Giữa những cung đường quanh co của xã Ngân Sơn (Thái Nguyên), Hồ Bản Chang hiện ra như một “nốt trầm xanh” còn nguyên vẻ hoang sơ.
Không ồn ào dịch vụ, không chen chúc dòng người, nơi đây đang dần trở thành điểm hẹn mới của những du khách yêu thiên nhiên, thích cắm trại và tìm kiếm cảm giác “sống chậm” giữa rừng thông, mặt hồ tĩnh lặng và những buổi chiều bảng lảng sương núi.
Trong xu hướng du lịch chữa lành, du lịch trải nghiệm thiên nhiên ngày càng được ưa chuộng, Hồ Bản Chang không chỉ hấp dẫn bởi cảnh quan mà còn mở ra một hướng phát triển mới cho du lịch vùng cao Thái Nguyên: phát triển xanh, quy mô vừa phải nhưng giàu trải nghiệm bản địa.
Hồ Bản Chang “thỏi nam châm” hút khách của vùng cao Ngân Sơn
Từ trung tâm xã Ngân Sơn, men theo những cung đường uốn lượn qua triền núi, du khách sẽ bắt gặp Hồ Bản Chang nằm nép mình giữa những đồi thông xanh ngút mắt. Mặt hồ phẳng lặng phản chiếu bầu trời, những làn gió mát lạnh len qua tán thông tạo cảm giác thư thái hiếm có.
Điều khiến nhiều người bất ngờ là khung cảnh nơi đây gợi nhớ đến những điểm cắm trại nổi tiếng ở Đà Lạt hay Măng Đen, nhưng lại mang nét nguyên sơ rất riêng của vùng Đông Bắc.
“Lần đầu đến đây, tôi khá bất ngờ vì không nghĩ ở Thái Nguyên lại có một nơi đẹp và yên bình như vậy. Buổi sáng thức dậy giữa rừng thông, nhìn sương phủ mặt hồ thực sự rất ‘healing’,” chị Nguyễn Thu Hà, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ sau chuyến cắm trại cuối tuần cùng nhóm bạn.
Không ít bạn trẻ tìm đến Hồ Bản Chang để “detox” khỏi nhịp sống đô thị. Họ dựng lều bên hồ, đốt lửa trại, uống cà phê giữa rừng thông và dành hàng giờ chỉ để ngắm mặt nước lặng im.
Anh Quang Hải, một travel blogger từng trải nghiệm nhiều điểm camping phía Bắc nhận xét: “Điểm đặc biệt của Hồ Bản Chang là cảm giác rất tự nhiên, chưa bị thương mại hóa mạnh. Đây là thứ mà nhiều điểm du lịch nổi tiếng hiện nay đang dần mất đi”.
Không chỉ là cảnh đẹp, mà là trải nghiệm sống chậm
Nếu trước đây khách du lịch đến Bắc Kạn (Thái Nguyên) chủ yếu nhắc tới hồ Ba Bể, thì nay nhiều người trẻ bắt đầu tìm kiếm những không gian ít người biết hơn, gần gũi thiên nhiên hơn.
Hồ Bản Chang đáp ứng đúng xu hướng đó.
Ở đây, không có các trò chơi sôi động hay chuỗi dịch vụ dày đặc, mà du khách chỉ có trải nghiệm khung cảnh thiên nhiên hoang sơ, được hòa mình với dàn âm thanh tự nhiên. Buổi sáng ngắm nhìn người dân chèo thuyền trên mặt hồ tĩnh lặng, chiều dạo bộ dưới rừng thông, tối quây quần bên bếp lửa giữa tiết trời se lạnh vùng cao – những điều tưởng đơn giản lại trở thành “đặc sản cảm xúc” với du khách thành thị.
Người dân địa phương cho biết, khoảng hai năm gần đây, lượng khách trẻ đến cắm trại và chụp ảnh tăng đáng kể, đặc biệt vào cuối tuần và mùa hè.
“Có hôm hàng chục nhóm dựng lều quanh hồ. Nhiều bạn ở Hà Nội, Thái Nguyên đi xe cá nhân lên từ sáng sớm để ở lại qua đêm”, anh Nông Văn Hòa, người dân xã Ngân Sơn cho biết.
