Trong một thời gian dài, đổi mới được xem là quá trình có thể thiết kế và kiểm soát – doanh nghiệp lập kế hoạch, đầu tư nghiên cứu, rồi triển khai theo kịch bản định trước. Nhưng tư duy đó đang sụp đổ.
Sự rút ngắn của chu kỳ công nghệ, vòng đời sản phẩm co lại và hành vi tiêu dùng biến động liên tục đã buộc doanh nghiệp phải đổi mới ngay trong khi đang hành động – không có kịch bản, không có thời gian chờ đợi. Chính tại điểm này, lãnh đạo ngẫu hứng nổi lên như một năng lực chiến lược không thể thiếu.
Điều cần làm rõ ngay: ngẫu hứng không đồng nghĩa với tùy hứng. Ẩn dụ từ nhạc Jazz nói lên điều này rõ nhất – để có thể ngẫu hứng và thăng hoa, cả ban nhạc phải luyện tập hết sức nghiêm túc. Lãnh đạo ngẫu hứng là năng lực trình độ cao, đòi hỏi sự kết hợp giữa chuyên môn sâu, khả năng nhận diện tín hiệu nhanh và năng lực ra quyết định – thực thi gần như đồng thời.
Ở cấp độ tổ chức, ngẫu hứng không phải là hành vi cá nhân mà là năng lực tập thể, được hình thành qua cách đội ngũ phối hợp, học hỏi và phản ứng trong thời gian thực.
Nghiên cứu từ gần 3.000 doanh nghiệp tại Anh (của các học giả Anh và Mỹ, công bố trên tạp chí British Journal of Management năm 2023) cho thấy: mức độ ngẫu hứng có cấu trúc càng cao thì hiệu quả đổi mới càng lớn.
Về bản chất, ngẫu hứng tổ chức là sự hội tụ giữa thiết kế và thực thi trong cùng một thời điểm, xóa bỏ khoảng cách truyền thống giữa “lập kế hoạch” và “hành động”. Tổ chức chuyển từ vận hành tuyến tính sang trạng thái thích nghi liên tục, trong đó quyết định được điều chỉnh theo phản hồi tức thời từ môi trường.
Năng lực này được cấu thành bởi ba trụ cột: phản ứng nhanh với tín hiệu mới, thích nghi trong phạm vi mục tiêu chiến lược, và giao tiếp – phối hợp liên tục cả bên trong lẫn bên ngoài tổ chức.
Trong mô hình này, vai trò của người lãnh đạo không còn là “nhạc trưởng kiểm soát” mà là “người kích hoạt”. Lãnh đạo không điều khiển từng hành động, mà tạo ra môi trường để năng lực tập thể được phát huy tối đa – thông qua khả năng lắng nghe sâu, sẵn sàng chia sẻ vai trò lãnh đạo, chấp nhận sai lầm như dữ liệu học hỏi, và đặt mục tiêu chung cao hơn cái tôi cá nhân.
Một nghịch lý quan trọng xuất hiện: trong tư duy truyền thống, kiểm soát là điều kiện để đạt hiệu quả. Nhưng trong đổi mới không kịch bản, kiểm soát quá mức lại trở thành rào cản. Khi tổ chức bị bao phủ bởi quy trình cứng nhắc, báo cáo dày đặc và các tầng phê duyệt, khả năng ngẫu hứng bị bóp nghẹt.
Ngược lại, buông bỏ hoàn toàn cấu trúc cũng dẫn đến hỗn loạn. Hiệu quả vì vậy không nằm ở việc tối đa hóa kiểm soát, mà ở chỗ thiết lập một cấu trúc tối giản – “vừa đủ” để định hướng nhưng không kìm hãm sáng tạo.
Thách thức này càng phức tạp hơn trong kỷ nguyên số, khi doanh nghiệp đối mặt với tình trạng quá tải thông tin. Tiếp nhận quá nhiều dữ liệu không làm tăng năng lực đổi mới – ngược lại, có thể gây ra “tê liệt phân tích”, làm chậm ra quyết định và suy giảm chất lượng sáng tạo.
Lãnh đạo ngẫu hứng vì thế không phải là người thu thập nhiều thông tin hơn, mà là người biết lọc bỏ để giữ lại điều quan trọng nhất, từ đó duy trì khả năng phản ứng nhanh và chính xác.
Tại Việt Nam, nơi doanh nghiệp đang chịu áp lực kép từ biến động toàn cầu và yêu cầu chuyển đổi trong nước, lãnh đạo ngẫu hứng không còn là lựa chọn mang tính phong cách – mà là yêu cầu mang tính chiến lược.
Thực tiễn từ các doanh nghiệp lớn cho thấy chính khả năng phá vỡ kịch bản cũ và vận hành theo logic ngẫu hứng có cấu trúc đã tạo ra tăng trưởng trong những giai đoạn bất định nhất.
