Năm nào cũng vậy, đến ngày kỷ niệm đất nước thống nhất (30.4), ông Phan Thanh Sĩ (81 tuổi), hiện là Chủ tịch Hội Người tù kháng chiến TP.Cần Thơ, lại bồi hồi nhớ về một thời trai trẻ quên mình vì độc lập tự do của đất nước. Ông là một người con của xã Thạnh Xuân – một vùng đất giàu truyền thống cách mạng, từng nổi danh với chiến công chiếm đại bác 105mm của giặc Pháp.
Năm 1961, khi mới 16 tuổi và còn ngồi trên ghế nhà trường, ông Sĩ đã dấn thân vào phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên phản đối Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Với tinh thần “áo học sinh nhưng lòng chiến sĩ”, ông tham gia bãi khóa, biểu tình, rải truyền đơn, viết khẩu hiệu chống giặc.
Chàng thiếu niên khi ấy đã thực hiện những vụ đánh phá gây tiếng vang lớn như đốt kho xăng của địch ở lộ 91 (nay là đường Cách Mạng Tháng Tám), tấn công cư xá Mỹ ở đường Duy Tân (nay là đường Hoàng Văn Thụ), ném lựu đạn phá hoại cuộc bầu cử giả hiệu của chính quyền Sài Gòn. Khát khao nối tiếp bước chân cha anh đã đưa ông Sĩ dần trở thành một thành viên tinh nhuệ của lực lượng Biệt động Cần Thơ, hoạt động ngay trong lòng địch.
Chiến dịch Tết Mậu Thân năm 1968, ông Sĩ bị trúng đạn ở vai rồi rơi vào tay địch. Sau khi xử án, chính quyền Sài Gòn phán quyết ông 15 năm tù và giam cầm ở Khám lớn Cần Thơ. Tại đây, ông bị nhốt cùng 5 người tù chính trị khác.
Với sự nhạy bén, họ biết sơ hở của địch là khi người tù bị bệnh nặng sẽ được đưa ra khỏi trại giam để qua Bệnh viện Thủ Khoa Nghĩa chữa trị (nay là vị trí của Bệnh viện Đa khoa TP.Cần Thơ). Tuy trong bệnh viện này cũng có khám giam, có lính canh nhưng lực lượng mỏng. Nghĩ thế, 6 người đã vạch ra một kế hoạch vượt ngục táo bạo bằng cách giả bệnh.
Để đánh lừa lính canh, ông Sĩ đã dùng những phương pháp khắc nghiệt nhất. Đó là lấy gai nhím chích vào các đầu móng tay cho chảy máu rồi nuốt vào. Sau đó, ông lấy ráy tai của mình ăn để nôn, tạo hiện trường giả như bị xuất huyết dạ dày do ngộ độc.
Mưu kế thành công, cả nhóm được chuyển sang bệnh viện điều trị. Sau hơn 1 tháng chuẩn bị, họ dùng vũ khí tự tạo khống chế lính canh, rồi dùng chính súng của địch để diệt địch. Song, do không thể che kín kẽ tai mắt của địch nên còi báo động reo lên, lính lập tức bao vây. Chỉ có 4 người kịp thời chạy thoát về vùng giải phóng.
“Tôi và một người nữa yểm trợ đi sau cùng vượt rào không kịp nên bị bắt lại. Tôi thì bị bắn một viên đạn vào lưng xuyên thủng bụng, may mắn còn sống sót”, ông Sĩ nói và chỉ vào một vết mổ dài còn để lại sẹo ở bụng.
Bị bắt sống, ông Sĩ bị giam lại ở Khám lớn Cần Thơ. Đến 8 tháng sau chính quyền Sài Gòn xử án lại, phán quyết ông tù chung thân khổ sai và đày ra Côn Đảo.
Theo ông Sĩ, trong nhà tù Côn Đảo tuy là một chiến trường không vũ khí nhưng vô cùng ác liệt khi chuyển sang hình thái đấu tranh giữ khí tiết. Người tù đòi quyền dân sinh dân chủ và cái giá phải trả có thể là những trận đòn roi dã man khiến tù nhân thương tích đầy người.
Tuy nhiên, âm mưu làm nhụt chí người cách mạng của địch bất thành. Bởi dù bị cô lập và tra tấn, những người tù chính trị vẫn đoàn kết chặt chẽ. Nhất là tại Côn Đảo, tổ chức này càng bền chặt vì có rất nhiều người đã bị giam cầm suốt 10 năm, 20 năm. Ông Sĩ tự hào nói: “Trái ngược với sự đả kích, xuyên tạc của địch, chúng tôi truyền tay nhau những bài thơ của Bác Hồ, của Tố Hữu để giữ tinh thần kiên định, lạc quan”.