Một số hộ dân cũng bắt đầu bán thêm các sản phẩm địa phương như gà đồi, thịt hun khói, rau rừng hay cho thuê bếp nướng phục vụ khách camping. Dù quy mô còn nhỏ, nhưng đã tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân.
Bạn Doanh Hồng Na, chủ Na Na Farm cho biết: Cơ duyên của Na rất đơn giản. Một ngày nhìn lại mới thấy hồ ở quê mình đẹp quá, lại nằm gần trục đường chính nên cũng thuận tiện để mọi người tìm đến. Nhưng lúc đó gần như chưa ai làm du lịch ở đây cả. Chính vì vậy, Na vừa thấy tiếc, vừa thấy đây là một cơ hội.
Có lẽ điều khiến Na quyết định bắt đầu làm du lịch chính là sự yên tĩnh, mộc mạc của nơi này một vẻ đẹp còn rất nguyên bản, chưa bị du lịch hóa nhiều. Na nghĩ nếu mình không thử làm gì đó, thì nơi đẹp như thế này sẽ vẫn chỉ “đẹp trong im lặng”.
Và thế là Na bắt đầu làm du lịch, dù lúc đó cũng không có nhiều kinh nghiệm, chỉ có một chút tin vào cảm nhận của mình và mong muốn giữ lại những điều tự nhiên nhất ở đây. Hiện khách đến đây chủ yếu để nghỉ ngơi và trải nghiệm cuộc sống đơn giản. Một số hoạt động mọi người hay thích là: Ngồi bên hồ uống trà, ngắm cảnh, nướng gà, đi bộ ven hồ…
Cơ hội để phát triển du lịch xanh
Điều đáng nói, Hồ Bản Chang đang sở hữu lợi thế mà nhiều điểm du lịch khác phải đánh đổi sau quá trình phát triển nóng: hệ sinh thái còn nguyên vẹn.
Những đồi thông xanh mướt bao quanh mặt hồ không chỉ tạo cảnh quan mà còn góp phần điều hòa khí hậu. Không khí mát mẻ quanh năm khiến nơi đây phù hợp với mô hình nghỉ dưỡng ngắn ngày, camping và du lịch sinh thái.
Theo các chuyên gia du lịch, xu hướng hiện nay của du khách, đặc biệt là thế hệ trẻ, đang chuyển từ “du lịch check-in” sang “du lịch trải nghiệm và chữa lành”. Những điểm đến có thiên nhiên nguyên sơ, mật độ xây dựng thấp, không gian mở sẽ ngày càng có lợi thế.
Ông Lê Công Năng, đại diện một doanh nghiệp lữ hành chuyên tour trải nghiệm miền núi phía Bắc nhận định: “Hồ Bản Chang có tiềm năng trở thành điểm du lịch camping nổi bật của vùng Đông Bắc nếu được quy hoạch đúng hướng. Điều quan trọng là không nên phát triển ồ ạt theo kiểu bê tông hóa, mà cần giữ được cảnh quan tự nhiên”.
Theo ông Năng, thay vì xây dựng nhiều công trình lớn, địa phương có thể phát triển theo hướng: camping sinh thái; homestay nhỏ gắn với cộng đồng; trải nghiệm văn hóa bản địa; tour trekking, đạp xe, chèo SUP; sản phẩm nông nghiệp và ẩm thực địa phương.
“Du khách tìm đến đây vì sự yên tĩnh và thiên nhiên. Nếu mất đi điều đó thì Hồ Bản Chang sẽ không còn khác biệt”, ông nói thêm.
Khi du lịch trở thành động lực giữ rừng
Một trong những giá trị lớn nhất mà du lịch sinh thái có thể mang lại cho vùng cao chính là tạo động lực bảo vệ môi trường và giữ rừng.
Người dân địa phương cho biết, trước đây khu vực quanh hồ chủ yếu phục vụ sản xuất lâm nghiệp. Tuy nhiên, khi khách du lịch bắt đầu tìm đến, nhiều người đã có ý thức hơn trong việc giữ gìn cảnh quan, thu gom rác và hạn chế tác động tiêu cực tới môi trường tự nhiên.
