Trên NBC, ông Araghchi cáo buộc Mỹ và Israel đang giết hại nhân dân Iran và nhắc lại việc Israel – Mỹ đã phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn từng đạt được để chấm dứt cuộc chiến kéo dài 12 ngày vào tháng 6-2025.
“Và giờ quý vị lại muốn yêu cầu ngừng bắn một lần nữa sao? Mọi chuyện không diễn ra như vậy”, ông Araghchi nói.
Trước đó, đáp lại kế hoạch hòa bình 15 điểm từ Washington, phía Iran tuyên bố thỏa thuận chỉ có thể đạt được “theo những điều kiện của chúng tôi”.
Hãng tin Reuters dẫn Đài truyền hình nhà nước IRIB nói một quan chức ẩn danh cho biết Tehran đã bác bỏ kế hoạch 15 điểm từ Mỹ mà họ nhận được thông qua Pakistan. Theo đó, Iran sẽ chỉ “chấm dứt chiến tranh khi chúng tôi quyết định như vậy và khi các điều kiện của riêng chúng tôi được đáp ứng”.
Trong một tuyên bố khác về kế hoạch này, chính ông Araghchi nói các đề xuất đã được “chuyển đến các cấp chính quyền cao nhất của đất nước”, nhưng Iran “hiện chưa có ý định đàm phán”.
Hãng thông tấn Fars của Iran nói Mỹ đưa ra đề xuất ngừng bắn 48 giờ vào ngày 2-4, thông qua một quốc gia thứ ba.
“Vào ngày 2-4, Mỹ đã đề xuất một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 48 giờ thông qua một trong những quốc gia thân hữu”, Fars cho biết. Cũng theo Fars, Iran đã không trả lời bằng văn bản mà thay vào đó đáp trả “trên thực địa” bằng cách tiếp tục các cuộc tấn công dữ dội.
Từ phía Mỹ, tối 1-4, phát biểu ở một buổi gây quỹ tại Washington, Tổng thống Donald Trump nhấn mạnh Iran vẫn quan tâm đến đạt được một thỏa thuận.
“Họ đang đàm phán, và họ rất muốn đạt được một thỏa thuận, nhưng họ ngại nói ra vì nghĩ rằng họ sẽ bị chính người dân của mình giết”, ông Trump nói. “Họ cũng sợ rằng họ sẽ bị chúng ta giết”. Ngoài ra ông còn đùa rằng hiện không ai muốn lãnh đạo Iran vì sợ bị Mỹ ám sát.
Đáp lại kế hoạch 15 điểm của Mỹ, kế hoạch 5 điểm mà Iran đưa ra để ngưng chiến bao gồm chấm dứt chiến sự, chấm dứt hành động ám sát các quan chức Iran, đảm bảo không có cuộc chiến nào khác được khởi xướng chống lại họ, bồi thường cho cuộc xung đột hiện tại, và công nhận quyền kiểm soát của Iran với eo biển Hormuz.
Cho tới nay, Mỹ và Israel đã không hề có bất kỳ động thái trả lời nào với kế hoạch này.
Đây là tình trạng mà nhà bình luận người Ấn Độ K S Dakshina Murthy, được trang The Federal dẫn lại, nhận xét là: “Iran và Mỹ không hề đối thoại với nhau, mà đang mắng vào mặt nhau”.
Thái độ nghi kỵ của Tehran là hoàn toàn dễ hiểu sau khi họ đã hai lần bị tấn công trong không đầy một năm qua giữa lúc thương lượng đang diễn ra với Mỹ. Israel và Mỹ cũng đã giết chết nhiều lãnh đạo cấp cao nhất của Iran. “Chúng tôi có trải nghiệm rất thảm khốc với ngoại giao Mỹ”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei nói với trang tin Ấn Độ India Today ngày 31-3.