Rạng sáng qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Nga và Ukraine đồng ý ngừng bắn trong 3 ngày từ 9 - 11.5 và trao đổi tù binh, theo đó mỗi nước nhận về 1.000 người. Thỏa thuận được Nga và Ukraine xác nhận sau khi hai bên công bố các lệnh ngừng bắn riêng và cáo buộc bên còn lại vi phạm với những đợt tấn công qua biên giới, theo Reuters. Nga là bên công bố ngừng bắn trước trong 2 ngày 8 - 9.5 nhằm kỷ niệm Ngày Chiến thắng của Hồng quân Liên Xô chống Đức Quốc xã trong Thế chiến 2.
Sự kiện trọng đại thường niên trên cũng đã diễn ra tại nhiều thành phố khác trên lãnh thổ Nga cũng như tại các vùng hiện do nước này kiểm soát ở Ukraine. Tại Moscow, một số lãnh đạo quốc tế như Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko, Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev, Tổng Bí thư - Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith tham dự sự kiện, với an ninh được siết chặt khắp thủ đô.
Năm nay, cuộc duyệt binh diễn ra ngắn gọn khi không có sự hiện diện của các hệ thống vũ khí. Thay vào đó, Nga chỉ trình chiếu video các lực lượng chiến đấu tại Ukraine cũng như những khí tài quân sự nổi bật đang phục vụ trong quân đội, từ tên lửa đạn đạo liên lục địa Yars, tàu ngầm hạt nhân Arkhangelsk, chiến đấu cơ tàng hình Su-57, tên lửa phòng không S-500 cho đến tên lửa bội siêu thanh Kinzhal.
Diễu qua khu vực lễ đài là các quân nhân Nga và một số binh sĩ CHDCND Triều Tiên từng hỗ trợ chống lực lượng Ukraine tại vùng Kursk (Nga). Đội bay biểu diễn bay qua nóc Điện Kremlin và nhả khói màu cờ Nga. Tổng thống Vladimir Putin có bài phát biểu dài 8 phút, cam kết sẽ giành chiến thắng trong chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine.
Trong bài phát biểu, ông Putin tuyên bố rằng các binh sĩ Nga tại Ukraine đang chiến đấu chống lại một "lực lượng hung hăng" được toàn bộ NATO hậu thuẫn, đồng thời khẳng định sự nghiệp của quân đội Nga là "chính nghĩa". "Thành tựu vĩ đại của thế hệ những người chiến thắng đang tiếp thêm sức mạnh cho các binh sĩ đang thực hiện nhiệm vụ của chiến dịch quân sự đặc biệt ngày nay", Tổng thống Putin phát biểu.
Tính đến chiều qua, không có báo cáo nào từ Nga lẫn Ukraine về việc vi phạm ngừng bắn. Trước đó, trong thông báo trên mạng xã hội, Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ hy vọng thỏa thuận ngừng bắn sẽ mở đầu cho việc chấm dứt cuộc xung đột "lớn nhất từ Thế chiến 2" này. Nhà lãnh đạo cho biết các bên vẫn tiếp tục đối thoại và đang tiến ngày càng gần tới thỏa thuận. Ngoài ra, chủ nhân Nhà Trắng mong muốn thỏa thuận ngừng bắn sẽ được kéo dài thêm nữa. Nga chưa bình luận về đề xuất này của ông Trump trong khi Ukraine trước đó không đặt ra thời hạn cho lệnh ngừng bắn đơn phương của nước này.
Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 8.4 thông báo ủng hộ quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc tạm ngừng tấn công Iran trong 2 tuần nhưng nhấn mạnh việc ngừng bắn không áp dụng cho Lebanon, theo Reuters.
"Việc ngừng bắn 2 tuần không bao gồm Lebanon", Văn phòng Thủ tướng Israel tuyên bố.
Văn phòng này cho biết ủng hộ động thái của Washington nếu Tehran mở cửa eo biển Hormuz ngay lập tức và ngừng tấn công Mỹ, Israel và các nước khác tại khu vực.
Bên cạnh đó, Israel cũng ủng hộ nỗ lực của Mỹ nhằm đảm bảo Iran không còn gây đe dọa hạt nhân và tên lửa đối với Mỹ, Israel và các đồng minh trong khu vực. Tel Aviv cho biết Mỹ đã đảm bảo sẽ đạt được mục tiêu chung trong cuộc đàm phán sắp tới với Iran.
Lập trường của Israel về Lebanon trái ngược với tuyên bố trước đó của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, bên trung gian đàm phán. Ông Sharif cho rằng thỏa thuận ngừng bắn bao trùm tất cả mọi nơi, gồm Lebanon.
Bất chấp tuyên bố đó, tờ The Times of Israel cho rằng chưa có dấu hiệu nào cho thấy Israel đã dừng chiến dịch quân sự chống Hezbollah. Truyền thông khu vực đưa tin lực lượng Israel đã nã pháo về phía thị trấn Baraachit ở miền nam Lebanon sau thông báo của Văn phòng Thủ tướng Netanyahu.
