Việc học bài, giao tiếp, giải trí, thể biện bản thân, tham gia đời sống xã hội hay theo dõi một xu hướng mới đều có thể bắt đầu từ cùng một siêu ứng dụng. Sự tiện lợi này giúp trẻ học tập và kết nối có phần dễ hơn nhưng cũng dẫn các em bước vào môi trường mạng xã hội sớm – nơi cũng tồn tại nội dung tiêu cực, thông tin độc hại, cơ chế gây nghiện và những tác động tâm lý khó nhận ra ngay.
Một khảo sát chuyên đề năm 2023 của Hiệp hội Tâm lý học Trung Quốc dựa trên 12.000 ca tại 60 trung tâm can thiệp khủng hoảng tâm lý cho thấy số trường hợp khủng hoảng tâm lý ở thanh thiếu niên có liên quan đến môi trường mạng tăng dần qua các năm và đạt mức 42,7% vào năm 2023.
Tháng 3-2026, truyền thông Trung Quốc nhắc nhiều đến trường hợp cậu bé 13 tuổi ở quận Hoàng Cô, thành phố Thẩm Dương như ví dụ trẻ gặp vấn đề do nghiện mạng và bị môi trường mạng tác động.
Sau giờ học, việc đầu tiên cậu bé làm khi về nhà là cầm điện thoại. Dù đã thỏa thuận với phụ huynh là chỉ dùng điện thoại trong nửa tiếng, thời gian này thường bị em kéo dài. Khi bị thu điện thoại, em thường phản ứng mạnh, có lúc xảy ra xô xát với người nhà, thậm chí xuất hiện phản ứng luống cuống, mất bình tĩnh của hội chứng cai nghiện.
Bà Tề Tú Mẫn – đại biểu Nhân đại toàn quốc, giám đốc một văn phòng luật sư tại Hà Bắc – chia sẻ bà từng nhận một yêu cầu pháp lý đặc biệt từ em học sinh 13 tuổi muốn kiện bạn cùng lớp vì đã chỉnh sửa hình ảnh em, dựng video chế giễu rồi lan truyền trên mạng xã hội.
“Sau vụ việc, em ấy không chịu đi học nữa”, bà Tề nói trong sự bất lực và nhận ra rằng bạo lực mạng thực sự đang có dấu hiệu trẻ hóa.
Đứa trẻ trong câu chuyện muốn bảo vệ quyền lợi của mình nhưng kiểu hành vi được gọi là “đùa giỡn” như vậy hiện vẫn rất khó xử lý bằng pháp luật, thậm chí nhiều trường hợp chưa đủ điều kiện để lập án tại Trung Quốc.
Bà Tề từng khảo sát hơn 30 trường học và trao đổi sâu với hơn 2.000 giáo viên, học sinh, phụ huynh và thấy rằng trẻ nhỏ rất dễ hùa theo, dễ bị dẫn dắt và thiếu khả năng phân biệt đúng – sai khi tham gia công kích trên mạng.
Dù có nhiều ý kiến khác nhau, trong mắt nhiều phụ huynh, mạng xã hội đang khiến trẻ tiếp xúc với rất nhiều nội dung không lành mạnh, làm gia tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm, mất tập trung, tự ti ở trẻ.
Bà Vương sống tại Thành Đô, chia sẻ với Pháp Trị Nhật báo rằng con trai bà đang học trung học và rất “nghiện” mạng xã hội. Sau giờ học, việc đầu tiên con bà làm là mở điện thoại lướt video, thậm chí trên đường từ trường về nhà cũng không rời màn hình. Tối đến, khi đi ngủ thì lén trùm chăn tiếp tục xem đến khuya.
Tại thành phố Hàm Đan, một phụ huynh họ Hác cho biết con gái đang học trung học phổ thông của bà bị ảnh hưởng đáng kể khi dành quá nhiều thời gian cho mạng xã hội và nền tảng video ngắn.
