Trước làn sóng deepfake do AI tạo ra ngày càng tinh vi, các nghệ sĩ nổi tiếng đang tìm đến những lớp bảo vệ pháp lý mới. Taylor Swift vừa nộp đơn đăng ký nhãn hiệu cho giọng nói và hình ảnh cá nhân – động thái được giới luật sư đánh giá là chưa có tiền lệ.
Theo Hãng tin Reuters, ngôi sao nhạc pop Taylor Swift đã nộp đơn đăng ký nhãn hiệu cho hai đoạn âm thanh và một hình ảnh gắn liền với bản thân lên Văn phòng Sáng chế và nhãn hiệu Mỹ (USPTO) vào ngày 25-4 (giờ Mỹ).
Đơn vị thực hiện là Công ty TAS Rights Management – đơn vị quản lý quyền sở hữu trí tuệ của nữ ca sĩ. Đây được đánh giá là bước đi pháp lý mới nhằm đối phó với nguy cơ giọng nói và hình ảnh bị lạm dụng trong các nội dung deepfake do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra.
Hai đoạn âm thanh được đăng ký là phần lời giới thiệu cho album mới The Life of a Showgirl trên nền tảng nghe nhạc trả phí Amazon Music.
Hình ảnh được bảo hộ là khoảnh khắc Taylor Swift biểu diễn trên sân khấu trong trang phục lấp lánh, tay cầm cây đàn guitar màu hồng.
Luật sư nhãn hiệu Josh Gerben – người đầu tiên công bố thông tin về các hồ sơ đăng ký – cho rằng các động thái pháp lý này “được thiết kế đặc biệt để bảo vệ Taylor Swift trước các mối đe dọa từ AI”.
Theo ông, dù luật hiện hành về quyền khai thác hình ảnh cá nhân (Right of Publicity) đã phần nào bảo vệ người nổi tiếng khỏi việc bị sử dụng hình ảnh trái phép, việc đăng ký nhãn hiệu có thể tạo thêm một lớp bảo vệ pháp lý bổ sung.
Ông Gerben phân tích: trong lịch sử, các nghệ sĩ thường dựa vào luật bản quyền để bảo vệ bản ghi âm. Tuy nhiên, với sự phát triển của AI, công nghệ hiện nay có thể tạo ra nội dung hoàn toàn mới mô phỏng giọng nói nghệ sĩ mà không cần sao chép bản ghi gốc – tạo ra khoảng trống pháp lý mà đăng ký nhãn hiệu có thể giúp lấp đầy.
Dù vậy ông thừa nhận đây là cách tiếp cận chưa có tiền lệ rõ ràng, và chưa thể xác định chắc chắn liệu các tòa án có chấp nhận hay không.
Taylor Swift không phải trường hợp duy nhất. Nam tài tử Matthew McConaughey cũng đã được chấp thuận các hồ sơ bảo hộ tương tự.
Chia sẻ với tờ Wall Street Journal vào tháng 1, ông cho biết: “Chúng tôi muốn tạo ra một ranh giới rõ ràng về quyền sở hữu, trong đó sự đồng thuận và ghi nhận là chuẩn mực trong một thế giới AI”.
Giọng nói và hình ảnh của Taylor Swift từng bị lạm dụng trong vô số nội dung deepfake, từ quảng cáo giả mạo, các tuyên bố ủng hộ chính trị sai lệch cho đến hình ảnh khiêu dâm giả – đặt ra áp lực ngày càng lớn buộc giới nghệ sĩ phải hành động.
Không chỉ người nổi tiếng, người thường cũng trở thành nạn nhân của deepfake. Theo Hãng tin AFP, người mẫu kiêm người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội Christine Li tại Hàng Châu (Trung Quốc) cho biết cô “sốc và hoang mang” khi phát hiện khuôn mặt mình xuất hiện trong bộ phim ngắn chiếu mạng mang tên Chiếc trâm tóc hoa đào trên nền tảng Hongguo thuộc Công ty ByteDance – dù cô không phải diễn viên và chưa từng đồng ý tham gia.
Cô Li nói: “Đó rõ ràng là tôi. Họ đã dùng ảnh tôi đăng trên mạng xã hội cách đây hai năm”. Đáng lo ngại hơn, nhân vật mang khuôn mặt của cô bị xây dựng với tính cách tiêu cực và hành vi bạo lực.
