.
Để khắc phục những bất cấp trên, bà Giao kiến nghị Quốc hội, Chính phủ tiếp tục hoàn thiện chính sách về lao động, bảo hiểm xã hội, xem họ là lao động tự do đặc thù.
Cùng với đó, tạo điều kiện thuận lợi cho lực lượng lao động này được dễ dàng tiếp cận bảo hiểm xã hội tự nguyện bằng việc hỗ trợ phần nào mức đóng từ nguồn quỹ phúc lợi của công ty xổ số, ngân sách nhà nước.
Tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung những nghị định, thông tư có liên quan theo hướng phân phối lợi nhuận công bằng từ nguồn thu xổ số kiến thiết.
Cụ thể, sửa đổi, bổ sung Nghị định 122 theo hướng quy định rõ tỉ lệ lợi nhuận trích lập nhằm hỗ trợ an sinh cho người bán vé số dạo. Cùng với đó, cho phép doanh nghiệp trích một phần lợi nhuận để xây dựng quỹ phúc lợi, đào tạo, bảo hiểm y tế hoặc hỗ trợ rủi ro cho người bán vé số dạo.
Sửa đổi, bổ sung Nghị định 30 để ghi nhận người bán vé số dạo là một thành phần hợp pháp trong hệ thống phân phối.
Quy định trách nhiệm của doanh nghiệp kinh doanh xổ số trong việc bảo đảm điều kiện lao động, mức hoa hồng công bằng và minh bạch cho người bán vé số dạo.
“Cùng với đó, ban hành thông tư hướng dẫn hoạt động kinh doanh xổ số, trong đó cần bổ sung quy định về hợp đồng mẫu, minh bạch hoa hồng, hỗ trợ công cụ bán hàng (túi, bảng hiệu, ô dù…). Đồng thời có cơ chế giải quyết tranh chấp giữa người bán vé số dạo và đại lý/doanh nghiệp”, bà Giao kiến nghị.
Mở cửa phiên giao dịch 11/5, giá dầu Brent và WTI cùng tăng 3,3% lên lần lượt 104 USD và 98 USD một thùng. Phiên cuối tuần trước, giá hai loại dầu này cũng đi lên.
Kỳ vọng xung đột Trung Đông chấm dứt sau 10 tuần đang giảm sút, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 10/5 viết trên mạng xã hội rằng phản hồi từ Iran đối với đề xuất hòa bình của Mỹ là "hoàn toàn không thể chấp nhận được".
Đài truyền hình nhà nước Iran IRIB trước đó cho biết trọng tâm của phản hồi là kết thúc chiến sự ở mọi mặt trận. Iran còn muốn được bồi thường thiệt hại do xung đột và nhấn mạnh chủ quyền với eo biển Hormuz. Nước này cũng kêu gọi Mỹ chấm dứt chiến dịch phong tỏa hàng hải và gỡ bỏ các lệnh trừng phạt với Tehran.
Những diễn biến này khiến rủi ro nguồn cung dầu thắt chặt vẫn chưa được gỡ bỏ. Eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển 20% dầu thô toàn cầu - đã bị phong tỏa từ đầu chiến sự, khiến giá dầu thô thế giới tăng gần 60% thời gian qua.
Tuần này, ông Trump sẽ tới Bắc Kinh, dự kiến thảo luận vấn đề Iran và nhiều chủ đề khác với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. "Thị trường tuần này sẽ chuyển trọng tâm sang chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump. Giới phân tích kỳ vọng ông Trump có thể thuyết phục Trung Quốc tận dụng sức ảnh hưởng với Iran để thúc đẩy ngừng bắn và có giải pháp cho sự gián đoạn tại Hormuz", Tony Sycamore - nhà phân tích tại IG market cho biết.
Ngày 10/5, Amin Nasser - CEO hãng dầu khí Saudi Aramco (Arab Saudi) cho biết thế giới đã mất khoảng 1 tỷ thùng dầu trong 2 tháng qua. Thị trường sẽ phải mất thêm một thời gian nữa để bình ổn, kể cả khi dòng chảy dầu được khơi thông trở lại.
Tuần trước, hãng dữ liệu Kpler cho biết 2 tàu dầu đã đi qua eo biển Hormuz tuần trước, bằng cách tắt thiết bị theo dõi để tránh bị Iran tấn công. Việc này cho thấy nhu cầu khôi phục xuất khẩu dầu từ Trung Đông ngày càng lớn.
