Khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, tên lửa Mỹ dường như đã đánh trúng nhiều cơ sở dân sự ở Iran. Sự việc nghiêm trọng nhất xảy ra ở huyện Minab thuộc tỉnh miền nam Hormozgan, khi một trường tiểu học trúng tên lửa, khiến hơn 150 người thiệt mạng.
Một số tên lửa khác của Mỹ cũng lao xuống thành phố Lamerd thuộc tỉnh Fars, đánh trúng nhà thi đấu thể thao, trường học và khu dân cư nằm sát cơ sở của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). 21 người thiệt mạng trong vụ tập kích này.
Phân tích của báo New York Times và các chuyên gia quân sự cho thấy đặc điểm của quả đạn, vụ nổ và thiệt hại liên quan ở Lamerd phù hợp với Tên lửa Tấn công Chính xác (PrSM).
PrSM là tên lửa đạn đạo tầm ngắn do tập đoàn quốc phòng Lockheed Martin phát triển, nhằm thay thế cho Tên lửa Chiến thuật Lục quân (ATACMS) đời cũ. Xung đột Trung Đông được cho là lần đầu quân đội Mỹ sử dụng PrSM trong thực chiến.
Tên lửa PrSM sở hữu các tính năng vượt trội so với ATACMS, đạt tầm bắn trên 500 km, mang đầu đạn nặng 90 kg với tùy chọn nổ mạnh hoặc đạn chùm. Nó có thể khai hỏa từ pháo phản lực HIMARS và M270, với cơ số lần lượt là 2 và 4 quả.
Phiên bản cơ sở của PrSM được trang bị hệ thống dẫn đường quán tính hỗ trợ bởi định vị vệ tinh GPS để tập kích mục tiêu cố định, bao gồm tổ hợp phòng không, hệ thống phóng tên lửa đạn đạo, trung tâm kiểm soát và chỉ huy hay các điểm tập kết binh sĩ.
Video do hãng thông tấn Fars News của Iran công bố cho thấy tên lửa lao xuống khu dân cư tại Lamerd có hình dáng trùng khớp với PrSM. Quả đạn kích nổ trên không và tạo ra quầng lửa lớn. Camera an ninh đối diện nhà thi đấu thể thao cũng ghi lại cảnh cơ sở này và trường học liền kề trúng đòn. Quả đạn không xuất hiện trong video, song có một vụ nổ bùng lên ngay phía trên nhà thi đấu.
Ảnh hiện trường được chụp sau cuộc tập kích cho thấy cả hai địa điểm đều chi chít lỗ nhỏ, dường như do những mảnh vonfram trong đầu đạn nổ mạnh gây ra. Chưa rõ cơ sở IRGC nằm sát nhà thi đấu thể thao có hứng đòn hay không.
“Dù đã có thông tin quân đội Mỹ dùng PrSM trong chiến dịch tấn công Iran, đây là lần đầu tiên chúng ta có cái nhìn trực tiếp về cách thức quả đạn hoạt động. Vụ nổ trên không rất rõ ràng, kiểu thiệt hại rất đặc trưng và phù hợp với thông tin đã biết về PrSM”, Jeffrey Lewis, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Middlebury ở Mỹ, nhận định.
Theo các chuyên gia của New York Times, PrSM là “vũ khí quá mới” và khó có thể đánh giá rằng đòn tập kích nhằm vào khu vực dân sự ở Lamerd là hành động cố ý hay sự cố do lỗi thiết kế, lỗi sản xuất hoặc đánh giá sai mục tiêu.
Nhà thi đấu thể thao và ngôi trường đã được ngăn cách với cơ sở IRGC bằng tường rào từ ít nhất 15 năm trước.
Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc Amir Saeid Iravani cho biết một đội tuyển bóng chuyền nữ đang sử dụng nhà thi đấu vào thời điểm xảy ra vụ tập kích. Ảnh hiện trường và ảnh vệ tinh cho thấy cơ sở có những vết cháy sém và mái bị sập một phần.
Đại tá Tim Hawkins, phát ngôn viên Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan phụ trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, nói rằng “đã biết về thông tin và đang điều tra”. Ông cũng khẳng định lực lượng Mỹ không nhắm mục tiêu vào dân thường trong các cuộc tập kích.