Một nạn nhân khác có biệt danh Baicai cũng cho biết hình ảnh của anh bị dùng để tạo nhân vật “người chồng AI” với hình tượng tiêu cực trong cùng bộ phim.
Cả hai đều khẳng định mức độ tương đồng giữa nhân vật trong phim và ảnh cá nhân từng đăng tải trên mạng xã hội là rất cao.
Sau khi vụ việc bị phản ánh, nền tảng Hongguo đã gỡ bỏ bộ phim với lý do vi phạm quy định và nghĩa vụ hợp đồng của nhà sản xuất. Tuy nhiên, phim đã tồn tại một thời gian và các nhân vật bị thay thế âm thầm trước khi bị xóa hoàn toàn.
Luật sư của cô Li cho rằng việc dùng hình ảnh cá nhân mà không có sự đồng ý có thể vi phạm quyền hình ảnh và quyền danh dự, dù mức bồi thường thực tế có thể không lớn.
Mỗi khi ra mắt một dòng iPhone mới, Apple sẽ khai tử các phiên bản tiền nhiệm để tối ưu hóa dây chuyền sản xuất và doanh số thiết bị. Tuy vậy, công ty lại duy trì một chiến lược sản phẩm khác biệt tại thị trường Việt Nam.
Theo đó, Apple vẫn tiếp tục kinh doanh các mẫu iPhone đời cũ bằng cách giảm giá bán sâu để tiếp cận người dùng. Minh chứng rõ nhất là bộ đôi iPhone 11 ra mắt từ năm 2019 và iPhone 12 ra mắt năm 2020 vẫn được bày bán chính hãng tại Việt Nam cho đến tận giữa năm 2025.
Trong suốt những năm đó, hai mẫu máy này liên tục được điều chỉnh giá bán và có thời điểm giảm về còn khoảng 10 triệu đồng. Theo chia sẻ từ nhiều đại lý, chiến lược trên đã giúp Apple gặt hái nhiều thành công tại Việt Nam khi mở rộng được tệp khách hàng xuống phân khúc phổ thông. Người dùng có thể sở hữu iPhone mới với chi phí thấp hơn.
Tuy nhiên, giai đoạn mà người tiêu dùng Việt có thể tiếp cận với các mẫu iPhone với mức giá phải chăng dường như đang dần khép lại. Gần đây, bộ đôi iPhone 13 và iPhone 14 đang dần trở nên khan hiếm và biến mất trên các kệ hàng chính hãng.
Đại diện Minh Tuấn Mobile cho biết nguồn cung của dòng sản phẩm cũ đang ngày càng hạn chế do Apple đã dừng sản xuất để tập trung cho các thế hệ iPhone mới hơn.
“Đây được coi là diễn biến bình thường trong chu kỳ sản phẩm của hãng. Khi nguồn hàng từ Apple không còn được bổ sung, các đại lý cũng sẽ dần kết thúc việc kinh doanh các mẫu máy này để chuyển hướng tập trung vào những dòng sản phẩm đang được phân phối chính thức”, đại diện Minh Tuấn Mobile chia sẻ.
Sự thay đổi trên đã vô tình thiết lập một mặt bằng giá iPhone mới trên thị trường. Hiện tại, người dùng không còn tìm thấy bất kỳ mẫu iPhone chính hãng nào có giá dưới 15 triệu đồng.
Việc loại bỏ các dòng máy cũ đã khiến ngưỡng cửa để sở hữu một chiếc điện thoại thuộc hệ sinh thái Apple trở nên cao hơn đáng kể so với trước đây.
Lý giải về sự thay đổi này, bà Văn Thị Ngọc Yến, phó giám đốc ngành hàng tại Di Động Việt, cho biết đây là một phần trong chu kỳ quản lý danh mục sản phẩm mà Apple đã duy trì trong nhiều năm qua.
“Khi các thế hệ mới ra mắt với nhiều nâng cấp, hãng sẽ từng bước thu hẹp nguồn cung của các thiết bị đời cũ để tập trung cho những dòng sản phẩm mới hơn. Ở góc độ thị trường, điều này giúp hệ sinh thái sản phẩm được đồng bộ hơn”, bà Yến nhận định.