Từ khi nghiện mạng xã hội, con gái bà ít giao tiếp trực tiếp với bạn bè hơn, ngày càng thu mình, thị lực giảm rõ rệt, cân nặng tăng lên 80kg. “Nếu tình trạng này cứ kéo dài thì thật sự không biết phải làm sao”, bà Hác thở dài nói.
Trong nỗ lực đối phó với các hệ lụy do mạng xã hội gây ra cho trẻ em, Trung Quốc đã đặt nền tảng pháp lý cho việc bảo vệ trẻ em trên mạng bằng Quy định bảo vệ thông tin cá nhân trẻ em năm 2019 và Luật Bảo vệ trẻ vị thành niên sửa đổi năm 2020, trong đó đưa các vấn đề như dữ liệu cá nhân và trách nhiệm của nền tảng đối với trẻ em vào khuôn khổ pháp lý.
Từ tháng 1-2024, nước này bắt đầu đưa xác thực danh tính thật vào ứng dụng có chức năng mạng xã hội bằng Quy định về bảo vệ trẻ vị thành niên trên môi trường mạng, đặt ra yêu cầu về quản lý nội dung, thuật toán và bảo vệ thông tin cá nhân trẻ em.
Đến tháng 11-2024, Cục Quản lý không gian mạng Trung Quốc tiếp tục ban hành văn bản hướng dẫn xây dựng chế độ trẻ vị thành niên trên Internet di động, áp dụng đồng thời cho thiết bị di động, ứng dụng và kho ứng dụng.
Văn bản này yêu cầu cơ chế ứng dụng và kho ứng dụng sẽ tự động chuyển sang chế độ phù hợp khi phụ huynh hoặc người dùng bật chế độ trẻ vị thành niên trên điện thoại. Hệ thống cũng sẽ phải mặc định giới hạn thời gian sử dụng theo độ tuổi: không quá 1 tiếng/ngày đối với trẻ dưới 16 tuổi và không quá 2 tiếng/ngày đối với trẻ từ 16 đến dưới 18 tuổi.
Đồng thời hạn chế phần lớn dịch vụ từ 22h đến 6h sáng, ngoại trừ các chức năng cần thiết như gọi điện, nhắn tin cơ bản, học trực tuyến hoặc ứng dụng được phụ huynh cho phép. Các nền tảng cũng phải xây dựng kho nội dung riêng cho từng nhóm tuổi, hạn chế nội dung độc hại, nguy hiểm hoặc dễ gây ảnh hưởng xấu tới hành vi và cảm xúc của trẻ.
Với mạng xã hội, chế độ này mặc định chặn tin nhắn từ người lạ, cho phép kiểm soát phạm vi hiển thị nội dung và tăng mức cảnh báo với các liên kết ngoài.
Những quy định hiện nay của Trung Quốc đã đặt trách nhiệm cho nền tảng. Nhưng khi triển khai trong thực tế, trẻ vẫn có rất nhiều chiêu để lách luật, như mượn tài khoản của người lớn, dùng thông tin của người lớn để đăng ký, hoặc thoát khỏi chế độ vị thành niên rồi xem bằng chế độ khách (guest mode).
Làm thế nào để quản lý tốt thiết bị trong tay trẻ hay có nên để trẻ nhỏ tiếp cận với môi trường có rủi ro cao như mạng xã hội là các chủ đề được thảo luận rất nhiều tại Trung Quốc trong thời gian gần đây. Trước kỳ Lưỡng hội tháng 3-2026, cụm từ “kiến nghị cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội” từng xuất hiện trên bảng tìm kiếm nền tảng Weibo của nước này.
Tại hai kỳ họp, một số đại biểu Nhân đại toàn quốc và ủy viên Chính hiệp toàn quốc đề xuất thúc đẩy lập pháp theo hướng cấm người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội.
