Chính vì chú trọng chọn trường để đậu mà không quan tâm đến chọn ngành, chọn nghề dẫn tới không ít bạn khi trở thành sinh viên có thái độ học thờ ơ, chán nản, không có động lực học dẫn đến phải bỏ học giữa chừng để chuyển đổi sang trường khác, ngành khác. Nhiều trường hợp khác không phấn đấu nỗ lực trong quá trình học, học đối phó; kết quả khi tốt nghiệp ra trường có năng lực chuyên môn thấp, kỹ năng yếu, thái độ thờ ơ, làm trái ngành nghề, không phù hợp với năng lực, tính cách và sở thích của bản thân. Điều này gây ra hậu quả vô cùng lãng phí các nguồn lực cho gia đình, xã hội và bản thân. Vậy định hướng thế nào là đúng?
Ngành học là lĩnh vực đào tạo rộng, ví dụ: ngành kinh tế, quản trị kinh doanh, kinh doanh quốc tế, tài chính – ngân hàng, kế toán, luật, logistics, công nghệ thông tin, công nghệ vật liệu…
Chuyên ngành là hướng đi sâu hơn trong ngành, ví dụ: học ngành kinh tế có thể theo chuyên ngành kinh tế học, kinh tế đối ngoại. Học ngành luật có thể theo chuyên ngành luật kinh tế, luật thương mại quốc tế. Hay công nghệ thông tin có thể theo chuyên ngành trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, an toàn thông tin, công nghệ phần mềm. Học ngành điện tử viễn thông có thể đi theo vi mạch, hệ thống nhúng, IoT, truyền thông số. Học ngành công nghệ vật liệu có thể đi theo vật liệu polymer, vật liệu bán dẫn, vật liệu y sinh, vật liệu xanh, vật liệu nano.
Nghề là lĩnh vực công việc sau khi ra trường. Vị trí việc làm là chức danh cụ thể trong cơ quan, doanh nghiệp. Ví dụ, học ngành kinh doanh quốc tế thì nghề có thể là xuất nhập khẩu, logistics, mua hàng quốc tế, phát triển thị trường, thanh toán quốc tế, quản lý chuỗi cung ứng, quan hệ khách hàng quốc tế. Vị trí cụ thể có thể là Import-Export Executive, Logistics Coordinator, Purchasing Officer, Business Development Executive. Ngành này cần ngoại ngữ, hiểu văn hóa kinh doanh, chứng từ, hợp đồng, thương mại và khả năng làm việc với đối tác.
Học marketing không có nghĩa chỉ làm “quảng cáo” mà có thể làm nghiên cứu thị trường, quản trị thương hiệu, digital marketing, trade marketing, chăm sóc khách hàng, truyền thông nội bộ…
Tóm lại, có thể hình dung ngành học là con đường lớn; chuyên ngành là làn đường; nghề là hướng đi; vị trí công việc là điểm đến cụ thể. Nếu không phân biệt rõ, học sinh rất dễ chọn ngành theo cảm tính.
Thứ nhất, năng lực học tập. Chẳng hạn học tài chính cần toán và phân tích; luật cần đọc hiểu và viết; marketing cần sáng tạo kèm dữ liệu; kinh doanh quốc tế cần ngoại ngữ; AI cần toán – tin; bán dẫn cần toán – lý, điện tử, vật liệu mới cần lý – hóa…
Thứ hai, sở thích thật. Chẳng hạn thích mua sắm không có nghĩa hợp marketing; thích tiền không có nghĩa hợp tài chính; thích tranh luận không có nghĩa hợp luật; thích dùng công nghệ không có nghĩa học ngành kỹ thuật nào cũng được.
Thứ ba, tính cách nghề nghiệp. Chẳng hạn người cẩn thận hợp kế toán, kiểm toán, luật, quản trị rủi ro; người năng động hợp kinh doanh, marketing, nhân sự, đối ngoại; người thích hệ thống hợp logistics, vận hành, quản lý chuỗi cung ứng; người thích máy móc, số liệu kỹ thuật hợp tự động hóa, nhiệt, vật liệu, bán dẫn.
