Nhờ đất đai màu mỡ, địa thế bằng phẳng và nằm bên sông lớn, Đồng Nai trở thành lựa chọn ưu tiên của những nhóm người Việt đầu tiên vào phương Nam khai hoang, lập nghiệp. Các khu vực Biên Hòa, Long Thành, Bà Rịa… thuộc lưu vực sông Đồng Nai là những nơi sớm đón bước chân những người mở cõi.
Theo Gia Định Thành Thống Chí, năm 1698, Nguyễn Hữu Cảnh vâng lệnh chúa Nguyễn Phúc Chu “vào kinh lược đất Đồng Nai”, lập phủ Gia Định gồm hai huyện: Phước Long dựng dinh Trấn Biên, Tân Bình dựng dinh Phiên Trấn. Đây là dấu mốc lịch sử quan trọng, xác lập chủ quyền và bộ máy quản lý nhà nước, đặt nền móng cho sự hình thành vùng Biên Hòa – Đồng Nai ngày nay.
Những năm đầu khai mở, nhờ vị trí thuận lợi bên sông Đồng Nai thông ra biển Cần Giờ, vùng đất Biên Hòa sớm phát triển sầm uất thành đô thị nhộn nhịp. Trên cù lao Phố (nay thuộc phường Trấn Biên), Nông Nại đại phố từng được xem là một trong những thương cảng lớn nhất Nam Bộ vào thế kỷ XVII-XVIII.
Theo ông Trần Quang Toại, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Đồng Nai, truyền thống thương mại cùng giao lưu kinh tế, văn hóa hình thành rất sớm đã tạo nền tảng quan trọng cho quá trình đô thị hóa của địa phương ở các giai đoạn sau.
Đến năm 1808, dưới triều vua Gia Long, dinh Trấn Biên được đổi thành trấn Biên Hòa, trở thành một trong năm trấn thuộc Gia Định thành, với địa giới rộng lớn bao trùm phần lớn vùng đất thuộc Đồng Nai và TP HCM ngày nay. Trải qua nhiều biến động lịch sử và điều chỉnh địa giới, nơi đây vẫn luôn giữ vai trò quan trọng trong việc định hình không gian kinh tế – xã hội Nam Bộ.
Từ những tiền đề đó, các tuyến giao thông huyết mạch như đường thủy, quốc lộ, đường sắt dần được xây dựng qua Đồng Nai, kết nối Sài Gòn với duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
“Cù lao Phố vẫn còn nhiều dấu tích văn hóa, cho thấy Đồng Nai là cái nôi phát triển kinh tế – xã hội của Nam Bộ hơn 325 năm”, ông Trần Quang Toại nói.
Theo ông, sau khi chiếm Nam Bộ, người Pháp bắt đầu khai thác tài nguyên với hàng loạt nông trường cao su, tập trung chủ yếu ở Đồng Nai. Từ nền kinh tế nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp manh mún, người dân dần làm quen với máy móc qua các nhà máy chế biến mủ cao su, gỗ, từ đó hình thành lực lượng công nhân đông đảo, thu hút lao động từ nhiều nơi.
Ông Toại cho rằng vị trí giáp Sài Gòn, giao thông thuận lợi và nguồn lao động dồi dào là những yếu tố thúc đẩy sự ra đời của nhiều nhà máy trong thế kỷ XX, tiêu biểu khu kỹ nghệ Biên Hòa, được xem là khu công nghiệp đầu tiên của Việt Nam.
Từ khi xây dựng năm 1962 đến 1975, khu kỹ nghệ Biên Hòa có 94 nhà máy, xí nghiệp, với phần lớn máy móc nhập từ Nhật, Đức, Pháp, Đài Loan… Đến năm 1990, Đồng Nai thành lập Công ty Phát triển khu công nghiệp Biên Hòa (Sonadezi Biên Hòa) để đầu tư, nâng cấp hạ tầng và thu hút vốn nước ngoài.
Từ khu công nghiệp Biên Hòa, địa phương tiếp tục mở rộng hàng loạt khu công nghiệp lớn như Biên Hòa 2, Amata, Long Bình, Long Thành, Nhơn Trạch, Chơn Thành…
Với quy mô kinh tế lớn và cơ cấu chuyển dịch theo hướng công nghiệp – dịch vụ hiện đại, Đồng Nai từng bước khẳng định vị thế là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của khu vực phía Nam và cả nước.
