Tổng thống Donald Trump hồi cuối tháng 2 phát động chiến dịch không kích Iran và nhiều lần tuyên bố xung đột sẽ kết thúc trong vài tuần. Tuy nhiên, chiến sự đã kéo dài nhiều tháng và đang leo thang trở lại sau thời gian ngừng bắn mong manh.
Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn vào loạt mục tiêu ở Iran trong 11 đêm liên tiếp. Để đáp trả, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải then chốt đối với dòng chảy dầu mỏ toàn cầu, gây ra biến động lớn cho kinh tế thế giới, đồng thời tập kích loạt căn cứ Mỹ ở vùng Vịnh, khiến ít nhất 4 lính Mỹ thiệt mạng.
Sau cuộc không kích đêm 21/7, Tổng thống Trump khẳng định chiến dịch sẽ không sớm kết thúc. “Nếu chúng tôi rời đi lúc này, Iran sẽ mất 20-25 năm để tái thiết. Chúng tôi vẫn chưa xong việc”, ông nói.
Tuy nhiên, giới nghị sĩ cùng các quan chức đương nhiệm và cựu quan chức Mỹ cảnh báo chiến sự kéo dài ở Trung Đông đang khiến Bộ Quốc phòng Mỹ phải đối mặt tình trạng thiếu hụt ngân sách khẩn cấp, khi một số nguồn kinh phí quan trọng có thể cạn kiệt trong vài tuần tới.
Trong phiên điều trần trước quốc hội Mỹ hôm 21/7, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho biết chiến dịch tấn công Iran đã tiêu tốn khoảng 37,5 tỷ USD, tăng khoảng 8 tỷ USD so với số liệu công bố hồi giữa tháng 5.
Nhà Trắng đã yêu cầu quốc hội cấp khẩn cấp 67 tỷ USD để giúp trang trải chi phí chiến sự, nhưng các nghị sĩ hiện vẫn bế tắc trong việc tìm hướng xử lý. Hạ viện dự kiến bắt đầu kỳ nghỉ kéo dài một tháng từ ngày 22/7, khiến mọi thỏa thuận về ngân sách quân sự sớm nhất cũng phải vài tuần nữa mới có thể thông qua.
“Mọi người cần nhìn vào thực tế và dẹp bỏ những suy nghĩ chủ quan của mình”, nghị sĩ Pat Harrigan, thành viên đảng Cộng hòa tại Ủy ban Quân vụ Hạ viện, nói.
Áp lực lớn
WSJ dẫn nguồn tin từ nhiều quan chức đương nhiệm và cựu quan chức Mỹ cảnh báo nếu quốc hội không hành động, quân đội sẽ sớm rơi vào thế buộc phải đưa ra những đánh đổi còn cay đắng hơn.
Cuộc xung đột đã tạo ra áp lực lớn ngoài dự tính lên hải quân và không quân Mỹ khi cả hai quân chủng phải liên tục triển khai máy bay và tàu chiến sang Trung Đông. Theo hai trợ lý quốc hội giấu tên, một phần ngân sách năm 2026 dùng để duy trì các chiến dịch quân sự hiện tại của hai lực lượng này nhiều khả năng sẽ cạn sạch vào cuối tháng.
Để bù đắp thiếu hụt cho tới khi năm tài khóa 2027 bắt đầu vào ngày 1/10, Bộ Quốc phòng Mỹ đang phải điều chuyển ngân sách từ các nguồn khác cho hoạt động tác chiến tại Iran.
Theo 4 quan chức đương nhiệm và cựu quan chức, những cuộc diễn tập cùng hoạt động huấn luyện giúp duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu cho các đơn vị đang bị hạn chế lại hoặc hủy bỏ. Họ cho biết thêm ngân sách dành cho trang thiết bị, bảo dưỡng cơ sở vật chất cũng đang bị rút bớt để trang trải cho khoản thâm hụt.
