Dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng, lấy ý kiến công khai đến hết ngày 7/5. Trong số các đề xuất có việc mở rộng phạm vi tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm, nhằm tạo môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng hơn.
Dự thảo chưa nêu chi tiết danh sách các tội được đề xuất song gợi mở về các nhóm tội bao gồm: nhóm tội về thuế, lao động, tài chính và bảo hiểm. Thực tiễn cho thấy các sai phạm của doanh nghiệp trong lĩnh vực này thường có quy mô lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của hàng nghìn người lao động và ngân sách nhà nước.
Thứ hai là nhóm tội về xâm phạm sở hữu, cụ thể là tội Cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự và Lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Thứ ba, nhóm tội về quản lý đất đai. Do các vi phạm liên quan đến sử dụng đất đai của pháp nhân đang là điểm nóng nhưng Bộ luật Hình sự hiện hành còn bỏ ngỏ trách nhiệm hình sự đối với doanh nghiệp vi phạm.
Thứ tư là nhóm các tội phạm về tư pháp. Bộ Công an kiến nghị bổ sung hành vi “Không chấp hành bản án” vào diện pháp nhân phải chịu trách nhiệm.
Tại sao cần siết trách nhiệm hình sự với pháp nhân thương mại
Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của doanh nghiệp bao gồm 33 tội danh, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực kinh tế và môi trường, như bảng dưới.
Báo cáo tổng kết thi hành pháp luật của Bộ Công an chỉ rõ: 8 năm qua, cả nước chỉ khởi tố 16 vụ đối với pháp nhân thương mại phạm tội, chiếm tỷ lệ “siêu nhỏ” – 0,0023% trên tổng số hơn 688.000 vụ án hình sự.
Nguyên nhân dẫn đến số vụ án pháp nhân bị xét xử rất thấp, được xác định do quy định hiện hành còn quá hẹp và chưa rõ ràng, khiến các cơ quan tố tụng lúng túng trong áp dụng. Điều này dẫn đến “đa số các trường hợp chỉ xử lý vi phạm hành chính” mà không bị xử lý hình sự, dù tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi là rất cao.
Thực tế này cho thấy hệ thống chế tài hiện tại chưa đủ sức răn đe đối với những doanh nghiệp cố tình vi phạm để trục lợi.
Bộ Công an cho rằng cơ chế siết trách nhiệm hình sự với pháo nhân thay vì chỉ phạt hành chính, sẽ mang lại nhiều lợi ích trong thu hồi tài sản. Do tài sản của pháp nhân thường lớn hơn cá nhân rất nhiều.
Đây là một so sánh thực tế quan trọng, bởi trong nhiều vụ án kinh tế nghìn tỷ, việc chỉ phạt tù cá nhân lãnh đạo mà không thể tước đi nguồn lực tài chính bất chính của chính doanh nghiệp đó là một sự thiếu sót lớn. Hơn nữa, chính sách này giúp “xác định rõ ranh giới giữa lỗi của cá nhân lãnh đạo và lỗi của doanh nghiệp”.
Quy định hiện hành tại Điều 75 Bộ luật Hình sự cho phép việc pháp nhân chịu trách nhiệm hình sự không loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân.
Sự tách bạch này bảo vệ những cá nhân thực hiện đúng chức trách, đồng thời ngăn chặn tình trạng doanh nghiệp lấy cá nhân ra làm “bình phong” để né tránh trách nhiệm tài chính của tổ chức.
Tạo sân chơi minh bạch cho doanh nghiệp chân chính
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, việc mở rộng trách nhiệm hình sự không nên được nhìn nhận như một rào cản, mà là một cơ chế bảo vệ. Dự thảo đánh giá chính sách này sẽ góp phần “loại bỏ các doanh nghiệp dùng thủ đoạn phi pháp để trục lợi, tạo sân chơi bình đẳng cho các doanh nghiệp chân chính”.
Những doanh nghiệp tuân thủ tốt luật pháp về lao động, bảo hiểm, môi trường sẽ không còn phải chịu sự cạnh tranh bất bình đẳng từ những đối tượng sẵn sàng “phá rào” để giảm chi phí sản xuất.
Tất nhiên, thách thức đi kèm là không nhỏ. Doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với việc “tăng chi phí tuân thủ”, đòi hỏi phải hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro pháp lý chặt chẽ hơn.