“Từ khi có khách du lịch, bà con cũng ý thức hơn chuyện bảo vệ hồ và rừng thông. Mọi người hiểu rằng giữ được cảnh đẹp thì mới có khách quay lại,” chị Hoàng Thị Mẩy, một hộ dân gần khu vực hồ chia sẻ.
Đây cũng là hướng đi được nhiều địa phương miền núi lựa chọn trong bối cảnh phát triển kinh tế gắn với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.
Thực tế cho thấy, nhiều điểm đến thành công hiện nay không phải nhờ đầu tư quá nhiều công trình, mà nhờ biết giữ lại những gì nguyên bản nhất. Hồ Bản Chang đang có cơ hội đi theo hướng đó.
Điểm đến của những người trẻ yêu thiên nhiên
Trong ánh hoàng hôn phủ xuống mặt hồ, những chiếc lều nhỏ thấp thoáng dưới rừng thông, tiếng nhạc acoustic vang nhẹ giữa không gian tĩnh lặng… Hồ Bản Chang đang dần trở thành một biểu tượng mới cho xu hướng du lịch “ít chạm vào thiên nhiên nhất có thể”.
Không cần quá nhiều dịch vụ hào nhoáng, chính sự mộc mạc và bình yên lại là điều níu chân du khách.
Với khoảng cách không quá xa Hà Nội, khí hậu dễ chịu và cảnh quan còn nguyên sơ, Hồ Bản Chang có nhiều cơ hội để trở thành điểm camping – nghỉ dưỡng cuối tuần hấp dẫn của vùng Đông Bắc trong tương lai gần.
Nhưng để làm được điều đó, bài toán quan trọng nhất vẫn là phát triển bền vững: giữ rừng thông xanh, giữ mặt hồ trong, giữ sự yên tĩnh vốn có và để thiên nhiên tiếp tục là “nhân vật chính”.
Khi tham gia sản xuất sản phẩm thủ công tại Doanh nghiệp xã hội Chạm Vào Xanh và được khuyến khích đưa sản phẩm ra thị trường, chị bắt đầu có thu nhập và dần xây dựng sự tự tin.
Việc có thể đóng góp vào kinh tế gia đình giúp chị chuyển từ vị thế phụ thuộc sang một người có vai trò, có tiếng nói. Sự chủ động về tài chính cũng mở ra những thay đổi rõ rệt trong cách chị tham gia vào đời sống xã hội.
"Trời cho" nhiều năng khiếu tạo ra sản phẩm đẹp
Người khuyết tật ở Việt Nam không thiếu năng lực lao động. Điều họ thiếu là cơ hội để tham gia vào thị trường một cách phù hợp và bền vững.
Một sản phẩm thủ công nhỏ có thể không thay đổi nền kinh tế, nhưng có thể thay đổi cuộc đời của một con người. Khi nghệ thuật trở thành sinh kế, nó mở ra một cách nhìn khác về hòa nhập cho người khuyết tật.
Dù các chính sách hỗ trợ đã có những bước tiến nhất định, một khoảng trống lớn vẫn tồn tại: làm thế nào để người khuyết tật có thể sống bằng chính năng lực của mình, thay vì phụ thuộc vào trợ cấp hoặc gia đình.
Thực tế cho thấy nhiều chương trình đào tạo nghề hiện nay chưa gắn với nhu cầu thị trường. Người học có kỹ năng nhưng không có đầu ra ổn định. Việc làm, nếu có, thường thu nhập thấp và thiếu bền vững. Vấn đề không nằm ở khả năng của người khuyết tật, mà ở cách xã hội thiết kế cơ hội cho họ.
Một hướng tiếp cận khác đang dần được chứng minh trong thực tế: sử dụng nghệ thuật và lao động sáng tạo như một con đường tạo sinh kế.
Câu chuyện này không phải là cá biệt. Tại Việt Nam, một số doanh nghiệp xã hội như Chạm Vào Xanh, Vụn Arts hay Kym Viet đang cho thấy một hướng đi khả thi: khi có tổ chức phù hợp làm cầu nối, kỹ năng sáng tạo của người khuyết tật có thể trở thành sản phẩm có giá trị trên thị trường.
