Ngay sau khi bài viết Dự báo dân số Việt Nam năm 2200 còn 46 triệu người, ‘siêu già’ từ năm 2040 đăng trên Báo Thanh Niên (ngày 9.4.2026) – chủ đề này đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của độc giả với hàng trăm lượt tương tác trên fanpage của báo cùng nhiều bình luận dưới bài viết và trên mạng xã hội. Đáng chú ý, câu chuyện dự báo dân số giảm mạnh vẫn tiếp tục là chủ đề chưa hạ nhiệt được đông đảo bạn đọc bàn luận.
Bên cạnh mối quan tâm về dự báo dân số Việt Nam và xu hướng già hóa dân số tại nhiều quốc gia phát triển trong tương lai, không ít bạn đọc đã thẳng thắn chia sẻ về bài toán sinh con, nuôi con giữa bối cảnh chi phí ngày càng cao.
Đáng chú ý, bạn đọc “CK Nguyen” đưa ra một phép tính khá chi tiết về chi phí nuôi dạy con tại đô thị lớn như TP.HCM. Theo bạn đọc này, ngay cả trong kịch bản chi tiêu tiết kiệm, để nuôi 1 con từ nhỏ đến hết đại học, gia đình cũng phải chuẩn bị khoảng 1,2 – 1,8 tỉ đồng; nếu nuôi 2 con, số tiền có thể lên tới 2,4 – 3,6 tỉ đồng.
Trong đó, giai đoạn 6 – 18 tuổi được xem là tốn kém nhất, với tổng chi phí ước tính khoảng 600 triệu – 1,2 tỉ đồng, chưa kể những khoản khác như học thêm, học ngoại ngữ, kỹ năng, thiết bị học tập hay chăm sóc sức khỏe. Riêng 4 năm đại học, học phí và sinh hoạt cũng có thể tiêu tốn thêm khoảng 200 – 500 triệu đồng.
Từ phép tính này, bạn đọc CK Nguyen cho rằng đây mới chỉ là mức chi tối thiểu, qua đó bày tỏ nỗi lo trước áp lực tài chính kéo dài trong hành trình sinh con, nuôi dạy con.
Bạn đọc “Minh Nguyen” chia sẻ rất yêu trẻ nhưng chần chừ trước quyết định sinh con. Theo bạn đọc này, nuôi con không chỉ là lo ăn học, mà còn cần thời gian, công sức để đồng hành, dạy dỗ con nên người. Đồng thời, bạn đọc cho rằng việc sinh con không thể trông chờ vào suy nghĩ “trời sinh voi, trời sinh cỏ”.
“Có những điều không thể giải quyết chỉ bằng tiền. Phải lo được cho con thì tôi mới dám sinh, không chỉ đủ điều kiện kinh tế, mà còn phải có thời gian để chăm sóc, đồng hành và dạy dỗ con”, bạn đọc bày tỏ.
Trong khi đó, bạn đọc “Hung Cuong” nhắc đến thực tế thu nhập còn thấp là rào cản lớn khiến nhiều người không dám sinh con. Theo bạn đọc này, với mức thu nhập khoảng 6 triệu đồng/tháng, việc trang trải cuộc sống cá nhân đã không dễ, nên chuyện lập gia đình, sinh con và bảo đảm điều kiện nuôi dạy con càng trở thành bài toán khó. “Ngay cả nuôi bản thân còn chật vật nên chuyện sinh con càng khó tính toán”, bạn đọc bày tỏ.
Chị Ái Trinh (30 tuổi, ở phường Thủ Đức, TP.HCM) hiện đã có 2 con nhỏ, cho biết từng nghĩ đến chuyện sinh thêm con thứ ba. Thế nhưng, mong muốn ấy phải gác lại trước áp lực áp lực kinh tế và thời gian.
Theo chị Trinh, nỗi lo lớn nhất không chỉ là chuyện sinh thêm một đứa trẻ, mà là làm sao bảo đảm điều kiện nuôi dạy con chu đáo trong bối cảnh chi phí sống ở đô thị ngày càng đắt đỏ.
“Vợ chồng tôi đều đi làm, thu nhập không thấp nhưng chi phí nuôi 2 con đã rất lớn, từ học hành, ăn uống đến các khoản phát sinh. Nếu sinh thêm, tôi không chắc có đủ thời gian chăm sóc con hay không, chưa kể áp lực công việc và nguy cơ ảnh hưởng thu nhập”, chị Trinh nói.
