Chị C. đến khám nội tiết tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM vì 2 năm nay không có kinh nguyệt, không mang thai. Trước đó, kinh nguyệt của chị bị rối loạn, từ 2 – 3 tháng đến 6 – 7 tháng có một lần, sau đó mất hẳn. Gần đây chị còn luôn thấy bực bội, bốc hỏa, da khô ráp, giảm hẳn ham muốn.
Thạc sĩ – bác sĩ Nguyễn Thị Kim Tuyền, khoa Nội tiết – tiểu đường, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết nồng độ estrogen của người bệnh quá thấp, dưới 10 pmol/L (chỉ số estrogen trung bình của phụ nữ ở độ tuổi sinh sản từ 70 – 220 pmol/L). Chỉ số dự trữ buồng trứng AMH chỉ còn 0,9 ng/ml, thấp hơn khoảng 2 – 3 lần so với mức trung bình ở phụ nữ cùng tuổi. Số lượng nang noãn ít, buồng trứng lão hóa, gần cạn kiệt như người đã mãn kinh.
“Người bệnh có nguy cơ vô sinh cao, khả năng thụ thai tự nhiên rất thấp do chức năng của buồng trứng suy giảm mạnh”, bác sĩ Tuyền nói.
Thông thường, lão hóa buồng trứng sẽ xảy ra từ giai đoạn mãn kinh của phụ nữ. Tuy nhiên nhiều trường hợp suy buồng trứng sớm, ảnh hưởng xấu đến khả năng sinh sản. Ngoài nguyên nhân do di truyền, bệnh tự miễn, việc lão hóa buồng trứng sớm chủ yếu bắt nguồn từ lối sống tiêu cực.
Khai thác tiền sử kỹ hơn, chị C. chia sẻ đã hoàn toàn không ăn cơm, tinh bột, chủ yếu chỉ ăn rau củ và một ít thịt, cá trong gần 3 năm nay. “Tôi thấy một bác sĩ nổi tiếng trên mạng nói ăn cơm, tinh bột sẽ làm tăng insulin, mà tăng insulin là làm hại buồng trứng nên tôi bỏ luôn không ăn”, chị C. chia sẻ.
Bác sĩ Tuyền cho biết insulin là một hormone thiết yếu giúp cơ thể duy trì sự sống. Sau mỗi bữa ăn, insulin được tiết ra để đưa glucose vào tế bào, nuôi dưỡng não, cơ bắp, tử cung và cả buồng trứng. Tăng insulin sau bữa ăn là phản ứng sinh lý bình thường và cần thiết. Chỉ trong trường hợp kháng insulin mạn tính – thường gặp ở người béo phì hoặc tiền tiểu đường – mức insulin cao kéo dài mới gây tác động tiêu cực đến buồng trứng.
“Loại bỏ hoàn toàn tinh bột để giảm insulin, bảo vệ buồng trứng là thông tin sai lệch”, bác sĩ Tuyền khẳng định.
Theo bác sĩ Tuyền, thói quen ăn uống thiếu khoa học trong thời gian dài với ít thực phẩm giàu chất dinh dưỡng, đặc biệt là protein và chất béo có lợi đã dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng và hormone cho cơ thể, trong đó có hormone buồng trứng. Khi không được nuôi dưỡng tốt trong thời gian dài, buồng trứng sẽ bị đẩy nhanh tốc độ thoái hóa, suy giảm chức năng.
Chị C. được bác sĩ tư vấn bỏ chế độ ăn kiêng khắc nghiệt, ăn uống đủ chất và điều trị liệu pháp thay thế hormone để cải thiện nồng độ estrogen.
Bác sĩ Tuyền cho biết hiện nay chưa có phương pháp chữa trị hiệu quả với tình trạng lão hóa buồng trứng sớm. Với trường hợp của chị C., nếu muốn có con cần phải nhờ đến sự hỗ trợ của phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm.
Bên cạnh việc phơi nắng buổi sáng, tắm nước ấm buổi tối, duy trì lịch trình ngủ cố định, thì nguyên tắc 3 - 2 - 1 - 0 nổi lên như một nguyên tắc "vàng" cực hay giúp bạn ngủ ngon.
Nguyên tắc này giúp bạn điều chỉnh thói quen hằng ngày để có giấc ngủ ngon hơn. Nó bắt nguồn từ một bài đăng trên mạng xã hội của bác sĩ y học thể thao người Mỹ, tiến sĩ Jess Andrade.