Những tuần gần đây, Bộ Quốc phòng Mỹ đã đề nghị quốc hội cho phép điều chuyển 4,3 tỷ USD từ các chương trình huấn luyện và mua sắm vũ khí sang phục vụ những ưu tiên cấp bách hơn, theo tài liệu mà Washington Post có được. Tuy nhiên, quốc hội Mỹ vẫn chưa thông qua đề xuất này.
Một quan chức chính quyền Trump cho biết Văn phòng Ngân sách Nhà Trắng đang tìm cách chuyển một số nguồn kinh phí sang các khoản chi cho vận hành và bảo dưỡng của Bộ Quốc phòng. Tuy nhiên, việc này sẽ khiến chính quyền buộc phải cắt giảm ngân sách của các chương trình then chốt khác.
Trong khi đó, phe Cộng hòa tại Hạ viện đang xây dựng một gói chi tiêu thông qua cơ chế hòa giải ngân sách (reconciliation) phức tạp nhằm nhanh chóng thông qua nguồn tiền cho Lầu Năm Góc. Hạ viện dự kiến bỏ phiếu trong tuần này về khung ngân sách cấp thêm 73 tỷ USD cho quốc phòng, cao hơn một chút so với đề xuất từ Nhà Trắng.
Nhưng chiến lược trên đang gặp trở ngại lớn tại Thượng viện, nơi quy trình reconciliation cho phép thông qua các đạo luật về thuế, chi tiêu và nợ công chỉ bằng đa số phiếu (51 phiếu). Quy trình này giúp đảng đa số “né” được thủ tục trì hoãn không giới hạn (filibuster), vốn đòi hỏi phải có tới 60 phiếu ủng hộ.
Quy trình reconciliation đòi hỏi các thượng nghị sĩ Cộng hòa phải hoàn toàn đồng lòng. Tuy nhiên, lãnh đạo phe đa số đảng Cộng hòa John Thune cho hay một số thành viên Cộng hòa đã bày tỏ hoài nghi với nỗ lực cấp thêm ngân sách cho Lầu Năm Góc.
Đảng Dân chủ phần lớn phản đối việc cấp thêm bất kỳ khoản kinh phí nào cho chiến dịch tấn công Iran. Mặt khác, việc Bộ Quốc phòng chậm trễ cung cấp thông tin về tình hình chiến sự tới quốc hội cũng khiến ngay cả những nghị sĩ sẵn sàng ủng hộ cấp thêm kinh phí bức xúc.
Khi Bộ trưởng Hegseth điều trần trước Ủy ban Quân vụ Hạ viện về chi tiêu quốc phòng hồi tháng 4, lãnh đạo Ủy ban đã thúc giục ông sớm cung cấp thông tin về chi phí chiến sự. Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng Mỹ đến nay vẫn chưa gửi các thông tin chi tiết được yêu cầu, như lượng vũ khí chính xác còn lại trong kho sau khi đã sử dụng hàng nghìn quả bom, tên lửa tại Iran, theo các nghị sĩ và trợ lý quốc hội.
“Chúng tôi cần biết mình đang mua gì và tại sao lại mua chúng”, hạ nghị sĩ Dân chủ Betty McCollum cho hay.
Ông Hegseth vẫn gạt đi những lo ngại về tình trạng thiếu hụt đạn dược. Trả lời phỏng vấn kênh CBS News hồi tháng trước, ông cho hay kho dự trữ của Mỹ “vẫn rất dồi dào và đang ngày càng mạnh lên”.
Tuy nhiên, theo các quan chức đương nhiệm và cựu quan chức, các lãnh đạo Bộ Quốc phòng Mỹ lại tỏ ra lo lắng hơn rất nhiều ở hậu trường. Họ cho rằng quân đội đang rất cần thêm tiền để bổ sung kho đạn dược nhằm răn đe các đối thủ ngang hàng.
