Thủ tướng sắp dự Hội nghị Cấp cao ASEAN

Theo Hãng tin AFP, hôm nay công ty theo dõi tàu biển Kpler cho biết 3 tàu chở dầu của Iran - mang theo tổng cộng 5 triệu thùng dầu thô - đã trở thành những tàu đầu tiên như vậy rời vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh phong tỏa của Mỹ có hiệu lực.

Công ty này thông tin ba tàu là Deep Sea, Sonia I và Diona - đều nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ - đã đi qua eo biển Hormuz vào hôm 15-4, sau khi rời đảo Kharg của Iran. Các tàu lần lượt hoàn tất việc bốc dầu vào các ngày 2, 8 và 9-4.

Chưa rõ điểm đến của các tàu này, nhưng trong vài năm qua chúng đã liên tục vận chuyển hàng hóa tới khu vực quanh Singapore.

Mỹ đã áp lệnh phong tỏa các cảng của Iran kể từ hôm 13-4, nhằm ngăn chặn Tehran xuất khẩu dầu mỏ.

Theo Hãng tin Reuters, Pháp và Anh sẽ đồng chủ trì một cuộc họp với khoảng 40 quốc gia vào ngày 17-4, nhằm phát đi tín hiệu tới Mỹ rằng một số đồng minh thân thiết của Washington sẵn sàng tham gia khôi phục tự do hàng hải tại eo biển Hormuz khi điều kiện cho phép.

Kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran hôm 28-2, Tehran gần như đã đóng eo biển này đối với các tàu không phải của mình. Đến hôm 13-4, Mỹ bắt đầu áp đặt lệnh phong tỏa đối với các tàu ra vào các cảng của Iran.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã kêu gọi các quốc gia khác hỗ trợ thực thi lệnh phong tỏa, đồng thời chỉ trích các đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) vì chưa tham gia.

Anh, Pháp và một số nước khác cho rằng việc tham gia phong tỏa đồng nghĩa với việc trực tiếp bước vào cuộc chiến. Tuy nhiên, họ cho biết sẵn sàng góp phần bảo đảm tuyến hàng hải này được duy trì thông suốt khi đạt được lệnh ngừng bắn lâu dài hoặc khi xung đột chấm dứt.

Sáng kiến đang được thảo luận hiện chưa bao gồm Mỹ hay Iran, dù các nhà ngoại giao châu Âu cho biết bất kỳ sứ mệnh khả thi nào cuối cùng cũng sẽ cần có sự phối hợp với cả hai bên. Washington sẽ được thông báo về kết quả cuộc họp.

Ngày 17-4, Nga bày tỏ ủng hộ thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Lebanon, đồng thời cho biết họ hy vọng quãng thời gian tạm lắng giao tranh này có thể mở đường cho một thỏa thuận lâu dài hơn, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày bắt đầu có hiệu lực, theo Hãng tin AFP.

"Chúng tôi chắc chắn hoan nghênh quyết định ngừng bắn và hy vọng rằng trong vài ngày tới, các bên thực sự có thể đạt được những thỏa thuận giúp ngăn chặn việc tái diễn các cuộc đụng độ quân sự" - người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov phát biểu trước báo giới.

Ngày 17-4, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, lưu ý chiến dịch của nước này nhằm vào nhóm vũ trang Hezbollah vẫn chưa hoàn tất, chỉ vài giờ sau khi thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày có hiệu lực tại Lebanon.

Ông cũng cảnh báo rằng nếu giao tranh tái diễn, những người dân sơ tán đang trở về khu vực miền nam Lebanon sẽ buộc phải rời đi một lần nữa.

"Cuộc tấn công trên bộ vào Lebanon cùng các đòn tấn công nhằm vào Hezbollah đã đạt được nhiều kết quả, nhưng vẫn chưa hoàn tất" - ông Katz nói, đồng thời giải thích rằng các tay súng Hezbollah vẫn chưa được quét sạch khỏi một số khu vực ở miền nam Lebanon.