Quân đội Mỹ từng triển khai các vũ khí đang phát triển như PrSM đến khu vực chiến sự để đánh giá hoạt động trong thực chiến, với điều kiện các chỉ huy chấp nhận rủi ro đi kèm khi sử dụng chúng.
"Chúng tôi đã cứu được Nayarit Colmenare. Giờ là cuộc chiến để giúp cô ấy hồi phục. Chúa đã giúp chúng tôi cứu mạng cô ấy", Tổng thống El Salvador Nayib Bukele thông báo trên tài khoản X tối 26/6 (sáng 27/6 giờ Hà Nội).
Ông đăng kèm video cho thấy Đơn vị Cứu hộ Nhân đạo (UHR) của El Salvador dùng cáng đưa Nayarit, 39 tuổi, ra khỏi đống đổ nát của một tòa chung cư ở Caraballeda, bang La Guaira, miền bắc Venezuela. Khu vực này được tuyên bố là "vùng thảm họa", nơi hứng chịu thiệt hại nặng nề nhất trong trận động đất kép hôm 24/6.
Tổng thống Bukele trước đó cho biết UHR tìm thấy Nayarit mắc kẹt tại tầng 6 của tòa chung cư, giữa những tảng bê tông lớn. Họ cố gắng động viên Nayarit và làm việc suốt 7 giờ liên tục để đưa cô ra ngoài.
Ông Bukele cũng thông báo đội cứu nạn đã phát hiện một nạn nhân khác là Camila Sofía Medina Rivas, 15 tuổi, bị mắc kẹt cùng thú cưng trên tầng 9 của tòa nhà Bahha Mar bị sập tại khu đô thị Caribe, bang La Guaira. "Mẹ của cô bé đang đợi ở phía dưới cùng lực lượng cứu nạn của chúng tôi", Tổng thống El Salvador cho hay.
Họ sẽ phải phá nhiều mảng tường để tiếp cận Camila. Tổng thống Bukele cho hay công cụ và máy móc đang được vận chuyển đến để dọn đường.
"Với sự giúp đỡ của Chúa, chúng ta sẽ sớm giải cứu thành công cô bé", ông bày tỏ hy vọng.
Vài giờ sau, Tổng thống chia sẻ video ghi lại cuộc trò chuyện trực tiếp giữa một nhân viên cứu nạn và thiếu nữ kèm chú thích: "Sắp đến nơi rồi, Cami!"
"Chào Cami, chào buổi chiều, chú thuộc lực lượng UHR của El Salvador, chú cháu mình ở đây để giúp cháu, đưa cháu ra ngoài càng sớm càng tốt. Hãy mạnh mẽ lên nhé", người này nói.
Nhân viên cứu nạn hỏi về khả năng vận động của cô bé, Camila cho hay cô chỉ có thể co duỗi chân trong không gian vô cùng chật hẹp.
Người này hướng dẫn Camila gõ vào các bề mặt xung quanh để xác định chướng ngại vật. "Các chú ở đây để làm tất cả những gì có thể", nhân viên UHR nói.
Lực lượng tìm kiếm cứu nạn đa quốc gia đang chạy đua với thời gian để giải cứu các nạn nhân mắc kẹt trong thảm họa động đất lịch sử tại Venezuela. Trận động đất kép, với cường độ mạnh nhất 7,5 độ, xảy ra tại miền bắc Venezuela vào chiều tối 24/6, với tâm chấn tại bang Yaracuy.
Venezuela đã ghi nhận ít nhất 920 người thiệt mạng và hơn 3.360 người bị thương. Tuy nhiên, Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ ước tính có tới 42% khả năng số người thiệt mạng nằm trong khoảng 10.000 - 100.000 người.
Liên Hợp Quốc ước tính có tới 6,76 triệu người chịu ảnh hưởng từ tác động của trận động đất.
