Theo thạc sĩ – bác sĩ chuyên khoa 2 Đào Quang Hoàng, Khoa Nội tim mạch – lão học, Bệnh viện đa khoa Thủ Đức (TP.HCM), ăn mặn (nhiều muối natri) tạo ra áp lực cơ học lên thành mạch và làm tăng huyết áp, giống như việc bơm quá nhiều nước vào một ống cao su, với ống cao su tượng trưng cho hệ thống mạch máu.
Tuy nhiên, ít ai biết rằng áp lực tinh thần (trầm cảm, căng thẳng, stress kéo dài) cũng có thể gây hại cho mạch máu, thậm chí nguy hiểm không kém ăn mặn.
Chị V.T.Q.N (23 tuổi, làm nghề tự do) bắt đầu có những dấu hiệu như chóng mặt, nóng phừng mặt, thở gấp, đau đầu từ khoảng 1 năm trước. Kết quả thăm khám gần đây cho thấy chị bị tăng huyết áp dù còn trẻ, không hút thuốc hay rượu bia. Nguyên nhân được biết do thức khuya và ngủ không đủ giấc trong thời gian dài, cộng với thường xuyên ăn thức ăn chế biến sẵn mua ngoài hàng quán.
Tương tự, trường hợp anh D.Q.T. (32 tuổi, trưởng phòng của một công ty công nghệ) đi khám với triệu chứng đau đầu, mỏi gáy, hay hồi hộp; đo huyết áp tại phòng khám lên tới 165/100 mmHg (mức tăng huyết áp độ 2). Anh T. không hút thuốc, không béo phì, mỡ máu bình thường, các chỉ số thận và tim hoàn toàn tốt. Tuy nhiên, anh T. cho biết 6 tháng qua phải gánh một dự án lớn, thức đêm liên tục hoặc ngủ không quá 4 giờ mỗi ngày. Anh sống một mình, không có thời gian chia sẻ với gia đình hay người thân, luôn trong trạng thái lo âu sợ trễ tiến độ (deadline).
Theo bác sĩ Quang Hoàng, “cô đơn cũng là một loại muối” vì cả hai đều âm thầm bóp nghẹt và làm tổn thương hệ thống mạch máu, dẫn đến tăng huyết áp và các biến chứng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim.
Ngoài ra khi căng thẳng, cơ thể tiết ra adrenaline và cortisol làm tim đập nhanh hơn, huyết áp tăng và duy trì sự tỉnh táo. Tuy nhiên, nếu tình trạng căng thẳng diễn ra liên tục, sự hoạt hóa kéo dài của các hormone này sẽ làm mạch máu co thắt, cơ thể giữ muối và nước nhiều hơn, từ đó dẫn đến tăng huyết áp, gây viêm, làm tổn thương mạch máu và các cơ quan quan trọng.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Trương Thiện Niềm, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM) cho biết: “Nhiều người cho rằng chỉ cần giảm muối khi nêm nếm là đủ, nhưng thực tế lượng natri đưa vào cơ thể phần lớn lại đến từ ‘muối ẩn’ trong thực phẩm chế biến sẵn. Các loại như đồ hộp, thịt chế biến, mì ăn liền, nước chấm, thậm chí bánh mì hoặc thực phẩm đóng gói… đều có thể chứa lượng muối đáng kể. Vì vậy, dù ăn nhạt khi nấu ăn, tổng lượng muối tiêu thụ mỗi ngày vẫn có thể vượt ngưỡng khuyến cáo. Đường và các thực phẩm giàu tinh bột tinh chế cũng góp phần làm tăng huyết áp, tiêu thụ nhiều có thể gây tăng cân, đề kháng insulin và rối loạn chuyển hóa – những yếu tố liên quan chặt chẽ đến tăng huyết áp”.
