Hezbollah nói Lebanon – Israel đàm phán ‘vô ích’, sẽ không tuân thủ thỏa thuận

Sáng 15-5 (theo giờ Bắc Kinh), Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông hy vọng quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc “sẽ trở nên bền chặt và tốt đẹp hơn bao giờ hết”.

“Hai năm trước, chúng tôi thật sự là một quốc gia đang đi xuống... Nhưng bây giờ, Mỹ là quốc gia nổi bật nhất thế giới và hy vọng rằng mối quan hệ giữa chúng tôi và Trung Quốc sẽ trở nên bền chặt và tốt đẹp hơn bao giờ hết”, nhà lãnh đạo Mỹ viết trên mạng xã hội Truth Social.

Ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình dự kiến sẽ có các cuộc gặp vào ngày 15-5 để kết thúc chuyến thăm cấp nhà nước từ ngày 13 đến 15-5 của Tổng thống Mỹ. Hai nhà lãnh đạo dự kiến sẽ uống trà và ăn trưa trước khi Tổng thống Trump bay về Mỹ.

Giới phân tích nhận định ông chủ Nhà Trắng sẽ nỗ lực để đạt được các thắng lợi thương mại trong cuộc gặp cuối với ông Tập, bao gồm hàng loạt lĩnh vực như nông nghiệp, hàng không và trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời cũng nhắm tới các thắng lợi địa chính trị như vấn đề Trung Đông.

Ngày 14-5, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã chính thức cho phép các tàu Trung Quốc đi qua eo biển Hormuz.

“Cuối cùng thì một số tàu của Trung Quốc, theo đề nghị của nước này, sẽ được phép đi qua eo biển sau thỏa thuận về các quy trình quản lý eo biển của Iran”, IRGC nêu trong một tuyên bố.

Truyền hình nhà nước Iran cho biết hơn 30 tàu đã được phép đi qua kể từ đêm 13-5 (giờ địa phương), nhưng không xác nhận liệu tất cả có phải là tàu Trung Quốc hay không.

Theo nguồn tin của Fars, tàu Trung Quốc được tạo điều kiện đi qua eo biển Hormuz dựa trên quan hệ đối tác chiến lược Bắc Kinh - Tehran, đồng thời diễn ra sau các nỗ lực của Ngoại trưởng Trung Quốc và Đại sứ Trung Quốc tại Iran.

Ngày 14-5, Không quân Ukraine cho biết Nga đã triển khai đợt không kích kéo dài nhiều giờ vào nước này, chủ yếu nhắm đến thủ đô Kiev, bằng 675 máy bay không người lái và 56 tên lửa.

Theo Hãng tin AFP, cuộc tấn công đã khiến ít nhất 16 người thiệt mạng, trong đó có 2 trẻ em và 45 người khác bị thương.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết 20 địa điểm tại thủ đô đã bị hư hại, bao gồm nhà dân, trường học và các hạ tầng dân sự khác. Hiện lực lượng cứu hộ đang tìm kiếm các nạn nhân và ước tính mức độ thiệt hại.

Trong khi đó, Nhà máy điện hạt nhân Zaporozhye của Nga cùng ngày thông báo 2 nhân viên đã bị thương sau cuộc không kích bằng máy bay không người lái của lực lượng Ukraine, theo Hãng tin TASS.

Ngày 14-5, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đã hoan nghênh những tín hiệu đối thoại tích cực ban đầu giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, đồng thời nhấn mạnh việc giảm căng thẳng và bất đồng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới là điều có lợi cho toàn cầu.

“Điều quan trọng là hai nền kinh tế hàng đầu thế giới đang tiếp xúc ở cấp cao nhất. Chúng tôi hoan nghênh những cuộc đối thoại mang tính xây dựng giữa hai bên.

Bất kỳ điều gì giúp giảm căng thẳng thương mại và bất đồng đều có lợi cho cả hai nền kinh tế lớn này, và tất nhiên cũng có lợi cho kinh tế toàn cầu”, người phát ngôn IMF Julie Kozack cho biết tại buổi họp báo.