Năm 1973, Hiệp định Paris được ký kết. Lúc này nhà tù Phú Quốc đã thả người về theo nghị định thư, song các phạm nhân ở Côn Đảo thì vẫn tiếp tục bị giam cầm. Mọi người biết Mỹ và chính quyền Sài Gòn chưa từ bỏ cuộc chiến này nên vẫn rất cảnh giác. “Địch yêu cầu chúng tôi phải lăn tay, chụp hình, vì đó là thủ tục cần thiết để trao trả tù nhân về. Nhưng một khi lăn tay vào đó thì chúng sẽ tráo hồ sơ, chuyển những người tù chính trị thành những tù thường phạm, tù án, phá rối trị án để tiếp tục nhốt lại”, ông Sĩ kể.
Ông Sĩ kể phải đến sau ngày 30.4.1975, cánh cửa ngục tù ở Côn Đảo mới thật sự mở ra. Giây phút giám thị mang chìa khóa đến mở cửa, nhiều tù nhân vẫn ngỡ ngàng không tin đó là sự thật. Không ai dám bước ra vì sợ địch âm mưu đàn áp, giết hại. Mãi đến khi nghe radio phát thanh tin mừng thắng trận, mọi người mới tin đất nước đã thống nhất. “Những người bệnh nằm liệt giường cũng cố bật dậy. Người bị xiềng xích cố bò đến bên nhau chia sẻ niềm hạnh phúc được tự do. Ai cũng vỡ òa như hồi sinh từ cõi chết”, ông Sĩ nói.
Ngày 30.4, nghĩ về thanh xuân của mình và đặt nhiều kỳ vọng vào thế hệ trẻ hôm nay, ông Sĩ nhắn gửi: “Tuổi thanh xuân của tôi qua đi trong chiến tranh gian khổ, trường kỳ. Thế nhưng đó là một sự lựa chọn đúng đắn khiến bản thân không phụ lòng người đi trước và hổ thẹn với thế hệ mai sau. Và giờ đây, chiến tranh đã khép lại rồi, nhiệm vụ của các bạn trẻ là sẽ viết chương mới về một đất nước phát triển, ấm no, hạnh phúc. Tôi rất kỳ vọng vào các bạn”.
Thí sinh học nhiều tiếng đồng hồ một ngày, học tới 2 giờ sáng, nhưng thời gian học lại tỷ lệ nghịch với số kiến thức nạp được… Đó là một thực tế khá phổ biến trong quá trình ôn thi tốt nghiệp THPT căng thẳng nhưng không phải thí sinh nào cũng tìm được giải pháp khắc phục hữu hiệu.
Phạm Thị Ngọc Ánh, thủ khoa Học viện Hàng không VN năm 2024, cho rằng nếu bạn đang gặp phải trường hợp như vậy thì bạn đang nỗ lực ảo, chưa phải học thật.
Việc nỗ lực ảo, theo Ngọc Ánh, còn nhiều biểu hiện khác, chẳng hạn như bạn là người rất thích sưu tầm tất cả tài liệu mà thầy cô cho ở trên mạng, nhưng không bao giờ mở ra để làm quá một đề; bạn chép bài rất siêng năng nhưng kiến thức đó chỉ nằm trên vở vì bạn không bao giờ mở ra để xem; và cuối cùng bạn dành rất nhiều thời gian cho việc học nhưng kiến thức nạp vào lại tỷ lệ nghịch.
Việc học thật là khi bạn làm bài nghiêm túc, học và hiểu kiến thức. Để biết mình có thực sự hiểu bài đó hay không, Ánh chỉ ra 2 cách. Cách đầu tiên là tự giảng lại bài mình vừa học một lần nữa, nếu bài giảng của mình rất trơn tru đồng nghĩa bản thân đã hiểu bài đó; nhưng nếu bài giảng gặp chút rắc rối, phải dành thêm thời gian để đọc lại.
Cách thứ hai, Ánh chỉ ra là chuẩn bị một trang giấy, sau mỗi giờ học viết lại những kiến thức đã học được trong ngày hôm đó; số lượng chữ trên trang giấy chính là kiến thức mà bạn thực sự học được.
Để chuyển từ nỗ lực ảo sang học thật, Ánh áp dụng 3 phương pháp. Đầu tiên Ánh sẽ cô lập hết tất cả thiết bị điện tử, sau đó in các đề ra để giải, như thế vừa giúp bản thân có cảm giác như đang thi thật, vừa đỡ xao nhãng hơn.
