Pakistan ngày 24.6 cho biết Mỹ và Iran có thể nối lại đối thoại vào tuần tới, sớm nhất từ ngày 29.6 - 1.7. Các chuyển động sau đàm phán cho thấy hai bên đang mở rộng hơn cánh cửa ngoại giao bằng những bước đi có kiểm soát. Tại eo biển Hormuz, Al Jazeera dẫn dữ liệu của MarineTraffic và Kpler cho thấy số tàu qua eo biển tăng từ 32 lượt trong giai đoạn 12 - 14.6 lên 93 lượt trong giai đoạn 19 - 21.6.
Bên cạnh đó, Oman ngày 24.6 thông báo phối hợp với Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) thiết lập hành lang hàng hải tạm thời qua Hormuz. Hai tuyến tạm thời nằm ở phía bắc và phía nam luồng hàng hải hiện có, nhằm giúp tàu rời khu vực an toàn trong lúc giao thông biển được khôi phục có kiểm soát, theo Reuters. Oman khẳng định không áp đặt phí quá cảnh và tiếp tục duy trì nguyên tắc tự do hàng hải.
Trên mặt trận kinh tế, Mỹ cũng nới một phần sức ép với Iran. Mỹ ngày 24.6 đã ban hành giấy phép chung cho phép giao dịch dầu thô, sản phẩm dầu mỏ, hóa dầu của Iran và các dịch vụ liên quan đến ngày 21.8. Quy định này cho phép Tehran nhận thanh toán bằng USD đối với các giao dịch được cấp phép, mở ra khoảng nới đáng kể cho ngành năng lượng Iran sau nhiều năm trừng phạt.
Về phần mình, Thống đốc Ngân hàng trung ương Iran Abdolnaser Hemmati ngày 24.6 nói nước này có thể nhận thanh toán xuất khẩu dầu bằng bất kỳ loại tiền tệ nào nước này lựa chọn, không chỉ USD. Ông bác bỏ cách diễn giải của Mỹ rằng 12 tỉ USD tài sản Iran được giải phóng chỉ có thể dùng để mua nông sản Mỹ, nhưng nói Tehran không phản đối mua hàng từ Washington nếu sản phẩm có tính cạnh tranh.
Tại Washington, Thượng viện Mỹ cũng phát tín hiệu thu hẹp dư địa quân sự. Theo AP, Thượng viện ngày 23.6 bỏ phiếu 50-48 ủng hộ nghị quyết yêu cầu tổng thống rút lực lượng khỏi cuộc xung đột với Iran. Dù nghị quyết không có hiệu lực pháp lý trực tiếp, việc 4 thượng nghị sĩ Cộng hòa bỏ phiếu cùng phe Dân chủ cho thấy Quốc hội đang muốn hạn chế khả năng Nhà Trắng quay lại lựa chọn quân sự.
Những bước mở cửa trên đã tạo đà cho đàm phán, song bài toán khó hơn là các bên sẽ tổ chức lại an ninh khu vực ra sao hậu xung đột. Tehran đang muốn đưa tiến trình Mỹ - Iran ra khỏi khuôn khổ song phương, hướng tới vai trò lớn hơn của các nước Trung Đông và vùng Vịnh.
Tại cuộc họp báo chung với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif ở Islamabad ngày 23.6, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian kêu gọi xây dựng cấu trúc an ninh mới tại Trung Đông và vùng Vịnh dựa trên đối thoại, tôn trọng lẫn nhau và hợp tác giữa các quốc gia trong khu vực. Ngày 24.6, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf nói Tehran coi việc rút lực lượng quân sự nước ngoài khỏi khu vực là mục tiêu chiến lược. "Chúng tôi nhìn nhận tương lai của khu vực không phải là đối đầu, mà là tương tác. Các căn cứ quân sự của các lực lượng ngoài khu vực ở Tây Á là nguồn gốc của sự bất ổn", Al Jazeera dẫn lời ông nói.
Ngoài ra, eo biển Hormuz vẫn là phép thử khó lường cho cấu trúc này. Ngày 23.6, Iran và Oman ra tuyên bố chung cho biết sẽ nghiên cứu cơ chế quản lý tuyến đường thương mại và chi phí dịch vụ, đồng thời khẳng định chủ quyền của 2 nước đối với eo biển này, theo Reuters. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 23.6 nhấn mạnh Hormuz là tuyến đường thủy quốc tế và không quốc gia nào được phép áp đặt phí hoặc lệ phí trên tuyến này.
Theo Al Jazeera dẫn lời giới phân tích, bất kỳ cơ chế mới nào tại Hormuz cũng cần sự tham gia thực chất của các nước vùng Vịnh.
Tin Gốc: Thanh Niên