Kiểm soát huyết áp là một quá trình lâu dài. Sự kiên trì trong theo dõi và điều chỉnh thói quen sinh hoạt chính là yếu tố quyết định hiệu quả điều trị. Từ đó, bác sĩ Niềm đề xuất 3 nguyên tắc cốt lõi cần duy trì để kiểm soát huyết áp, gồm: Theo dõi – điều chỉnh lối sống – tuân thủ điều trị.
Bác sĩ Quang Hoàng cũng khuyên mọi người nên cố gắng ngủ đủ 7 – 9 giờ mỗi đêm; dành khoảng 30 phút mỗi ngày để thư giãn bằng thiền, yoga, tập thở chậm hoặc nghe nhạc nhẹ để giúp cơ thể giảm áp lực tinh thần, hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
Những thói quen ăn uống ở tuổi 50 có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe khi về già. Hạn chế dùng một số loại thực phẩm ở độ tuổi này có thể giúp ích.
Thực phẩm nhiều muối
Sau tuổi 50, bạn nên giảm lượng muối tiêu thụ. Natri là yếu tố góp phần gây tăng huyết áp - tình trạng rất phổ biến ở người lớn tuổi. Giảm lượng muối khoảng một thìa cà phê mỗi ngày có thể phòng ngừa tăng huyết áp. Các thực phẩm tiềm ẩn natri nên hạn chế gồm snack mặn như khoai tây chiên, bánh quy mặn, pizza, súp đóng hộp, thực phẩm đông lạnh chế biến sẵn...
Thực phẩm giàu chất béo bão hòa
Càng lớn tuổi, hạn chế chất béo không lành mạnh càng quan trọng. Chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa - thường có trong sữa nguyên kem và thịt chế biến - có thể làm tăng nguy cơ tử vong, đặc biệt do bệnh tim mạch.
Chất béo bão hòa cũng có trong thực phẩm nguồn gốc động vật như thịt đỏ, thịt chế biến sẵn (xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội), da gia cầm, đồ chiên rán...
Thực phẩm nhiều đường bổ sung
Nữ giới nên hạn chế đường nạp vào cơ thể khoảng 25 g và nam giới là 36 g một ngày. Sau tuổi 50, ăn quá nhiều đường có thể làm tăng nguy cơ tiểu đường, bệnh tim mạch, viêm mạn tính và suy giảm nhận thức.
Các thực phẩm nên hạn chế gồm bánh ngọt, sản phẩm sữa có đường như sữa chua vị trái cây, ngũ cốc ăn sáng, đồ uống có đường như soda, cà phê sữa và trà đường...
Thực phẩm siêu chế biến
Chúng thường chứa nhiều muối, chất béo và đường - những thành phần nên hạn chế khi lớn tuổi. Ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến có thể thúc đẩy lão hóa nhanh hơn. Các thực phẩm nên cân nhắc giảm gồm bơ đậu phộng chế biến sẵn, xúc xích, khoai tây chiên giòn...
Rượu bia
Uống nhiều rượu bia có liên quan đến suy giảm nhận thức nhanh hơn và khiến cơ thể lão hóa sớm. Khi lớn tuổi, quá trình chuyển hóa thay đổi khiến cơ thể nhạy cảm hơn với rượu, làm tăng nguy cơ té ngã và tai nạn. Rượu bia còn có thể tương tác với thuốc điều trị mà người lớn tuổi thường sử dụng.
Từ tuổi 50, hãy ưu tiên thực phẩm nguyên chất, giàu dinh dưỡng. Cần ăn đủ protein để hạn chế mất cơ và dùng các loại thảo mộc, gia vị thay cho muối để tăng hương vị món ăn. Chế độ ăn nên tập trung vào trái cây, rau củ, sữa và chế phẩm từ sữa, ngũ cốc nguyên hạt, thịt nạc và nguồn protein thực vật...
Nếu đang mắc bệnh hoặc lo ngại nguy cơ sức khỏe, bạn nên tham khảo chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng chế độ ăn phù hợp theo tuổi tác.
