Nhờ đất đai màu mỡ, địa thế bằng phẳng và nằm bên sông lớn, Đồng Nai trở thành lựa chọn ưu tiên của những nhóm người Việt đầu tiên vào phương Nam khai hoang, lập nghiệp. Các khu vực Biên Hòa, Long Thành, Bà Rịa… thuộc lưu vực sông Đồng Nai là những nơi sớm đón bước chân những người mở cõi.
Theo Gia Định Thành Thống Chí, năm 1698, Nguyễn Hữu Cảnh vâng lệnh chúa Nguyễn Phúc Chu “vào kinh lược đất Đồng Nai”, lập phủ Gia Định gồm hai huyện: Phước Long dựng dinh Trấn Biên, Tân Bình dựng dinh Phiên Trấn. Đây là dấu mốc lịch sử quan trọng, xác lập chủ quyền và bộ máy quản lý nhà nước, đặt nền móng cho sự hình thành vùng Biên Hòa – Đồng Nai ngày nay.
Những năm đầu khai mở, nhờ vị trí thuận lợi bên sông Đồng Nai thông ra biển Cần Giờ, vùng đất Biên Hòa sớm phát triển sầm uất thành đô thị nhộn nhịp. Trên cù lao Phố (nay thuộc phường Trấn Biên), Nông Nại đại phố từng được xem là một trong những thương cảng lớn nhất Nam Bộ vào thế kỷ XVII-XVIII.
Theo ông Trần Quang Toại, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Đồng Nai, truyền thống thương mại cùng giao lưu kinh tế, văn hóa hình thành rất sớm đã tạo nền tảng quan trọng cho quá trình đô thị hóa của địa phương ở các giai đoạn sau.
Đến năm 1808, dưới triều vua Gia Long, dinh Trấn Biên được đổi thành trấn Biên Hòa, trở thành một trong năm trấn thuộc Gia Định thành, với địa giới rộng lớn bao trùm phần lớn vùng đất thuộc Đồng Nai và TP HCM ngày nay. Trải qua nhiều biến động lịch sử và điều chỉnh địa giới, nơi đây vẫn luôn giữ vai trò quan trọng trong việc định hình không gian kinh tế – xã hội Nam Bộ.
Từ những tiền đề đó, các tuyến giao thông huyết mạch như đường thủy, quốc lộ, đường sắt dần được xây dựng qua Đồng Nai, kết nối Sài Gòn với duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
“Cù lao Phố vẫn còn nhiều dấu tích văn hóa, cho thấy Đồng Nai là cái nôi phát triển kinh tế – xã hội của Nam Bộ hơn 325 năm”, ông Trần Quang Toại nói.
Theo ông, sau khi chiếm Nam Bộ, người Pháp bắt đầu khai thác tài nguyên với hàng loạt nông trường cao su, tập trung chủ yếu ở Đồng Nai. Từ nền kinh tế nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp manh mún, người dân dần làm quen với máy móc qua các nhà máy chế biến mủ cao su, gỗ, từ đó hình thành lực lượng công nhân đông đảo, thu hút lao động từ nhiều nơi.
Ông Toại cho rằng vị trí giáp Sài Gòn, giao thông thuận lợi và nguồn lao động dồi dào là những yếu tố thúc đẩy sự ra đời của nhiều nhà máy trong thế kỷ XX, tiêu biểu khu kỹ nghệ Biên Hòa, được xem là khu công nghiệp đầu tiên của Việt Nam.
Từ khi xây dựng năm 1962 đến 1975, khu kỹ nghệ Biên Hòa có 94 nhà máy, xí nghiệp, với phần lớn máy móc nhập từ Nhật, Đức, Pháp, Đài Loan… Đến năm 1990, Đồng Nai thành lập Công ty Phát triển khu công nghiệp Biên Hòa (Sonadezi Biên Hòa) để đầu tư, nâng cấp hạ tầng và thu hút vốn nước ngoài.
Từ khu công nghiệp Biên Hòa, địa phương tiếp tục mở rộng hàng loạt khu công nghiệp lớn như Biên Hòa 2, Amata, Long Bình, Long Thành, Nhơn Trạch, Chơn Thành…
Với quy mô kinh tế lớn và cơ cấu chuyển dịch theo hướng công nghiệp – dịch vụ hiện đại, Đồng Nai từng bước khẳng định vị thế là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của khu vực phía Nam và cả nước.