Ủy viên Chính hiệp toàn quốc Vu Bổn Hoành là một trong những tiếng nói nổi bật khi đưa ra đề xuất này và lấy mốc 16 tuổi làm “tuổi trưởng thành số” cho trẻ em. Theo ông Vu, khả năng tự kiểm soát và điều tiết cảm xúc của trẻ ở độ tuổi thấp hơn vẫn chưa hoàn thiện, dễ bị tác động bởi môi trường mạng xã hội.
Bà Song Thiếu Mẫn – đại biểu Nhân đại toàn quốc, giáo sư Đại học Sơn Tây – cũng kiến nghị sửa Luật Bảo vệ trẻ vị thành niên, bổ sung mức tuổi tối thiểu được dùng mạng xã hội, trong đó quy định trẻ dưới 16 tuổi không được đăng ký hoặc sử dụng dịch vụ mạng xã hội. Bà cho rằng ngưỡng 16 tuổi không phải là tùy ý đặt ra, điều còn thiếu hiện tại là một hàng rào ngăn trẻ nhỏ tuổi tiếp xúc quá sớm với môi trường mạng xã hội nhiều rủi ro.
“Ý định của chúng tôi khi thúc đẩy việc này không phải là để cách ly trẻ em hoàn toàn khỏi thế giới số, càng không phải để lấy mất quyền giải trí và giao tiếp xã hội chính đáng của các em”, bà Song chia sẻ với tờ Thời báo Sức Khỏe Trung Quốc. Ngược lại, mục đích chính là mở cho trẻ một cánh cửa khác, hướng ánh nhìn của các em từ chiếc màn hình nhỏ sang bầu trời rộng lớn hơn để các em bước vào đời sống thật sinh động hơn.
—————————
Kỳ tới: Đông Nam Á bảo vệ trẻ em trước mặt trái mạng xã hội
Sau nỗi đau mất con, nữ bác sỹ đẻ 2 em bé sinh đôi
Mới đây, bộ ảnh đen trắng gồm 30 bức hình ghi lại khoảnh khắc cuộc sống của một gia đình Trung Quốc thu hút sự chú ý của truyền thông quốc tế.
Tại Giải ảnh Báo chí Thế giới lần thứ 69 (World Press Photo), nhiếp ảnh gia người Trung Quốc Ngô Phương giành giải thưởng ở hạng mục dài hạn với bộ ảnh mang tên "Làm mẹ ở tuổi 60".
Nhân vật chính của bộ ảnh là bà Thịnh Hải Lâm - một nữ bác sỹ ở thành phố Hợp Phì. Câu chuyện phía sau bức hình là hành trình chạm tới cảm xúc của nhiều người.
Năm 2009, khi ở tuổi 59, gia đình bà Lâm xảy ra biến cố lớn. Cô con gái duy nhất - Đình Đình và con rể đều đột ngột qua đời sau vụ tai nạn.
Sau cú sốc mất con, bà Lâm rơi vào trạng thái hoảng loạn, cô độc. Bà quyết định đưa ra điều không ai dám nghĩ tới. Đó là thực hiện thụ tinh ống nghiệm để sinh con lần nữa.
Ngày 25/5/2010, khi đã bước sang tuổi 60, bà Thịnh sinh hạ cặp song sinh mang tên Trí Trí và Tuệ Tuệ sau hành trình mang thai đầy khó khăn. Sự việc nhanh chóng gây chấn động dư luận Trung Quốc ở thời điểm đó, kéo theo nhiều tranh cãi dữ dội.
Khi nghe tin, nhiếp ảnh gia Ngô Phương nhận thấy đây là sự kiện cực kỳ hiếm gặp. Một phụ nữ sinh đôi ở tuổi 60 là điều gần như chưa từng có tiền lệ tại Trung Quốc.
Sau khi tìm hiểu sâu về hoàn cảnh gia đình bà Lâm, nhiếp ảnh gia bắt đầu suy nghĩ và quyết định theo đuổi dự án dài hạn này.