Còn bạn đọc Trung Nguyên chia sẻ: khi bàn về chuyện sinh con, điều nên đặt lên trước là làm sao để một đứa trẻ được sinh ra trong hạnh phúc, chứ không phải sinh con như một chỗ dựa để cha mẹ thấy yên lòng hơn về sau. Theo bạn đọc này, đó là hai cách nghĩ hoàn toàn khác nhau…
Giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM cho rằng chuyện sinh con ngày nay không còn chỉ là việc riêng của mỗi gia đình, mà gắn trực tiếp với quy mô lao động, quy mô dân số và sự phát triển bền vững của đất nước. Theo ông, người lao động có “vai trò kép”: vừa trực tiếp tạo ra của cải cho xã hội, vừa tạo ra thế hệ lao động tiếp theo cho đất nước.
Ông nhấn mạnh, một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thu nhập không theo kịp chi phí nuôi con. Theo phân tích của ông, tại nhiều nước vẫn còn khoảng 35 – 45% người lao động có mức lương dưới ngưỡng đủ sống tối thiểu – tức mức lương thấp nhất để một gia đình có 2 người đi làm có thể nuôi 2 vợ chồng và 2 con, cho con đi học đến 18 tuổi và học được một nghề. Với mức thu nhập đó, họ không đủ điều kiện tài chính để sinh và nuôi 2 con đến tuổi trưởng thành.
Theo ông Nhân, cái gốc của câu chuyện ngại sinh con nằm ở chỗ đã sinh thì phải nuôi được, dạy cho tử tế. Người trẻ sẽ không sinh hoặc chỉ sinh 1 con nếu chưa có đủ những điều kiện cần thiết như thu nhập đủ sống và chỗ ở phù hợp.
Ông nêu rõ: “Họ làm như vậy là đúng quy luật của cuộc sống hiện nay: không nuôi con được tử tế thì đừng sinh con, khác với quan niệm hơn 100 năm trước: trời sinh voi, trời sinh cỏ. Nhưng khi mà một đất nước trên dưới 40% số gia đình hoặc phụ nữ không sinh con hoặc chỉ sinh 1 con, còn hầu hết các gia đình còn lại chỉ sinh 2 con, thì mức sinh bình quân của cả nước không bao giờ đạt mức thay thế 2,1 con. Tỷ lệ tái tạo lao động của đất nước luôn nhỏ hơn 100%”.
Ông cũng phân biệt rõ giữa lương tối thiểu và lương đủ sống tối thiểu. Nếu lương tối thiểu chỉ giúp người lao động tự nuôi bản thân, còn muốn yên tâm sinh con, nuôi con và duy trì một gia đình ổn định, phải có mức lương đủ sống cho cả gia đình.
Bên cạnh đó, từ việc khảo sát hàng loạt công bố, ông Nhân cho rằng mức sinh thấp kéo dài không chỉ do gánh nặng chi phí sống, thiếu dịch vụ chăm trẻ, thời gian làm việc quá dài hay điều kiện lao động chưa thuận lợi cho phụ nữ, mà còn bắt nguồn từ sự suy giảm cả động lực cá nhân lẫn động lực xã hội đối với hôn nhân và sinh con.
Ông chỉ ra xu hướng “3 không” trong một bộ phận thanh niên: không kết hôn, không sinh con, không thấy có trách nhiệm phải kết hôn và sinh con. Từ đó, ông Nhân cho rằng các chính sách khuyến sinh sẽ khó hiệu quả nếu không xử lý đúng các điểm nghẽn cốt lõi.
Theo ông, nhiều Chính phủ đã chi hàng tỉ, chục tỉ USD mỗi năm để khuyến khích kết hôn và sinh con, nhưng mức sinh vẫn tiếp tục giảm. Nguyên nhân là các chương trình hỗ trợ này có tác dụng rất hạn chế, do mức hỗ trợ quá nhỏ so với nhu cầu tài chính để nuôi dạy 2 con đến tuổi trưởng thành.
Ông lý giải, nhiều Chính phủ đã chi rất nhiều chi phí để khuyến khích kết hôn, sinh con nhưng hiệu quả vẫn hạn chế do mức hỗ trợ còn quá nhỏ so với gánh nặng thực tế, trong khi các vấn đề nền tảng chưa được giải quyết. Đó là thu nhập của một bộ phận người dân không đủ nuôi 2 con ăn học đàng hoàng tới 18 tuổi; thiếu trường mầm non công lập với chi phí vừa phải; chi phí nhà quá cao; bất bình đẳng giới tồn tại dai dẳng trong việc nhà và trả lương.