Sau khi nghe báo cáo kín từ các quan chức cấp cao Bộ Quốc phòng Mỹ, hạ nghị sĩ McCollum cho hay việc bù đắp lại số vũ khí đã sử dụng rõ ràng là ưu tiên hàng đầu của chính quyền. Bà cũng nói thêm rằng các quan chức Bộ Quốc phòng, ngoại trừ ông Hegseth, đang “rất lo lắng” khi quốc hội không thể cấp thêm ngân sách vì thiếu thông tin cần thiết.
Ngân sách quốc phòng năm nay của Mỹ rơi vào khoảng 1.000 tỷ USD, trong đó có 150 tỷ USD khoản chi một lần được quốc hội phê duyệt năm ngoái cho hàng loạt ưu tiên quân sự, từ các hệ thống vũ khí tân tiến đến việc thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng. Chính quyền Tổng thống Trump đã đề xuất ngân sách quốc phòng 1.500 tỷ USD cho năm 2027, mức tăng khổng lồ đang châm ngòi cho những tranh cãi gay gắt tại Đồi Capitol.
Một số nghị sĩ thuộc cả hai đảng bày tỏ e ngại trước con số trên vì lo sợ rằng nó sẽ làm tăng khoản nợ quốc gia 39.000 tỷ USD và không muốn phải gánh chi phí cho một cuộc chiến không được lòng dân. Khảo sát gần đây của Washington Post-Ipsos cho thấy chỉ 28% người Mỹ tin rằng cuộc chiến này là xứng đáng, trong khi 68% có suy nghĩ ngược lại.
Việc xử lý các dự luật ngân sách tại Thượng viện cũng đang bị đình trệ do bế tắc giữa các thành viên Ủy ban Ngân sách. Phe Dân chủ từ chối ủng hộ bất kỳ khoản ngân sách nào cho năm tài khóa 2027 đến khi đạt được thỏa thuận về tổng mức chi tiêu vì họ phản đối việc phe Cộng hòa đề xuất tăng ngân sách quốc phòng.
Ngoài ra, việc một số thành viên Ủy ban Ngân sách Thượng viện vắng mặt gần đây càng khiến nỗ lực khởi động các dự luật chi tiêu của phe Cộng hòa thêm bế tắc. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Mitch McConnell, chủ tịch Phân ban Ngân sách Quốc phòng, đã phải nghỉ họp và không bỏ phiếu suốt một tháng qua do chấn thương. Trong khi đó, thượng nghị sĩ Lindsey Graham, thành viên khác của phân ban, vừa đột ngột qua đời tuần trước.
Nghị sĩ Cộng hòa Harrigan đổ lỗi cho phe Dân chủ về tình trạng bế tắc ngân sách diện rộng, nhưng cũng thừa nhận đảng của ông có một phần trách nhiệm.
“Không còn nghi ngờ gì nữa, mọi bên chịu trách nhiệm hoàn tất dự thảo ngân sách quốc phòng, kể cả Bộ Quốc phòng Mỹ, đều có lỗi”, ông nói.
Theo Hãng tin Tass, ngày 10-5, người phát ngôn quân đội Iran Mohammad Akraminia khẳng định nước này sẽ không cho phép tàu thuyền của các quốc gia ủng hộ chính sách trừng phạt của Mỹ đối với Tehran đi qua eo biển Hormuz.
Phát biểu trong cuộc phỏng vấn với Hãng thông tấn IRNA, ông Akraminia nhấn mạnh: "Kể từ nay, những quốc gia ủng hộ Mỹ áp đặt các lệnh trừng phạt lên Iran chắc chắn sẽ đối mặt với nhiều khó khăn khi lưu thông qua eo biển Hormuz".
Ông cũng cho biết thêm rằng các cuộc xung đột quân sự với Mỹ và Israel đã buộc Iran phải "tận dụng tiềm năng địa chính trị của eo biển Hormuz", và hiện nước này đang thực thi quyền làm chủ đối với khu vực này.