Hiện tỉnh nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về phát triển khu công nghiệp với 89 khu công nghiệp được quy hoạch, tập trung tại Biên Hòa, Nhơn Trạch, Long Thành, Chơn Thành… Các khu này thu hút doanh nghiệp từ 45 quốc gia, với 2.269 dự án và tổng vốn đăng ký 44,38 tỷ USD.
Giai đoạn 2021-2025, kinh tế – xã hội Đồng Nai tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng hiện đại, môi trường đầu tư kinh doanh ngày càng cải thiện, tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm công nghiệp lớn của khu vực phía Nam.
Ông Nguyễn Văn Út, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai, cho biết địa phương đang đứng trước thời cơ lịch sử để bứt phá, hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, trung tâm công nghiệp, logistics và đô thị hiện đại hàng đầu cả nước.
Theo ông, Đồng Nai có nền tảng công nghiệp vững chắc, vị trí chiến lược tại Đông Nam Bộ và hệ thống hạ tầng đang được đầu tư đồng bộ, nhất là các dự án động lực quốc gia. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh không thể đi theo lối mòn cũ mà phải đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển, cách làm và phương thức quản trị.
Lãnh đạo tỉnh cho biết Đồng Nai sẽ tập trung xây dựng mô hình phát triển mới, chuyển từ “tỉnh công nghiệp” sang “thành phố công nghiệp – đô thị – dịch vụ hiện đại”, phát triển theo chiều sâu dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số.
Phước Tuấn
Bài 3: Sân bay Long Thành sẽ ‘nâng hạng’ Đồng Nai ra sao
Chính những "gen trội" giúp TP.HCM liên tục thu hút con người, dòng vốn và cơ hội.
Nhưng một "cơ thể" càng lớn và phát triển, càng dễ bộc lộ những điểm nghẽn nếu thiếu một bộ khung tương xứng. Đằng sau dáng vóc của đầu tàu kinh tế, TP.HCM có không ít nút thắt cấu trúc đang khiến tiềm năng của thành phố chưa thể vận hành trọn vẹn.
Theo bà Trương Thiết Hà, Phó trưởng phòng Nghiên cứu phát triển kinh tế (Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM), công tác quy hoạch và triển khai quy hoạch trong giai đoạn trước đây thành phố chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn phát triển.
Không ít đồ án quy hoạch thiếu tính đồng bộ, thiếu tầm nhìn dài hạn. Điều này dẫn đến sự xáo trộn về không gian đô thị, môi trường, cảnh quan và quyền lợi chính đáng của người dân.
Những "căn bệnh mãn tính" của đô thị vì thế ngày càng lộ rõ. Kẹt xe ở các cửa ngõ TP.HCM không còn là chuyện nhất thời, mà đã trở thành nỗi ám ảnh thường nhật. Mỗi mùa mưa đến, nỗi lo ngập nước lại phủ lên đời sống người dân như một vòng lặp quen thuộc đến ngán ngẩm.
Cùng với đó, giấc mơ an cư vẫn là bài toán cho lao động nhập cư. Người trẻ, công nhân..., những người đang góp phần tạo nên ADN năng động của TP.HCM, vẫn sống trong các khu trọ chật hẹp, điều kiện còn nhiều hạn chế.
Báo cáo điều tra nhu cầu nhà ở giai đoạn 2026 - 2030 của Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM cho thấy, tổng nhu cầu nhà ở của TP.HCM sau sáp nhập đến năm 2030 lên tới 974.000 căn. Không có điều kiện mua nhà, họ đành chấp nhận sống trong các phòng trọ ẩm thấp, giá rẻ với diện tích phòng trọ trung bình chỉ từ 19 - 22 m2.
Một thành phố nổi tiếng với khả năng dung nạp con người, nhưng nếu không giải được bài toán hạ tầng và chỗ ở, chính "gen mở" ấy lại trở thành áp lực ngược.
Tổng vốn đầu tư toàn xã hội của TP.HCM hiện vẫn chưa tương xứng với quy mô kinh tế. Đầu tư công giải ngân chậm, trong khi đó, việc huy động nguồn lực tư nhân cũng chưa đạt kỳ vọng.
Ở một khía cạnh khác, quá trình chuyển đổi số và phát triển khoa học - công nghệ vẫn đối mặt với nhiều rào cản: từ thể chế, dữ liệu đến công nghệ và đặc biệt là nguồn nhân lực.
Nếu ADN Sài Gòn - TP.HCM vẫn để những "gen lặn" tồn tại (như quản trị phân mảnh, quy hoạch dàn hàng ngang), cơ thể đô thị sẽ dần suy yếu. TP.HCM cần những bước chuyển mình tích cực để tạo ra một phiên bản ưu việt hơn.