Trước quy mô khủng khiếp của thảm họa, El Salvador đã phát động một trong những sứ mệnh nhân đạo lớn nhất từ trước đến nay. Quốc gia này triển khai 300 nhân viên cứu nạn và nhân viên y tế, cùng 6 máy bay chở 150 tấn thiết bị và nhu yếu phẩm tới Venezuela. Tính đến 26/6, 188 nhân sự đã trực tiếp làm việc tại hiện trường.
Ít nhất 17 quốc gia đã triển khai gần 1.000 nhân sự đến Venezuela tham gia chiến dịch tìm kiếm cứu nạn.
Câu chuyện của Nayarit và Camila được Tổng thống Bukele cập nhật liên tục trên mạng xã hội và đã thu hút gần một triệu lượt xem, trở thành biểu tượng nhân văn sâu sắc cho sự chung tay của quốc tế trước thảm kịch địa chấn nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ qua tại Venezuela.
Cuộc gặp hôm 11.4 nhằm giải quyết xung đột Mỹ - Iran đánh dấu lần tiếp xúc trực tiếp đầu tiên giữa quan chức hai nước trong hơn một thập niên, đồng thời là cuộc đối thoại cấp cao nhất kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979 tại Iran.
Bên trong khách sạn sang trọng Serena ở Islamabad, các cuộc thảo luận được bố trí tại hai khu riêng biệt và một khu chung, lần lượt dành cho phái đoàn Mỹ, phái đoàn Iran và các phiên họp ba bên có sự tham gia của phía trung gian Pakistan, Reuters hôm 14.4 dẫn lời nguồn thạo tin.
Trong những vấn đề then chốt trên bàn đàm phán có eo biển Hormuz và chương trình hạt nhân của Tehran cùng các lệnh trừng phạt quốc tế.
Cuộc đàm phán kéo dài hơn 20 giờ, và nhân viên khách sạn phải ăn, ngủ và làm việc liên tục trong suốt thời gian đàm phán diễn ra. Những nhân viên này được kiểm tra lý lịch trước khi nhận nhiệm vụ.
Khi cuộc thảo luận chuyển sang những điều khoản về đảm bảo, bao gồm cam kết không tấn công và dỡ bỏ trừng phạt, Ngoại trưởng Abbas Araqchi trở nên gay gắt hơn so với giọng điệu bình thường vốn ôn hòa.
Hai nguồn tin Iran dẫn lời ông Araqchi chất vấn: "Làm sao chúng tôi có thể tin các ông khi trong cuộc họp tại Geneva (Thụy Sĩ) trước đó, các ông nói Mỹ sẽ không tấn công khi nỗ lực ngoại giao đang tiến hành?"
Mỹ và Israel đã phát động cuộc tấn công Iran chỉ hai ngày sau vòng đàm phán Geneva.
Có thời điểm cuộc họp diễn ra vô cùng căng thẳng, tiếng tranh cãi lớn vang ra ngoài phòng họp, và phía Pakistan buộc phải tạm dừng cuộc tranh luận bằng cách tuyên bố nghỉ giữa giờ và di chuyển hai bên về phòng riêng của họ.
Hai nguồn thạo tin tiết lộ điện thoại bị cấm trong phòng họp chính, buộc các đại biểu, bao gồm Phó Tổng thống Mỹ JD Vance và Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, phải ra ngoài trong giờ nghỉ để truyền đạt thông tin về nước.
"Có thời điểm giữa cuộc họp hy vọng về một bước đột phá và thỏa thuận giữa hai bên là rất lớn. Tuy nhiên, mọi thứ nhanh chóng thay đổi", theo một nguồn tin từ chính phủ Pakistan.
Một nguồn tin khác cho hay hai bên đã "tiến rất gần" đến thỏa thuận, đạt khoảng "80% tiến trình", trước khi vấp phải những quyết định không thể giải quyết ngay tại chỗ.
Hai nguồn tin từ quan chức cấp cao Iran cảm thấy bầu không khí là nặng nề và thiếu thiện chí, và cho biết thêm rằng dù Pakistan nỗ lực làm dịu tình hình, không bên nào cho thấy dấu hiệu sẵn sàng hành động để giảm căng thẳng.