Vị quan chức tuyên bố bất kỳ tàu thuyền nào muốn đi qua eo biển đều phải phối hợp hành động với Tehran. Theo ông, những biện pháp này "có thể mang lại nhiều lợi ích cho phía Iran".
Người phát ngôn quân đội Iran cũng khẳng định "không có mục tiêu nào của kẻ thù được thực hiện" trong cuộc chiến vừa qua và hệ thống chính quyền Iran vẫn không hề bị lung lay.
"Ngược lại, tinh thần thống nhất và gắn kết nội bộ còn được củng cố mạnh mẽ hơn, điều mà chúng ta vẫn đang thấy qua sự hiện diện của người dân trên đường phố.
Kẻ thù đã nhận ra rằng họ thực sự không thể bẻ gãy được sự kháng cự này và cuối cùng đã buộc phải chấp nhận một lệnh ngừng bắn", người phát ngôn quân đội Iran nói.
Trong thời gian lệnh ngừng bắn đang diễn ra, Iran được cho rằng đã tranh thủ củng cố lực lượng và năng lực tác chiến, cập nhật danh sách mục tiêu, đồng thời điều chỉnh lại các vị trí phòng thủ và tấn công của mình.
Một vòng xoáy leo thang căng thẳng mới đã bùng phát tại khu vực vùng Vịnh vào cuối ngày 7-5 khi Mỹ và Iran thực hiện các cuộc tấn công đáp trả lẫn nhau.
Theo truyền hình nhà nước Iran, ngòi nổ cho đợt leo thang này bắt nguồn từ việc phía Mỹ tấn công một tàu dầu của nước này.
Ngay sau đó, Tehran đã đáp trả bằng việc tấn công ba tàu khu trục của Mỹ gần khu vực eo biển Hormuz.
Trong động thái trả đũa, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ đã tiến hành một loạt cuộc không kích vào các mục tiêu quân sự bên trong lãnh thổ Iran.
Tổng thống Trump ngày 11-4 tuyên bố Iran "không có lá bài nào" trong các cuộc đàm phán sắp diễn ra với Mỹ, ngoài việc kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu toàn cầu.
"Người Iran dường như không nhận ra rằng họ không có lá bài nào, ngoài việc tống tiền thế giới trong ngắn hạn bằng cách lợi dụng các tuyến đường thủy quốc tế", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social. "Lý do duy nhất khiến họ còn tồn tại đến hôm nay là để đàm phán!".
Dù Mỹ và Iran đã nhất trí mở lại eo biển sau lệnh ngừng bắn hai tuần, hoạt động vận tải vẫn bị hạn chế do các mối đe dọa từ phía Iran.
Ông Trump cũng cảnh báo Mỹ đang tái vũ trang các tàu chiến và sẽ hành động "rất hiệu quả" nếu đàm phán thất bại.
"Chúng tôi đang có một sự 'tái thiết lập'. Chúng tôi đang trang bị cho các tàu chiến những loại đạn dược tốt nhất, những vũ khí tốt nhất từng được chế tạo - thậm chí còn tốt hơn trước đây, khi chúng tôi đã đánh họ tan tác", ông nói trong cuộc phỏng vấn với New York Post ngày 10-4. "Và nếu không đạt được thỏa thuận, chúng tôi sẽ sử dụng chúng, và sẽ sử dụng rất hiệu quả".
Ngoài Hormuz, các điểm nghẽn chính gồm yêu cầu của Mỹ về việc Iran từ bỏ uranium làm giàu và mong muốn của Tehran chấm dứt các cuộc tấn công từ Mỹ và Israel.
Trước thềm đàm phán với Mỹ tại Pakistan ngày 11-4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố Tehran "có thiện chí nhưng không tin tưởng" Washington, đồng thời đặt ra các điều kiện tiên quyết trước khi đối thoại chính thức bắt đầu.