Những mô hình này đặt ra một cách nhìn khác: nghệ thuật không chỉ là công cụ trị liệu, mà có thể trở thành một ngành kinh tế vi mô nếu được tổ chức đúng cách.
Tại Nhật Bản, hướng tiếp cận này đã được phát triển từ sớm. Các sản phẩm do người khuyết tật tạo ra được thiết kế, đóng gói và phân phối như hàng hóa thực thụ, với sự tham gia của cả khu vực công và tư. Điều này cho thấy khi có cơ chế phù hợp, lao động sáng tạo của người khuyết tật hoàn toàn có thể trở thành một phần của nền kinh tế.
Việt Nam vẫn thiếu những cơ chế để đưa sản phẩm của người khuyết tật ra thị trường một cách bền vững. Nhiều mô hình hiện nay hoạt động trong điều kiện hạn chế, phụ thuộc vào nguồn lực ngắn hạn và chưa có sự kết nối thị trường mang tính hệ thống.
Đáng chú ý, các doanh nghiệp xã hội - dù đóng vai trò cầu nối quan trọng - vẫn chưa tiếp cận được các chính sách ưu đãi tương xứng. Việc tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm phần lớn dựa vào nỗ lực cá nhân và các mối quan hệ của người quản lý, thay vì được hỗ trợ bởi các cơ chế kết nối chính thức. Điều này khiến nhiều mô hình hiệu quả khó mở rộng, và những giải pháp đã được kiểm chứng khó trở thành quy mô lớn.
Nếu coi đây là một hướng đi nghiêm túc, chính sách cần có những điều chỉnh tương ứng.
Trước hết, cần xây dựng cơ chế ưu đãi rõ ràng hơn cho các doanh nghiệp xã hội trong lĩnh vực này, đặc biệt về thuế và tiếp cận tài chính, nhằm khuyến khích các mô hình tạo tác động dài hạn.
Thứ hai, cần phát triển các chương trình kết nối thị trường mang tính hệ thống, trong đó Nhà nước đóng vai trò trung gian, giúp đưa sản phẩm của người khuyết tật vào các chuỗi giá trị hiện có, bao gồm cả mua sắm công.
Thứ ba, giáo dục nghề cần mở rộng theo hướng linh hoạt hơn, đưa nghệ thuật ứng dụng và sáng tạo vào như một lựa chọn thực chất, thay vì chỉ giới hạn trong một số ngành nghề truyền thống.
Xóa bỏ rào cản cho người khuyết tật không chỉ là cải thiện hạ tầng, mà là thiết kế lại cách họ tham gia vào đời sống kinh tế - xã hội. Khi cơ hội được tổ chức đúng cách, người khuyết tật không cần được "hỗ trợ" để tồn tại, mà có thể tự tạo ra giá trị và khẳng định vị trí của mình.
Và trong hành trình đó, nghệ thuật - nếu được nhìn nhận đúng - có thể không chỉ thay đổi một cuộc đời, mà còn góp phần thay đổi cách xã hội vận hành.
17h30 ngày 2/4, Emma kết thúc giờ làm việc, vội chạy xe từ phường Tây Hồ sang lớp học giao tiếp tiếng Việt trên đường Hoàng Quốc Việt, phường Cầu Giấy.
Đây là buổi học đầu tiên của cô giáo viên mầm non 25 tuổi sau ba tháng sống tại Hà Nội. Trong căn phòng nhỏ mượn tạm của một quán cà phê quen, Emma cùng năm học viên khác đến từ Nga, Đức, Anh bắt đầu bài học về cách chào hỏi, giới thiệu bản thân và kỹ năng mặc cả khi đi chợ.
Đến Việt Nam với vốn tiếng Việt bằng không, Emma từng hoang mang khi không biết cách sang đường giữa dòng xe cộ, hay ngạc nhiên trước cảnh đồng nghiệp ngủ trưa ngay tại văn phòng.
"Ở lớp, tôi được giải thích người Việt ngủ trưa để tái tạo năng lượng. Tôi cũng được hướng dẫn cách giơ tay xin đường để xe máy chủ động nhường lối", cô kể. Cuối buổi, Emma lẩm nhẩm câu: "Món này đắt quá, bớt chút đi", ghi cẩn thận vào sổ tay chuẩn bị cho buổi đi chợ sáng mai.