Nguyên tắc này chỉ rõ thời điểm nên ngừng ăn và xem màn hình để cải thiện chất lượng giấc ngủ, nêu bật những thói quen bạn có thể áp dụng trong ngày.
Bác sĩ nhấn mạnh 4 điều nên ngừng làm để ngủ ngon hơn như sau, theo tờ Hindustan Times.
3 giờ trước khi đi ngủ: Ngừng ăn uống hoặc uống rượu bia
Nên ăn bữa cuối cùng ít nhất 3 giờ trước khi ngủ. Ăn gần giờ ngủ có thể khiến bạn thức giấc thường xuyên trong đêm. Rượu có thể giúp buồn ngủ lúc đầu, nhưng làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ và làm giảm giấc ngủ sâu rất quan trọng đối với chức năng não. Tránh ăn trước khi đi ngủ cũng có thể giúp điều chỉnh theo nhịp sinh học.
2 giờ trước khi đi ngủ: Ngừng làm việc
Hãy ngừng làm việc 2 giờ trước khi đi ngủ. Các hoạt động kích thích tinh thần có thể khiến bạn tỉnh táo hơn, gây khó ngủ và khó duy trì giấc ngủ. Sử dụng điện thoại làm việc vào ban đêm - như gửi email hoặc tương tác với đồng nghiệp, có thể làm gián đoạn giấc ngủ nhiều hơn so với các hoạt động giải trí trên màn hình vào ban đêm, như xem tivi.
1 giờ trước khi ngủ: Ngừng xem màn hình
Bước cuối cùng trước khi đi ngủ là tắt màn hình điện thoại, tivi và máy tính 1 giờ trước khi ngủ. Sử dụng thiết bị phát ra ánh sáng xanh, như điện thoại thông minh, trước khi ngủ có thể ức chế sự giải phóng hoóc môn ngủ melatonin. Giờ cuối cùng trước khi ngủ nên là thời gian yên tĩnh, không có ánh sáng nhân tạo mạnh gây kích thích cơ thể tỉnh táo.
0: Tuyệt đối không nhấn nút báo lại vào buổi sáng
Việc thường xuyên nhấn nút báo lại sau khi chuông báo thức vang lên có thể khiến giấc ngủ bị ngắt quãng và làm cơ thể mệt mỏi hơn sau khi thức dậy. Theo các chuyên gia, đây đôi khi còn là dấu hiệu cảnh báo tình trạng thiếu ngủ kéo dài hoặc rối loạn giấc ngủ.
Tóm lại, quy tắc này cấm ăn uống trước 3 tiếng để dạ dày không quá tải, cấm làm việc trước 2 tiếng để đầu óc thư giãn, cấm nhìn màn hình trước 1 tiếng để não tiết chất gây buồn ngủ, cấm bấm hoãn báo thức vào buổi sáng để không phá vỡ chu kỳ giấc ngủ, theo Hindustan Times.
Bà Malvika Sahgal, chuyên gia dinh dưỡng kiêm huấn luyện viên sức khỏe tại Ấn Độ, cho biết những thay đổi về da và tóc thường gặp khi cơ thể già đi. Tuy nhiên, tuổi tác không phải là yếu tố duy nhất.
Bà cho biết giấc ngủ, căng thẳng, chế độ ăn uống, lượng nước cơ thể và sức khỏe nội tiết cũng ảnh hưởng lớn đến da và tóc.
Khi tuổi tác tăng lên, hormone, collagen, khả năng giữ nước và hấp thu dưỡng chất của cơ thể dần thay đổi.
Từ đó, da mất độ đàn hồi, tóc mỏng hơn, tình trạng viêm tăng lên và cơ thể phục hồi chậm hơn sau những tổn thương nhỏ. Dù vậy, các thói quen hằng ngày vẫn có thể tác động tích cực đến quá trình này, theo tờ Hindustan Times.
Protein là dưỡng chất quan trọng giúp cơ thể tái tạo từ bên trong. Da và tóc được cấu tạo từ các protein như collagen và keratin.
Nếu khẩu phần ăn thiếu protein, tóc dễ yếu và gãy rụng, da phục hồi chậm hơn, đồng thời cơ thể cũng giảm sản xuất collagen.