"Tôi nghĩ ngay cả người trẻ hiện nay nuôi một đứa trẻ cũng rất khó khăn, từ thời gian, tiền bạc cho tới sức lực. Vậy hai người già sống bằng lương hưu sẽ nuôi hai đứa trẻ như thế nào", nhiếp ảnh gia băn khoăn.
Trong khi đó, câu chuyện của gia đình bà Lâm khiến dư luận Trung Quốc dậy sóng. Nhiều người cho rằng, việc sinh con khi tuổi đã cao là điều ích kỷ, chỉ mong muốn làm mẹ mà không nghĩ tới tương lai của con cái.
"“Liệu bà ấy có nghĩ tới cảm xúc của những đứa trẻ? Sau này chúng sẽ ra sao? Có trở thành gánh nặng cho xã hội hay không", hàng loạt các câu hỏi đặt ra.
Nhiếp ảnh gia Ngô Phương cho biết, thời điểm đó, bà Lâm chịu sức ép từ dư luận rất nhiều.
16 năm theo chân một gia đình đặc biệt
Được sự đồng ý của gia đình, từ năm 2010 đến nay, nhiếp ảnh gia Ngô Phương liên tục ghé thăm nhà bà Lâm để ghi lại những câu chuyện bằng bức ảnh.
Trước mỗi chuyến ghé thăm, ông thường gọi điện hỏi han. Trong mắt ông, bà Lâm là người có tính cách cởi mở, hoạt bát, dễ trò chuyện. Giữa họ dần hình thành sự tin tưởng.
“Tôi thường chọn những dịp đặc biệt như sinh nhật các bé để ghé chơi, mua bánh kem hay đồ chơi mang tới. Dần dần, họ xem tôi như người thân trong nhà”, ông kể.
Suốt 16 năm, ông đã chụp khoảng 10.000 đến 20.000 bức ảnh về gia đình. Bộ ảnh đạt giải gồm 30 tấm được lựa chọn từ kho tư liệu khổng lồ này.
Theo ông, điều khiến dự án đặc biệt không chỉ là việc một người phụ nữ 60 tuổi sinh con, mà là quá trình người mẹ với hai con gái cùng lớn lên và già đi song song suốt 16 năm.
Những bức ảnh ghi lại đủ cung bậc cảm xúc đời thường: từ khoảnh khắc hai bé mới sinh nằm trong lồng ấp, lễ đầy tháng, những lần con ốm phải nhập viện, cảnh bà Lâm đi làm xa kiếm tiền rồi trở về ôm con ở sân bay…
Ngô Phương cho rằng nếu xem toàn bộ dự án như một bộ phim, cao trào lớn nhất chính là năm 2022, thời điểm chồng bà Lâm qua đời.
Đó là cú rẽ lớn với cả gia đình.
Chồng bà Thịnh từng là giáo sư Đại học Quốc phòng Khoa học Công nghệ Trung Quốc. Lương hưu của hai vợ chồng hơn 20.000 nhân dân tệ/tháng (khoảng 77 triệu đồng).
Tuy nhiên, chi phí sinh hoạt của gia đình rất lớn.
Sau khi chồng bị đột quỵ rồi qua đời, bà Lâm một mình gánh toàn bộ trách nhiệm chăm sóc hai con gái.
Gia đình từng phải thuê tới 3 bảo mẫu. Ngoài sinh hoạt phí còn có tiền học thêm, học múa và các khoản chi tiêu khác của hai con.
Việc mất chồng không chỉ là cú sốc tinh thần, còn tạo ra áp lực tài chính rất lớn với người vợ. Dù vậy, bà vẫn giữ tinh thần lạc quan. Ngoài khoản lương hưu, bà bắt đầu học cách livestream, làm video trên mạng xã hội, dần trở thành một người sáng tạo nội dung lớn tuổi có tiếng tăm.