Giữa những nỗ lực ngoại giao nửa vời, Mỹ tiếp tục tập trung quân đội tại Trung Đông. Ít nhất 1.000 quân từ sư đoàn không vận 82 đã được cử đến khu vực, theo Reuters, cùng 5.000 lính thủy quân lục chiến và hàng nghìn thủy thủ khác.
Sự kiện tham mưu trưởng lục quân Mỹ, tướng Randy George “từ chức” vào ngày 2-4 cũng làm dấy lên nhiều đồn đoán về khả năng Mỹ sẽ triển khai bộ binh, bước leo thang đặc biệt nghiêm trọng trong cuộc chiến.
Các diễn tiến dồn dập không khỏi khiến đề xuất “ngừng bắn 48 tiếng” trở nên đáng ngờ: Đó là khoảng thời gian vừa đủ cho một chiến dịch dọn dẹp thực địa và lựa chọn điểm đổ bộ.
Việc triển khai thêm quân diễn ra khi chính quyền Trump có thể đang xem xét kế hoạch tấn công và chiếm đóng đảo Kharg, nơi nắm giữ 90% lượng dầu mỏ xuất khẩu của Iran, để gây áp lực buộc nước này mở lại eo biển Hormuz.
Sư đoàn không vận 82 đặc biệt tinh nhuệ được mệnh danh là “mũi giáo” của quân đội Mỹ nhờ khả năng tác chiến đặc biệt, với nhiệm vụ chuyên môn xoay quanh khái niệm tác chiến “phá cửa mà vào” (Forcible Entry) – tức nhảy dù xuống vùng kiểm soát của kẻ thù để chiếm giữ các vị trí chiến lược mở đường cho đại quân.
Là đơn vị duy nhất của Mỹ duy trì một tiểu đoàn luôn ở trạng thái “trực chiến trong 18 giờ”, sư đoàn không vận 82 chuyên trị các tình huống khẩn cấp, như nhảy dù đêm và chiếm đóng đầu cầu hàng không.
Các tiền bối của sư đoàn hiện tại chính là những người lính Mỹ đã nhảy dù xuống Normandy ngay trước giờ G trong chiến dịch D-Day để ngăn chặn quân Đức tiếp viện cho lực lượng phòng thủ bờ biển.
Đáp lại, Iran đã cảnh báo họ sẽ ném bom rải thảm vào chính lãnh thổ của mình, nếu cần thiết, để đáp trả “bất kỳ binh sĩ Mỹ nào cả gan đổ bộ”, theo Fars.
Ngày 5-5, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thông báo trước báo giới tại Nhà Trắng về chiến dịch quân sự nhằm vào Iran: "Chiến dịch đã kết thúc. Đối với Chiến dịch Cuồng nộ (Epic Fury), như Tổng thống Donald Trump đã thông báo với Quốc hội Mỹ, chúng tôi đã xong giai đoạn đó. Giờ chúng tôi chuyển sang Dự án Tự do (Project Freedom)".
Khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có hiệu lực cách đây một tháng, Tổng thống Donald Trump đã nói khá thẳng thắn rằng nếu Iran không chấm dứt chương trình hạt nhân hoặc không mở lại eo biển Hormuz, các máy bay ném bom của Mỹ sẽ lại cất cánh.
"Nếu không có thỏa thuận, giao tranh sẽ tiếp diễn" - ông nói, nhấn mạnh rõ ràng rằng đây chỉ là một khoảng tạm dừng.
Nhưng theo Ngoại trưởng Marco Rubio, hóa ra cuộc chiến đã kết thúc vào một thời điểm nào đó sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, ít nhất là theo những gì ông nói với báo giới tại Nhà Trắng vào ngày 5-5. "Chúng tôi đã đạt được các mục tiêu của chiến dịch đó" - ông giải thích.
Nhà ngoại giao Mỹ cho biết Washington đã hoàn tất các cuộc tấn công nhằm vào Iran, và giờ Mỹ sẽ chuyển sang thế "phòng thủ", tập trung nhiều hơn vào việc khôi phục lưu thông thương mại qua eo biển Hormuz.