Bên cạnh đó là điều kiện làm việc khắc nghiệt với phụ nữ, khiến cơ hội thăng tiến bị ảnh hưởng tiêu cực khi họ có con; chi phí điều trị vô sinh cao, vượt quá khả năng chi trả của nhiều cặp vợ chồng; môi trường xã hội chưa thân thiện với trẻ em và phụ nữ làm mẹ.
Ngoài ra, nhiều nơi cũng chưa có nội dung giáo dục về trách nhiệm công dân đối với tương lai, sự phát triển của đất nước, cũng như giáo dục về hạnh phúc gia đình và cách xây dựng gia đình hạnh phúc.
Ngày 14.4, đại diện UBND xã Mang Yang, tỉnh Gia Lai xác nhận thời gian gần đây, tình trạng phân lô bán nền trái phép và mua bán, chuyển nhượng đất không đúng quy định pháp luật diễn ra tại nhiều thôn, làng, tổ dân phố. Trước diễn biến phức tạp, chính quyền địa phương đã triển khai các biện pháp mạnh nhằm chấn chỉnh, xử lý "cò đất" lộng hành.
Không chỉ dừng ở đất ở thông thường, tình trạng phân lô bán nền trái phép còn lan sang các khu đất do nhà nước quản lý (những khu vực không được phép giao dịch dưới bất kỳ hình thức nào).
Cụ thể, tại khu vực đất của công ty chè thuộc thị trấn Kon Dơng (cũ) và xã Đăk Djrăng (cũ), đất quy hoạch cơ sở sản xuất kinh doanh tập trung tại xã Hải Yang (cũ) và đất của Ban Quản lý rừng phòng hộ Đăk Đoa và Mang Yang, đã xuất hiện tình trạng cá nhân tự ý phân lô, cắm mốc, rao bán nền trái phép.
Đáng chú ý, nhiều đối tượng còn đăng tin rao bán các lô đất không đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) trên các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook, TikTok. Hoạt động này tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo, có thể gây thiệt hại lớn cho người dân thiếu thông tin.
Song song đó, tình trạng xây dựng công trình không đúng quy hoạch cũng gia tăng, gây khó khăn cho công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và phá vỡ quy hoạch tổng thể đã được phê duyệt.
Theo UBND xã Mang Yang, một bộ phận "cò đất" đã lợi dụng sự thiếu thông tin của người dân để tung tin sai lệch, thổi giá, tạo sốt ảo nhằm trục lợi. Đây là nguyên nhân khiến thị trường bất động sản địa phương tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Trước thực trạng trên, UBND xã Mang Yang đã ban hành các quy định nghiêm cấm phân lô bán nền trái phép và mua bán đất không đủ điều kiện pháp lý. Cụ thể, cấm giao dịch đất do nhà nước quản lý hoặc đất chưa đủ điều kiện cấp sổ đỏ; cấm tự ý phân lô, bán nền trên đất nông nghiệp; cấm môi giới, "cò đất" tung tin sai sự thật để thổi giá, tạo sốt ảo.
Địa phương yêu cầu mọi giao dịch đất đai phải được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo đúng quy định. Đồng thời, lực lượng công an được giao tăng cường nắm tình hình, điều tra, xử lý nghiêm các hành vi lừa đảo liên quan đến phân lô bán nền trái phép, góp phần đảm bảo an ninh trật tự.
UBND xã Mang Yang cũng khuyến cáo người dân cần kiểm tra kỹ tình trạng pháp lý của thửa đất tại UBND xã hoặc Văn phòng Đăng ký đất đai trước khi giao dịch. Khi phát hiện các hành vi mua bán, rao bán đất trái phép, đặc biệt trên mạng xã hội, người dân cần báo ngay cho cơ quan công an hoặc chính quyền địa phương để kịp thời xử lý.
Yêu cầu này được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đưa ra trong cuộc làm việc với Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội sáng 18/5, về tình hình triển khai các nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 cũng như định hướng nhiệm vụ cho cả nhiệm kỳ.