Thứ tư, sức bền học tập. Ngành càng có triển vọng càng đòi hỏi học thật.
Thứ năm, cơ hội tương lai. Nên ưu tiên ngành gắn cơ hội nghề nghiệp cao.
Việc chọn ngành học trong trường cũng quan trọng không kém so với chọn trường. Để đánh giá trường và ngành học trong trường cần xem lịch sử của trường, chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, chuẩn đầu ra, kiểm định, cơ hội thực tập, học phí, vị trí địa lý và phản hồi của cựu sinh viên…
Sau khi chọn ngành, chuyên ngành muốn học, bước tiếp theo thí sinh (TS) chọn trường để xét tuyển. TS nên nộp hồ sơ xét tuyển vào ít nhất 3 nhóm và dùng hết 15 nguyện vọng (NV).
Nhóm mơ ước, các trường có điểm thi năm trước các ngành mà bạn muốn học cao hơn hoặc bằng với điểm thi của bạn. Bạn nên sử dụng khoảng 6 NV đầu.
Nhóm hiện thực, các trường có điểm thi năm trước các ngành mà bạn muốn học bằng hoặc thấp hơn với điểm thi của bạn từ 1 – 3 điểm. Bạn nên sử dụng từ NV 7 – 11.
Nhóm an toàn, các trường có điểm thi năm trước các ngành mà bạn muốn học bằng hoặc thấp hơn với điểm thi của bạn từ 3 – 5 điểm. Bạn nên sử dụng từ NV 12 – 15.
Các NV được sắp xếp theo thứ tự ưu tiên các trường bạn mong muốn.
Tóm lại, chọn ngành đại học không phải là cuộc thi chọn cái tên nghe sang nhất. Cơ hội chỉ thành nghề nghiệp khi người học hiểu đúng ngành, chọn đúng chuyên ngành, rèn đúng năng lực và học thật.
Đừng chọn ngành chỉ vì nó đang “sáng đèn” trên truyền thông; hãy chọn con đường mình đủ năng lực để bước vào, đủ hứng thú để đi tiếp và đủ bản lĩnh để đi xa và đón các thách thức mới.
Trao đổi với phóng viên Dân trí chiều 24/6, Tiến sĩ (TS) Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, Bộ đang nghiên cứu đổi mới quy trình xét công nhận và bổ nhiệm chức danh Giáo sư (GS), Phó Giáo sư (PGS) theo hướng phân cấp cho các cơ sở giáo dục đại học.
Việc này nhằm cụ thể hoá các quy định tại Luật Giáo dục đại học, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Theo ông Đức, điểm điều chỉnh quan trọng trong quy định mới về xét, bổ nhiệm GS, PGS là việc bổ nhiệm các chức danh này gắn với vị trí việc làm, định hướng phát triển của cơ sở giáo dục đại học.
Bên cạnh đó, chuyển từ cơ chế xét công nhận chức danh GS, PGS theo mô hình tập trung sang cơ chế để các cơ sở giáo dục đại học trực tiếp tuyển chọn, bổ nhiệm và quản lý đội ngũ học thuật trình độ cao.
“Đây không đơn thuần là thay đổi về quy trình nhân sự, mà còn phản ánh sự chuyển đổi sâu hơn trong tư duy quản trị đại học, từ quản lý hành chính sang quản trị chất lượng, từ công nhận danh vị sang xác lập trách nhiệm học thuật, từ kiểm soát tập trung sang tự chủ có giám sát”- ông Đức cho hay.
