Làn sóng IPO mới của các doanh nghiệp tiêu dùng đang khiến thị trường sôi động trở lại. Tuy nhiên, nhìn lại lịch sử vận động giá của nhóm cổ phiếu bán lẻ trong năm đầu tiên sau khi lên sàn cho thấy bức tranh không hề đồng nhất.
Thống kê của Tuổi trẻ Online từ 9 cổ phiếu ngành tiêu dùng - bán lẻ gồm FRT (Công ty cổ phần Bán lẻ Kỹ thuật số FPT), CTF (Công ty cổ phần City Auto), DGW (Công ty cổ phần Thế giới số), MWG (Công ty cổ phần Đầu tư Thế giới Di động), TLG (Công ty Cổ phần Tập đoàn Thiên Long), MSN (Masan), PNJ (Công ty Cổ phần Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận), PET (Tổng Công ty Cổ phần Dịch vụ Tổng hợp Dầu khí) và HAX (Công ty Cổ phần Dịch vụ Ô tô Hàng Xanh) cho thấy 5/9 trường hợp ghi nhận mức tăng trưởng tích cực sau khoảng 250 phiên giao dịch đầu tiên.
Trong đó, HAX là trường hợp tăng mạnh nhất với mức tăng khoảng 230% sau năm đầu tiên giao dịch. Theo sau là MWG tăng 93%, PNJ tăng 65%, CTF tăng 62% và MSN tăng 36,56%.
Ở chiều ngược lại, không ít cổ phiếu lại trải qua giai đoạn "vỡ kỳ vọng" ngay sau IPO.
DGW giảm tới 56,83%, FRT giảm 40,26%, TLG giảm 32% và PET giảm 27,68% trong năm đầu tiên sau khi niêm yết.
Diễn biến này cho thấy IPO không đồng nghĩa với tăng giá ngay lập tức, đặc biệt trong nhóm bán lẻ - nơi kỳ vọng tăng trưởng thường bị đẩy lên rất cao trước khi lên sàn.
FRT là ví dụ đáng chú ý nhất trong giai đoạn gần đây. Cổ phiếu này lên sàn vào tháng 4-2018.
Sau IPO, FRT liên tục đi xuống và mất gần 2 năm mới tạo đáy vào năm 2020, trong bối cảnh đại dịch COVID-19 khiến ngành bán lẻ chịu áp lực lớn.
Tuy nhiên, cũng từ vùng đáy đó, FRT bước vào chu kỳ tăng trưởng mạnh nhất lịch sử nhờ sự bùng nổ của chuỗi Long Châu và quá trình tái định giá mô hình kinh doanh. So với giá chào sàn ban đầu, thị giá FRT hiện đã tăng khoảng 4 lần.
Điều này phản ánh thực tế rằng diễn biến sau IPO thường phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực mở rộng mô hình và câu chuyện tăng trưởng dài hạn thay vì hiệu ứng niêm yết ngắn hạn.
Nhóm cổ phiếu tiêu dùng - bán lẻ hiện chuẩn bị đón thêm một thương vụ đáng chú ý là IPO Điện Máy Xanh (ĐMX), mô hình được xem có nhiều điểm tương đồng với trường hợp FRT năm 2018.
Theo kế hoạch, ĐMX chào bán 179,5 triệu cổ phiếu phổ thông, tương đương 16,3% vốn điều lệ, với giá chào bán 80.000 đồng/cổ phiếu.
Bên cạnh vận động giá cổ phiếu, Điện Máy Xanh định hướng sẽ chi tối thiểu 50% lợi nhuận sau thuế để trả cổ tức. Sau đợt IPO, ĐMX cho biết sẽ trả cổ tức 4.000 đồng/cổ phiếu, tương đương lợi suất khoảng 5%.
Ông Bùi Văn Huy - Giám Đốc Khối Nghiên cứu Đầu tư CTCP FIDT nhận định đây là lần đầu tiên thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến nhiều doanh nghiệp tiêu dùng có độ phủ lớn đồng loạt lên sàn.
Ông Huy cho biết: "Bách Hóa Xanh, Điện Máy Xanh, Highlands Coffee, Golden Gate... đều là những thương hiệu tiếp cận hàng chục triệu người tiêu dùng mỗi ngày. Điều này giúp thị trường có thêm hàng hóa mới, nhưng đồng thời cũng tạo áp lực lớn lên khả năng hấp thụ dòng tiền".
Ông Huy cho rằng "spin-off" đang trở thành mô hình chủ đạo của làn sóng IPO thứ ba tại Việt Nam. Hàng loạt doanh nghiệp đều được tách ra từ các tập đoàn mẹ.
Dù vậy, vị chuyên gia cũng lưu ý vấn đề định giá. Nhiều thương vụ đang được định giá dựa trên kỳ vọng tương lai thay vì hiệu quả hiện hữu.
"Trong môi trường lãi suất chưa rẻ, các mức định giá này hoàn toàn có thể bị điều chỉnh", ông Huy lưu ý.
Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Anh Quân, Chuyên gia Nghiên cứu và Tư vấn đầu tư, CTCP Chứng khoán DNSE cho rằng thị trường hiện chưa thực sự bước vào trạng thái thuận lợi cho một chu kỳ IPO bùng nổ.
Theo ông Quân, dù câu chuyện nâng hạng thị trường của FTSE vẫn còn, nhưng thanh khoản thực tế đang suy yếu đáng kể trong khi khối ngoại liên tục bán ròng. Dòng tiền lớn cũng có xu hướng phòng thủ và tập trung vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn.
"Để các doanh nghiệp mới lên sàn có thể hút tiền và cạnh tranh với nhóm dẫn sóng hiện nay, họ cần hai yếu tố cốt lõi: một câu chuyện tăng trưởng đủ hấp dẫn và minh bạch, cùng mức định giá IPO thực sự hợp lý", ông Quân nhận định.
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