Theo Hãng tin AP, hôm nay các quan chức cho biết Sri Lanka đã đưa 238 thủy thủ Iran về nước, trong đó có 32 người sống sót sau vụ tấn công bằng ngư lôi của Mỹ khiến tàu của họ bị đánh chìm trên Ấn Độ Dương.

Tàu ngầm Mỹ đã đánh chìm tàu IRIS Dena vào ngày 4-3, khi con tàu này đang trên đường trở về sau khi tham gia một cuộc tập trận hải quân theo lời mời của Ấn Độ. Hải quân Sri Lanka đã vớt được 87 thi thể, trong khi 32 người sống sót được đưa đi điều trị tại bệnh viện.

Một tàu Iran thứ hai đã được đưa vào cảng ở miền nam Sri Lanka sau khi thủy thủ đoàn báo cáo gặp sự cố kỹ thuật.

Ngày 17-4, thị trường chứng khoán diễn biến trái chiều, trong khi giá dầu thế giới giảm, khi nhà đầu tư chờ đợi thông tin về khả năng gia hạn thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ - Iran. Việc các chuyến dầu của Iran lần đầu đi qua eo biển Hormuz sau nhiều tuần càng làm tăng thêm hy vọng.

Giá dầu giảm mạnh trước kỳ vọng nguồn cung từ vùng Vịnh sẽ được nối lại, trong đó giá dầu Brent giảm 3% xuống còn 96,42 USD/thùng.

Sau khi phần lớn thị trường chứng khoán châu Á đóng cửa trong sắc đỏ, các thị trường Paris và Frankfurt tăng điểm trong phiên giao dịch giữa ngày tại châu Âu, trong khi thị trường London giảm nhẹ.

Một số chỉ số đã lập đỉnh kỷ lục trong tuần này, trong đó có chỉ số S&P 500 và Nasdaq tại Mỹ, nhờ những tín hiệu cho thấy cuộc xung đột ở Trung Đông có thể đang tiến gần đến hồi kết, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết các nhà đàm phán đã gần đạt được thỏa thuận.

Tuy nhiên, những lo ngại vẫn hiện hữu, khi nhà đầu tư cho rằng thỏa thuận ngừng bắn mong manh kéo dài hai tuần giữa Mỹ và Iran - dự kiến hết hiệu lực vào tuần tới - có thể đổ vỡ và gây ra một đợt sụt giảm mạnh mới trên thị trường.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Hôm qua (9.5), CNN dẫn lời Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết nước này vẫn đang chờ phản hồi từ Iran về đề xuất chấm dứt chiến tranh. Chủ nhân Nhà Trắng còn cho biết Mỹ có thể nối lại chiến dịch "Dự án Tự do" để hướng dẫn tàu thuyền trên tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz. Ở phía ngược lại, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei ngày 8.5 cho biết Tehran đang xem xét đề xuất mới nhất của Washington và cân nhắc phản hồi.

Liên quan tình hình thực địa, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 8.5 thông báo 1 chiến đấu cơ F/A-18 của nước này đã khai hỏa nhằm vào 2 tàu chở dầu mang cờ Iran khi tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa của Washington, cố gắng cập cảng Iran ở vịnh Oman.

Trong phân tích gửi đến Thanh Niên, TS Ian Bremmer, nhà khoa học chính trị và là Chủ tịch Eurasia Group (Mỹ) - đơn vị tư vấn và nghiên cứu rủi ro chính trị hàng đầu thế giới, cho rằng những gì thể hiện qua việc hải quân Mỹ cố gắng đưa các tàu khu trục và tàu thương mại mang cờ Mỹ rời khỏi eo biển Hormuz cho thấy việc mở cửa eo biển Hormuz chẳng dễ dàng. Iran vẫn có khả năng gây ra nhiều đe dọa.