Hiện tài khoản của bà thu hút gần một triệu lượt theo dõi tại Trung Quốc. Nhiều người có hoàn cảnh tương tự như cha mẹ mất con độc nhất hay phụ nữ sinh con tuổi cao tìm đến bà để tâm sự, xin lời khuyên.
Sau khi biết tin bộ ảnh đạt giải, nhiếp ảnh gia Ngô Phương lập tức gọi điện báo cho bà Lâm. Người phụ nữ rất vui, nhờ ê-kíp quay một video để chúc mừng.
Trong video, bà nói một câu khiến nhiều người xúc động: "Tôi muốn nâng ly để chúc mừng chính mình". Phía sau câu nói đó là hành trình 16 năm nuôi con đầy nước mắt. Từ việc mất con gái lớn, sinh đôi ở tuổi 60 cho tới khi chồng qua đời, bà một mình nuôi 2 con gái trưởng thành.
Ban giám khảo World Press Photo đánh giá bộ ảnh “khắc họa chân thực một gia đình Trung Quốc bằng góc nhìn tinh tế và giàu cảm xúc, thể hiện tình thân, sự quan tâm cũng như nghị lực sống”.
Hiện hai con gái Trí Trí và Tuệ Tuệ đều bước vào tuổi thiếu nữ. Nhiếp ảnh gia Ngô Phương khẳng định, dự án chưa kết thúc.
Ông hy vọng sẽ tiếp tục ghi lại hành trình của gia đình này trong tương lai: khi hai cô gái vào đại học, đi làm, kết hôn và cả cuộc sống tuổi già của bà Lâm.
"Bà ấy nói muốn sống tới 100 tuổi để nhìn các con trưởng thành, còn tôi hy vọng sẽ có ngày đó", nhiếp ảnh gia trải lòng.
Một thanh niên tại Texas, Mỹ đã tự thách thức giới hạn của mình khi điều khiển chiếc Tesla Cybertruck xuống một hồ nước để thử nghiệm "chế độ lội nước". Tuy nhiên, ý tưởng liều lĩnh này nhanh chóng biến thành sự cố nghiêm trọng khi chiếc xe bị mắc kẹt giữa hồ, hư hỏng và buộc phải trục vớt bằng cần cẩu, còn tài xế thì bị bắt giữ ngay sau đó.
Sự việc xảy ra vào ngày 18/5/2026 tại hồ Grapevine, phía bắc bang Texas. Đoạn clip được người dân quay lại và chia sẻ lên mạng xã hội thu hút sự chú ý của nhiều người. Theo các nhân chứng, chiếc Cybertruck từ từ lăn xuống vùng nước gần bờ, trước khi nước bắt đầu tràn vào bên trong xe.
Đáng chú ý, đoạn video ghi lại hiện trường còn cho thấy sự việc diễn ra khá hỗn loạn, trong đó có người thốt lên đùa rằng: "Ông không thể đỗ xe ở đây".
Theo báo cáo, tài xế cùng một hành khách đã cố gắng cho xe di chuyển trong vùng nước ngập, nhưng chỉ đi được vài mét thì đâm phải một tảng đá ngầm. Cả hai buộc phải rời xe qua cửa sổ và lội vào bờ an toàn.
Nhận được tin báo, cảnh sát địa phương có mặt tại hiện trường.
Theo cơ quan chức năng, người đàn ông lái xe ra hồ nước thừa nhận đã cố tình đưa xe xuống hồ để thử tính năng "lội nước" của xe. Tuy nhiên, chức năng này chỉ được thiết kế cho điều kiện nước nông như vũng nước hoặc suối nhỏ, không phải môi trường hồ tự nhiên, và cũng không tự động kích hoạt mà cần thao tác theo hướng dẫn sử dụng.