Khi các dòng máy đời cũ như iPhone 13 hay iPhone 14 rời khỏi kệ hàng, vị trí của chúng trong phân khúc trung cấp sẽ được kế thừa bởi các dòng mẫu iPhone bản tiêu chuẩn đời mới hơn.
“Vị trí của chúng sẽ được thay thế bởi các dòng iPhone đời mới hơn như iPhone 15, iPhone 16e và iPhone 17e. Đây đều là những lựa chọn phù hợp với nhóm khách hàng muốn sở hữu iPhone chính hãng, hiệu năng ổn định, thời gian sử dụng lâu dài nhưng vẫn cân đối về chi phí”, đại diện Hoàng Hà Mobile chia sẻ.
Mặc dù chúng ta vẫn còn xa vời với những chiếc "ô tô bay" hay "robot trợ giúp hình người" như trong các tác phẩm khoa học viễn tưởng, nhưng sự phát triển của công nghệ đã mang đến những sản phẩm hữu ích như robot hút bụi. Thiết bị này đã trở thành một phần quan trọng trong công việc dọn dẹp của nhiều gia đình, đặc biệt là những người nuôi thú cưng.
Tuy nhiên, giống như các thiết bị điện tử khác, robot hút bụi cũng cần được bảo trì và cuối cùng sẽ cần phải thay thế. Câu hỏi đặt ra là robot hút bụi sẽ dùng được trong bao lâu trước khi phải thay thế? Nắm bắt được câu trả lời, người dùng có thể sẽ đưa ra quyết định mua sắm phù hợp hơn.
Theo SlashGear, tùy thuộc vào thương hiệu, chất lượng, tần suất sử dụng và cách bảo trì, tuổi thọ trung bình của một robot hút bụi dao động từ 4 đến 6 năm. Theo thời gian, người dùng có thể nhận thấy robot hút bụi cần bảo trì nhiều hơn, với các vấn đề như pin nhanh hết và các bộ phận hỏng hóc.
Có những biện pháp giúp kéo dài tuổi thọ cho thiết bị này, từ việc bảo trì cho đến môi trường hoạt động của chúng.
Để bảo trì robot hút bụi hiệu quả, người dùng nên thực hiện vệ sinh định kỳ, kiểm tra các bộ phận như chổi, bánh xe và động cơ để phát hiện tóc rối, mảnh vụn hay bụi bẩn. Đặc biệt, cần chú ý đến trạm sạc, đảm bảo các điểm tiếp xúc luôn sạch sẽ và không bị bụi bám. Một số bộ phận có thể cần thay thế vài tháng một lần, vì vậy hãy sử dụng các linh kiện được nhà sản xuất phê duyệt.
Ngoài ra, hãy đảm bảo robot hút bụi được sạc ở nơi khô ráo, thoáng mát và tránh ánh nắng trực tiếp. Robot cần được sạc đầy trước khi sử dụng. Cuối cùng, đừng quên kiểm tra các bản cập nhật phần mềm, vì chúng có thể mang lại những cải tiến về hiệu suất và thời gian sử dụng pin, từ đó giúp kéo dài tuổi thọ cho robot hút bụi.
Khoảng 10 năm trước, gần như tối nào tan ca khỏi công ty, Phan Hoàng, nhân viên IT Helpdesk tại Hà Nội, cũng tranh thủ chạy thêm vài cuốc "cài Win dạo". Trong balo khi đó luôn có USB cứu hộ, bộ cài Windows, Office, Photoshop, AutoCAD cùng đủ loại phần mềm crack (bẻ khóa) vốn được tải từ các diễn đàn. Khách của anh chủ yếu là sinh viên mới mua máy tính, dân văn phòng hoặc cửa hàng nhỏ muốn tiết kiệm chi phí.
Không riêng Hoàng, "cài Win dạo" trở thành nghề tay trái của nhiều sinh viên công nghệ cách đây nhiều năm. Chỉ cần biết "ghost" máy, bẻ khóa Office hay tìm key kích hoạt Windows, họ có thể kiếm vài trăm nghìn mỗi tối.