Trả lời phóng viên Báo Thanh Niên, ông Huỳnh Hồ Đại Nghĩa (thạc sĩ Chính sách công, giảng viên Trường đại học Khoa học xã hội và nhân văn - Đại học Quốc gia TP.HCM) cho rằng, TP.HCM đang cần ít nhất 3 bước chuyển chiến lược trong tư duy quản trị và mô hình phát triển để vừa giữ phần lõi bản sắc ADN của Sài Gòn - TP.HCM, vừa di truyền để "tiến hoá" trong tương lai.
Thứ nhất là chuyển từ tư duy quản lý đô thị sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái đô thị. Trong nhiều năm, thành phố được quản lý theo từng mảng riêng lẻ: giao thông, nhà ở, văn hóa, môi trường, kinh tế...
Nhưng một siêu đô thị như TP.HCM không thể phát triển bằng các mảnh ghép rời rạc. TP.HCM cần được nhìn như một hệ sinh thái, nơi hạ tầng cứng, hạ tầng mềm, văn hóa, công nghệ, con người và thể chế tác động qua lại với nhau. Nếu không đổi tư duy này, thành phố sẽ luôn rơi vào vòng luẩn quẩn "chữa cháy từng phần".
Thứ hai là chuyển từ phát triển bằng mở rộng vật lý sang phát triển bằng tổ chức lại không gian và nâng cấp chất lượng. TP.HCM không thể mãi lớn lên theo kiểu trải rộng thêm trên mặt đất, bởi giới hạn không gian, hạ tầng và môi trường đã rất rõ.
Qua đó, TP.HCM cần chuyển sang giai đoạn phát triển theo chiều sâu với trọng tâm tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng đa trung tâm. TP.HCM không chỉ phát triển trên không gian mặt đất mà còn cần khai thác hiệu quả không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian số và dữ liệu, cũng như không gian biển, ven sông và không gian văn hóa.
Cùng với đó, yêu cầu đặt ra là phải tổ chức lại các dòng chảy kinh tế - xã hội theo hướng hiệu quả hơn, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới.
Nói cách khác, bứt phá của TP.HCM trong tương lai sẽ không đến từ việc "có thêm bao nhiêu đất", mà từ việc dùng không gian thông minh đến đâu.
Thứ ba là đặt văn hóa và chất lượng sống của người dân vào trung tâm phát triển. Trong nhiều năm, tăng trưởng kinh tế là ưu tiên dễ thấy nhất, nhưng nếu chỉ chạy theo GDP mà không chăm lo đến bản sắc, không gian công cộng, ký ức đô thị, môi trường sống và sự gắn kết cộng đồng..., thành phố sẽ lớn nhưng không mạnh.
TP.HCM cần hiểu rằng văn hóa không phải phần trang trí phía sau phát triển, mà là phần lõi tạo nên sức hấp dẫn, sức bền và sức cạnh tranh dài hạn. Một thành phố muốn giữ nhân tài, hút đầu tư tốt, phát triển sáng tạo mạnh thì phải là thành phố đáng sống, có câu chuyện riêng và có chiều sâu văn hóa.
Ông Nghĩa nhấn mạnh: "Thách thức lớn nhất của TP.HCM hiện nay không phải là thiếu nguồn lực, mà là làm sao chuyển được từ một đô thị tăng trưởng nhanh sang một đô thị trưởng thành. nơi tăng trưởng kinh tế, bản sắc văn hóa và chất lượng sống không triệt tiêu nhau mà nâng đỡ nhau.
Nếu nói ngắn gọn, cú hích mà TP.HCM cần là: biến đổi về tư duy quản trị, tổ chức không gian, và biến đổi trong việc đặt văn hóa - con người vào trung tâm của mô hình phát triển mới".
Ông nghĩa nói thêm: "Điều quan trọng nhất, TP.HCM không nên đánh đổi ADN của mình để phát triển; ngược lại, phải phát triển bằng chính ADN đó. Tức là lấy tính mở để hội nhập, lấy tính năng động để đổi mới, lấy tinh thần dung hợp để sáng tạo và lấy bản sắc thị dân để giữ lại phần hồn của thành phố".
Bứt phá là đánh thức "gen" đặc biệt trong ADN của thành phố. Chỉ cần một bộ khung hạ tầng và cơ chế đủ tầm, thành phố sẽ tự tiến hóa để không chỉ lớn mạnh về quy mô, mà còn khẳng định bản sắc và là thành phố đáng sống.