Nỗ lực mở lại eo biển Hormuz, theo ông Rubio, hiện hoàn toàn mang tính phòng thủ và nhân đạo, và chỉ dẫn đến đối đầu quân sự trực tiếp với Iran nếu tàu Mỹ bị tấn công trước.
Tuy nhiên, cũng trong ngày 5-5, ông Trump lại thông báo tạm dừng cả "Dự án Tự do" (vốn mới được triển khai một ngày và chỉ đưa được một số ít tàu qua eo biển Hormuz) trong thời gian ngắn, viện dẫn những tiến triển lớn hướng tới việc đạt được thỏa thuận với Iran.
Đối với Nhà Trắng, đây là "những bước nhảy vọt về mặt ngôn từ" mới nhất nhằm đẩy cuộc chiến với Iran vào dĩ vãng. Cuộc chiến này đã gây ra cuộc khủng hoảng chính trị lớn nhất trong nhiệm kỳ tổng thống của ông Trump, theo báo New York Times.
Nhưng việc tuyên bố như vậy không có nghĩa cuộc chiến thật sự đã kết thúc. Tên lửa vẫn bay khi Mỹ tìm cách "dẫn đường" tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Cả hai bên đều khẳng định kiểm soát hoạt động qua lại tại tuyến đường thủy này.
Theo báo New York Times, cả ông Trump và ông Rubio đều có nhiều lý do để tuyên bố chiến dịch quân sự nhằm vào Iran đã kết thúc vào một thời điểm không rõ ràng gần đây. Bất kỳ tuyên bố nào về việc cuộc chiến đã kết thúc đều là sự thay đổi chiến lược căn bản.
Trước hết, các nghị sĩ tại Quốc hội Mỹ ngày càng gây sức ép liên quan đến Đạo luật Quyền hạn chiến tranh năm 1973, vốn yêu cầu phải có sự chấp thuận từ Quốc hội để tiếp tục nếu quân đội Mỹ tham chiến quá 60 ngày.
Tuần trước Tổng thống Trump thông báo với Quốc hội Mỹ rằng thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran đồng nghĩa với việc ông không vượt quá thời hạn 60 ngày theo quy định của Đạo luật Quyền hạn chiến tranh.
Ông Trump cũng cho biết trong một bức thư gửi Quốc hội rằng trong thời gian ngừng bắn, bắt đầu từ ngày 8-4, cuộc chiến đã "chấm dứt".
"Bức thư của ông Trump là một nỗ lực khá rõ ràng nhằm 'lách' Đạo luật Quyền hạn chiến tranh" - trang Vox bình luận.
Ngoài ra, nội bộ cử tri ủng hộ ông Trump cũng ngày càng chia rẽ về việc liệu ông có đi ngược lại cam kết đưa nước Mỹ ra khỏi các cuộc chiến kéo dài hay không.
Cần lưu ý ông Trump từng hoãn chuyến thăm Trung Quốc để bảo đảm rằng cuộc chiến sẽ kết thúc, nước Mỹ giành chiến thắng và eo biển Hormuz được mở lại trước khi ông đáp xuống Bắc Kinh. Với tuyên bố chiến dịch quân sự đã kết thúc, tuần tới ông sẽ đáp xuống Trung Quốc.
Giờ đây chính quyền ông Trump chuyển sang chiến dịch "Dự án Tự do". Với các phát biểu ngày 5-5, Ngoại trưởng Marco Rubio đã cố gắng làm rõ sự khác biệt giữa chiến dịch tấn công Iran và nỗ lực mới nhất của Hải quân Mỹ trong việc dẫn các tàu thương mại qua eo biển Hormuz.
Bất chấp tuyên bố của ông Rubio rằng Mỹ đã đạt các mục tiêu trong chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, thực tế lại khác.
