Tôi và gia đình sống trong một con ngõ nhỏ ở Hà Nội hơn chục năm nay. Nhà không rộng, mùa hè cũng nóng, nhưng tôi luôn cố gắng sống tiết chế nhất có thể. Trừ những hôm oi bức quá mức, tôi hiếm khi bật điều hòa ban ngày. Ban đêm, nếu nhiệt độ quá cao, tôi mới bật vài tiếng để dễ ngủ hơn. Còn lại, tôi thích mở cửa sổ, tận dụng gió trời và ánh sáng tự nhiên.
Mọi chuyện thay đổi từ một năm trước, khi nhà đối diện chuyển tới. Họ sửa sang nhà cửa rất đẹp, rồi lắp liền năm chiếc điều hòa công suất lớn. Chuyện dùng điều hòa vốn là quyền của mỗi gia đình, tôi không có ý kiến gì. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ toàn bộ cục nóng đều được đặt quay thẳng sang phía nhà tôi, đúng hướng cửa sổ phòng khách và phòng ngủ. Từ đó, cuộc sống của tôi bị đảo lộn.
Chỉ cần họ bật điều hòa, luồng khí nóng từ cục nóng phả sang hầm hập như hơi bếp than. Cửa sổ mở ra không còn là gió trời nữa, mà là hơi nóng khô rát. Có hôm đang ăn cơm, tôi phải đứng dậy đóng vội cửa vì hơi nóng hắt vào quá khó chịu. Nhà họ bật điều hòa suốt ngày đêm, còn nhà tôi phải đóng cửa kín mít để tránh hơi nóng và tiếng “ù ù” từ dàn máy.
Tôi từng nói khéo vài lần. Ban đầu là góp ý nhẹ nhàng rằng khí nóng phả sang nhà đối diện rất khó chịu. Sau đó, khi tình trạng kéo dài, tôi đề nghị họ thử xoay hướng cục nóng hoặc che chắn bớt. Đáp lại chỉ là thái độ lạnh nhạt. Từ đó đến nay, hai nhà gần như không còn nhìn mặt nhau.
>> Tôi phải gửi con đi ngủ nhờ vì hàng xóm hát karaoke tra tấn
Sống trong ngõ nhỏ ở đô thị đông đúc, những “chuyện nhỏ” như tiếng ồn, khí nóng, khói bếp hay chỗ để xe lại ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống mỗi ngày. Chỉ cần mỗi người bớt đi một chút tiện cho mình nhưng bất tiện cho người khác, mọi thứ đã dễ chịu hơn rất nhiều.
Nghịch lý là mỗi ngày, báo chí liên tục nhắc đến biến đổi khí hậu, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, chuyện Trái đất nóng lên. Ai cũng than mùa hè ngày càng khắc nghiệt. Nhưng trong đời sống thực tế, rất nhiều người vẫn vô tư đẩy phần nóng bức ấy sang cho người khác, miễn nhà mình mát là được. Có cảm giác chúng ta đang chống nóng cho bản thân theo cách khiến thành phố nóng hơn.
Những cục nóng điều hòa ngày đêm phả hơi ra ngõ nhỏ. Những căn nhà đóng kín cửa rồi xả nhiệt ra bên ngoài. Người này chịu không nổi lại lắp thêm máy mạnh hơn người kia. Cứ như thế, vòng luẩn quẩn tiếp diễn.
Tôi không cực đoan đến mức cho rằng mọi người phải ngừng dùng điều hòa. Trong những đợt nắng hơn 40 độ, điều hòa gần như là vật dụng thiết yếu. Nhưng ít nhất, khi lắp đặt và sử dụng, chúng ta có thể nghĩ thêm một chút đến hàng xóm sống cách mình vài mét.
Tết năm nay tôi được thưởng một số tiền kha khá, chẳng biết làm gì nên nghĩ đến việc mua vàng để dành.
Sau thời gian nghỉ Tết, ngày mùng 7 tôi ra tiệm vàng gần nhà hỏi mua vài chỉ vàng nhẫn trơn, được báo giá là hơn 17 triệu đồng một chỉ. Thời điểm đó gần ngày vía Thần Tài nên tiệm vàng chỉ bán một chỉ nên tôi quay về, quyết định không mua.
Tuần trước, tôi lại ra tiệm vàng mua, giá còn hơn 15 triệu đồng một chỉ, mua bao nhiêu cũng có. Tôi thấy may mắn vì nếu mua ở thời điểm sau Tết, tới giờ tôi đã lỗ hơn chục triệu đồng.
Lúc đó, tôi thấy tiệm vàng khá vắng. Có người đến mua thì họ cũng chỉ mua cái vòng, cái lắc tay cho em bé hoặc mua vàng trang sức cưới hỏi chứ không ai mua nhẫn trơn nữa.