Lukas, 27 tuổi, người Đức, thừa nhận dù sống ở Hà Nội gần ba năm vẫn chưa rành quy tắc ứng xử. Anh lấy ví dụ ở Đức, hỏi về hôn nhân hay lương thưởng bị coi là thiếu tế nhị, nhưng ở Việt Nam lại là cách bắt đầu câu chuyện.
"Tôi từng sốc khi hàng xóm mới gặp đã hỏi chuyện vợ con, đồng nghiệp thì đòi mai mối. Học ở lớp này tôi mới hiểu đó là sự quan tâm, kết nối chứ không phải soi mói", Lukas nói.
Với chàng trai người Đức, khó khăn lớn nhất là sáu thanh điệu của tiếng Việt. Để không biến "bún chả" thành "bùn chà", anh mua trọn bộ sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 5 để tự rèn luyện ở nhà.
Lớp học của Emma và Lukas thuộc dự án Hanoi Exploring, do Lê Huy Khánh, sinh viên năm cuối Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, sáng lập đầu năm 2024. Rời Kon Tum ra thủ đô trọ học, Khánh thấu hiểu cảm giác lạc lõng. Thấy nhiều người nước ngoài tự "cô lập" vì rào cản ngôn ngữ, nam sinh nảy ý tưởng tạo không gian giao lưu văn hóa miễn phí.
Theo Khánh, thách thức lớn nhất là duy trì động lực cho nhân sự vì khối lượng công việc nhiều nhưng không có thù lao. Ban đầu, dự án có 6 thành viên, không có địa điểm cố định, thường thuê, mượn địa điểm. Số học viên nước ngoài cũng chỉ lác đác vài người. "Nhưng nhìn các học viên hứng thú mỗi khi tới lớp, say mê tìm hiểu văn hóa Việt, chúng tôi lại dặn lòng cố duy trì hoạt động", anh nói.
Những ngày đầu, nhóm đối mặt với bài toán giáo trình. Anh Trần Thế Thành, 25 tuổi, cựu sinh viên ĐH Bách khoa Hà Nội, cho biết nhóm mất nhiều tháng để thay đổi phương pháp. Thay vì dạy đánh vần hay ngữ pháp hàn lâm khiến học viên dễ nản, nhóm chuyển sang tiêu chí: Đơn giản và ứng dụng cao.
Mỗi khóa học gồm 6 buổi, dạy trực tiếp những câu giao tiếp ngắn theo chủ đề thực tế: đi chợ, mặc cả, chỉ đường, gọi món ăn. "Mục tiêu là bước ra khỏi cửa lớp, họ phải tự gọi được một cốc cà phê sữa đá. Có như vậy học viên mới có động lực đi đường dài", Thành chia sẻ.
Việc dạy ngôn ngữ có thanh điệu luôn là thử thách. Nguyễn Minh Hằng, tình nguyện viên 21 tuổi, tiết lộ nhiều học viên tỏ ra chật vật trước các cặp nguyên âm "ô-ơ", "u-ư", hay phải mất hàng tuần mới phân biệt được dấu hỏi và dấu ngã. Để khắc phục, Hằng xây dựng các tình huống thực tế và lồng ghép giải thích "cú sốc văn hóa" ngay trong bài giảng.
Để duy trì hoạt động, nhóm của Khánh được một chủ quán cà phê ở quận Cầu Giấy hỗ trợ không gian vào các tối cuối tuần. Từ sáu thành viên ban đầu, đến nay dự án có 20 tình nguyện viên là những sinh viên sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ cao. Dự án đã hỗ trợ hơn 200 người nước ngoài hòa nhập cộng đồng.
Aleksandra, 24 tuổi, giáo viên tiếng Nga, đã gắn bó với lớp từ tháng 10 năm ngoái. Tốt nghiệp khóa học, tuần nào cô cũng nán lại để giao lưu. "Tết Nguyên đán vừa rồi, tôi được cùng mọi người gói bánh chưng, học ý nghĩa mâm ngũ quả và tục xông đất. Tình cảm của mọi người giúp tôi vơi đi nỗi nhớ nhà khi ăn Tết xa quê", cô chia sẻ.
