Bộ Tư pháp Mỹ ngày 19/5 công bố thỏa thuận dàn xếp vụ kiện giữa Tổng thống Donald Trump cùng hai con trai với Sở Thuế vụ (IRS) hồi cuối tháng 1. Trong đơn kiện, gia đình ông Trump yêu cầu bồi thường 10 tỷ USD vì cho rằng IRS đã không ngăn chặn được việc một cựu nhà thầu làm rò rỉ hồ sơ thuế của họ cho truyền thông.
Theo thỏa thuận, nguyên đơn rút đơn kiện, còn Bộ Tư pháp Mỹ đồng ý lập quỹ “chống vũ khí hóa chính quyền” gần 1,8 tỷ USD để bồi thường cho những người cho rằng họ đã bị truy tố một cách bất công. Thỏa thuận còn có phụ lục nêu rõ IRS “bị cấm vĩnh viễn” kiểm toán hoặc điều tra hồ sơ thuế mà ông Trump, gia đình và doanh nghiệp nộp trước ngày 19/5.
Bộ Tư pháp Mỹ khẳng định đây chỉ là điều khoản mang tính thủ tục nhằm bảo đảm các bên không tiếp tục phát sinh tranh chấp sau dàn xếp. Tuy nhiên, cách giải thích đó khiến các chuyên gia thuế hoài nghi.
“Đây là biện pháp chưa từng có tiền lệ. Mọi người dân đều kỳ vọng hệ thống luật thuế và cơ chế thực thi được áp dụng công bằng với tất cả”, Daniel Werfel, cựu ủy viên IRS, nói với AP.
Các chuyên gia về thuế cho rằng thỏa thuận này có nhiều điểm “đi chệch khỏi thông lệ và pháp luật Mỹ”. IRS thường sẽ khép lại từng sự việc bằng thỏa thuận trực tiếp với người nộp thuế hoặc chuyển hồ sơ sang Bộ Tư pháp Mỹ. Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy IRS đã thực hiện một trong hai bước này trong trường hợp của ông Trump.
Trong khi đó, điều khoản miễn trừ lại được đưa vào một vụ kiện dân sự, không phải án thuế. Cơ chế miễn trừ lại có phạm vi rất rộng và không phải do IRS đưa ra.
“Phụ lục này dường như đặt Tổng thống, doanh nghiệp và gia đình ông ấy đứng trên luật thuế”, Brandon DeBot, giám đốc chính sách tại Trung tâm Luật Thuế Đại học New York, cho biết. Theo ông, Bộ Tư pháp Mỹ không có thẩm quyền tự trao “những biện pháp bảo vệ đặc biệt” như vậy và họ đang tạo ra tiền lệ nguy hiểm.
Nghị sĩ Ron Wyden, thành viên Dân chủ hàng đầu tại Ủy ban Tài chính Thượng viện, cho rằng thỏa thuận dàn xếp “phạm luật liên bang rõ ràng”.
“Đảng Dân chủ sẽ đấu tranh với mọi khía cạnh của thỏa thuận mang tính tư lợi này. Bất kể kết quả ra sao, các chính quyền tương lai và lãnh đạo IRS nên xem chỉ đạo bất hợp pháp này là hoàn toàn vô hiệu”, ông Wyden nói.
Sau bê bối Watergate những năm 1970, Mỹ ban hành các quy định nhằm bảo vệ tính độc lập của IRS trước áp lực chính trị. Theo đó, các quan chức hành pháp không được can thiệp vào hoạt động kiểm toán của cơ quan thuế, ngoại trừ một số ngoại lệ dành cho Bộ trưởng Tư pháp.
Phụ lục thỏa thuận lần này được ký bởi quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche, cựu luật sư riêng của ông Trump. Do đó, chính quyền Tổng thống Trump có thể lập luận rằng họ vẫn tuân thủ quy định pháp luật.