Trong 38 ngày tác chiến cường độ cao, Mỹ đã tấn công khoảng 13.000 mục tiêu, theo số liệu của Lầu Năm Góc. Nhưng phá hủy các mục tiêu này không phải là điều duy nhất Mỹ muốn. Chính ông Trump, trong những giờ đầu ngày 28-2, đã nêu ra 5 mục tiêu lớn trong đoạn video gửi tới người dân Mỹ.
Mục tiêu đầu tiên là bảo đảm Iran "không bao giờ có vũ khí hạt nhân". Ông nói thêm các mục tiêu khác là: phá hủy tên lửa đạn đạo và bệ phóng của Iran, đánh chìm hải quân Iran, chấm dứt việc Iran hỗ trợ các nhóm như Hezbollah và Hamas, và cuối cùng là tạo điều kiện để người dân Iran lật đổ chính phủ. "Giờ phút tự do của các bạn đã đến" - ông tuyên bố khi đó.
Hải quân Iran rõ ràng đã bị suy yếu, như ông Trump thường nhấn mạnh. Nhưng đó là mục tiêu duy nhất có thể coi là đã đạt được. Cho đến nay, kho dự trữ hạt nhân của Iran vẫn chưa bị ảnh hưởng, và cũng chưa có thỏa thuận nào về việc đưa số uranium làm giàu ra khỏi nước này.
Theo các đánh giá từ phía Mỹ, hơn một nửa số tên lửa và bệ phóng của Iran vẫn còn tồn tại. Còn việc Iran dừng hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm hay không thì vẫn quá sớm để kết luận. Ông Trump cũng đã không còn nói đến thay đổi chế độ ở Iran, thậm chí có lúc khẳng định ông chưa từng kêu gọi điều đó.
Theo Hãng tin AFP, trong đoạn video đăng trên mạng xã hội X ngày 28-5, Đại sứ Israel tại Liên hợp quốc Danny Danon gọi quyết định đưa Israel vào danh sách đen liên quan cáo buộc sử dụng bạo lực tình dục tại các khu vực xung đột là "điều vô lý".
"Tổng thư ký Antonio Guterres và đội ngũ của ông ấy tiếp tục lan truyền những điều giả dối chống lại Israel. Việc xếp chúng tôi cùng danh sách với các tay súng Hamas là điều không thể chấp nhận", ông Danon tuyên bố.
Phái bộ Israel tại Liên hợp quốc thông báo sẽ không duy trì bất kỳ liên lạc nào với văn phòng Tổng thư ký chừng nào ông Guterres còn tại nhiệm. "Chúng tôi đã chấm dứt quan hệ với vị tổng thư ký này", ông Danon nhấn mạnh.
Đáp lại, người phát ngôn của Tổng thư ký Liên hợp quốc, ông Stephane Dujarric, cho biết phía tổ chức đã ghi nhận các phát biểu từ phía Israel. "Về phần mình, cánh cửa của tổng thư ký vẫn luôn rộng mở", ông Dujarric nói.
Theo AFP, báo cáo thường niên của Tổng thư ký Liên hợp quốc về bạo lực tình dục trong xung đột thường được gửi trước cho các quốc gia liên quan trước khi công bố chính thức.
Hồi tháng 8 năm ngoái, báo cáo này từng cảnh báo Israel có thể bị đưa vào danh sách các bên bị nghi ngờ hoặc chịu trách nhiệm về bạo lực tình dục trong xung đột vũ trang. Hamas hiện cũng nằm trong danh sách này.
Liên hợp quốc cho biết họ có "thông tin đáng tin cậy" về các hành vi bạo lực tình dục bị cáo buộc do lực lượng an ninh Israel thực hiện đối với tù nhân Palestine trong các nhà tù và cơ sở giam giữ khác.
Cơ quan này cũng cho hay các thanh tra viên Liên hợp quốc đã không được phép tiếp cận những địa điểm trên.