Tiếp theo, Ánh đặt một mục tiêu cụ thể. "Nhưng lưu ý là nên lượng sức mình để đặt mục tiêu một cách thực tế. Ví dụ hôm trước bạn dành 5 tiếng đồng hồ để giải một đề, nhưng trong 5 tiếng đó bạn vừa học, vừa chơi thì sẽ không thể nào hiệu quả được. Thay vì thế, bạn có thể tập trung 2 tiếng đồng hồ hoàn toàn vào việc giải đề, 3 tiếng còn lại bạn sẽ tự thưởng cho bản thân vì đã thực sự nghiêm túc trong ngày hôm đó. Việc bạn vừa nghiêm túc, vừa tự thưởng cho bản thân như vậy sẽ giúp quá trình học không bị áp lực và nhàm chán", Ánh nói và cho biết phương pháp cuối cùng là không sợ sai.
Một số bạn thường rất sợ khi mình làm sai vì cảm thấy kiến thức của bản thân chưa đủ vững, nhưng Ánh khẳng định một sự thật tưởng chừng như nghịch lý: "Học tập là một quá trình mà mình liên tục sửa sai, nên theo mình mỗi khi bạn nhận ra lỗi sai của bản thân thì nên cảm thấy vui mới đúng".
Cô nàng thủ khoa lý giải: "Tại vì mình phát hiện lỗi sai ngay bây giờ chứ không phải là phát hiện trong phòng thi, đừng có sợ lỗi sai mà hãy sửa chữa nó để sau này vào phòng thi, mình không phạm phải nữa".
Nhắn gửi đến thí sinh, Ánh chia sẻ đầy tâm huyết: "Kỳ thi tốt nghiệp THPT chỉ đánh giá dựa trên số lượng kiến thức mà bạn đạt được nên đừng nỗ lực ảo nữa, hãy học thật. Không phải cứ học nhiều giờ, thức càng khuya thì bạn sẽ được điểm càng cao; điều quan trọng là lượng kiến thức bạn tiếp thu được sau mỗi bài học. Ngay bây giờ hãy tắt hết các thiết bị giải trí trên mạng và bắt đầu làm bài, bạn sẽ thấy mình đang học thật sự. Mình chúc các bạn có một kỳ thi thật thành công, đạt được điểm số như mong đợi và vào được ngôi trường mơ ước".
Nguyễn Ngọc Ánh, người sáng lập Cộng đồng xanh Việt Nam (Giải thưởng Thanh niên sống đẹp 2023, Giải thưởng Tình nguyện quốc gia năm 2022), nhấn mạnh lối sống xanh của giới trẻ. Chị cho biết mỗi người có thể sống xanh từ những hành động thiết thực trong đời sống hằng ngày. "Chúng ta nên chủ động mang theo bình nước cá nhân khi ra ngoài, dù là đi làm hay đi quán cà phê. Đây là giải pháp đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả để cắt giảm lượng ly nhựa và ống hút dùng một lần thải ra môi trường", Ngọc Ánh chia sẻ.
Bên cạnh đó, Ngọc Ánh còn gợi ý mô hình đi chợ xanh bằng cách sử dụng giỏ xách hoặc hộp đựng cá nhân để thay thế hoàn toàn túi ni lông. "Hôm nay chúng ta từ chối 5 túi ni lông, ngày mai có thể nhiều hơn. Quan trọng sự kiên trì thay đổi mỗi ngày từ những bước đi nhỏ nhất", Ngọc Ánh nói.
Hoa hậu Nguyễn Thanh Hà, Miss Eco International 2023, Hoa hậu Môi trường Việt Nam 2022, cho biết dự án bản thân đang theo đuổi là cuộc thi vẽ tranh bảo vệ môi trường. "Mỗi bức tranh là một câu chuyện, phản ánh góc nhìn riêng về môi trường. Điều đáng mừng là không chỉ các bạn trẻ mà cả học sinh tiểu học, thậm chí những em chưa từng có cơ hội vẽ trước đó cũng mạnh dạn thể hiện suy nghĩ của mình", Hoa hậu Nguyễn Thanh Hà nói.
Bên cạnh việc nâng cao nhận thức, Hoa hậu Nguyễn Thanh Hà nhấn mạnh cần lan tỏa hành động bằng những cách cụ thể như tổ chức workshop, tham gia các hoạt động nhặt rác cuối tuần hoặc xây dựng những dự án cộng đồng thiết thực.
Chia sẻ tại ngày hội, Nguyễn Đình Minh Tâm, sinh viên Trường ĐH Văn Hiến TP.HCM, bày tỏ: "Mình luôn kỳ vọng Việt Nam có thể trở thành một quốc gia không rác thải. Nhận thấy nước ta đang ngày càng có nhiều các hoạt động dọn dẹp môi trường, mình và nhiều bạn trẻ khác cảm thấy rất hào hứng và sẵn sàng tham gia".