Từ lâu, IMF đã kêu gọi Mỹ và Trung Quốc giải quyết bất đồng thương mại thông qua đối thoại, thay vì sử dụng các biện pháp đơn phương.

Ngày 14-5, tân Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi đã tuyên thệ nhậm chức, sau khi Quốc hội phê chuẩn 14 bộ trưởng trong chính phủ mới nhưng không đạt được đồng thuận về một số vị trí còn lại, bao gồm Bộ Nội vụ và Bộ Quốc phòng.

Ông Ali al-Zaidi (40 tuổi) là thủ tướng trẻ nhất trong lịch sử Iraq. Tân Thủ tướng sẽ phải đối mặt với những thách thức lớn, bao gồm giải giáp các lực lượng dân quân được Iran hậu thuẫn, giải quyết nạn tham nhũng, cũng như cân bằng quan hệ với Iran và Mỹ.

Phát biểu sau cuộc bỏ phiếu, Tổng thống Iraq Nizar Amidi đánh giá việc Quốc hội thông qua nội các là “một dấu mốc quốc gia quan trọng”, đồng thời là bước đi mang tính hiến pháp nhằm củng cố ổn định chính trị, tăng cường an ninh và chủ quyền của đất nước.

Ngoài ra, ông Amidi cũng chúc mừng Thủ tướng Zaidi và các bộ trưởng đã giành được sự tín nhiệm của Quốc hội, đồng thời bày tỏ hy vọng nội các sẽ sớm được hoàn thiện để triển khai hiệu quả chương trình hành động của chính phủ và đáp ứng kỳ vọng của người dân.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 25/6 cho biết nước này và Oman trong thời gian tới sẽ tiến hành các cuộc thảo luận "nhằm xác định cơ chế quản lý tương lai và dịch vụ hàng hải ở eo biển Hormuz", sau tuyên bố chung của hai bên ở Muscat hôm 23/6.

Trong tuyên bố chung, Iran và Oman thông báo sẽ nghiên cứu cơ chế thu các khoản "phí dịch vụ hàng hải" liên quan đến hoạt động quản lý eo biển Hormuz, đồng thời nhấn mạnh quyền chủ quyền đối với lãnh hải tại khu vực này. Hai bên dự kiến lập nhóm công tác chung để thảo luận kỹ hơn về ý tưởng.

Eo biển Hormuz là nơi khoảng 20% lượng dầu thô và khí đốt hóa lỏng của thế giới đi qua. Tuyến đường thủy trọng yếu này bị đóng cửa sau khi xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran bùng phát vào cuối tháng 2. Iran dỡ phong tỏa Hormuz theo bản ghi nhớ chung ký với Mỹ ngày 17/6.

Washington phản đối mạnh mẽ mọi hình thức thu phí đối với tàu thuyền qua lại Hormuz, trong khi Tehran và Muscat lại nhấn mạnh đến khái niệm "phí dịch vụ hàng hải" thay vì "phí quá cảnh". Sự khác biệt về cách gọi này đang trở thành tâm điểm tranh luận liên quan đến luật pháp quốc tế.

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối vịnh Ba Tư với vịnh Oman và Ấn Độ Dương. Phần hẹp nhất Hormuz nằm trong lãnh hải Iran và Oman. Tuy nhiên, vì đây là tuyến kết nối hai vùng biển quốc tế lớn nên Hormuz được xếp vào nhóm "eo biển sử dụng cho hoạt động hàng hải quốc tế".

Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, có hiệu lực từ năm 1994, tàu thuyền được phép quá cảnh liên tục và không bị cản trở qua các eo biển quốc tế. Iran đã ký UNCLOS trong năm 1982, nhưng chưa phê chuẩn. Mỹ cũng không phải thành viên của công ước này.

Giới chức Iran cho rằng điều này đồng nghĩa Tehran không bị ràng buộc bởi các quy định về quyền quá cảnh trong UNCLOS, vốn là nền tảng cho nguyên tắc tự do hàng hải. Thay vào đó, Iran cho rằng họ chỉ phải tuân thủ luật pháp quốc tế tập quán, trong đó áp dụng quyền "đi qua vô hại" với phạm vi hẹp và hạn chế hơn.