Hiện tỉnh nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về phát triển khu công nghiệp với 89 khu công nghiệp được quy hoạch, tập trung tại Biên Hòa, Nhơn Trạch, Long Thành, Chơn Thành… Các khu này thu hút doanh nghiệp từ 45 quốc gia, với 2.269 dự án và tổng vốn đăng ký 44,38 tỷ USD.
Giai đoạn 2021-2025, kinh tế – xã hội Đồng Nai tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng hiện đại, môi trường đầu tư kinh doanh ngày càng cải thiện, tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm công nghiệp lớn của khu vực phía Nam.
Ông Nguyễn Văn Út, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai, cho biết địa phương đang đứng trước thời cơ lịch sử để bứt phá, hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, trung tâm công nghiệp, logistics và đô thị hiện đại hàng đầu cả nước.
Theo ông, Đồng Nai có nền tảng công nghiệp vững chắc, vị trí chiến lược tại Đông Nam Bộ và hệ thống hạ tầng đang được đầu tư đồng bộ, nhất là các dự án động lực quốc gia. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh không thể đi theo lối mòn cũ mà phải đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển, cách làm và phương thức quản trị.
Lãnh đạo tỉnh cho biết Đồng Nai sẽ tập trung xây dựng mô hình phát triển mới, chuyển từ “tỉnh công nghiệp” sang “thành phố công nghiệp – đô thị – dịch vụ hiện đại”, phát triển theo chiều sâu dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số.
Phước Tuấn
Bài 3: Sân bay Long Thành sẽ ‘nâng hạng’ Đồng Nai ra sao
UBND TP Hà Nội vừa ban hành Đề án triển khai thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" trên địa bàn thành phố.
Theo Đề án, thành phố lựa chọn hai xã liền kề là Phúc Thịnh và Thư Lâm để triển khai song song. Đây là địa bàn hội tụ các tiêu chí về tổ chức không gian phát triển, còn nhiều dư địa, có vị trí tương đối độc lập, thuận lợi kết nối với các trục giao thông chính và hành lang xanh, phù hợp phát triển theo hướng đô thị xanh, thông minh, bền vững.
Tổng diện tích tự nhiên của hai xã là 86,53 km2, dân số hiện gần 199.000 người, thu nhập bình quân đầu người khoảng 90 triệu đồng một năm. Theo Đề án, đến năm 2030 khu vực này được kỳ vọng thu hút khoảng 700.000 người dân sinh sống, trở thành mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa có quy mô lớn để nhân rộng trên toàn thành phố.
Việc lựa chọn hai xã liền kề nhằm kiểm nghiệm khả năng tổ chức không gian phát triển trên quy mô lớn, đánh giá cơ chế phối hợp liên xã về hạ tầng, dịch vụ công, quản trị dân cư và phát triển kinh tế vùng. Sau khi mô hình cơ bản hoàn thiện, Hà Nội sẽ nghiên cứu báo cáo Trung ương xem xét cho phép hợp nhất hai xã theo thẩm quyền để hình thành một đơn vị hành chính mới.
Phúc Thịnh có lợi thế về vị trí và động lực tăng trưởng
Theo Đề án, Phúc Thịnh có diện tích tự nhiên 42,69 km2 với gần 96.000 dân. Nơi đây đã hình thành các thôn làng, khu dân cư, cụm công nghiệp và khu tái định cư khoảng 1.203 ha; khoảng 3.065 ha đang được đầu tư phát triển và còn khoảng 459 ha đất chưa có dự án, chủ yếu nằm ven đầm Vân Trì và phía bắc đường Vành đai 3, được quy hoạch cho cây xanh, mặt nước và hạ tầng kỹ thuật.
Xã không còn hộ nghèo và chỉ có 57 hộ cận nghèo. Dự toán thu ngân sách năm 2026 đạt gần 1.880 tỷ đồng, trong đó nguồn thu từ sản xuất kinh doanh và đất đai chiếm tỷ trọng lớn, tạo nguồn lực để đầu tư hạ tầng và phát triển đô thị. Trên địa bàn đang triển khai 53 dự án đầu tư ngoài ngân sách.
Một trong những lợi thế nổi bật của Phúc Thịnh là vị trí cửa ngõ phía Bắc Thủ đô, tiếp giáp sông Hồng, gần cầu Nhật Tân, cầu Thăng Long và Cảng hàng không quốc tế Nội Bài. Địa phương có lợi thế kết nối đồng thời đường bộ, đường thủy và đường hàng không, nằm trên hành lang phát triển quan trọng giữa trung tâm Hà Nội với vùng động lực phía Bắc.
Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Phúc Thịnh nằm trong cực tăng trưởng phía Bắc, được định hướng phát triển thương mại, dịch vụ, logistics và công nghệ cao gắn với Cảng hàng không quốc tế Nội Bài. Toàn bộ địa bàn đã được phủ kín quy hoạch phân khu đô thị, tạo điều kiện thuận lợi để triển khai các dự án đầu tư lớn.
Phúc Thịnh đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh với Khu đô thị đa mục tiêu Bắc Thăng Long Urban City rộng gần 700 ha, tổng vốn đầu tư dự kiến gần 100.000 tỷ đồng, cùng các dự án nhà ở xã hội Tiên Dương 1, Tiên Dương 2, Bệnh viện TH, trụ sở các đơn vị thuộc Bộ Công an và nhiều dự án trên trục Nhật Tân - Nội Bài.
Năm 2025, tổng sản phẩm của xã đạt gần 19.716 tỷ đồng, thu nhập bình quân đầu người khoảng 90,9 triệu đồng. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh sang công nghiệp - xây dựng với tỷ trọng gần 70%; thương mại - dịch vụ chiếm hơn 26%; nông nghiệp còn hơn 4%.
Trên địa bàn hiện có gần 1.600 doanh nghiệp và hơn 2.200 hộ kinh doanh, tạo nền tảng thuận lợi để phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và các chuỗi liên kết sản xuất.
Thư Lâm có quỹ đất lớn và quy hoạch đồng bộ
Xã Thư Lâm có diện tích tự nhiên 43,84 km2 với khoảng 102.800 dân. Xã còn khoảng 1.276 ha đang được đầu tư phát triển và hơn 600 ha đất chưa có dự án, tập trung dọc sông Cà Lồ và khu vực giáp tỉnh Bắc Ninh. Phần lớn diện tích được quy hoạch cho cây xanh, mặt nước và hạ tầng kỹ thuật, tạo điều kiện phát triển các không gian sinh thái và công trình công cộng.
Thành phố đánh giá Thư Lâm còn đủ không gian để triển khai đồng thời nhiều chính sách mới. Toàn bộ địa bàn đã được phủ kín quy hoạch phân khu đô thị, tạo cơ sở pháp lý để triển khai nhanh các dự án đầu tư và tổ chức lại không gian phát triển.
Địa phương cũng có lợi thế kết nối với các tuyến giao thông lớn và các khu vực phát triển phía Bắc Thủ đô, tạo điều kiện thu hút đầu tư và mở rộng không gian đô thị.
Năm 2025, tổng sản phẩm của xã đạt khoảng 9.343 tỷ đồng, thu nhập bình quân đầu người gần 88 triệu đồng. Công nghiệp - xây dựng chiếm 53% cơ cấu kinh tế; thương mại - dịch vụ gần 35%; nông nghiệp khoảng 12%.
Dự toán thu ngân sách năm 2026 đạt hơn 1.837 tỷ đồng. Trên địa bàn đang triển khai 14 dự án đầu tư ngoài ngân sách với tổng diện tích khoảng 1.276 ha. Đây được xem là nguồn lực quan trọng để địa phương hoàn thiện hạ tầng và triển khai các mục tiêu của mô hình thí điểm.
Theo Đề án, ngoài hai xã được lựa chọn thí điểm, 124 xã, phường còn lại của Hà Nội sẽ áp dụng các tiêu chí phù hợp ngay từ năm 2026. Thành phố sẽ sơ kết việc triển khai vào năm 2030 để hoàn thiện bộ tiêu chí, cơ chế và phương thức tổ chức thực hiện trước khi xem xét nhân rộng mô hình trên phạm vi toàn thành phố.
Cơ quan CSĐT Công an thành phố Đồng Nai vừa ra quyết định khởi tố, bắt tạm giam đối với 2 bị can Phan Chí Nghị (25 tuổi, ở xã Định Quán, thành phố Đồng Nai) và Lâm Văn Nhật Minh (24 tuổi, ở TP.HCM) để điều tra về hành vi trộm cắp tài sản và cướp tài sản.
Theo điều tra ban đầu, Nghị và Minh đều không có nghề nghiệp ổn định. Để có tiền tiêu xài, cả 2 bàn nhau đi trộm cắp, cướp giật tài sản bán lấy tiền tiêu xài.