Tuy nhiên, sự việc vẫn tạo ra hình ảnh chưa từng có trên chính trường Mỹ, BBC bình luận. Ông Trump trở thành tổng thống đầu tiên kiện chính phủ do chính ông lãnh đạo, rồi đạt được thỏa thuận giúp chấm dứt những cuộc rà soát thuế nhằm vào bản thân.
Truyền thông Mỹ năm 2024 đưa tin cuộc kiểm toán của IRS nhằm vào Tổng thống Trump xoay quanh nghi vấn ông đã dùng khoản thua lỗ trong một dự án bất động sản Chicago để khấu trừ thuế hai lần. Nếu vi phạm, ông Trump có thể phải nộp hơn 100 triệu USD tiền truy thu và tiền phạt.
Ông DeBot cho rằng Bộ Tư pháp Mỹ đang tìm cách “xóa sạch hồ sơ” cho ông Trump.
“Theo cách này, Tổng thống và các tổ chức liên quan đến ông ấy có thể không phải nộp số thuế đáng ra phải đóng”, ông DeBot nói. “Điều đó đang tạo ra một bộ quy tắc hoàn toàn khác dành cho Tổng thống so với những người nộp thuế bình thường”.
Hồ sơ thuế của ông Trump từ lâu đã là chủ đề gây tranh cãi. Trong nhiều thập kỷ, các ứng viên và tổng thống Mỹ thường tự nguyện công khai hồ sơ thuế để chứng minh tính minh bạch tài chính. Ông Trump là tổng thống đầu tiên thời hiện đại từ chối thực hiện thông lệ đó.
Tổng thống Trump nhiều lần giải thích rằng mình không thể công bố hồ sơ vì đang bị IRS kiểm toán, trong khi luật Mỹ không cấm ông làm vậy.
Quỹ “chống vũ khí hóa chính quyền” trị giá 1,776 tỷ USD cũng đang tạo ra tranh cãi về cách sử dụng tiền thuế của người dân Mỹ. Khoản tiền này được lấy từ quỹ liên bang do quốc hội dành để giải quyết các khiếu nại pháp lý nhằm vào chính phủ Mỹ. Con số 1,776 tỷ USD được giải thích là gợi nhắc năm 1776, thời điểm Mỹ giành độc lập.
Tuy nhiên, thay vì do tòa án hoặc quốc hội trực tiếp giám sát, quỹ sẽ do một ủy ban 5 người quản lý, trong đó ông Blanche được quyền chỉ định 4 thành viên. Ủy ban này sẽ quyết định ai đủ điều kiện nhận bồi thường nếu chứng minh họ từng bị chính phủ “nhắm mục tiêu với lý do chính trị, cá nhân hoặc ý thức hệ”.
Phe Dân chủ coi đây là “quỹ đen”, nguy cơ bị sử dụng để hỗ trợ các đồng minh của ông Trump hoặc những người tham gia vụ bạo loạn Đồi Capitol năm 2021. Một số nghị sĩ Cộng hòa cũng bày tỏ hoài nghi về quy mô và cơ chế hoạt động của quỹ.
“Việc trao cho nhánh hành pháp quyền phân phối lượng tiền thuế lớn với ít ràng buộc như vậy rất dễ dẫn tới lạm dụng và tham nhũng”, Rupa Bhattacharyya, cựu quan chức Bộ Tư pháp từng giám sát quỹ bồi thường cho nạn nhân vụ khủng bố 11/9, nói với Reuters.
Những trở ngại pháp lý đầu tiên đã xuất hiện. Các tòa án liên bang ở thủ đô Washington và bang Virginia bắt đầu tiếp nhận đơn kiện cho rằng quỹ bồi thường vi hiến và vi phạm đạo luật tự do thông tin. Một số chuyên gia luật cho rằng cơ chế miễn trừ thuế dành cho ông Trump cũng sẽ bị thách thức tại tòa án.
“Việc trao quyền miễn trừ diện rộng như trong thỏa thuận lần này đã vượt quá thẩm quyền thực tế của Bộ Tư pháp Mỹ”, ông DeBot nói.
Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan ngày 22/4 tới Đồi Capitol, gặp gỡ các nghị sĩ để thảo luận về kế hoạch đóng một lớp chiến hạm mới được đặt theo tên của Tổng thống Donald Trump, cũng như đệ trình đề xuất ngân sách của Lầu Năm Góc.
Thiết giáp hạm lớp Trump là điều mà Tổng thống Mỹ mong muốn nhất từ Phelan, nhà đầu tư và sưu tầm nghệ thuật được ông chọn làm Bộ trưởng Hải quân sau khi đắc cử nhiệm kỳ hai.
"Chúng sẽ là những con tàu nhanh nhất, lớn nhất và mạnh hơn gấp 100 lần so với bất kỳ chiến hạm nào từng được chế tạo", ông Trump tuyên bố tại cuộc họp báo ở khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago hồi tháng 12/2025.
Phelan được giao nhiệm vụ phải bàn giao thiết giáp hạm lớp Trump đầu tiên vào năm 2028. Song đây là một mốc thời gian gần như bất khả thi và chương trình chế tạo thiết giáp hạm lớp Trump cũng đã gây ra nhiều bất đồng bên trong Lầu Năm Góc.
5 quan chức am hiểu vấn đề từ Lầu Năm Góc cho biết trong khi Phelan kiên trì với ý tưởng xây dựng những chiến hạm khổng lồ tốn kém hàng tỷ USD, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth và Thứ trưởng Steve Feinberg lại muốn chuyển hướng sang các tàu mặt nước không người lái nhỏ gọn, có giá thành rẻ và linh hoạt hơn.
Chiến hạm đầu tiên thuộc lớp Trump có giá dự kiến 17 tỷ USD, đắt hơn 4 tỷ USD so với siêu tàu sân bay lớp Ford. Những con tàu đắt đỏ như vậy sẽ khiến Bộ Quốc phòng tiêu tốn hàng tỷ USD chỉ riêng cho khâu phát triển, chúng "hoàn toàn không phù hợp với định hướng mà ông Hegseth và Feinberg mong muốn", một nguồn tin cho hay.
Trong khi Phelan thuyết trình trước các nghị sĩ về dự án này, một cuộc họp khác đang diễn ra tại Nhà Trắng nhằm quyết định về chiếc ghế Bộ trưởng Hải quân của ông, theo các quan chức Mỹ.
Trong cuộc họp, Bộ trưởng Hegseth và Thứ trưởng Feinberg lập luận rằng Phelan không hành động đủ nhanh đối với ưu tiên đóng tàu mà Tổng thống Trump đặt ra. Họ xác định rằng hải quân Mỹ cần một đội ngũ lãnh đạo mới.
Phelan sau đó nhận được cuộc gọi từ Bộ trưởng Quốc phòng Hegseth, yêu cầu ông từ chức.
Trong nỗ lực cuối cùng nhằm cứu vãn sự nghiệp, Phelan đã gọi nhiều cuộc điện thoại, gồm cả cho trợ lý của Tổng thống, nói rằng ông cần nói chuyện với ông Trump.
Sau đó Phelan đi đến Nhà Trắng và ngồi ở sảnh Cánh Tây hơn một giờ vào tối 22/4. Ông muốn chờ xem liệu Tổng thống Trump, người bạn và người hàng xóm lâu năm của mình, có thể giúp ông giữ lại chiếc ghế Bộ trưởng Hải quân hay không.
Khi gặp Tổng thống, Phelan đã xin được giữ lại chức vụ, nhưng cuối cùng phải ra về trong nỗi thất vọng, các quan chức Mỹ giấu tên nói với WSJ.
Tổng thống Trump đã đứng về phía Bộ trưởng Hegseth thay vì người bạn lâu năm từng gây quỹ hàng triệu USD cho chiến dịch tranh cử của ông trước đây. Các quan chức chính quyền cho biết ông Trump đã chỉ thị cho người đứng đầu Lầu Năm Góc trực tiếp xử lý việc sa thải Phelan.