Chính vì thế, theo TS Bremmer, dù "lệnh ngừng bắn" vẫn tiếp tục, thì eo biển Hormuz thực tế đang đóng cửa gây tổn thất không nhỏ cho kinh tế toàn cầu. Cứ mỗi ngày Hormuz còn đóng cửa thì mức độ thiệt hại càng tăng thêm.

"Bây giờ cần phải rõ ràng rằng trừ khi thay đổi chế độ ở Iran (điều mà có lẽ Tổng thống Trump đang nhận ra không dễ thực hiện), eo biển Hormuz chỉ mở cửa trở lại khi Washington và Tehran đạt được thỏa thuận, hoặc Mỹ phải điều động một lực lượng quân sự đủ lớn để đổ bộ vào Iran nhằm buộc mở cửa eo biển Hormuz. Không có lựa chọn thứ ba cho vấn đề này", TS Bremmer nhận xét.

Tuy nhiên, theo nhà khoa học chính trị này, Tổng thống Trump muốn tránh sự leo thang quân sự đáng kể kéo Mỹ vào sâu hơn cuộc xung đột. Thỏa thuận ngừng bắn kéo dài một tháng (dù mong manh) và việc Mỹ tìm kiếm giải pháp cho thấy rõ điều đó. TS Bremmer cho rằng: "Cả hai bên vẫn có động lực để đạt đàm phán kết thúc cuộc chiến. Nhưng đến nay, cả hai bên đều nghĩ rằng họ có lợi thế. Tehran tin rằng họ có thể chịu đựng lâu hơn Tổng thống Trump về mặt chính trị. Ngược lại, Tổng thống Trump tin rằng Tehran đang trên bờ vực đầu hàng - để đưa ra bất kỳ nhượng bộ lớn nào và đồng ý về các điều khoản. Vì thế, các cuộc đàm phán giữa hai bên liên tục rơi vào bế tắc".

Bên cạnh đó, dù Nhà Trắng nhiều lần tuyên bố Tehran có thể đồng ý kết thúc chương trình hạt nhân và bàn giao kho dự trữ uranium làm giàu cao cho Washington. Nhưng thực tế lại cho thấy điều này khó xảy ra. Cứ như thế, khi Iran không chịu từ bỏ lằn ranh đỏ này, Tổng thống Trump có thể tiếp tục phong tỏa đối phương với kỳ vọng tạo ra áp lực đủ lớn khiến Tehran mềm mỏng hơn. "Nhưng Dự án Tự do là một sự thừa nhận ngầm rằng cuộc phong tỏa không hiệu quả như Nhà Trắng mong muốn. Việc phong tỏa khiến Iran bị thiệt hại kinh tế, nhưng nước này vẫn đang chuyển dầu thô để bán cho Trung Quốc", TS Bremmer đánh giá.

Theo nhà khoa học chính trị Bremmer, thực tế trên giải thích tại sao những người thân cận với tổng thống Mỹ - và những người trong chính quyền Iran - ngày càng tin rằng Mỹ đang tiến gần hơn đến việc khởi động lại cuộc chiến. "Nếu Tổng thống Trump cảm thấy các cuộc đàm phán không đủ tiến triển, ông có thể quyết định bất cứ lúc nào để bắt đầu tấn công một lần nữa", ông Bremmer nhận định.

Nhưng vị chuyên gia này cho rằng leo thang quân sự khó có thể đạt được kết quả đáng kể, mà chỉ khiến cho Nhà Trắng phải "đặt cược" nhiều hơn vào cuộc xung đột. Ngay cả khi tấn công hạ tầng dầu mỏ ở Iran, Tehran có thể lại trả đũa bằng cách tấn công vào các cơ sở năng lượng lớn, nhà máy khử muối và lưới điện trên khắp vùng Vịnh. Nếu điều đó xảy ra, kinh tế toàn cầu lại đối diện cú sốc mới và eo biển Hormuz vẫn đình trệ.