Iran lập luận ngay cả trong trường hợp UNCLOS được áp dụng, quyền quá cảnh không phải là tuyệt đối. Quyền này có thể bị hạn chế nếu xuất hiện các hành động hoặc mối đe dọa sử dụng vũ lực nhằm vào "chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ hoặc độc lập chính trị" của quốc gia ven biển.

UNCLOS quy định các quốc gia ven biển có quyền ban hành quy định liên quan đến an toàn hàng hải, bảo vệ môi trường hoặc phân luồng giao thông. Công ước cho phép quốc gia ven biển thu phí với những dịch vụ cung cấp cho hoạt động hàng hải, nhưng không được yêu cầu phải xin phép hoặc trả phí mới được đi qua.

Đây là các luận điểm mà Tehran đang tập trung viện dẫn.

"Chúng tôi đang trong trạng thái chiến tranh và không thể áp dụng quy định thời bình cho thời chiến", Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi ngày 18/6 nêu lập trường của Tehran.

Giới chức Iran gần đây sử dụng thuật ngữ "phí dịch vụ hàng hải" nhiều hơn, lý giải khoản thu này nhằm trang trải chi phí cho hoạt động quản lý giao thông, bảo đảm an toàn hàng hải.

Một số trang tin vận tải biển trước đó cho biết Iran từng giới thiệu cơ chế thu phí, trong đó tàu thuyền được hướng dẫn đi theo một hành lang hàng hải gần bờ biển Iran và được Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đảm bảo an toàn trong quá trình di chuyển.

Trong bối cảnh đó, Iran có thể viện dẫn các dịch vụ hàng hải như lai dắt tàu thuyền, bảo đảm an ninh từ IRGC, hoặc đảm bảo vệ sinh môi trường biển để thu phí dịch vụ với tàu bè qua lại.

Trong tuyên bố chung, Iran và Oman cũng không đề cập đến "phí quá cảnh", mà thông báo nghiên cứu "các dịch vụ sẽ được cung cấp" và "chi phí liên quan".

"Iran và Oman có thể ban hành những quy định giới hạn về an toàn, hàng hải, ô nhiễm và luồng tàu, nhưng không thể biến eo biển thành một hành lang phải xin phép mới được đi qua", giáo sư luật hàng hải Sanjeet Ruhal, Viện Luật Hàng hải Quốc tế ở Malta, nói với TRT World.

Oman ở vị thế khó xử hơn, vì Muscat đã phê chuẩn UNCLOS. Do đó, Muscat phải cân bằng giữa quan hệ với Tehran và các nghĩa vụ quốc tế của mình.

Trong khi tuyên bố chung với Iran nhấn mạnh quyền chủ quyền của hai nước đối với lãnh hải, Ngoại trưởng Oman Albusaidi sau cuộc gặp lại khẳng định hai bên cam kết tuân thủ luật pháp quốc tế và bảo đảm "việc đi lại an toàn không thu phí". Phát biểu này cho thấy Oman chưa công khai ủng hộ bất kỳ cơ chế thu phí quá cảnh nào tại Hormuz.

Tuy nhiên, việc Muscat đồng ý tiếp tục thảo luận về các dịch vụ hàng hải và chi phí liên quan cho thấy cánh cửa đối thoại vẫn để mở.

Theo Reuters, hiện không tồn tại cơ chế chính thức nào để buộc các nước phải tuân thủ UNCLOS. Tòa án Quốc tế về Luật Biển (ITLOS) tại Hamburg, Đức cũng như Tòa án Công lý Quốc tế tại The Hague, Hà Lan, có thể đưa ra phán quyết, nhưng không có thẩm quyền trực tiếp thực thi các phán quyết đó.

Các chuyên gia cảnh báo bất kỳ hình thức thu phí bắt buộc nào ở Hormuz cũng có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm, dẫn đến những yêu sách tương tự với những tuyến đường biển chiến lược khác trên thế giới.