Theo quy định hiện hành, việc xét công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh GS, PGS thực hiện qua 3 cấp: các cơ sở giáo dục đại học thành lập hội đồng cơ sở để xem xét, đánh giá, chọn ứng viên đủ tiêu chuẩn, đề xuất lên Hội đồng ngành/liên ngành thẩm định; sau khi thẩm định, Hội đồng ngành/liên ngành trình Hội đồng Giáo sư Nhà nước xem xét, công nhận đạt chuẩn chức danh. Cơ sở giáo dục đại học căn cứ nhu cầu, bổ nhiệm các ứng viên đã được công nhận đạt chuẩn chức danh.
Ở lần nghiên cứu thay đổi quy trình này, TS Vũ Minh Đức cho biết giao cho cơ sở giáo dục đại học chịu trách nhiệm toàn bộ quá trình xét, bổ nhiệm chức danh GS, PGS. Bộ dự kiến phân cấp mạnh mẽ gắn liền với trách nhiệm giải trình, đề cao vai trò của người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học.
Ông Đức cũng nhấn mạnh việc giao quyền chủ động cho các cơ sở giáo dục đại học trong việc xét, bổ nhiệm chức danh GS, PGS gắn liền với trách nhiệm giải trình của đơn vị. Bộ sẽ không can thiệp sâu vào khâu đánh giá chuyên môn hay trực tiếp phê duyệt, rà soát lại từng hồ sơ.
Thay vào đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ giám sát quy trình xét bổ nhiệm nhằm kiểm tra tính chính xác, minh bạch, giải quyết các phản ánh, khiếu nại nếu có
Theo ông Đức, việc thay đổi quy trình nêu trên là bước triển khai cụ thể chỉ đạo của Đảng và Nhà nước được nêu trong Nghị quyết 71 của Trung ương về đột phá phát triển giáo dục và xu thế tự chủ đại học ngày càng cao, hội nhập với chuẩn mực quốc tế.
Năm 2025, Hội đồng Giáo sư nhà nước đã ký Quyết định 79/QĐ-HĐGSNN công nhận đạt tiêu chuẩn GS, cho 900 ứng viên. Trong số này có 71 ứng viên giáo sư và 829 ứng viên phó giáo sư.
Những ngày này, sức nóng ở các gia đình có con thi vào lớp 10 trường công lập Hà Nội cũng không kém cạnh gì cái nắng nóng kỷ lục ở miền Bắc. Chủ đề được các ông bố, bà mẹ chia sẻ nhiều nhất không còn là chọn thầy cô, chọn trường nào, ôn thi ra sao mà là những lo lắng về sức khỏe và tâm lý của con.
Chị Lam An, có con thi vào lớp 10 nguyện vọng 1 là Trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, chia sẻ: "Nhiều ý kiến hay chỉ trích cha mẹ tạo áp lực cho con nhưng không biết rằng chính các con tự đặt mục tiêu cho mình từ rất sớm và quyết tâm để đạt được mục tiêu đó. Ví dụ con nhà tôi, mục tiêu số 1 của con là vào lớp 10 chuyên Anh và cháu tự đề xuất về kế hoạch ôn thi từ lớp 7. Gia đình đã "nhắm" cả một trường tư chất lượng tốt để con thoải mái tâm lý rằng, dù thế nào con cũng có một chỗ học tử tế".
Thế nhưng, theo chị, cháu vẫn "học ngày cày đêm" để đạt ước mơ của mình. Những ngày gần thi, bố mẹ muốn con dừng việc học lại để có một tâm lý thoải mái nhất. Thậm chí, đến 10 giờ đêm là tắt đèn, nhắc con đi ngủ thay vì học bài nhưng chờ bố mẹ ngủ rồi con vẫn lén dậy để tranh thủ học vì nói rằng nằm cũng không ngủ được vì lo. "Thương hơn cả chữ thương", chị An nói.
Kỳ thi vào 10 với tỷ lệ "chọi" căng thẳng nên không chỉ trường chuyên mà cuộc đua để có suất vào trường công lập không chuyên cũng không kém phần "khốc liệt".