Phát biểu tại Nhà Trắng vào hôm 23/4, Tổng thống Trump thừa nhận Phelan "đã có một số xung đột với những người khác, chủ yếu là về việc đóng và mua tàu. Tôi đang thúc đẩy mạnh mẽ chương trình đóng tàu mới và bằng cách nào đó ông ấy đã không hòa hợp được với họ".
Ông Phelan là Bộ trưởng Hải quân đầu tiên bị buộc rời khỏi Bộ Quốc phòng trong chính quyền Tổng thống Donald Trump nhiệm kỳ này. Ông cho biết việc phục vụ trên cương vị Bộ trưởng Hải quân là "vinh dự của cuộc đời tôi".
Việc Phelan cố gắng nói chuyện trực tiếp với ông Trump trước khi chấp nhận quyết định từ Bộ trưởng Quốc phòng đã chỉ ra một lý do khiến ông mất chức: Ông đã hành động vượt cấp mà không tuân thủ chuỗi chỉ huy, theo những người am hiểu vấn đề. Tổng thống Mỹ xem đó là điều khó có thể chấp nhận.
WSJ trước đó đã đưa tin rằng Bộ trưởng Hegseth và Thứ trưởng Feinberg vài tháng trước đã đặc biệt khó chịu khi ông Phelan trực tiếp đề xuất ý tưởng về chiến hạm lớp Trump với Tổng thống mà không thông qua cấp trên.
Theo những người am hiểu vấn đề, ông Hegseth và Feinberg đã nỗ lực gạt ông Phelan sang một bên trong những tháng gần đây bằng cách tước đi một số quyền hạn vốn thuộc về Bộ trưởng Hải quân.
Năm ngoái, Feinberg đã bổ nhiệm "đặc phái viên" về thu mua tàu ngầm, báo cáo trực tiếp với ông, trong khi vấn đề này thông thường nằm trong quyền hạn của hải quân. Ngoài ra, Feinberg thường không mời Phelan tham dự các cuộc họp với các giám đốc điều hành hãng đóng tàu hàng đầu.
Ông Phelan từng đóng vai trò nổi bật trong việc thuyết phục ông Trump về các con tàu mới và việc phục hưng ngành đóng tàu của Mỹ. Ông cho Tổng thống xem các bức tranh sơn dầu về những chiến hạm vĩ đại của hải quân từ thời kỳ trước.
Tổng thống Mỹ sau đó nhiều lần nói về kế hoạch xây dựng đội thiết giáp hạm lớp Trump mới. Trong trí tưởng tượng của ông Trump, chiến hạm này sẽ có lượng giãn nước 40.000 tấn và trang bị đầy đủ hệ thống laser và tên lửa siêu vượt âm. Chính quyền của ông đang yêu cầu 65,8 tỷ USD cho việc đóng tàu trong tổng ngân sách quốc phòng trị giá 1,5 nghìn tỷ USD.
Nhưng các quan chức quốc phòng cấp cao cho biết chương trình này đối mặt nhiều thách thức, vì ngành công nghiệp Mỹ vốn không đủ năng lực để đóng những con tàu như vậy.
Ông Phelan gần đây gợi ý Mỹ có thể dựa vào các xưởng đóng tàu châu Âu để kịp tiến độ, nhưng ông Trump đã bác bỏ ý tưởng này. Ông chủ Nhà Trắng tuyên bố các con tàu sẽ được chế tạo tại Mỹ và bằng thép của nước này.
Nhà của Phelan ở Florida và nằm ngay cùng con phố với khu dinh thự Mar-a-Lago của ông Trump, nơi hai người thường xuyên dùng bữa tối cùng nhau. Năm ngoái, Phelan từng nói với các nhà lập pháp rằng ông đã nhắn tin thảo luận với Tổng thống về vấn đề đóng tàu vào giữa đêm.