Israel tấn công Lebanon từ đầu xung đột với Iran và các đợt oanh tạc đến nay đã làm ít nhất 1.530 người thiệt mạng, khiến hơn 1 triệu người sơ tán, theo giới chức Lebanon. Chiến dịch quân sự của Israel tại Lebanon được khôi phục sau khi Hezbollah phóng rốc két về phía lãnh thổ Israel nhằm báo thù cho cái chết của cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei tuyên bố Tehran có quyền thực hiện các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào các “căn cứ và tài sản” trong khu vực, nếu chúng được sử dụng để tiến hành các cuộc tấn công chống lại Tehran.
“Các quốc gia có nghĩa vụ pháp lý đã được quy định rằng họ không được cho phép lãnh thổ hoặc tài sản của mình được sử dụng để chống lại các quốc gia khác”, ông Baghaei nêu rõ trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 1/6.
Ông Baghaei cũng cho rằng, việc EU lên án Iran vì “thực hiện quyền tự vệ” để đối phó với các cuộc tấn công do Mỹ phát động “từ các căn cứ ở các nước láng giềng” là “đạo đức giả và liều lĩnh”.
Trước đó, cơ quan ngoại giao của EU đã chỉ trích các cuộc tấn công được cho là do Iran tiến hành nhằm vào Kuwait. EU cáo buộc hành động của Iran vi phạm chủ quyền của Kuwait và “gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh và ổn định khu vực”.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cũng cáo buộc Mỹ tiếp tục vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, sau khi các cuộc tấn công của Mỹ vào một cảng phía nam Iran gây ra các cuộc đụng độ quân sự.
“Mỹ cũng đang vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, kể cả vụ việc sáng nay”, ông Baghaei nói, đồng thời tuyên bố Iran sẽ “thực hiện bất kỳ biện pháp nào mà chúng tôi cho là cần thiết để bảo vệ an ninh quốc gia của Iran”.
Ông Baghaei cũng cho biết hiện tại không có cuộc đàm phán nào với Mỹ về vấn đề hạt nhân.
Tuyên bố của quan chức Iran được đưa ra sau khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo đã tiến hành các cuộc “tấn công tự vệ vào các trạm radar và trung tâm chỉ huy kiểm soát máy bay không người lái của Iran tại Goruk, Iran và đảo Qeshm vào cuối tuần qua”.
Theo CENTCOM, các cuộc tấn công “được tính toán kỹ lưỡng và có chủ đích” diễn ra vào ngày 30 và 31/5 nhằm “đáp trả các hành động gây hấn của Iran”, bao gồm việc Iran bắn hạ một máy bay không người lái MQ-1 của Mỹ đang hoạt động trên vùng biển quốc tế.
CENTCOM cho biết máy bay chiến đấu của Mỹ đã nhanh chóng đáp trả bằng cách “phá hủy các hệ thống phòng không của Iran, một trạm điều khiển mặt đất và 2 máy bay không người lái tấn công một chiều gây ra mối đe dọa rõ ràng cho các tàu thuyền di chuyển trong vùng biển khu vực”.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sau đó cho biết lực lượng không quân IRGC đã nhắm mục tiêu vào một căn cứ không quân được sử dụng trong cuộc tấn công của Mỹ vào một tháp viễn thông trên đảo Sirik thuộc tỉnh Hormozgan phía nam Iran.
IRGC tuyên bố tấn công căn cứ không quân, nơi xuất phát của lực lượng đối phương, và phá hủy các mục tiêu được xác định.
IRGC không nêu rõ vị trí của căn cứ không quân, nhưng thông báo này được đưa ra ngay sau khi Kuwait báo cáo về một cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái.
Theo truyền thông Kuwait, các hệ thống phòng không nước này đã đánh chặn các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái trong khi còi báo động vang lên khắp lãnh thổ.
Trước đó, Bloomberg hôm 30/5 dẫn một nguồn tin thân cận với vụ việc cho biết, Iran đã bắn tên lửa vào một căn cứ không quân Ali Al Salem của Mỹ ở Kuwait. Vụ tấn công đã làm hư hại nghiêm trọng hoặc phá hủy 2 máy bay không người lái MQ-9 Reaper của Mỹ tại căn cứ, trị giá ước tính khoảng 30 triệu USD.
Kuwait là nơi Mỹ đặt căn cứ quân sự, đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động tác chiến của Washington tại khu vực Trung Đông.
Nếu được xác nhận, đây là vụ tấn công thứ hai của Iran trong tuần trước nhằm vào căn cứ của Mỹ ở Kuwait. Trong vụ tấn công đầu tiên, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) xác nhận đã nhắm mục tiêu vào một “căn cứ không quân của Mỹ” để đáp trả cuộc tấn công của lực lượng Mỹ vào một địa điểm gần sân bay ở thành phố Bandar Abbas, miền Nam Iran vào rạng sáng 28/5.