Chương trình được thực hiện dưới sự chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và UBND TP.HCM, báo Tuổi Trẻ phối hợp Văn phòng, Vụ Thanh toán NHNN, Sở Công Thương TP.HCM và Công ty CP Thanh toán quốc gia Việt Nam (Napas) tổ chức.
Tại buổi họp báo, ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán NHNN, cho biết thanh toán song phương Việt Nam - Trung Quốc vừa được triển khai đầu tháng 4, cuối tháng 4 triển khai thanh toán ở chiều inbound, doanh số mua hàng của du khách Trung Quốc hết sức ấn tượng. Từ vài trăm triệu đồng như hằng ngày đã tăng lên nhiều tỉ đồng trong một ngày, chưa kể với thị trường Hàn Quốc.
"Với kết quả vừa qua, có thể dự báo khi lượng người tham gia vào thanh toán song phương ngày càng lớn hơn thì doanh số thanh toán xuyên biên giới sẽ lớn hơn nhiều so với kỳ vọng", ông Tuấn nói và cho rằng việc các ngân hàng tích cực tham gia, cùng với việc mở rộng thanh toán cho khách Trung Quốc không chỉ qua Alipay mà còn qua WeChat Pay, sẽ góp phần thu hút lượng lớn du khách Trung Quốc sử dụng các ví điện tử này chi tiêu tại Việt Nam.
Với những kết quả ban đầu, ông Tuấn nhận định khi số lượng người tham gia thanh toán song phương ngày càng tăng, doanh số thanh toán xuyên biên giới sẽ còn tăng mạnh và có thể vượt kỳ vọng. Song song đó, nhiều dự án mới cũng đang được khởi động, như thanh toán song phương Việt Nam - Malaysia với mục tiêu hoàn thành trong năm 2027.
Ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó tổng giám đốc Napas, cho biết đơn vị đã hoàn tất kết nối với Thái Lan, Lào và Campuchia từ năm 2024. Đầu năm 2026, NAPAS tiếp tục mở rộng với Trung Quốc và Hàn Quốc, đồng thời dự kiến cuối năm triển khai thêm tại Singapore và Đài Loan. Như vậy, đến cuối năm nay sẽ có tổng cộng 7 thị trường quốc tế được kết nối.
Đến nay đã có hơn 20 ngân hàng và trung gian thanh toán tại Việt Nam tham gia thúc đẩy thanh toán xuyên biên giới, góp phần hỗ trợ hoạt động giao thương trong nước và quốc tế. Thông qua hệ thống này, người dân Việt Nam có thể dùng trực tiếp ứng dụng ngân hàng trong nước để quét mã thanh toán khi mua sắm, ăn uống hoặc sử dụng dịch vụ tại các quốc gia đã kết nối.
"Giao dịch sẽ được quy đổi tự động sang đồng tiền sở tại, giúp người dùng hạn chế phải đổi và mang theo nhiều tiền mặt ngoại tệ khi ra nước ngoài", ông Tùng nói.
Trong không gian mua sắm nhộn nhịp tại chợ Bến Thành (TP.HCM), chiều 26-5, lãnh đạo báo Tuổi Trẻ, Sở Công Thương TP.HCM, đại diện NHNN cùng nhiều ngân hàng thương mại đã trực tiếp trải nghiệm các giải pháp thanh toán số QR Pay.
Tại sạp trà, cà phê, bánh kẹo và mứt Ngọc Hoa, đoàn đã trải nghiệm mua hàng bằng hình thức quét mã QR Pay, thay cho mã chuyển khoản QR code thông thường. Sau khi quét mã, ứng dụng ngân hàng lập tức hiển thị số tiền 110.000 đồng để xác nhận thanh toán. Giao dịch được thực hiện nhanh chóng và hóa đơn điện tử cũng được xuất ngay sau đó.
Bà Trần Thị Hồng, chủ một sạp kinh doanh đồ uống tại chợ Bến Thành, cho biết khoảng 70% khách hàng chọn thanh toán không dùng tiền mặt, đặc biệt tỉ lệ này ở các bạn trẻ khoảng 80 - 90%, nhưng cách thức thanh toán chủ đạo là quét mã QR đơn thuần.
"Quét mã QR Pay nếu hiện luôn số tiền cần thanh toán giúp dễ dàng thống kê doanh thu, giúp hoạt động khai báo thuế cũng trở nên thuận lợi hơn nhiều", bà Hồng khẳng định.