Tuy nhiên, đây là cái giá cần thiết cho một nền kinh tế thị trường hiện đại, minh bạch, tuân thủ luật pháp.
Tại lần sửa đổi gần nhất, tháng 7/2025, Bộ Công an cũng từng đề xuất bổ sung 35 tội mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự. Trong đó có các hành vi tham nhũng như: Tham ô tài sản (Điều 353), Nhận hối lộ (Điều 354), Đưa hối lộ (Điều 364), Môi giới hối lộ (Điều 365), Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi (Điều 358) và 7 tội liên quan đến hành vi về ma túy; Ngoài ra có tội mua bán người, làm giả tài liệu trong hồ sơ chào bán, niêm yết chứng khoán, gian lận bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế… Song đề xuất không được thông qua.
Ngày 6/5, Công an tỉnh Lạng Sơn cho biết đã khởi tố 66 người để điều tra tội Đánh bạc và Tổ chức đánh bạc. Trong đó có 48 người nước ngoài.
Trước đó, ngày 21/4, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Giám đốc Công an tỉnh, các lực lượng phối hợp hải quan cửa khẩu đồng loạt kiểm tra khách sạn Thái Dương và khu vui chơi giải trí quốc tế tại xã Hoàng Văn Thụ, khu vực giáp biên giới Trung Quốc.
Tại câu lạc bộ của Công ty TNHH vui chơi giải trí và du lịch Thái Dương, cảnh sát bắt quả tang khoảng 80 người Việt Nam và nước ngoài đang đánh bạc dưới các hình thức như Long Hổ, NiuNiu, Baccarat, Fan-Tan. Người chơi dùng phỉnh quy đổi với tỷ lệ 1 phỉnh tương đương 1 Nhân dân tệ (khoảng 3.681 đồng theo thời điểm kiểm tra).
Tại hiện trường, lực lượng chức năng thu giữ số phỉnh đang sử dụng có giá trị hơn 2,1 triệu Nhân dân tệ (gần 8 tỷ đồng); thu thêm 24.000 điểm chip trên người các nghi phạm (khoảng 88 triệu đồng).
Khám xét các két sắt, cảnh sát phát hiện lượng chip gần 82 triệu điểm, tương ứng gần 82 triệu Nhân dân tệ (hơn 301 tỷ đồng), cùng nhiều máy vi tính, đầu ghi camera và tang vật liên quan.
Theo điều tra, Công ty TNHH vui chơi giải trí và du lịch Thái Dương do Zeng Hua (tức Tăng Hoa, 56 tuổi, quốc tịch Trung Quốc) điều hành, đăng ký nhiều dịch vụ như lưu trú, karaoke, xoa bóp, trung tâm thương mại.
Doanh nghiệp này được phép kinh doanh trò chơi điện tử có thưởng dành cho người nước ngoài và người Việt Nam định cư ở nước ngoài, dưới tên "câu lạc bộ vui chơi giải trí quốc tế", với các máy như slot, roulette, baccarat điện tử, blackjack điện tử, sicbo...
Tuy nhiên, theo quy định, các trò chơi này phải vận hành tự động, không có sự can thiệp của con người. Trái lại, dưới vỏ bọc câu lạc bộ, Tăng Hoa cho lắp đặt bàn chơi, dụng cụ chia bài, tổ chức đánh bạc trực tiếp.
Người này còn thiết lập hệ thống camera, thuê nhiều người vận hành theo từng khâu: điều hành, giám sát, chia bài, tính điểm, thu - trả phỉnh cho người chơi với vai trò "nhà cái". Nhóm này được trả lương và hưởng thêm tiền tip.
Cơ quan công an đang tiếp tục điều tra mở rộng vụ án.
Ngày 14-4, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an TP.HCM cho biết đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can, và thi hành lệnh bắt bị can để tạm giam đối với Lê Thị Thùy Trang (49 tuổi, ngụ phường An Lạc) cùng 6 đồng phạm để điều tra về tội "gây ô nhiễm môi trường" và "mua bán trái phép hóa đơn".
Theo đó, Cục Cảnh sát môi trường Bộ Công an phát hiện Trang sử dụng nhiều pháp nhân để ký hợp đồng xử lý chất thải rắn thông thường (bùn thải từ hệ thống xử lý nước thải, xỉ than, bột đá…) từ các chủ nguồn thải trong lĩnh vực sản xuất giấy, dệt nhuộm, thuộc da, sản xuất đá granite, chế biến thủy sản, nước giải khát… để xử lý.