Một nhà ngoại giao Trung Đông cho biết các cuộc trao đổi giữa phía trung gian và Mỹ vẫn tiếp diễn sau khi ông Vance rời Islamabad, trong khi một nguồn tin khác cho hay Pakistan tiếp tục đóng vai trò truyền thông điệp giữa Tehran và Washington.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif khẳng định: "Tôi muốn nói rằng mọi nỗ lực vẫn đang được triển khai để giải quyết các vấn đề".
Dù còn nhiều trở ngại, cả hai bên đều có lý do để cân nhắc hạ nhiệt căng thẳng. Các cuộc không kích của Mỹ không nhận được nhiều ủng hộ trong nước và khó có thể làm lung lay hệ thống chính trị Iran.
Trong khi đó, việc Tehran siết chặt nguồn cung dầu mỏ thông qua hành động phong tỏa eo biển Hormuz đang gây tổn hại kinh tế toàn cầu và đẩy lạm phát tăng cao trước thềm bầu cử giữa kỳ tại Mỹ.
Nhà dịch tễ học Wessam Mankoula tại Africa CDC cho hay với 894 trường hợp mắc Ebola được xác nhận cho đến nay, trong đó có hơn 200 ca tử vong, đợt bùng phát hiện tại tồi tệ gấp 3 lần so với đợt bùng phát ở Uganda vào năm 2000, theo AP.
Số ca Ebola thực tế được cho là cao hơn vì dịch bệnh được xác nhận vào ngày 15.5, vài tuần sau khi trường hợp nghi ngờ đầu tiên được phát hiện. Số ca mắc Ebola đã tăng 38% kể từ tuần trước và đang xảy ra ở 32 khu vực y tế trên khắp miền đông CHDC Congo, theo ông Mankoula.
Dịch Ebola hiện nay do chủng virus Bundibugyo hiếm gặp gây ra. Chưa có vắc xin hoặc phương pháp điều trị được phê duyệt cho chủng virus này. Virus Zaire phổ biến hơn, loại virus đã có vắc xin, là nguyên nhân gây ra hầu hết 16 đợt bùng phát dịch Ebola ở CHDC Congo trước đây.
Cho đến nay, 74 bệnh nhân khỏi bệnh Ebola ở miền đông CHDC Congo và Uganda. Các phương pháp điều trị thử nghiệm như kháng thể đơn dòng đang được phát triển cho bệnh nhân nhiễm Bundibugyo.
Dịch bệnh tập trung ở tỉnh Ituri thuộc miền đông CHDC Congo, chiếm hơn 90% số ca mắc. Những trường hợp mắc bệnh cũng đã được ghi nhận ở các tỉnh Bắc Kivu và Nam Kivu và đã lan sang biên giới Uganda, nơi có 19 trường hợp được xác nhận và 2 người tử vong.
Việc truy vết tiếp xúc vẫn là một vấn đề do khu vực này xa xôi và tình hình bất ổn đang diễn ra ở tỉnh Ituri. "Với 800 trường hợp được xác nhận đó, chúng tôi cần có từ 17.000 đến 35.000 người tiếp xúc trong danh sách liên lạc của chúng tôi", ông Mankoula nói.
Hiện tại, chỉ có khoảng 4.000 người tiếp xúc được theo dõi và đang được đánh giá, chưa đến 15%."Chúng ta vẫn còn rất xa mới kiểm soát được tình hình dịch bệnh này", ông Mankoula cảnh báo.
Theo văn phòng nhân đạo của Liên Hiệp Quốc, gần 1 triệu người đã phải di dời do nhiều năm xung đột ở Ituri, khiến việc truy vết tiếp xúc trở nên khó khăn khi người dân chạy trốn khỏi các cuộc tấn công hoặc di chuyển thường xuyên trong tỉnh rộng lớn. Việc truy vết cũng khó khăn đối với hàng ngàn thợ mỏ thường xuyên di chuyển giữa các địa điểm xa xôi trong khu vực giàu khoáng sản này.
Ông Mankoula cho hay trong số hơn 900 triệu USD được cam kết để chống lại dịch Ebola, chỉ có 90 triệu USD được giải ngân. Ngoài ra, Africa CDC ước tính cần 540 nhân viên để chống dịch, nhưng đến nay mới có 84 người.