Ông Kelvin Utomo, Trưởng bộ phận Sản phẩm và giải pháp Visa Việt Nam, Lào và Campuchia, cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh của thương mại số, với mức độ tự tin và sẵn sàng cao của người tiêu dùng. Đây là một trong những yếu tố tạo nên nét khác biệt của thị trường Việt Nam so với nhiều nước trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
"Cách đây ba năm, tại chương trình Ngày không tiền mặt, tỉ lệ thanh toán không tiếp xúc trên hệ thống Visa ở Việt Nam chỉ khoảng 50%. Đến thời điểm Ngày Tài chính số được công bố, con số này tăng lên khoảng 80%, trong đó 30% đến từ các tính năng ví điện tử toàn cầu", ông Kelvin Utomo cho biết.
Cũng theo ông, Chính phủ cùng các đối tác trong hệ sinh thái thanh toán số đang thúc đẩy nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt là hộ kinh doanh, góp phần phát triển kinh tế số và giúp các đơn vị nhỏ dễ tiếp cận phương thức thanh toán hiện đại hơn.
"Từ thực tế, chúng tôi cho rằng cần tiếp tục mở rộng mạng lưới chấp nhận thanh toán số. Doanh nghiệp nên xem đây không chỉ là chi phí mà là điều kiện cần để tăng trưởng trong bối cảnh hành vi tiêu dùng thay đổi nhanh", ông Kelvin Utomo gợi ý.
Khi nhắc đến dự trữ vàng quốc gia, Mỹ vẫn là cái tên đứng đầu với khoảng 8.133,5 tấn vàng được lưu trữ chủ yếu tại Fort Knox và Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York.
Tuy nhiên, theo dữ liệu mới nhất từ Hội đồng Vàng Thế giới (WGC) và IMF, câu chuyện của thị trường vàng năm 2026 không còn nằm ở việc ai sở hữu nhiều vàng nhất, mà là ai đang liên tục mua thêm.
Đó cũng là lý do Ba Lan, Trung Quốc hay Uzbekistan đang trở thành những cái tên được giới tài chính quốc tế nhắc đến nhiều hơn trong các báo cáo về dự trữ vàng toàn cầu.
Cuộc đua mới của các ngân hàng Trung ương
Theo WGC, các ngân hàng Trung ương đã mua ròng 244 tấn vàng chỉ trong quý I/2026, vượt mức trung bình 5 năm và cao hơn quý trước. Đây là năm thứ 3 liên tiếp nhu cầu mua vàng của khối này duy trì ở mức rất cao.
Điểm đáng chú ý là hoạt động mua vào hiện không mang tính ngắn hạn. Giới phân tích xem đây là quá trình tái cơ cấu dự trữ ngoại hối kéo dài nhiều năm, trong bối cảnh vàng ngày càng được coi là tài sản chiến lược.
Xu hướng này tăng tốc sau năm 2022, khi khoảng 300 tỷ USD dự trữ ngoại hối của Nga tại các tổ chức tài chính phương Tây bị phong tỏa. Sự kiện đó khiến nhiều quốc gia đánh giá lại cách phân bổ tài sản dự trữ.
Khác với ngoại tệ gửi ở nước ngoài, vàng được lưu trữ trong kho quốc gia được xem là tài sản khó bị tác động bởi các yếu tố bên ngoài. Điều từng được xem là kịch bản lý thuyết nay đã trở thành một phần trong chiến lược dự trữ của nhiều nền kinh tế.
Hiện 10 quốc gia nắm giữ lượng vàng lớn nhất thế giới sở hữu khoảng 70% tổng dự trữ vàng chính thức toàn cầu. Mỹ và châu Âu vẫn chiếm hơn 60%, nhưng động lực mua mới lại chủ yếu đến từ châu Á và các nền kinh tế mới nổi.
Ba Lan, Trung Quốc và Uzbekistan nổi lên trên bản đồ vàng
Ba Lan là trường hợp được chú ý nhất trong năm nay. Chỉ trong quý I/2026, nước này đã mua thêm 31 tấn vàng, nâng tổng dự trữ lên 582 tấn. Con số này đặc biệt đáng chú ý nếu so với năm 2018, khi Ba Lan mới sở hữu khoảng 103 tấn vàng. Ngân hàng Trung ương Ba Lan hiện đặt mục tiêu nâng lượng vàng dự trữ lên 700 tấn trong thời gian tới.