Nhưng thực tế sau khi tiếp nhận từ các chủ nguồn thải, các công ty của Trang không chuyển giao hết cho đơn vị chức năng hoặc xử lý theo quy định mà chôn, lấp, đổ hàng trăm chuyến xe đầu kéo (từ 25-30 tấn/chuyến), tương đương hàng chục nghìn tấn chất thải rắn trái pháp luật tại nhiều địa điểm trên địa bàn TP.HCM.
Ngày 26-3, Cục Cảnh sát môi trường phối hợp các cục nghiệp vụ Bộ Công an và Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP.HCM huy động gần 100 trinh sát, điều tra viên tiến hành khám xét khẩn cấp 6 địa điểm trên địa bàn TP.HCM và tỉnh Đồng Tháp.
Kết quả thu giữ tiền mặt hơn 50.000 USD, gần 2 tỉ đồng, hàng chục cuốn sổ đỏ và nhiều tài liệu chứng cứ liên quan hành vi phạm tội.
Quá trình điều tra vụ án, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an TP.HCM xác định Lê Thị Thùy Trang chủ mưu, cầm đầu, thành lập và điều hành hoạt động của các công ty nhưng không đứng tên mà thuê, chỉ đạo nhân viên đứng tên người đại diện pháp luật, gồm:
Công ty TNHH thương mại dịch vụ môi trường Thịnh Phát, Công ty TNHH dịch vụ môi trường Thịnh Phát, Công ty TNHH thương mại vận chuyển An Bình, Công ty TNHH môi trường Đất Xanh Miền Nam.
Trang đã sử dụng vỏ bọc là các công ty được cấp giấy phép về môi trường, có chức năng xử lý chất thải, ký nhiều hợp đồng xử lý chất thải với giá "siêu rẻ", kết hợp với các công ty thu gom, vận chuyển chất thải, tạo thành một mô hình khép kín trong "hệ sinh thái".
Chất thải sau khi thu gom từ chủ nguồn thải sẽ được vận chuyển về công ty có chức năng xử lý nhưng thực tế không xử lý mà đem đi đổ thải trực tiếp ra môi trường hoặc bán cho người mua có nhu cầu bón cây, san lấp mặt bằng nhằm thu lợi bất chính.
Cơ quan điều tra xác định các công ty do Trang điều hành đã đổ thải trái phép tại 11 điểm với tổng khối lượng hơn 20.160 tấn chất thải rắn ra môi trường.
Đồng thời, từ năm 2024 đến nay, Trang đã chỉ đạo nhân viên giao chất thải trực tiếp không qua xử lý cho hàng chục điểm, cho nhiều khách hàng trên địa bàn TP và các tỉnh Đồng Tháp, Tây Ninh… với tổng khối lượng theo thống kê trên sổ sách của các nhân viên của Trang ghi nhận hơn 20.000 tấn.
Kết luận của cơ quan chuyên môn xác định các mẫu chất thải thu tại các địa điểm Trang chỉ đạo nhân viên đổ thải trái phép đều là chất thải rắn, phải được xử lý trước khi thải ra môi trường.
Ngoài ra, để cân đối hóa đơn đầu vào, đầu ra, hợp thức hóa cho hàng chục nghìn chất thải chưa qua xử lý trên, Trang đã ký hợp đồng xử lý chất thải với Công ty Thành Lập để xuất hóa đơn khống cho nhóm công ty của Trang.
Theo cơ quan điều tra, Trang đã mua hàng trăm tờ hóa đơn GTGT của Công ty Thành Lập với chi phí từ 3,2 - 6%/tổng giá trị hàng hóa trên hóa đơn chưa thuế, nhưng thực tế không có hàng hóa kèm theo.
Ngày 9/7, Công an Tp.Đà Nẵng cho biết Cơ quan An ninh điều tra Công an Thành phố vừa khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Ngô Hoàng Đông (SN 1983, trú Tp.Hồ Chí Minh) và Nguyễn Văn Được (SN 1993, trú phường Ngũ Hành Sơn, Tp.Đà Nẵng) về hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.