Tuy nhiên khoảng 5 năm gần đây, điện thoại của Hoàng thưa dần các cuộc gọi. "Khách ít hẳn, còn tôi cũng thay đổi quan điểm về bản quyền trong quá trình làm việc nên không còn nhận cài nữa", anh nói.
Từng thuê cài đặt bản crack của Adobe như Photoshop, Premiere, Lightroom, Hùng Vũ (29 tuổi) cho biết khi còn là sinh viên, anh mê chụp ảnh nhưng thấy trả phí tốn kém. Tuy nhiên, sau khi làm nhiếp ảnh toàn thời gian, anh bắt đầu trả phí cho các phần mềm phục vụ công việc. Ngoài yếu tố đạo đức nghề nghiệp, anh cho rằng phần mềm bản quyền mang lại sự ổn định và yên tâm hơn so với bản lậu vốn tiềm ẩn nguy cơ lỗi, mất dữ liệu hoặc dính mã độc.
Câu chuyện của Phan Hoàng hay Hùng Vũ phản ánh sự chuyển dịch tích cực trong văn hóa sử dụng phần mềm ở Việt Nam. Một "nền kinh tế ngầm" từng nở rộ nay thu hẹp, khi người dùng cân nhắc nhiều hơn giữa chi phí bản quyền và rủi ro dữ liệu.
Chia sẻ với VnExpress, ông Hà Mạnh Cường, Phó tổng giám đốc hệ thống Sửa chữa Laptop24h, cho biết trước đây nghề "cài Win dạo" phổ biến, nhưng giờ hầu như biến mất. "Với laptop, gần 100% không còn dùng kiểu Win crack như trước nữa", ông nói.
Nhiều khách hàng chỉ thực sự thay đổi thói quen sau khi gặp sự cố liên quan đến phần mềm lậu. Ông lấy ví dụ trường hợp một bác sĩ tại Hà Nội mang laptop đến "kêu cứu" vì toàn bộ dữ liệu trong máy bị mã hóa. Các file bị khóa là tài liệu phục vụ một công trình nghiên cứu quan trọng.
"Tin tặc yêu cầu trả số tiền mã hóa tương đương khoảng 100 triệu đồng để mở khóa dữ liệu", ông kể. Vị bác sĩ chấp nhận chi tiền nhưng vẫn lo bị lừa tiếp. Sau đó, phía kỹ thuật phải liên hệ bên trung gian để hỗ trợ quá trình trao đổi trước khi dữ liệu được khôi phục.
"Đó chỉ là một trong rất nhiều trường hợp chúng tôi từng gặp", ông nói, thêm rằng khoảng 20% khách hàng đến với hệ thống gặp vấn đề liên quan đến phần mềm, chủ yếu do cài đặt không bản quyền, dẫn đến phát sinh sự cố như máy hoạt động chậm, nóng, không ổn định, mất dữ liệu.
Chuyên gia này khuyến cáo, nhiều người nghĩ các bản crack "miễn phí", nhưng thực tế phải trả giá bằng chính dữ liệu cá nhân. "Nhiều phần mềm bẻ khóa bị cài cắm công cụ theo dõi, đánh cắp dữ liệu. Nó không miễn phí hay giá rẻ, mà âm thầm lấy dữ liệu người dùng", ông nhấn mạnh.
Khi người dùng không còn muốn đánh đổi dữ liệu, nghề "cài Win dạo", công việc từng xuất hiện trong các mẩu tin trên diễn đàn, khu nhà trọ hay quảng cáo "cứu máy tính" dán ở cột điện, cũng "mất đất sống".
Theo đại diện Cục Bản quyền tác giả - Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, chi phí từng là rào cản với người dân khi tiếp cận phần mềm bản quyền, tuy nhiên mô hình thuê bao linh hoạt đang khiến khoảng cách thu hẹp.
"Nhiều người chưa hình dung đầy đủ giá trị của tài sản trí tuệ. Nhưng cùng với quá trình chuyển đổi số, người dân bắt đầu hiểu sử dụng phần mềm bản quyền không chỉ là tuân thủ pháp luật, mà còn giúp bảo vệ dữ liệu và uy tín của chính mình", bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó cục trưởng Bản quyền tác giả, cho hay.