Tuy nhiên, TS Bremmer cho rằng cũng khó có khả năng Tổng thống Trump tuyên bố chiến thắng và đơn phương chấm dứt chiến tranh - cắt giảm tổn thất của Mỹ, để các quốc gia khác đàm phán trực tiếp về việc đi qua Hormuz với Iran. Bởi nếu như thế, Tổng thống Trump phải quay về tay không sau khi đã tốn kém quá nhiều về chính trị cho Iran. Điều này gây ảnh hưởng lớn cho đảng Cộng hòa và ông Trump trong cuộc bầu cử giữa kỳ diễn ra vào tháng 11 tới.

"Tại sao phải chấp nhận một thất bại chắc chắn khi ông ấy có thể tiếp tục tung xúc xắc về khả năng có một kết quả giống như một chiến thắng?", TS Bremmer đặt câu hỏi và nhận xét thêm: "Ông ấy dường như sẵn sàng chấp nhận tốn thêm chi phí cho cuộc chiến và leo thang hơn. Tổng thống Trump có thể thừa nhận giá dầu tăng cao hơn và khuyên dư luận "kiên nhẫn". Điều đó vẫn hơn là rời khỏi cuộc chiến mà không có chiến thắng vốn vẫn được ông Trump kỳ vọng đạt được". Theo TS Bremmer, những người cố vấn cho Tổng thống Trump có lẽ sẽ không ngăn cản điều vừa nêu vì biết tính cách của ông ấy.

Chuyên gia Bremmer kết luận: "Chừng nào các bên vẫn còn đàm phán, một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh và mở cửa lại eo biển vẫn có thể xảy ra. Nhưng như chính ông Trump đã thừa nhận là chiến tranh kết thúc và eo biển chỉ mở cửa trở lại nếu Iran đồng ý - "đó có lẽ là một giả định lớn". Và nếu không thì "cuộc ném bom bắt đầu, và sẽ ở mức độ và cường độ cao hơn nhiều so với trước đây". Khả năng ngừng bắn này bị phá vỡ và dẫn đến một vòng giao tranh nghiêm trọng khác, trong khi nền kinh tế toàn cầu đang mong manh hơn nhiều so với trước khi bùng nổ cuộc chiến Iran".

Tin Gốc: Thanh Niên

Ngày 17/4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi trong bài đăng trên mạng xã hội X tuyên bố eo biển Hormuz mở hoàn toàn cho các tàu thương mại. Động thái khiến giá dầu giảm và ngay lập tức nhận được sự hoan nghênh từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Araghchi là nhà ngoại giao kỳ cựu có tư tưởng thực dụng trong đội ngũ đàm phán. Một quan chức Iran giấu tên cho biết tuyên bố của ông Araghchi là nỗ lực phát đi tín hiệu sẵn sàng thỏa hiệp vào thời điểm lệnh ngừng bắn hai tuần với Mỹ, bắt đầu từ ngày 8/4, sắp hết hiệu lực.

"Tuyên bố của ông Araghchi dường như nhằm khơi thông đàm phán hơn là khai thông eo biển Hormuz", Michael Singh, cựu giám đốc cấp cao về các vấn đề Trung Đông tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, nhận định.

Ông thêm rằng động thái này diễn ra sau một nhượng bộ từ phía Washington. Mỹ đã thúc đẩy lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Lebanon và tuyên bố "cấm" Israel tiếp tục ném bom nước láng giềng. Tehran trước đó yêu cầu Israel phải chấm dứt chiến dịch chống lại Hezbollah, nhóm vũ trang mà Iran hậu thuẫn ở Lebanon.

Tuy nhiên, nỗ lực của ông Araghchi lập tức vấp phản kháng từ chính trong nội bộ Iran. Ngay trong đêm đó, một người tự xưng là thành viên hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã phát tin nhắn qua đài vô tuyến hàng hải, tuyên bố eo biển vẫn đóng cửa và các tàu cần có sự cho phép của lực lượng này mới được đi qua.