Khoảng hai tuần trước nhập viện, cô gái xuất hiện biểu hiện tinh thần bất thường, được chẩn đoán rối loạn tâm thần dạng phân liệt và điều trị bằng thuốc. Tuy nhiên, tình trạng nhanh chóng xấu đi với biểu hiện ngủ li bì, thỉnh thoảng la hét, rối loạn ý thức. Khi chuyển đến Bệnh viện Nguyễn Trãi, người bệnh được xác định mắc viêm não tự miễn kháng thụ thể NMDA, bệnh lý hiếm dễ nhầm với rối loạn tâm thần do có thể gây thay đổi hành vi, co giật và rối loạn tri giác.
Ban đầu, bệnh nhân được điều trị bằng thay huyết tương, corticoid liều cao, thuốc chống động kinh và kháng sinh do kèm viêm phổi. Song chỉ ít ngày sau, tình trạng diễn tiến nặng với sốt cao 39-40 độ C, suy hô hấp, tụt huyết áp, co giật toàn thân nhiều cơn và loạn động vùng mặt.
Người bệnh được chuyển khoa Hồi sức tích cực chống độc trong tình trạng nguy kịch, phải đặt nội khí quản, thở máy và dùng thuốc vận mạch để duy trì huyết áp. Các bác sĩ chẩn đoán sốc nhiễm khuẩn, viêm phổi bệnh viện, nghi nhiễm trùng huyết do nấm trên nền viêm não tự miễn và trạng thái động kinh kéo dài.
Ngày 3/6, bác sĩ Bùi Ngọc Tân, Khoa Hồi sức tích cực chống độc, cho biết trong hơn hai tháng điều trị, bệnh nhân liên tục đối mặt biến chứng nặng. Kết quả cấy đàm và dịch rửa phế quản nhiều lần ghi nhận các loại vi khuẩn đa kháng thuốc gây viêm phổi bệnh viện. Êkíp phải thay đổi phác đồ kháng sinh thế hệ mới theo kết quả kháng sinh đồ để kiểm soát nhiễm trùng.
Song song đó, bệnh nhân được thay huyết tương tổng cộng 7 lần, duy trì thuốc ức chế miễn dịch liều cao và phối hợp nhiều thuốc chống động kinh để kiểm soát các cơn co giật. Do đáp ứng kém với điều trị bước đầu, bệnh viện hội chẩn chuyên gia thần kinh của Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM và quyết định sử dụng Rituximab - thuốc điều trị miễn dịch bậc hai dành cho các trường hợp viêm não tự miễn nặng.
Sau gần ba tháng điều trị, tình trạng người bệnh cải thiện rõ rệt, hết co giật, tri giác hồi phục, cai được máy thở và xuất viện. Khi tái khám, bệnh nhân tỉnh táo, giao tiếp được, tự thở tốt và đã rút ống mở khí quản.
Viêm não tự miễn Anti-NMDAR là bệnh hiếm nhưng không quá hiếm gặp ở người trẻ, đặc biệt phụ nữ. Bệnh thường khởi phát bằng các biểu hiện như thay đổi hành vi, kích động, mất ngủ, la hét, nói nhảm hoặc ngủ li bì nên dễ bị nhầm với rối loạn tâm thần.
Bác sĩ khuyến cáo khi người thân, đặc biệt người trẻ, xuất hiện các dấu hiệu bất thường kéo dài hoặc diễn tiến nhanh, cần đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để được chẩn đoán sớm, tránh nguy cơ di chứng nặng hoặc tử vong. Sau điều trị, người bệnh cần tuân thủ thuốc chống động kinh, thuốc dự phòng tái phát và tái khám đúng hẹn để theo dõi hồi phục.