Nhiều gia đình dành những điều kiện tốt nhất cho con, chăm sóc chu đáo từng bữa ăn, giấc ngủ. Nhiều phụ huynh cho biết, lên lớp 9 là "tạm hoãn" các việc nhà mà con phải làm trước đây để con chuyên tâm học hành.
Sát ngày thi, Hà Nội trải qua đợt nắng nóng kỷ lục khiến nhiều ông bố, bà mẹ càng bất an hơn. Nỗi lo thường trực là con ốm đúng ngày dự thi thì mọi nỗ lực sẽ uổng phí. Khác với kỳ thi tốt nghiệp THPT, thí sinh sẽ không được "đặc cách" trong kỳ thi này nếu chẳng may gặp tai nạn, ốm đau trước ngày thi. Phụ huynh lo lên mạng tìm kiếm, chia sẻ kinh nghiệm nên cho con ăn gì trong những ngày này để vừa an toàn, vừa bồi bổ sức khỏe và giúp tập trung nhất.
Nhiều phụ huynh tếu táo viết trên mạng xã hội: "Lưu ý: Nhà có con thi vào 10, xin đừng hỏi han nhiều. Nó khùng lên không ai chịu trách nhiệm". Có mẹ thì trào phúng: "Những ngày ngày cả nhà phải đi nhẹ, nói khẽ, cười duyên"…
Dù chỉ đùa vui nhưng đủ thấy mức độ căng thẳng, áp lực của thí sinh. Suốt gần 10 năm đi học, đây là kỳ thi cam go nhất mà hầu hết học sinh phải trải qua và ít có sự lựa chọn nếu muốn vào trường công lập.
Thời điểm này, việc tổ chức ôn tập cho học sinh lớp 9 của các trường đã dừng lại. Thầy cô không còn nhắc các con về những đề cương, "chiến thuật" ôn thi nữa mà dành chỗ cho những lời động viên và nhắc nhở về tâm lý, kỷ luật phòng thi để đạt kết quả tốt nhất.
Ngày 27.5, sân trường THCS Chu Văn An (P.Tây Hồ, Hà Nội) như lặng đi trong một bầu không khí thật đặc biệt. Tiếng chuông quen thuộc vang lên cũng là lúc buổi học cuối cùng của các học sinh khối 9 dưới mái nhà "Chu2" khép lại, nhẹ nhàng, lưu luyến và đầy yêu thương.
Không còn những tiết học vội vã hay bài giảng trên bục giảng, hôm nay là những lời dặn dò thật khẽ trước kỳ thi quan trọng, là ánh mắt tin yêu, những cái ôm siết chặt và những lời chúc bình an gửi đến từng học sinh 2K11. Có những giọt nước mắt đã rơi, có những nụ cười xen lẫn nghẹn ngào, có những cái ôm thật lâu…
Thầy Nguyễn Cao Cường, Hiệu trưởng Trường THCS Thái Thịnh (Hà Nội) thì ân cần dặn dò học sinh từng chút về các thời điểm trước, trong và sau kỳ thi. Các em cần lắng nghe thật kỹ những phổ biến trong ngày 29.5, ngày mà các em phải có mặt tại các điểm thi, nghe phổ biến quy chế thi, thông báo bảng ghi tên dự thi để thí sinh kiểm tra, báo sai sót (nếu có) cho điểm thi.
Phụ huynh, học sinh cần đọc thông tin về điểm thi trong phiếu báo thi để đến đúng điểm thi và đúng giờ. Trong buổi phổ biến, học sinh cần lưu ý để xác nhận với cán bộ coi thi về những thông tin trên tờ giấy báo dự thi, bảng ghi tên dự thi, lắng nghe kỹ những quy định trong quá trình dự thi, những vật dụng được mang vào, không được mang vào phòng thi.