Để tăng lượng protein, bà Sahgal khuyến khích bổ sung trứng, sữa chua, phô mai, đậu phụ, đậu lăng và đậu gà vào thực đơn hằng ngày.
Omega-3 là chất béo có lợi giúp giảm viêm trong cơ thể. Tình trạng viêm kéo dài có thể làm tổn hại collagen và ảnh hưởng đến nang tóc.
Omega-3 còn giúp hỗ trợ sức khỏe da đầu và củng cố hàng rào bảo vệ da.
Các thực phẩm giàu omega-3 gồm hạt lanh, hạt chia và quả óc chó. Những thực phẩm này có thể dùng vào bữa sáng hoặc kết hợp trong các bữa ăn.
Vitamin C đóng vai trò quan trọng trong quá trình tạo collagen. Dưỡng chất này giúp da săn chắc hơn và hỗ trợ cấu trúc tóc khỏe mạnh.
Ngoài ra, vitamin C còn giúp bảo vệ tế bào trước các tác nhân gây hại. Các nguồn vitamin C tự nhiên gồm cam, ổi và ớt chuông.
Sắt và folate cần thiết cho sự phát triển của tóc. Theo bà Sahgal, thiếu sắt có thể làm tóc rụng nhiều hơn, cơ thể mệt mỏi và làn da trở nên kém tươi tắn.
Rau chân vịt, củ dền, đậu lăng và hạt bí ngô là những thực phẩm giàu sắt nên có trong chế độ ăn hằng ngày. Chuyên gia khuyến khích kết hợp với thực phẩm giàu vitamin C để cơ thể hấp thu sắt tốt hơn.
Bà Sahgal cho rằng giấc ngủ là thời gian cơ thể phục hồi và tái tạo da, tóc hiệu quả nhất.
Ngủ không đủ có thể làm da nổi mụn, khuôn mặt sưng phù, tóc rụng nhiều hơn và làm tăng hormone gây căng thẳng.
Để cải thiện chất lượng giấc ngủ, chuyên gia khuyến nghị ngủ từ 7 đến 8 giờ mỗi đêm, hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi đi ngủ và duy trì giờ ngủ cố định.
Bác sĩ Namratha Upadhya P Y, chuyên gia nội tiết nhi tại Bệnh viện Manipal Yeshwanthpur (Ấn Độ), cho biết khi ăn nhiều thực phẩm giàu carbohydrate tinh chế như bánh mì trắng, bánh ngọt, kẹo và nước ngọt, cơ thể sẽ tiết ra insulin khiến đường huyết tăng vọt.
Tuy nhiên, đường huyết tăng nhanh nhưng cũng hạ xuống sớm, khiến bạn nhanh đói và dễ rơi vào vòng lặp thèm đồ ngọt để bù năng lượng.
Khi căng thẳng, cơ thể giải phóng hormone stress làm tăng cảm giác thèm ăn, đặc biệt là các thực phẩm giàu năng lượng như đồ ngọt. Thiếu ngủ cũng làm rối loạn các hormone kiểm soát cảm giác đói - no, khiến bạn dễ thèm ngọt hơn vào ngày hôm sau.
Ngoài ra, việc thèm đồ ngọt còn liên quan đến “hệ thống khen thưởng” của não bộ. Khi ăn đồ ngọt, não tiết ra dopamine - một chất tạo cảm giác dễ chịu.
“Sau khi ăn đồ ngọt, não bắt đầu liên kết cảm giác vui vẻ với thực phẩm có đường. Vì vậy, khi căng thẳng, mệt mỏi hoặc có cảm xúc tiêu cực, bạn dễ tìm đến đồ ngọt vì não nhớ rằng những thực phẩm đó có thể mang lại cảm giác dễ chịu tạm thời”, bác sĩ Upadhya giải thích.
Với nhiều người, chìa khóa để kiểm soát cơn thèm đường không nằm ở việc kiêng khem khắt khe, mà ở việc duy trì nhịp sinh hoạt lành mạnh cho cả thể chất lẫn tinh thần. Các chuyên gia cho rằng không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn đường, mà quan trọng là xây dựng thói quen ăn uống cân bằng, tránh để quá đói và giữ đường huyết ổn định.
Mọi người có thể áp dụng những thay đổi lối sống đơn giản dưới đây để kiểm soát cơn thèm đường và duy trì năng lượng ổn định suốt ngày, theo India Today (Ấn Độ):