Tuy nhiên, mối quan hệ thân thiết đó không đủ để giúp cứu vãn công việc của Phelan. Ông Trump đã đăng một bài viết trên mạng xã hội ngày 23/4 dường như để xoa dịu cảm xúc của người bạn tỷ phú.
"John Phelan là người bạn lâu năm, người đã làm một công việc xuất sắc", ông Trump viết.
Văn phòng Thống đốc California Gavin Newsom ngày 25/5 thông báo Tổng thống Donald Trump đã phê duyệt đề nghị của bang về ban bố tình trạng khẩn cấp nhằm hỗ trợ hoạt động ứng phó với sự cố bồn hóa chất ở nhà máy hàng không GKN Aerospace, thành phố Garden Grove, quận Cam.
Thống đốc Newsom ngày 23/5 đã ban bố tình trạng khẩn cấp cấp bang, sau khi bồn chứa 26.500 lít methyl methacrylate (MMA) tại nhà máy GKN Aerospace gặp sự cố, nóng dần lên và có nguy cơ nổ tung, phát tán hóa chất độc hại ra môi trường xung quanh.
Chính quyền quận Cam đã sơ tán 50.000 dân xung quanh, đồng thời liên tục phun nước làm mát vào bồn trong 4 ngày qua, nhằm hạ nhiệt và ngăn nguy cơ bồn phát nổ.
Tình trạng khẩn cấp liên bang là cơ chế chính thức cho phép chính phủ Mỹ, thông qua Cơ quan Quản lý Khẩn cấp Liên bang (FEMA), hỗ trợ chính quyền bang và địa phương triển khai các biện pháp bảo vệ khẩn cấp khi tính mạng, sức khỏe cộng đồng hoặc an toàn bị đe dọa.
Với quận Cam, cơ chế này giúp họ nhận được ngân sách khẩn cấp liên bang cho các hoạt động như sơ tán, bố trí nơi trú tạm, hỗ trợ y tế khẩn cấp và các biện pháp bảo vệ khác cho người dân.
Các cơ quan địa phương cũng có thể tiếp cận hỗ trợ công để chi trả tiền làm thêm giờ, thiết bị và những hoạt động khẩn cấp cần thiết, trong khi FEMA có thể trực tiếp điều nhân sự, thiết bị chuyên dụng và hỗ trợ kỹ thuật tham gia vào nỗ lực ứng phó của bang và địa phương.
Do California đề nghị kích hoạt cơ chế này từ sớm, nguồn lực liên bang có thể được triển khai ngay khi sự cố đang diễn ra, thay vì phải chờ đánh giá đầy đủ thiệt hại. Đây là điểm khác biệt với cơ chế "thảm họa lớn" của liên bang, vốn thường được phê duyệt sau khi hậu quả đã rõ ràng hơn.
Sau nhiều ngày ứng phó, giới chức California thông báo nguy cơ nổ bồn chứa hóa chất đã được loại bỏ, song rủi ro về rò rỉ hóa chất chưa qua và 50.000 dân trong diện sơ tán chưa được quay về nhà. Lệnh sơ tán có hiệu lực tại một số khu vực thuộc Garden Grove, Stanton, Anaheim, Cypress, Westminster và Buena Park.
Trong số này, Garden Grove và Westminster là hai trung tâm chính của Little Saigon ở quận Cam, nơi tập trung cộng đồng người Việt lớn nhất bên ngoài Việt Nam.
MMA là chất lỏng dễ bay hơi và dễ cháy, được sử dụng để sản xuất nhựa. MMA gây kích ứng da, mắt và niêm mạc, ảnh hưởng hệ hô hấp và thần kinh nếu tiếp xúc với nồng độ cao hoặc trong thời gian dài.
Giới chức quận Cam cũng đang theo dõi chặt chẽ chất lượng không khí, một số cư dân đã xuất hiện các triệu chứng nghi do tiếp xúc với khí độc. Nhiều trường học đã đóng cửa và chuyển sang hình thức học trực tuyến để phòng ngừa.