"Nếu các quốc gia áp đặt hệ thống thu phí trên những tuyến đường biển chiến lược, nền tảng thương mại toàn cầu sẽ thay đổi. Chi phí, sự bất ổn và sức ép chính trị đều sẽ gia tăng", giáo sư Reza Khanzadeh, Đại học George Mason, Mỹ nhận định tác động của vấn đề vượt xa khu vực Trung Đông, cảnh báo.

Giáo sư Ruhal chung quan điểm, cho rằng những nguyên tắc tự do đi lại cần tiếp tục được bảo vệ. "Việc cho phép thu phí hoặc hạn chế quyền tiếp cận tại Hormuz có thể làm xói mòn luật biển quốc tế", ông Ruhal cảnh báo.

Sau khi thỏa thuận ngừng bắn được ký, IRGC yêu cầu tàu thuyền phải đi qua eo biển Hormuz theo tuyến đường sát bờ biển Iran do lực lượng này vạch ra, cảnh báo sẽ xử lý phương tiện vi phạm.

Trong khi đó, Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) do hải quân Anh điều hành cũng công bố một lộ trình thay thế ở phía nam eo biển, men theo bờ biển Oman. Tuy nhiên, IRGC cảnh báo luồng di chuyển mới này là "không thể chấp nhận".

Mỹ sau đó cho biết tàu hàng Ever Lovely treo cờ Singapore đã trúng vật thể nghi là UAV khi di chuyển theo luồng hàng hải mới gần bờ biển Oman. CENTCOM cáo buộc Iran đã thực hiện vụ "tấn công vô cớ" vào tàu hàng này và tiến hành đòn tập kích đáp trả nhiều mục tiêu ở Iran ngày 26/6, khiến thỏa thuận ngừng bắn một lần nữa trở nên mong manh.

Tin Gốc: Vnexpress

Israel và Lebanon đã đạt thỏa thuận ngừng bắn sau cuộc đàm phán tại Mỹ. Theo thông báo của Bộ Ngoại giao Mỹ, thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày có hiệu lực từ 0 giờ ngày 17.4, giờ Israel (4 giờ ngày 17.4, giờ VN) và có thể được gia hạn nếu hai bên đồng thuận.

Tuy nhiên, quân đội Lebanon rạng sáng 17.4 cáo buộc Israel đã vi phạm thỏa thuận khi nã pháo về phía nhiều ngôi làng ở miền nam Lebanon, giáp với Israel, theo tờ The Times of Israel. Trong thông báo, quân đội Lebanon kêu gọi công dân không nên vội trở về nhà ở miền nam.

Hãng thông tấn National News của Lebanon đưa tin rằng Israel tiếp tục nã pháo vào các làng Khiam và Dibbine khoảng nửa giờ sau khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực.

Điều khoản thỏa thuận ngừng bắn do Bộ Ngoại giao Mỹ công bố cấm Israel thực hiện các hành động quân sự tấn công tại Lebanon nhưng có vẻ chừa đường cho việc "tự vệ trước các cuộc tấn công đã được lên kế hoạch, sắp hoặc đang xảy ra".

Quân đội Israel trả lời hãng tin AP rằng đang kiểm tra các báo cáo về việc bắn pháo tại miền nam Lebanon. Trước đó, quân đội Israel cho biết còi báo động tên lửa đã được kích hoạt tại một ngôi làng ở miền bắc do phát hiện nhầm mục tiêu.

Phóng viên của AFP tại thủ đô Beirut của Lebanon cho biết đã nghe tiếng súng nổ ngay sau khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực.

Bên cạnh đó, người dân cũng quay trở về các khu ngoại ô phía nam Beirut, lãnh địa của Hezbollah, cũng như nhiều khu vực miền nam Lebanon.

Tổng thống Mỹ Donald Trump, người công bố thỏa thuận ngừng bắn, cảnh báo Hezbollah nên cư xử "tử tế" trong giai đoạn quan trọng này. "Đó sẽ là thời khắc tuyệt vời cho họ nếu họ làm vậy. Không giết chóc nữa. Cuối cùng phải có hòa bình", ông Trump viết trong bài đăng thứ 27 trong ngày trên mạng xã hội Truth Social.

Tin Gốc: Thanh Niên