Phát biểu khi đến Islamabad, ông Ghalibaf cho biết Iran sẵn sàng đạt thỏa thuận nếu Mỹ thực sự nghiêm túc, nhưng nhấn mạnh dựa trên kinh nghiệm trước đây cho thấy các cuộc đàm phán thường kết thúc bằng việc "vi phạm cam kết".
"Chúng tôi có thiện chí, nhưng không tin tưởng", ông Ghalibaf nói với truyền thông nhà nước. "Kinh nghiệm đàm phán với người Mỹ của chúng tôi luôn kết thúc bằng thất bại và vi phạm cam kết".
Theo ông, hai điều kiện tiên quyết gồm lệnh ngừng bắn tại Lebanon và việc giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran.
Đáng chú ý, yêu cầu về tài sản bị phong tỏa lần đầu được Tehran đưa ra như điều kiện tiên quyết cho vòng đàm phán mới. Trong khi Iran và Pakistan cho rằng Lebanon nằm trong thỏa thuận ngừng bắn vừa đạt được, phía Mỹ và Israel đã bác bỏ điều này.
Theo Hãng tin AFP ngày 11-4, Israel tuyên bố sẽ không thảo luận về lệnh ngừng bắn với Hezbollah trong các cuộc đàm phán với Chính phủ Lebanon, dự kiến diễn ra từ ngày 14-4 tại Washington.
Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter cho biết Tel Aviv đã đồng ý khởi động đàm phán hòa bình chính thức với Beirut, dù hai nước không có quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên Israel khẳng định Hezbollah - lực lượng được Iran hậu thuẫn - vẫn là "trở ngại chính" đối với hòa bình và đang tiếp tục tấn công lãnh thổ Israel.
Nội dung đàm phán dự kiến xoay quanh việc Israel yêu cầu Chính phủ Lebanon tăng cường kiểm soát lực lượng này. Beirut lâu nay gặp khó khăn trong việc kiềm chế Hezbollah, dù đã có dấu hiệu gia tăng nỗ lực gần đây.
Israel cũng nhấn mạnh thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran không áp dụng cho Lebanon. Theo giới chức Lebanon, các tuần giao tranh đã khiến hơn 1.950 người thiệt mạng, trong đó hơn 350 người chết chỉ riêng trong ngày đầu tiên của lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran.
Quân đội Israel ngày 10-4 cho biết các cuộc không kích nhằm vào Lebanon hai ngày trước đã tiêu diệt hơn 180 tay súng Hezbollah, theo kết quả đánh giá tình báo ban đầu. Tel Aviv khẳng định con số này vẫn đang được tiếp tục cập nhật.
Tuy nhiên, phía Lebanon đưa ra bức tranh thương vong rộng hơn. Bộ Y tế nước này cho biết tổng số người thiệt mạng trong các đợt không kích của Israel hôm 9-4 đã tăng lên 357 người, cao hơn so với mức 303 người được công bố trước đó. Ngoài ra, có thêm 1.223 người bị thương trên toàn quốc.
Bộ Quốc phòng Kuwait ngày 10-4 cho biết một số thành viên của Lực lượng Vệ binh quốc gia đã bị thương sau khi hệ thống phòng không nước này đánh chặn một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (drone) trước đó một ngày.
Theo tuyên bố chính thức, "hành động gây hấn từ Iran" đã nhắm vào một số cơ sở trọng yếu của lực lượng này, gây thiệt hại đáng kể. Những người bị thương hiện đang được điều trị và trong tình trạng ổn định.
Trong 24 giờ qua, quân đội Kuwait cho biết đã phát hiện và đánh chặn 7 drone "thù địch" trong không phận.
Tuy nhiên phía Iran bác bỏ cáo buộc. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định không tiến hành bất kỳ cuộc tấn công nào kể từ khi lệnh ngừng bắn hai tuần giữa Mỹ và Iran có hiệu lực hôm 7-4.
"Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã tiến hành một cuộc tập kích ở Dải Gaza với mục tiêu là Izz al-Din al-Haddad, chỉ huy cánh vũ trang của lực lượng Hamas", Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz ngày 15/5 thông báo.
AFP dẫn lời một quan chức quân sự Israel cho biết ngay sau khi nhận được tin tình báo về vị trí của Haddad ở Gaza City, chiến đấu cơ đã cất cánh để tiến hành cuộc tấn công. Theo Times of Israel, ba tiêm kích đã tham gia chiến dịch và thả tổng cộng 13 quả bom xuống địa điểm trên.
Một nguồn tin quân sự cho hay những quả bom đã đánh trúng căn hộ mà Haddad được cho là đang ẩn nấp, cũng như một phương tiện rời đi nhằm ngăn thủ lĩnh này chạy thoát.
Ít nhất 7 người thiệt mạng trong cuộc tấn công, 50 người bị thương được đưa tới bệnh viện Al-Shifa, cơ quan khẩn cấp Gaza cho biết. Một quan chức cấp cao Israel nói với báo giới rằng các dấu hiệu ban đầu cho thấy Haddad đã thiệt mạng, song quân đội nước này chưa đưa xác nhận.
Ông Katz cho hay Haddad là một trong những kiến trúc sư chính của cuộc tập kích do nhóm Hamas thực hiện vào miền nam Israel ngày 7/10/2023, khiến khoảng 1.200 người thiệt mạng. Quan chức này cáo buộc Haddad phải chịu trách nhiệm về những vụ giết người, bắt cóc và gây thương tích cho hàng nghìn dân thường cũng như binh sĩ Israel.
"Ông ấy giam con tin của chúng tôi trong điều kiện tàn bạo, dàn dựng các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Israel cũng như từ chối thực hiện thỏa thuận do Tổng thống Mỹ Donald Trump thúc đẩy về giải giáp lực lượng Hamas và phi quân sự hóa Dải Gaza", Bộ trưởng Katz cho hay.
Theo Bộ trưởng Quốc phòng Israel, Haddad là "chỉ huy quân sự cấp cao nhất của nhóm vũ trang Hamas và thủ lĩnh cấp cao cuối cùng còn lại ở Dải Gaza". Ông này đã "di chuyển giữa các địa điểm ẩn náu và tham gia rất sâu vào hệ thống giam giữ con tin ở Dải Gaza" trong cuộc chiến.
Video từ hiện trường cho thấy đám mây bụi và khói lớn bốc lên từ một tòa nhà đổ nát. Cơ quan phòng vệ dân sự tại Dải Gaza cho biết mục tiêu bị ném bom là "một tòa nhà dân sự" ở khu vực Al-Rama.
Times of Israel cho biết ông Haddad trở thành thủ lĩnh của Hamas ở Dải Gaza cũng như cánh vũ trang của lực lượng này sau khi Muhammad Sinwar bị Israel hạ sát hồi tháng 5/2025.
Trong cuộc phỏng vấn với Wall Street Journal năm ngoái, một quan chức Hamas nói ông Haddad sở hữu biệt danh "Bóng ma của al-Qassam" vì rất kín tiếng. Ông từng thoát khỏi một số nỗ lực ám sát và Israel đã treo thưởng 750.000 USD cho bất cứ ai cung cấp thông tin về thủ lĩnh này. Cả hai con của ông đều đã thiệt mạng trong xung đột.
Bất chấp lệnh ngừng bắn đạt được hồi tháng 10/2025, bạo lực vẫn diễn ra hàng ngày ở Dải Gaza khi quân đội Israel tiếp tục tập kích vùng lãnh thổ này. Cả Israel và Hamas đều cáo buộc nhau vi phạm thỏa thuận đình chiến.
Theo cơ quan y tế tại dải đất, ít nhất 856 người Palestine đã bị sát hại kể từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu. Quân đội Israel nói 5 binh sĩ nước này đã thiệt mạng trong cùng thời gian.