Tôi nhận ra một nghịch lý là: Tại sao khi giá vàng tăng liên tục thì xuất hiện cảnh dòng người ùn ùn xếp hàng tại các tiệm vàng để tranh nhau mua, đến nỗi các tiệm phải cho bắt số, thế là nhiều người xếp hàng từ 3-4 h sáng. Các tiệm cũng giới hạn số lượng bán ra.
Vậy tại sao khi giá vàng giảm, các tiệm bán thoải mái nhưng vì sao vẫn ế, không thấy cảnh xếp hàng tranh nhau mua nữa?
Vài năm trở lại đây, khi chứng kiến giá bất động sản tăng chóng mặt, tôi nhận ra ở Việt Nam đang tồn tại một nghịch lý: nhà càng cũ, giá đôi khi lại càng cao. Điều này không còn đơn thuần là câu chuyện thị trường, mà dần trở thành một vấn đề xã hội đáng suy nghĩ.
Quan sát kỹ hơn, tôi hiểu rằng thứ tăng giá không hẳn là căn nhà, mà là mảnh đất bên dưới nó. Nhà có thể xuống cấp, nhưng đất thì không "đẻ thêm". Trong khi đó, dân số ngày càng đông, dòng người đổ về đô thị lớn ngày một nhiều, khiến quỹ đất ở vị trí thuận lợi trở nên khan hiếm. Cung không theo kịp cầu, giá đất vì thế tăng lên, kéo theo giá trị tổng thể của bất động sản, bất chấp tình trạng cũ kỹ của căn nhà.
Một yếu tố khác mà tôi thấy rất rõ là tâm lý "mua đất để giữ tiền". Mỗi khi lạm phát hoặc kinh tế có biến động, nhiều người xung quanh tôi lại ưu tiên mua đất, mua nhà như một cách trú ẩn tài sản. Không ít người mua không phải để ở, mà chỉ để đó chờ tăng giá vì "có mất gì đâu". Điều này vô hình trung khiến giá bị đẩy lên cao hơn nữa.
Ngoài ra, thị trường cũng đang thiếu những "van điều tiết" đủ mạnh. Việc sở hữu nhiều nhà đất hiện nay không chịu chi phí đáng kể, nên người có tiền sẵn sàng gom nhiều bất động sản rồi để trống, chờ thời. Khi không có áp lực phải bán hay khai thác, nguồn cung thực tế bị co lại, càng làm giá leo thang.
Điều khiến tôi lo lắng hơn cả là những hệ lụy phía sau. Với người trẻ như tôi và nhiều bạn bè đồng trang lứa, chuyện mua nhà ngày càng xa vời. Dù đi làm, tiết kiệm nhiều năm, tốc độ tăng thu nhập vẫn không thể theo kịp tốc độ tăng giá đất. Giấc mơ an cư vì thế trở nên mong manh hơn bao giờ hết.
>> Bài toán mua hai mảnh đất dưỡng già nhưng bị đánh thuế như dân đầu cơ
Không chỉ vậy, dòng tiền trong xã hội đang có dấu hiệu lệch hướng. Thay vì đầu tư vào sản xuất, kinh doanh để tạo ra giá trị thực, nhiều người lại "chôn" vốn vào đất. Điều này có thể làm chậm lại sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Khoảng cách giàu nghèo cũng từ đó mà nới rộng. Những người sở hữu nhiều đất đai ngày càng giàu lên nhờ giá tăng, trong khi người không có tài sản thì càng khó tiếp cận cơ hội sở hữu nhà ở.
Từ góc nhìn cá nhân, tôi cho rằng để giải quyết nghịch lý này, cần những thay đổi mạnh mẽ từ chính sách. Trước hết, việc đánh thuế cao đối với bất động sản thứ hai trở đi là cần thiết, để hạn chế tình trạng tích trữ và buộc những người nắm giữ nhiều tài sản phải đưa chúng vào sử dụng hoặc lưu thông.
Bên cạnh đó, thông tin quy hoạch cần được công khai, minh bạch hơn để tránh những cơn "sốt đất" do tin đồn. Khi người dân có thông tin rõ ràng, thị trường sẽ bớt đi những biến động ảo.
Tôi cũng tin rằng nhà ở xã hội cần đóng vai trò lớn hơn, không chỉ là giải pháp hỗ trợ mà còn là cách để điều tiết mặt bằng giá chung. Ngoài ra, tín dụng cũng nên được ưu tiên cho những người mua nhà để ở thực, thay vì phục vụ các hoạt động đầu cơ ngắn hạn.
Suy cho cùng, việc nhà cũ vẫn tăng giá phản ánh một thị trường đang bị méo mó bởi tâm lý tích trữ và thiếu công cụ kiểm soát. Theo tôi, chỉ khi chúng ta nhìn nhận nhà ở đúng với giá trị cốt lõi của nó - là nơi để ở, chứ không phải một món hàng để lướt sóng - thì nghịch lý này mới có cơ hội được giải quyết.