Theo điều tra ban đầu, 2 bị can liên quan đường dây lừa đảo đầu tư tiền ảo theo mô hình đa cấp biến tướng, thông qua các dự án Bidacoin, Shopdi, Pay With Crypto (PWC) và Trendy Defi. Bước đầu, cơ quan công an xác định Đông và Được đã chiếm đoạt hơn 11 tỷ đồng, trong khi tổng số tiền huy động từ các nhà đầu tư lên đến hàng trăm tỷ đồng.
Theo Công an Tp.Đà Nẵng, vụ án được phát hiện qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng và tiếp nhận tin báo của người dân. Lực lượng chức năng nhận thấy trên địa bàn thành phố xuất hiện một nhóm đối tượng tổ chức kêu gọi đầu tư tài chính, tiền ảo theo mô hình đa cấp biến tướng, có dấu hiệu lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Thực hiện chỉ đạo của Thiếu tướng Nguyễn Hữu Hợp, Giám đốc Công an Tp.Đà Nẵng, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phối hợp Phòng An ninh điều tra cùng công an các địa phương tổ chức xác minh, đấu tranh.
Ngày 25/6, nhiều tổ công tác được triển khai đồng loạt tại các địa điểm liên quan. Công an triệu tập 86 người, trong đó có 2 người được xác định cầm đầu là Ngô Hoàng Đông và Nguyễn Văn Được. Ngoài ra, 84 người khác hoạt động tại 3 địa điểm trên địa bàn Tp.Đà Nẵng, thuộc hệ thống đa cấp mang tên "Nguyễn Được" (BIT99).
Kết quả điều tra ban đầu cho thấy hệ thống BIT99 được tổ chức chặt chẽ, phân cấp rõ ràng giữa "tuyến trên" và "tuyến dưới". Cách vận hành này giúp các đối tượng mở rộng mạng lưới, lôi kéo thêm người tham gia và duy trì dòng tiền đổ vào hệ thống.
Đáng chú ý, nhóm này chủ yếu nhắm vào người trẻ tuổi, sinh viên và những người có mong muốn tìm việc làm hoặc làm giàu nhanh. Trên mạng xã hội, các đối tượng đăng tải thông tin tuyển dụng "việc nhẹ, lương cao" để thu hút người quan tâm.
Sau khi tiếp cận được nạn nhân, chúng không vội kêu gọi đầu tư ngay mà tìm cách khai thác hoàn cảnh gia đình, điều kiện kinh tế và tâm lý của từng người. Từ những thông tin này, các đối tượng từng bước tác động, tạo niềm tin, rồi cô lập nạn nhân khỏi sự can ngăn của người thân.
Khi nạn nhân đã lệ thuộc vào hệ thống, nhóm này bắt đầu vẽ ra viễn cảnh làm giàu bằng tiền ảo. Người tham gia được giới thiệu các gói đầu tư với lợi nhuận hấp dẫn, được hướng dẫn vay mượn, cầm cố tài sản, thậm chí bán nhà, bán đất hoặc huy động tiền từ gia đình để nộp vào hệ thống.
Theo cơ quan công an, các dự án Pay With Crypto và Trendy Defi không tạo ra hoạt động kinh doanh hay lợi nhuận thực tế. Bản chất của hệ thống là mô hình Ponzi, lấy tiền của người tham gia sau để trả cho người tham gia trước, đồng thời chi hoa hồng để lôi kéo thêm thành viên mới.
Để tăng độ tin cậy, các đối tượng mạo danh các dự án quốc tế, sử dụng thông tin và báo cáo kiểm toán giả nhằm đánh bóng uy tín. Những vỏ bọc này khiến nhiều người tin rằng họ đang tham gia một dự án có nền tảng công nghệ, tài chính và pháp lý rõ ràng.
Khi lượng tiền huy động đã lớn, nhóm này can thiệp vào hệ thống máy chủ, tạo các "ví cắt phế". Đây là những ví tiền điện tử do các đối tượng bí mật kiểm soát, dùng để âm thầm chuyển một phần tiền của nhà đầu tư sang tài khoản của mình.
Sau đó, nhóm này đưa ra nhiều lý do như "hệ thống bảo trì", "chưa được cấp phép" hoặc "bị hacker tấn công" để khóa chức năng rút tiền. Tài khoản của nhà đầu tư bị đóng băng, còn số tiền đã nộp vào hệ thống bị chiếm đoạt.