Là một trong những thành viên tích cực của nhóm Sài Gòn Xanh, bản thân Tâm cảm thấy rất phấn khởi trước sự lan tỏa mạnh mẽ của lối sống xanh trong cộng đồng sinh viên. "Được góp một phần sức nhỏ để giúp Việt Nam thêm sạch đẹp hơn là điều khiến mình cảm thấy rất tự hào", Tâm nói.
Dương Tạ Linh Đan, sinh viên Trường ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch, cho rằng giải pháp tạo ra tác động mạnh mẽ nhất hiện nay chính là công tác tuyên truyền. "Với hoạt động truyền thông được thực hiện đủ sâu và rộng, mỗi người sẽ tự nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường. Một khi chúng ta biết điều gì là tốt cho không gian sống xung quanh, việc hành động vì mục tiêu đó sẽ trở nên rất tự nhiên và dễ dàng", Đan bộc bạch.
Hiểu được tâm lý này, Lê Minh Khôi, thủ khoa Trường ĐH Bách khoa, ĐH Quốc gia TP.HCM năm 2025 mang đến cho thí sinh chủ đề khá hữu ích: Làm thế nào để cân bằng giữa học để hiểu và học để thi? Những gì Khôi chia sẻ cũng chính là kinh nghiệm "xương máu" được rút ra từ trong quá trình cậu bạn ôn thi tốt nghiệp THPT năm trước.
Với Khôi, việc học là cả một chặng đường để chúng ta có thể hiểu, tiếp thu kiến thức và từ đó vận dụng làm bài tập cũng như áp dụng vào thực tiễn cuộc sống. Tuy nhiên kiến thức của kỳ thi sẽ tập hợp rất nhiều từ các năm học trước, việc ôn tập vì thế tốn rất nhiều thời gian và cũng sẽ không thể nào học được hết tất cả những kiến thức đó. Trong trường hợp này, cách học của Khôi là nhớ công thức của những bài toán đặc thù để có thể dễ dàng áp dụng nhanh hơn, từ đó tiết kiệm thời gian học.
"Với mình đây là một cách khá hay để chúng ta có thể rút ngắn thời gian học và đồng thời cũng giữ được hiệu quả nhất định trong quá trình ôn thi", Khôi nói.
Khôi cũng lưu ý thêm: "Nhưng các bạn cũng cần phải phân biệt được khi nào cần học sâu để hiểu kiến thức và khi nào cần nhớ công thức để áp dụng vào kỳ thi. Kinh nghiệm của mình thì sẽ phân chia kiến thức thành 2 loại. Đầu tiên là kiến thức nền tảng để mình phát triển lên những bài tập cao hơn. Đây chính là những kiến thức mà mình phải nhớ, phải học sâu về bản chất để hiểu rõ. Còn với những bài toán nâng cao hoặc thuộc dạng hiếm, ít gặp, chúng ta có thể nhớ công thức đặc thù và cách để ứng dụng công thức đó".
Theo Khôi, các dạng bài toán thì muôn hình vạn trạng, việc học tất cả sẽ tốn nhiều thời gian nên việc ghi nhớ công thức là một cách khá hay. Tuy nhiên, Khôi cũng khuyên thí sinh không nên quá lạm dụng cách này.
"Vì khi nhớ quá nhiều công thức, lúc vào thi ta có thể phân vân không biết nên áp dụng công thức nào cho bài toán nào. Không những thế, việc nhớ quá nhiều công thức cũng làm ảnh hưởng đến khả năng sáng tạo, tư duy của chúng ta. Vì thế chỉ nên ghi nhớ một số công thức của những bài toán đặc thù, nâng cao, đừng quá lạm dụng cách học này để áp dụng cho tất cả các dạng bài", Khôi lưu ý.
Theo Khôi, trong quá trình ôn thi bản thân cũng mắc phải một số sai sót mà qua đó cậu bạn nhận ra rằng nếu biết sớm hơn thì quá trình ôn luyện sẽ hiệu quả hơn. Chính vì thế, Khôi mong muốn chia sẻ một ít kinh nghiệm bản thân với mong muốn giúp thí sinh có một mùa thi tốt nhất, đỡ phải loay hoay trong biển kiến thức hay những phương pháp học chưa hiệu quả.
"Học tập là hành trình, những kỳ thi chỉ là điểm dừng chân chứ không phải đích đến. Dù vậy ta vẫn phải nỗ lực hết mình để không phải hối hận nhìn lại chặng đường đã qua", Khôi nhắn gửi và chúc thí sinh sẽ ôn luyện thật tốt để sẵn sàng chinh chiến với kỳ thi.