Và chỉ trong 2 ngày (từ 25.4 đến 26.4), Minh cùng Nghị đã thực hiện 5 vụ trộm cắp tài sản và cướp tài sản tại địa bàn các xã Thanh Sơn, Định Quán, Tân An, phường Dầu Giây, phường Long Bình (đều thuộc thành phố Đồng Nai).
Nhận được tin báo, Phòng Cảnh sát hình sự Công an thành phố Đồng Nai phối hợp với công an 5 xã, phường trên tiến hành truy xét, xác định Minh và Nghị là nghi can nên tiến hành bắt giữ.
Tại cơ quan công an, Minh và Nghị đã thừa nhận hành vi phạm tội.
Vấn đề này được Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề cập tại hội thảo về công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới, do Ủy ban tổ chức, sáng 15/6.
Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo chính là “nền móng của nền công nghiệp quốc gia”, là nền tảng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tự chủ công nghệ, tự chủ sản xuất.
Đây cũng là yếu tố đầu vào, điều kiện tiên quyết phục vụ phát triển các lĩnh vực thiết yếu cũng như sản phẩm công nghệ chiến lược và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự cường.
Dù vậy, thực tế, mức độ tự chủ các loại vật liệu chiến lược, thiết bị công nghệ cao và công nghệ lõi, theo ông Diên, còn rất hạn chế.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong cuộc làm việc với các cơ quan về nội dung này hồi cuối tháng 5 đã nêu yêu cầu phát triển công nghiệp vật liệu phải có trọng tâm, trọng điểm và phải chuyển mạnh từ khai thác tài nguyên thô sang chế biến sâu; làm chủ công nghệ lõi; nâng cao giá trị gia tăng.
Bên cạnh đó, cần phát triển công nghiệp vật liệu dựa trên khoa học công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và các doanh nghiệp quốc gia có năng lực dẫn dắt.
Để hiện thực hóa chỉ đạo của người đứng đầu Đảng, Nhà nước, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng phải có nhận thức và cách tiếp cận mới về công nghiệp vật liệu, công nghiệp cơ khí, xem đây là các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp gốc của nền kinh tế.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhắc đến dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và nhấn mạnh đây không chỉ là dự án giao thông có quy mô lớn nhất trong lịch sử, mà còn là cơ hội lớn để nâng cấp năng lực công nghiệp quốc gia.
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, dự án này đòi hỏi thép ray chất lượng cao, thép cầu đặc chủng, bê tông tính năng cao, vật liệu giảm rung, giảm chấn, hệ thống điện khí hóa, tín hiệu điều khiển tự động và nhiều loại thiết bị cơ khí chính xác.
"Câu hỏi đặt ra là Việt Nam có thể tham gia ở mức độ nào vào chuỗi giá trị của các dự án này, có thể nội địa hóa những công đoạn nào và cần chuẩn bị những gì để từng bước làm chủ công nghệ", bà Hải đặt vấn đề.
Tương tự, với điện hạt nhân, bà cho rằng “yêu cầu đặt ra còn cao hơn”, đó là tiêu chuẩn nghiêm ngặt về vật liệu, thép đặc chủng, hợp kim chịu nhiệt, vật liệu chống bức xạ... Song nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, bà khẳng định chương trình phát triển hạt nhân thường tạo ra động lực phát triển mạnh cho các ngành luyện kim, cơ khí chính xác.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường nhấn mạnh yêu cầu nội dung Việt Nam cần có chiến lược đầu tư dài hạn là nâng cao năng lực làm chủ vật liệu, thiết bị công nghệ cao, vật liệu bán dẫn thế hệ mới, vật liệu đóng gói chip, thiết bị sản xuất vật liệu bán dẫn...
Nhận định cạnh tranh công nghiệp toàn cầu ngày càng gay gắt, bà Hải cho biết các vật liệu phục vụ cho AI, robot, năng lượng mới, quốc phòng an ninh, hàng không vũ trụ, công nghệ lượng tử, công nghệ số ngày càng đóng vai trò quyết định với năng lực cạnh tranh quốc gia.
Bà đồng thời chỉ ra một số điểm nghẽn lớn, đó là thiếu chiến lược quốc gia tổng thể về công nghiệp vật liệu; hệ thống thể chế chính sách còn phân tán, thiếu đồng bộ; thiếu các doanh nghiệp dẫn dắt; nguồn nhân lực chất lượng cao chưa đáp ứng mong muốn, thiếu chế độ đãi ngộ thu hút nhân tài.