Hơn 70% diện tích đất cần thiết cho các công trình phục vụ Tuần lễ Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) năm 2027 tại "đảo ngọc" đã được bàn giao cho các nhà thầu, đảm bảo tiến độ thi công. Thông tin này được UBND đặc khu Phú Quốc (tỉnh An Giang) cho biết ngày 13/5.
Ông Trần Minh Khoa, Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc, cho biết công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) thời gian qua đối mặt với nhiều áp lực do khối lượng công việc lớn và thời hạn gấp rút.
"Chúng tôi xác định công tác vận động, chia sẻ và hỗ trợ bà con giao mặt bằng sớm là giải pháp hiệu quả nhất. Tuy nhiên, với những trường hợp cố tình không chấp hành dù đã được tuyên truyền nhiều lần, chính quyền buộc phải áp dụng biện pháp cưỡng chế để đảm bảo tính thượng tôn pháp luật và tiến độ chung của quốc gia", ông Khoa nhấn mạnh.
Phú Quốc đang gấp rút GPMB để bàn giao đất sạch cho các công trình trọng điểm phục vụ APEC 2027.
Tiến độ GPMB tại các khu tái định cư: Khu tái định cư An Thới (24ha): Đã bàn giao hơn 20ha tính đến hết tháng 4.
Khu tái định cư Hàm Ninh (gần 103ha): Đã bàn giao 72%, còn vướng gần 30ha. Khu vực này đang khẩn trương triển khai để bố trí chỗ ở cho hơn 5.000 hộ dân.
Khu tái định cư Hồ Suối Lớn (25ha): Còn vướng khoảng 15ha.
Khu tái định cư Cửa Cạn (hơn 98ha, trong đó 96,4ha đất rừng): Vườn quốc gia Phú Quốc đã bàn giao hơn 82ha, còn vướng gần 14ha.
Để hỗ trợ người dân, chính quyền địa phương đã sửa chữa hơn 100 căn nhà tại khu tái định cư Suối Lớn để bố trí tạm cư.
Đến đầu tháng 5, UBND đặc khu vẫn tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức đối thoại, vận động người dân đồng thuận bàn giao mặt bằng. Trước đó, Phú Quốc cũng đã có văn bản kiến nghị UBND tỉnh An Giang xem xét các phương án bồi thường thỏa đáng cho các trường hợp sử dụng đất lâu đời.
Đối với các trường hợp đất có nhiều chủ đồng sở hữu dẫn đến tranh chấp, địa phương vẫn tiến hành thu hồi để đảm bảo tiến độ dự án. Sau đó, chính quyền sẽ xác định chính xác người sở hữu và đền bù phù hợp.
Đặc khu Phú Quốc (tỉnh An Giang) được Chính phủ lựa chọn là địa phương đăng cai tổ chức Tuần lễ Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) diễn ra vào năm 2027. Hàng loạt dự án trọng điểm đang được cấp tốc triển khai, bao gồm nâng cấp mở rộng sân bay, xây dựng trung tâm hội nghị quốc tế mới, hoàn thiện hệ thống giao thông và công tác đảm bảo an ninh tuyệt đối cho các nguyên thủ quốc gia.
Sáng 15/5, trao đổi với phóng viên Dân trí, đại diện Đội CSGT số 4 (Phòng CSGT Hà Nội) cho biết, khoảng 16h45 ngày 14/5, tại khu vực phố Kim Ngưu (hướng Kim Ngưu đi Minh Khai), đoạn qua phường Bạch Mai, xảy ra vụ va chạm liên hoàn giữa 7 ô tô.
Vào thời gian trên, xe buýt do một tài xế điều khiển di chuyển trên phố Kim Ngưu, do không chú ý quan sát nên đã xảy ra va chạm liên hoàn với 6 ô tô đang di chuyển phía trước, cùng chiều.
"Rất may vụ việc không gây thương vong về người, tuy nhiên một số ô tô bị hư hỏng. Nguyên nhân ban đầu do tài xế xe buýt không chú ý quan sát dẫn tới vụ việc. Sau khi nhận tin báo, đơn vị cử cán bộ tới hiện trường phân luồng, giải quyết vụ tai nạn. Các tài xế sau đó đã tự thoả thuận bồi thường", vị đại diện nói.
Qua vụ việc trên, lực lượng CSGT khuyến cáo, các tài xế khi di chuyển trên đường cần chú ý quan sát, giữ khoảng cách an toàn giữa các xe, để tránh xảy ra sự việc tương tự.