Luật đã ban hành phải có nghị định, thông tư hướng dẫn
Theo Chủ tịch Quốc hội, Ủy ban đã hoàn thành các nhiệm vụ lập pháp được giao trong nhiệm kỳ 2021-2026, trong đó có nhiều dự án Luật có tính chất phức tạp, tác động lớn đến đời sống xã hội như Luật Điện ảnh, Luật Quảng cáo, Luật Nhà giáo, Luật Báo chí, Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Khám chữa bệnh…
Ủy ban cũng đã rất khẩn trương, phối hợp chặt chẽ với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thể chế hóa Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị; thẩm tra, trình Quốc hội thông qua Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam.
Chủ tịch Quốc hội cũng đặc biệt ghi nhận việc Ủy ban đã triển khai nhiều hoạt động giám sát, giải trình có tác động sâu sắc đến quản lý Nhà nước và quản trị xã hội.
Trong đó, nhiều vấn đề nóng, nhạy cảm đã được Ủy ban đưa ra giải trình, giám sát như: chính sách đối với giáo viên mầm non, giáo viên phổ thông; thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; phòng, chống tác hại thuốc lá; thực phẩm giả; sách giáo khoa; chính sách pháp luật về y tế cơ sở, y tế dự phòng…
Trong nhiệm kỳ mới, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh hoàn thiện thể chế là “đột phá của đột phá” nên Ủy ban phải đổi mới cách nghĩ, cách làm, không làm theo lối mòn, không làm hình thức, mà phải thực chất, hiệu quả, chất lượng.
Theo Chủ tịch Quốc hội, khối lượng công việc, nhiệm vụ của Ủy ban rất lớn và cần hoàn thành trong thời gian ngắn. Trong kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa XVI, Ủy ban chủ trì thẩm tra 10 luật, tham gia phối hợp thẩm tra 36 luật, nghị quyết; chủ trì tham mưu Đoàn giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và nhiều hoạt động giám sát, khảo sát của Ủy ban.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Ủy ban tập trung triển khai thực hiện tốt một số nhiệm vụ thời gian tới.
Trong công tác lập pháp, Chủ tịch Quốc hội lưu ý Ủy ban cần tập trung tham mưu hoàn thiện pháp luật trong các lĩnh vực phụ trách, chuẩn bị thật tốt 10 dự án luật dự kiến trình Quốc hội xem xét tại các kỳ họp thứ hai.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng cần phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách; phối hợp thẩm tra các dự án luật, nghị quyết bảo đảm đúng quy trình, quy định, đáp ứng yêu cầu chất lượng và tiến độ.
Nhấn mạnh vai trò của Quốc hội là khâu kiểm soát cuối cùng trước khi luật, nghị quyết được thông qua, Chủ tịch Quốc hội quán triệt dù cơ quan nào chủ trì soạn thảo, các cơ quan của Quốc hội, trong đó có Ủy ban Văn hóa và Xã hội, phải theo sát đến cùng, kịp thời phát hiện, kiến nghị những vấn đề chưa đúng, chưa trúng.
“Không được để tình trạng văn bản trình ra nhưng chưa bảo đảm chất lượng, chưa đủ hồ sơ, chưa đúng quy trình mà vẫn thông qua”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý.
Ủy ban cũng được yêu cầu tăng cường giám sát việc ban hành văn bản hướng dẫn thi hành luật. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh luật đã ban hành phải có nghị định, thông tư hướng dẫn kịp thời, đúng tinh thần của luật, không để tình trạng “luật một đường, nghị định một nẻo, thông tư một kiểu”.
Không để bộ máy đông nhưng hiệu quả chưa tương xứng
Cho biết Đảng và Nhà nước có nhiều chủ trương, chính sách mới về văn hóa mang tính đột phá, Chủ tịch Quốc hội nói điều đó đòi hỏi Ủy ban phải có cách làm mới, suy nghĩ mới, hành động mới, quyết tâm mới và sản phẩm mới. “Nếu vẫn làm theo cách truyền thống, cách làm cũ thì khó có thể tạo được chuyển biến nổi bật”, Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm.
Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban quán triệt phương châm "giám sát thực chất"; giám sát thường xuyên, thiết thực, hiệu quả, xác định rõ trách nhiệm và tăng cường theo dõi sau giám sát.
Về quyết định các vấn đề quan trọng, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban tiếp tục phát huy vai trò tại các diễn đàn, hội thảo lớn. Chủ tịch Quốc hội thống nhất với chủ trương tổ chức Hội thảo “Thể chế, chính sách về nguồn lực phát triển giáo dục và đào tạo”, đồng thời đề nghị Ủy ban phối hợp triển khai hiệu quả, thiết thực.
Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội đặc biệt yêu cầu Ủy ban đổi mới trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và tổ chức công việc; quan tâm đào tạo nâng cao chất lượng cán bộ, công chức.
Đi kèm với nhiệm vụ này, theo Chủ tịch Quốc hội, cần tiếp tục nghiên cứu, kiện toàn tổ chức, sắp xếp mô hình tổ chức; phân công, phân nhiệm hợp lý, "một người có thể làm nhiều việc", phát huy tối đa sở trường của từng cán bộ.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh làm việc phải có sản phẩm, có sáng kiến, có đề xuất cụ thể; không để tình trạng bộ máy đông nhưng hiệu quả chưa tương xứng.
Ủy ban Văn hóa và Xã hội khóa XVI có 66 Ủy viên, gồm: 1 Chủ nhiệm Ủy ban, 6 Phó Chủ nhiệm, 16 Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách và 43 Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động kiêm nhiệm.
Về nhiệm vụ trọng tâm năm 2026, trong công tác lập pháp, Ủy ban Văn hóa và Xã hội chủ trì thẩm tra 7 dự án luật, nghị quyết đã được Ủy ban Thường vụ Quốc hội phân công và 3 dự án luật, pháp lệnh phát sinh mới theo đề nghị của Chính phủ.
Ngày 2.5, Công an xã Tân Hưng, thành phố Đồng Nai cho biết, vừa phát hiện, xử lý vụ việc học sinh lớp 8 dùng AI ghép ảnh nhạy cảm nữ sinh cùng lớp, sau đó phát tán qua mạng xã hội, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý và danh dự của nữ sinh này.
Trước đó, em Đ.D (học sinh lớp 8) đã sử dụng điện thoại cá nhân và phần mềm AI tạo ra 2 hình ảnh nhạy cảm từ hình ảnh của một nữ sinh cùng lớp, sau đó gửi cho bạn bè và gây hiểu nhầm đó là hình ảnh của bạn nữ này.
Do có mâu thuẫn cá nhân trước đó, em T.K.C (là bạn cùng lớp) được gửi hình ảnh này đã tiếp tục gửi qua Facebook Messenger cho các bạn khác, khiến thông tin sai sự thật bị lan rộng.
Ngay sau khi nắm tình hình, Công an xã Tân Hưng đã vào cuộc xác minh, phối hợp nhà trường và gia đình mời các em học sinh liên quan lên làm việc, ngăn chặn việc phát tán những thông tin, hình ảnh sai sự thật về nữ sinh lớp 8.
Sau khi trực tiếp động viên, hỗ trợ tinh thần, nữ sinh có hình ảnh bị chỉnh sửa phát tán thông tin sai sự thật đã dần ổn định tâm lý và tin tưởng, phối hợp cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng.
Công an xã Tân Hưng phối hợp nhà trường và gia đình tuyên truyền, giáo dục, nhắc nhở các em học sinh có liên quan, nâng cao nhận thức về việc sử dụng công nghệ và mạng xã hội. Vụ việc đã kịp thời được ngăn chặn, không để lan rộng, hạn chế tối đa những tác động tiêu cực đến nữ sinh.
Các em học sinh tham gia vụ việc đã nhận thức được sai phạm và gửi lời xin lỗi đến bạn nữ sinh bị phát tán hình ảnh bị cắt ghép, chỉnh sửa; thu hồi, xóa toàn bộ tin nhắn, hình ảnh vi phạm; đồng thời cam kết không tái phạm.
Gia đình em nữ sinh đã chấp nhận lời xin lỗi và đề nghị nhà trường, gia đình tiếp tục giáo dục, nhắc nhở các em.
Qua vụ việc trên, cơ quan công an khuyến cáo gia đình, nhà trường cần tăng cường quản lý, giám sát việc sử dụng điện thoại, mạng xã hội của con em mình; kịp thời định hướng, giáo dục kỹ năng sử dụng internet an toàn, lành mạnh. Đồng thời giúp các em nhận thức rõ việc tạo dựng, chia sẻ, lan truyền thông tin sai sự thật, đặc biệt là hình ảnh nhạy cảm có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm người khác và là hành vi vi phạm pháp luật.
Tuyệt đối không sử dụng các phần mềm AI, công nghệ số vào mục đích xấu; không phát tán, chia sẻ các nội dung sai sự thật, chưa được kiểm chứng; khi phát hiện nội dung xấu, độc hại, cần báo ngay cho gia đình, nhà trường hoặc cơ quan công an để được hỗ trợ, xử lý kịp thời.