Đại sứ Danon ngay lập tức bác bỏ cáo buộc, khẳng định Israel từng mời đại diện Liên hợp quốc tới kiểm tra thực tế, nhưng phía tổ chức "đã không tới".
Giới chức Israel nhiều lần chỉ trích ông Antonio Guterres cùng nhiều quan chức Liên hợp quốc vì lên án các cuộc không kích của Israel tại Gaza. Năm 2024, ông Guterres từng bị Israel tuyên bố là "người không được hoan nghênh".
Trong khi lực lượng đặc nhiệm Mỹ đang gấp rút tìm kiếm viên phi công bị mắc kẹt ở Iran sau vụ bắn rơi máy bay chiến đấu F-15 hôm 3.4, các sĩ quan tình báo Mỹ đã vạch ra một kế hoạch táo bạo để ngăn Iran tiếp cận phi công này.
Tờ Politico dẫn lời 2 quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ cho hay CIA đã tung tin giả vào nội bộ Iran rằng lực lượng Mỹ đã tìm thấy phi công này và đang đưa ra ngoài bằng đường bộ.
Động thái đánh lạc hướng đã giúp CIA có thêm thời gian xác định vị trí của phi công bị bắn rơi và bí mật chuyển thông tin chính xác về địa điểm này cho Nhà Trắng và Lầu Năm Góc.
Theo Đài Fox News, CIA còn tạo điều kiện cho "phương pháp cứu hộ phi truyền thống", liên hệ với những người dân địa phương sẵn lòng che chở cho phi công này.
Sự phối hợp giữa Lực lượng Đặc nhiệm Mỹ, các phương tiện không quân, thông tin tình báo từ CIA và sự điều phối trên mặt đất đã dẫn đến một cuộc giải cứu thành công mà không có bất kỳ thương vong nào của người Mỹ.
Các quan chức Mỹ mô tả đây là "một trong những nhiệm vụ khó khăn và phức tạp nhất trong lịch sử các hoạt động đặc nhiệm của Mỹ", nhấn mạnh sự chính xác, phối hợp và năng lực tác chiến trên lãnh thổ đối phương.
Lực lượng đặc nhiệm Mỹ cuối cùng đã tìm thấy và giải cứu được viên phi công vào tối 4.4, sau khi ở Iran gần 2 ngày.
"Chúng tôi đã giải cứu thành viên phi hành đoàn/sĩ quan F-15 bị thương nặng và vô cùng dũng cảm từ sâu trong lòng núi Iran... Một màn thể hiện lòng dũng cảm và tài năng tuyệt vời của tất cả mọi người!", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trong một bài đăng trên mạng xã hội hôm 5.4.
Trước đó, ông cho biết quân đội Iran đã "tích cực tìm kiếm, với số lượng lớn, và đang tiến rất gần" đến việc bắt giữ viên phi công.
Theo tờ The New York Times, hàng trăm binh sĩ thuộc lực lượng đặc nhiệm đã tham gia vào chiến dịch giải cứu diễn ra trong màn đêm. Lực lượng Mỹ đã thành công sau khi quân đội điều động "hàng chục máy bay" trang bị "những vũ khí nguy hiểm nhất thế giới" để giải cứu phi công, ông Trump cho biết.
Việc xác định vị trí của viên phi công cũng vô cùng khó khăn và có sự đóng góp của CIA. Theo một quan chức Mỹ, điều này cũng giống như "mò kim dưới đáy biển".
Hơn 0 giờ ngày 7.4 (giờ VN), Tổng thống Trump cùng các quan chức cấp cao Mỹ tổ chức họp báo tại Nhà Trắng, cho biết chiến dịch giải cứu tại Iran có sự tham gia của 155 máy bay, lực lượng đặc nhiệm và vai trò đặc biệt của CIA.
Ông Trump tiếp tục cảnh báo Iran về hạn chót ngày 7.4, thậm chí nói có thể xóa sổ Iran chỉ trong một đêm "và có thể đó là đêm mai".