Nhà chức trách đồng thời cảnh báo việc đưa phương tiện cơ giới vào các tuyến đường thủy công cộng có thể vi phạm pháp luật và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng.
Sau sự cố, lực lượng chức năng đã phải dùng cần cẩu để kéo chiếc xe bị ngập lên bờ trong đêm. Tài xế sau đó bị bắt và đối mặt với nhiều cáo buộc, bao gồm lái xe trong khu vực cấm của hồ, vận hành phương tiện đường thủy không đăng ký và vi phạm các quy định an toàn liên quan.
Ngày 25-4, tại xã Liên Sơn Lắk, ngày hội "Dấu chân voi hạnh phúc" diễn ra với khoảng 200 người tham dự, với câu chuyện nhiều người trăn trở được đặt ra làm sao để voi - một biểu tượng của Tây Nguyên - được sống đúng với bản năng, trong khi du lịch vẫn phát triển.
Sự kiện nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về phúc lợi và bảo tồn đàn voi nhà tại Đắk Lắk, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi từ mô hình du lịch cưỡi voi sang du lịch thân thiện với voi - hướng phát triển bền vững, tôn trọng động vật và gìn giữ giá trị văn hóa bản địa.
Nếu trước đây hình ảnh quen thuộc là voi lặng lẽ chở khách đi vòng quanh các điểm du lịch, thì nay tại Liên Sơn Lắk, những hình ảnh voi được thả đi tự nhiên hơn trong không gian quen thuộc của chúng. Chúng kiếm ăn, tương tác với nhau và di chuyển theo nhịp của chính mình, chậm rãi nhưng thoải mái.
Phát biểu tại sự kiện, bà Jill Robinson - Nhà sáng lập, Tổng giám đốc Tổ chức Động vật châu Á - nhấn mạnh voi không sinh ra để chở người suốt cả ngày. Theo bà, điều quan trọng là giữ được vai trò của voi trong văn hóa và sinh kế địa phương, nhưng theo cách tôn trọng phúc lợi của chúng.
Thực tế cho thấy hướng đi này không phải là mới. Từ năm 2018, mô hình du lịch thân thiện với voi đã được thí điểm tại Vườn quốc gia Yok Đôn. Sau hơn 7 năm, voi có điều kiện sống tự nhiên hơn, trong khi du khách vẫn đón nhận trải nghiệm này theo hướng tích cực.
Nhiều người đến không còn tìm cảm giác "được cưỡi", mà muốn nhìn thấy voi trong trạng thái tự nhiên nhất khi chúng đi lại, ăn uống hay đơn giản là đứng nghỉ giữa rừng.
Trong khuôn khổ chương trình, bên cạnh các hoạt động trưng bày, tìm hiểu về voi, trò chơi dân gian, điểm nhấn là nghi thức ký cam kết "ngừng cưỡi voi - chuyển đổi sang du lịch thân thiện với voi". Đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk, lãnh đạo địa phương, các thôn, buôn, doanh nghiệp du lịch và người dân cùng tham gia ký, thể hiện sự đồng thuận bước đầu cho một hướng phát triển mới.
Theo ban tổ chức, việc chuyển đổi này không thể diễn ra trong thời gian ngắn, nhưng có thể bắt đầu từ những thay đổi cụ thể, như cách du khách lựa chọn trải nghiệm, cách doanh nghiệp xây dựng sản phẩm và cách cộng đồng nhìn nhận lại vai trò của voi.
Khi voi được sống thoải mái hơn, khỏe mạnh hơn, lợi ích không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn một loài vật, mà còn góp phần giữ gìn hình ảnh du lịch nhân văn, điều mà Đắk Lắk đang hướng tới.
Những "dấu chân voi hạnh phúc" vì thế không chỉ là hình ảnh mang tính biểu tượng, mà là dấu hiệu của một sự chuyển mình, nơi con người bắt đầu chọn đi cùng, thay vì đi trên lưng voi.