Tôi từng nghĩ chuyện mua nhà chỉ cần đủ tiền và một chút kiên nhẫn. Nhưng sau ba lần làm việc với "cò nhà đất", tôi nhận ra mình đã bị "quay như chong chóng" bởi những chiêu trò đẩy giá và tạo sốt ảo tinh vi đến mức khó tin.
Lần đầu tiên, tôi tìm được một căn hộ hai phòng ngủ, giá rao ban đầu 2,8 tỷ đồng - vừa tầm với khả năng vay mượn của gia đình tôi. Môi giới nói rất chắc nịch: "Anh chị phải quyết nhanh, căn này đang có ba người khác đặt cọc rồi". Không muốn mất cơ hội, tôi xin xem nhà ngay trong ngày. Khi đến nơi, căn hộ đúng như mô tả, nhưng điều khiến tôi băn khoăn là không hề có dấu hiệu "tranh mua" như lời môi giới nói. Tôi vẫn cố giữ bình tĩnh, nói cần thêm thời gian suy nghĩ.
Chỉ một ngày sau, môi giới gọi lại, giọng gấp gáp: "Căn đó người ta trả 2,95 tỷ rồi, nếu anh chị không chốt thì mất luôn". Áp lực tâm lý tăng lên rõ rệt. Nhưng khi tôi nhờ một người quen sống trong cùng tòa nhà hỏi thăm, mới biết căn hộ đó đã rao bán nhiều tháng, giá ban đầu chỉ khoảng 2,6 tỷ. Những "khách mua khác" hóa ra chỉ là cái cớ để đẩy giá.
Lần thứ hai, tôi cẩn trọng hơn khi làm việc với một môi giới khác, được giới thiệu là "uy tín". Căn hộ này ở vị trí đẹp hơn, giá rao 3,2 tỷ. Môi giới đưa tôi đi xem, phân tích đủ thứ về tiện ích nội khu, tiềm năng tăng giá, rồi khéo léo nhấn mạnh: "Dự án bên cạnh sắp triển khai, giá khu này sẽ còn tăng mạnh".
Lần này, tôi không vội. Tôi tự đi khảo sát khu vực, hỏi cư dân trong tòa nhà, kiểm tra thông tin quy hoạch. Nhưng điều bất ngờ là chỉ trong một tuần, tôi thấy có ít nhất bốn tin rao cùng căn hộ, mỗi tin một mức giá khác nhau, chênh nhau đến 200 triệu đồng. Khi tôi hỏi lại, môi giới nói: "Đó là do các bên khác nhau đăng, giá em đang báo anh chị là tốt nhất rồi". Tôi bắt đầu nghi ngờ thị trường không hẳn đang "sốt", mà dường như đang bị "làm cho sốt".
>> Chung cư vùng ven 58 m2 giá 6,6 tỷ là đắt vô lý'
Bẵng đi một thời gian, khi nghĩ mình đã đủ kinh nghiệm để không bị dẫn dắt, tôi mới quay lại tìm nhà. Nhưng mọi chuyện vẫn không đơn giản như tôi nghĩ. Căn hộ tôi nhắm lần này có giá 3 tỷ, pháp lý đầy đủ. Môi giới tỏ ra rất minh bạch, thậm chí còn khuyên tôi thương lượng xuống 50-100 triệu.
Sau vài vòng trao đổi, chủ nhà đồng ý bán với giá 2,95 tỷ. Tôi gần như đã quyết định đặt cọc ngay sau buổi làm việc hôm đó. Nhưng đúng tối đó, môi giới lại báo: "Có người khác trả đúng 3 tỷ, nếu anh chị không nâng giá thì chủ sẽ bán cho họ".
Lần này, tôi không còn tin nữa. Tôi đề nghị được gặp trực tiếp chủ nhà. Môi giới ban đầu tìm cách né tránh, nhưng khi tôi kiên quyết, nếu không làm việc trực tiếp thì sẽ không mua. Cuối cùng, tôi quyết định dừng giao dịch vì không muốn bị môi giới ép giá.
Ba lần, ba cách khác nhau, nhưng các "cò nhà đất" hầu như cùng một mục tiêu: đẩy giá lên bằng cách lợi dụng tâm lý sợ mất cơ hội của người mua. Tôi không phủ nhận vai trò của môi giới trong việc kết nối người mua và người bán. Nhưng nếu những chiêu trò như vậy tiếp tục tồn tại, người mua như tôi sẽ ngày càng mất niềm tin vào thị trường. Nếu thị trường cứ tiếp tục bị thổi giá bằng những "cơn sốt ảo" như vậy, giấc mơ an cư của nhiều người như tôi sẽ ngày càng xa vời.