Thầy Cường cũng nhắc nhở các em về thiết bị cấm mang vào phòng thi, như điện thoại, đồng hồ thông minh… "Các em có thể mang theo chai nước uống trong suốt, không dán nhãn. Học sinh nên chuẩn bị 2 - 3 chiếc bút làm bài cùng loại, cùng màu. Bút tô trắc nghiệm nên dùng loại bút chì HB, 2B để tô cho nhanh và đậm đều, dễ tẩy nếu cần sửa. Các em nên mua 1 cục tẩy mới để tẩy sửa các ô trắc nghiệm cho sạch đẹp", thầy Cường ân cần.
Với cha mẹ trong những ngày kỳ thi cận kề, thầy hiệu trưởng mong muốn cha mẹ đồng hành cùng con mỗi ngày, cùng con điều chỉnh để con có nhịp sinh học cho phù hợp với thời gian của những buổi thi. Động viên con, không tạo áp lực không cần thiết cho con.
Trong thời gian thi, cha mẹ hoặc người thân nên bố trí đưa học sinh đi thi để đảm bảo yên tâm không đến sai điểm thi và một số tình huống có thể phát sinh mà học sinh xử lý chậm như quên giấy tờ, đồ dùng học tập... Động viên con tự tin, không đặt nặng vấn đề về điểm, đỗ, trượt cho con mình.
"Đặc biệt, không nên xem đáp án các môn sau mỗi buổi thi và yêu cầu con đối chiếu", thầy Cường đề nghị và cho rằng, sau kỳ thi, cha mẹ cần ổn định tâm lý cho con cho dù con làm bài tốt hay không tốt.
Với học sinh, thầy Cường cũng dặn dò các em không nên trao đổi với nhau về kết quả của bài thi đã làm trong mỗi buổi thi. Sau buổi, ngày thi không nên xem đáp án của buổi thi đó mà nên nghỉ ngơi chuẩn bị cho buổi thi tiếp theo.
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập năm học 2026 - 2027 của Hà Nội diễn ra trong các ngày 30 và 31.5; kỳ thi vào lớp 10 chuyên tổ chức ngày 1.6. Toàn thành phố có 224 điểm thi với khoảng 5.300 phòng thi chính thức và gần 400 phòng thi dự phòng.
Năm nay, có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng hơn 20.000 em so với năm trước, trong khi trường công lập chỉ đáp ứng khoảng 55% chỉ tiêu. Dù vậy, năm nay có khoảng 22.000 học sinh lớp 9 chủ động không đăng ký dự thi vào lớp 10 công lập.
Ghi nhận tại điểm thi Trường THPT Châu Văn Liêm (phường Ninh Kiều) chiều 29/6, khoảng 15h45, sau khi tiếng chuông báo hiệu hết giờ làm bài và giáo viên hoàn tất công đoạn thu bài thi, hàng trăm thí sinh háo hức chạy ùa ra cổng trường chờ phụ huynh đón.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, nhiều thí sinh cho biết, môn tiếng Anh năm nay được đánh giá "dễ thở", các em tự tin đạt từ 8 điểm trở lên.
Em Lê Thị Khánh Ngọc (Trường THCS Đoàn Thị Điểm) vui vẻ nói: "Nguyện vọng 1 của em là Trường THPT chuyên Lý Tự Trọng, nguyện vọng 2 là Trường THPT Châu Văn Liêm. Đối với đề thi tiếng Anh năm nay, nhiều bạn cảm nhận khá dễ, còn dễ hơn lúc ôn thi nữa. Em tự tin đạt trên 8 điểm".
Còn em Phan Hữu Thiên Phúc (Trường THCS An Hòa 1) cho biết, bản thân Phúc làm xong khá sớm, dù thời gian làm bài là 60 phút nhưng nam sinh chỉ mất khoảng 40 phút đã hoàn thành các câu hỏi.
"So với những đề ôn luyện và cả những đề thi năm ngoái, em thấy năm nay khá dễ, em tự tin đạt 9,8 điểm", Phúc khoe.
Theo báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo Cần Thơ, tổng số thí sinh đăng ký tham dự môn thi ngoại ngữ là 29.800 em, chiều nay vắng 507 em. Toàn thành phố có 59 điểm thi.