Uzbekistan cũng đang trở thành hiện tượng trên thị trường dự trữ vàng. Quốc gia Trung Á này mua thêm 25 tấn trong quý đầu năm, nâng tổng lượng nắm giữ lên 416 tấn. Đáng chú ý hơn, vàng hiện chiếm tới 87% tổng dự trữ ngoại hối của Uzbekistan, thuộc nhóm tỷ lệ cao nhất thế giới. Điều này cho thấy mức độ ưu tiên rất lớn dành cho kim loại quý trong chiến lược tài chính quốc gia.
Trong khi đó, Trung Quốc tiếp tục kéo dài chuỗi mua vàng liên tục hơn 17 tháng. Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc đã mua thêm 7 tấn trong quý I, đưa dự trữ chính thức lên 2.313 tấn. Tuy nhiên, nhiều tổ chức phân tích cho rằng lượng vàng thực tế của Trung Quốc có thể cao hơn đáng kể so với số liệu công bố.
Nguyên nhân đến từ hoạt động tích trữ thông qua doanh nghiệp nhà nước, các tổ chức tài chính và Sàn giao dịch vàng Thượng Hải chưa được phản ánh đầy đủ trong thống kê chính thức. Nếu các ước tính này chính xác, lượng vàng của Trung Quốc có thể đạt khoảng 4.000-5.000 tấn, cao gấp 2-3 lần con số hiện được công bố.
Ấn Độ cũng tiếp tục duy trì chiến lược tăng dự trữ vàng nhằm giảm phụ thuộc vào USD và hỗ trợ ổn định tỷ giá, với lượng nắm giữ khoảng 880 tấn.
Vì sao phương Tây không còn mua mạnh?
Trong khi nhiều quốc gia mới nổi liên tục gom vàng, Mỹ, Đức, Italy hay Pháp gần như không có động thái tăng mạnh dự trữ. Lý do khá đơn giản là họ đã tích lũy lượng lớn vàng từ nhiều thập kỷ trước, đặc biệt trong giai đoạn Bretton Woods khi vàng đóng vai trò nền tảng của hệ thống tiền tệ quốc tế.
Hiện Mỹ vẫn là quốc gia sở hữu lượng vàng lớn nhất thế giới với 8.133,5 tấn. Điều đáng chú ý là phần lớn số vàng này vẫn được ghi nhận trên sổ sách theo mức giá pháp lý 35 USD/ounce. Trong khi đó, giá vàng quốc tế hiện dao động quanh vùng 4.450-4.560 USD/ounce.
Điều này đồng nghĩa kho vàng của Mỹ hiện có giá trị thị trường khoảng 1.160 tỷ USD, cao hơn rất nhiều so với giá trị sổ sách. Theo giới phân tích, đây là một trong những khoản lãi chưa thực hiện lớn nhất trên bảng cân đối tài sản của bất kỳ chính phủ nào trên thế giới.
Khoảng cách về tỷ trọng vàng trong dự trữ cũng đang tạo ra động lực mua mới. Mỹ và Đức hiện có khoảng 69% dự trữ dưới dạng vàng, trong khi tỷ lệ này của Trung Quốc mới ở mức khoảng 9%, còn Nhật Bản chỉ khoảng 5%. Chính khoảng cách đó được xem là một trong những nguồn cầu dài hạn lớn nhất của thị trường vàng hiện nay.
Theo WGC, lượng mua ròng vàng của ngân hàng Trung ương đã vượt 1.000 tấn trong 3 năm liên tiếp. Đây không còn là hiện tượng ngắn hạn mà phản ánh một sự thay đổi mang tính cấu trúc trong hệ thống dự trữ toàn cầu.
Điều quan trọng với nhà đầu tư không nằm ở bảng xếp hạng quốc gia nào sở hữu nhiều vàng nhất. Thị trường đang chú ý nhiều hơn tới việc những quốc gia tiếp tục mua vàng đang chuẩn bị cho điều gì trong một trật tự tiền tệ đang thay đổi.
Hiện hơn 1/3 sản lượng vàng khai thác toàn cầu mỗi năm được hấp thụ bởi các ngân hàng Trung ương và các tổ chức nắm giữ dài hạn. Điều này tạo ra một "mức sàn cầu" mới cho thị trường, giúp vàng ít phụ thuộc hơn vào biến động ngắn hạn.