Thời tiết nắng nóng có thể ảnh hưởng đến lượng đường trong máu, khiến người mắc tiểu đường khó kiểm soát bệnh hơn. Nhiệt độ cao làm cơ thể đổ mồ hôi nhiều, dễ mất nước và khiến đường huyết tăng. Trong khi đó, tăng đường huyết lại gây tiểu nhiều, làm cơ thể mất nước nhanh hơn, tạo thành vòng luẩn quẩn bất lợi cho việc kiểm soát đường huyết. Ngoài ra, khi mất nước, lưu lượng máu đến da giảm, có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ insulin của cơ thể.
Theo WebMD, hoạt động thể chất có lợi cho người mắc tiểu đường, tuy nhiên trong những ngày nắng nóng nên tránh tập luyện ngoài trời từ 10h đến 16h - thời điểm nhiệt độ thường cao nhất. Thay vào đó, người bệnh có thể chọn các hình thức vận động nhẹ trong nhà hoặc nơi thoáng mát như yoga, đi bộ hoặc chạy bộ trên máy, tập các bài giãn cơ phù hợp.
Nếu phải ra ngoài trời nắng, nên đeo kính râm, đội mũ rộng vành, mặc quần áo nhẹ, thoáng khí và thoa kem chống nắng để hạn chế tác động của tia UV lên da.
Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh và đủ nước
Người mắc bệnh tiểu đường cần uống nhiều nước hơn để tránh mất nước, ưu tiên nước lọc hoặc nước trái cây nguyên chất có chỉ số đường huyết thấp như chanh, chanh dây, dâu tây, táo. Bổ sung các loại trái cây mọng nước vừa cung cấp nước vừa tăng cường vitamin, chất chống oxy hóa, chất xơ giúp ổn định lượng đường trong máu vào mùa hè. Tránh caffeine và rượu vì cả hai đều có thể làm trầm trọng thêm tình trạng mất nước.
Một số loại rau nhiều nước và chất xơ như cần tây, dưa chuột, bông cải xanh giúp làm chậm quá trình tiêu hóa cũng như tốc độ đường đi vào máu, cung cấp vitamin C góp phần tăng sức đề kháng, nên ưu tiên trong bữa ăn của người tiểu đường ngày nắng nóng.
Theo dõi đường huyết thường xuyên
Theo Cleveland Clinic, theo dõi đường huyết thường xuyên là cách an toàn giúp người mắc tiểu đường kiểm soát bệnh hiệu quả trong những ngày nắng nóng. Người bệnh nên chuẩn bị máy đo đường huyết cá nhân để kiểm tra vào buổi sáng, sau ăn hoặc sau khi vận động nhằm kịp thời điều chỉnh chế độ ăn uống, luyện tập và dùng thuốc phù hợp.
Insulin không nên để trong ôtô nóng hoặc dưới ánh nắng trực tiếp vì nhiệt độ cao có thể làm thuốc giảm hiệu quả. Khi đi du lịch, nên bảo quản insulin trong túi hoặc hộp giữ nhiệt, tránh để tiếp xúc trực tiếp với đá lạnh hoặc nguồn nhiệt cao. Có thể quấn insulin bằng khăn mềm để hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột.
Hạn chế các hoạt động ngoài trời
Xếp hàng tham gia sự kiện ngày nắng, chơi trò chơi ở công viên hay những ngày này đều có thể dẫn đến mất nước, căng thẳng, tác động tiêu cực đến lượng đường trong máu. Do đó, trong mùa hè, người tiểu đường nên ưu tiên thư giãn, vui chơi với các hoạt động trong nhà, trung tâm thương mại, để giữ gìn sức khỏe chung.
Nếu bạn cảm thấy mệt mỏi, buồn nôn, nôn mửa, chóng mặt hoặc đổ mồ hôi nhiều, cần kiểm tra lượng đường trong máu ngay. Bên cạnh đó, nên mang theo viên glucose, nước ép hoặc kẹo để xử lý kịp thời khi hạ đường huyết.