Bà Kelly Gunn (46 tuổi) sống ở Mỹ, cho biết từng phát hiện một khối u ở vú trái gần 10 năm trước. Năm 2016, sau khi thăm khám, các bác sĩ giải thích bà có mô vú dày và khối u hình hạt hạnh nhân nhiều khả năng liên quan đến nội tiết tố nên "có lẽ là lành tính".
Đến tháng 10/2020, kết quả chụp nhũ ảnh phát hiện thêm một khối u ở vú phải của bà nhưng sinh thiết khi đó cho thấy khối u không phải ung thư.
Bà Kelly duy trì chụp nhũ ảnh hằng năm và sau lần siêu âm vào tháng 4/2024, bà tiếp tục được thông báo rằng khối u lành tính.
Vài tuần sau, bà Kelly bất ngờ nôn sau khi uống một cốc bia vào buổi tối. Trước đó, bà chưa từng gặp phản ứng như vậy khi sử dụng đồ uống có cồn. Lo lắng, bà quyết định siêu âm lần hai và chụp cộng hưởng từ (MRI) để tìm ra nguyên nhân.
Kết quả sinh thiết lần này xác nhận nữ bệnh nhân mắc ung thư vú giai đoạn 1 với 7 khối u ở vú phải, trong đó có những khối u đã âm thầm phát triển trong nhiều năm. Bà được phẫu thuật cắt bỏ cả hai bên vú và tái tạo vú mới.
Điều an ủi là ung thư chưa lan đến các hạch bạch huyết. Do khối u phát triển dưới tác động của hai hormone sinh dục nữ là estrogen và progesterone, bà Kelly được điều trị bằng thuốc ức chế hoạt động của buồng trứng.
Bà Kelly cho biết tác dụng phụ của thuốc rất nặng nề khi hiệu quả giảm dần sau mỗi chu kỳ ba tháng. Cuối cùng, bà quyết định cắt bỏ cả hai buồng trứng và ống dẫn trứng vào tháng 9/2025.
Sau ca phẫu thuật, nữ bệnh nhân phải đối mặt với các cơn bốc hỏa, đau khớp dữ dội và tình trạng mệt mỏi kéo dài. Vì mắc dạng ung thư nhạy cảm với hormone, bà không thể sử dụng liệu pháp hormone thay thế (HRT) hay các phương pháp tương tự để giảm triệu chứng.
Hiện bà Kelly tới gặp bác sĩ chuyên khoa ung thư để tái khám ba tháng một lần. Dù bệnh chưa di căn đến hạch bạch huyết, bà vẫn luôn lo ngại có thể còn những tế bào ung thư "ngủ yên" trong cơ thể.
Sau quá trình điều trị, bà Kelly thường xuyên chia sẻ câu chuyện của mình trên mạng xã hội để động viên những người gặp hoàn cảnh tương tự. Bà khuyến khích phụ nữ lắng nghe cơ thể, tiếp tục tìm kiếm ý kiến y tế nếu cảm thấy có điều bất thường và không từ bỏ việc khám bệnh khi các triệu chứng vẫn kéo dài.
Theo Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Mỹ, mỗi bệnh nhân mắc ung thư vú gặp những triệu chứng khác nhau. Các bác sĩ cho biết một số dấu hiệu cảnh báo ung thư vú nên chú ý là: có khối u mới mọc ở ngực hoặc dưới cánh tay; một bên ngực sưng hoặc một phần ngực bị sưng; kích ứng hoặc lõm da ở ngực; ngực bị đỏ, da bong tróc; ngực bị đau không rõ nguyên nhân...
Các triệu chứng này có thể là dấu hiệu của một bệnh lý khác không phải ung thư. Tuy nhiên, phụ nữ nên để ý đến tình trạng sức khỏe, quan sát những biểu hiện bất thường của cơ thể để kịp thời thăm khám, điều trị.
Tại Mỹ, sau ung thư da, ung thư vú là loại ung thư phổ biến nhất được chẩn đoán ở phụ nữ. Tỉ lệ sống sau khi mắc ung thư vú đã tăng lên, số người tử vong vì ung thư vú đã giảm. Tuy nhiên, việc phát hiện sớm vẫn sẽ tăng khả năng giúp người bệnh chữa khỏi ung thư vú.