"Chúng tôi mở cửa theo lệnh của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei, chứ không phải theo những dòng tweet của một kẻ ngớ ngẩn nào đó", nội dung tin nhắn nêu rõ.

Cùng lúc đó, hãng tin Tasnim thân cận với IRGC cũng chỉ trích gay gắt Ngoại trưởng Iran vì tuyên bố trên mạng xã hội, khẳng định "Bộ Ngoại giao nên xem xét lại kiểu truyền thông này".

Morteza Mahmoudi, nghị sĩ cấp cao thuộc phe cứng rắn ở Iran, thậm chí còn kêu gọi cách chức ông Araghchi, cho rằng tuyên bố của ông đã làm hạ giá dầu và là một "món quà" tặng cho Mỹ.

Ngày 18/4, Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya của quân đội Iran chính thức thông báo tái áp đặt hạn chế ở eo biển Hormuz. Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết đã nhận được thông tin rằng một tàu dầu ngoài khơi Oman bị xuồng cao tốc Iran áp sát và nổ súng, không có thương vong trong sự việc.

Hải quân IRGC cảnh báo các chủ tàu rằng mọi nỗ lực vượt eo biển mà không được cấp phép "sẽ phải đối mặt với phản ứng khốc liệt từ lực lượng Iran". Một cố vấn cấp cao của IRGC cho biết lực lượng này cảm thấy tức giận khi ông Araghchi đã không phối hợp với họ trước khi đưa ra tuyên bố.

Trong khi các bên trung gian cho biết Mỹ và Iran đã thể hiện sự linh hoạt về lập trường đàm phán và ông Trump tuyên bố thỏa thuận đã cận kề, những gì diễn ra ở eo biển Hormuz cho thấy những người sẵn lòng thỏa hiệp ở Iran có thể không nhận được sự ủng hộ hoàn toàn từ phe cứng rắn đầy quyền lực.

"Phương Tây nghĩ Iran là một quốc gia có chuỗi mệnh lệnh xuyên suốt: Bạn đàm phán với Bộ Ngoại giao, họ trình lên để phê chuẩn, các quyết định được đưa ra. Xong chuyện", Mohamed Amersi, chuyên gia về Iran kiêm thành viên Hội đồng Cố vấn Toàn cầu thuộc Trung tâm Wilson ở Mỹ, nhận định. "Nhưng khi tình hình trở nên căng thẳng, tiếng nói quyết định lại thường thuộc về lực lượng đang nắm trong tay vũ khí, máy bay không người lái và xuồng cao tốc".

Trita Parsi, Phó chủ tịch điều hành Viện Quincy, cảnh báo sự phản kháng của phe cứng rắn đối với thỏa thuận hòa bình "đang ngày càng lớn hơn, tạo ra thách thức chính trị lớn".

Diễn biến tại eo biển Hormuz cuối tuần qua gợi nhớ đến tình huống hồi đầu cuộc chiến, khi Tổng thống Masoud Pezeshkian xin lỗi về các cuộc tấn công vào các nước láng giềng vùng Vịnh và hứa sẽ cắt giảm quy mô tấn công. Ngay lập tức, ông bị phe cứng rắn công khai phản bác.

Các nhà phân tích cho rằng sau khi lãnh tụ tối cao Ali Khamenei bị hạ sát trong những cuộc tập kích đầu tiên của Mỹ - Israel, giới lãnh đạo ở Iran đã mất đi sự thống nhất.

"Vì trọng tài chính đã không còn, mâu thuẫn giữa các phe phái đã bắt đầu bùng nổ", Saeid Golkar, chuyên gia về an ninh Iran tại Đại học Tennessee ở Mỹ, kết luận.

Tin Gốc: Vnexpress