Vụ tai nạn liên quan đến Orla Wates, nữ du khách Anh 19 tuổi, khi tham gia tour “Ha Giang Loop” (vòng lặp Hà Giang) được chia sẻ rộng rãi trên truyền thông quốc tế tuần qua đặt ra vấn đề về chất lượng của các tour phượt bằng xe máy. Một công ty chuyên cung cấp dịch vụ easy rider tại Hà Giang xác nhận tài xế của mình có liên quan trực tiếp đến vụ việc và đang phối hợp với cơ quan chức năng để làm rõ.
Nhiều năm nay, đội ngũ “easy rider” (người bản địa lái xe máy chở khách) đã trở thành biểu tượng của du lịch vùng cao. Tuy nhiên, sự phát triển nóng khiến các đơn vị gặp khó trong quản lý nhân sự.
Anh Linh Hữu Khương, đại diện BiBi Ha Giang, cho biết từng chứng kiến những đoàn khách lên tới 60-80 người, kéo dài 3 km trên đường đèo. Khi đoàn quá đông, người đi sau thường có xu hướng tăng tốc, phóng nhanh vượt ẩu để không bị lạc nhóm, gây rủi ro lớn cho du khách ngồi sau.
Ông Hoàng Văn Huỳnh, một tài xế xe tải chạy tuyến Hà Giang từ năm 2008, chia sẻ ông thường xuyên “thấy sợ” khi chạm mặt các đoàn xe này bởi họ thường vượt nối đuôi nhau ngay cả tại những khúc cua khuất tầm nhìn. Đường trong khu vực Cao nguyên đá Đồng Văn hiện đã được cải thiện về chất lượng mặt đường, song chính điều này lại khiến nhiều tài xế chủ quan, duy trì vận tốc vượt mức an toàn trên các đoạn đèo dốc tiềm ẩn nhiều nguy cơ.
Theo các đơn vị lữ hành, tổ chức tour, trong những năm gần đây, số vụ tai nạn giao thông liên quan đến du khách nước ngoài có xu hướng gia tăng, trong đó phần lớn xảy ra trên các cung đường đèo dốc thuộc các xã vùng cao núi đá phía bắc.
Bên cạnh kỹ năng lái, ý thức của đội ngũ lái xe đang là “điểm đen”. Dani, một du khách Mỹ, du lịch Hà Giang vào cuối tháng 3, cho biết cô cảm thấy bất an khi chứng kiến các easy rider uống đồ uống có cồn tại các bữa tiệc mỗi đêm, dẫn đến tình trạng mệt mỏi, phản xạ kém vào sáng hôm sau.
Cian Killoran, du khách Ireland, thậm chí còn thấy các tài xế trẻ vận hành xe với vận tốc 100 km/h ở đoạn đường tốt chỉ để “thể hiện kỹ năng” với khách nữ.
“Nhiều lái xe còn quá trẻ, liều lĩnh và thiếu suy nghĩ. Họ tự tin thái quá vào khả năng của mình mà bỏ qua an toàn của khách”, Cian nói. Việc tài xế sử dụng thuốc lào, tụ tập uống rượu đến đêm khuya dường như đã trở thành một phần ”thói quen” trong đội ngũ này.
Hoạt động “easy rider” rộ lên từ năm 2018 nhưng đến nay, tỷ lệ tài xế người bản địa có chứng chỉ hành nghề du lịch chuyên nghiệp và khả năng giao tiếp tiếng Anh vẫn còn rất hạn chế. Thông thường, trong một đoàn từ 8-15 lái xe, chỉ có duy nhất trưởng đoàn là người có thể sử dụng ngoại ngữ để hướng dẫn khách.
Lỗ hổng không chỉ nằm ở người lái thuê mà còn ở quy trình sàng lọc khách tự lái. Cian cho biết trong chuyến đi của anh, có công ty chỉ kiểm tra năng lực của khách bằng cách cho đi thẳng 20 m trong sân rồi giao xe cho họ tự chinh phục những cung đường được coi là nguy hiểm nhất Việt Nam.
Hậu quả là ngay trong ngày đầu, một thành viên trong đoàn anh đã gặp tai nạn rách đầu gối khi phanh gấp tại góc cua hẹp. Sự thiếu trách nhiệm của các đơn vị cho thuê xe trong việc đánh giá kỹ năng thực tế của khách ngoại quốc đang trực tiếp đẩy họ vào nguy hiểm.
Mặc dù luật pháp Việt Nam quy định người điều khiển xe máy trên 50cc phải có giấy phép lái xe phù hợp và bằng lái quốc tế (IDP) phải kèm theo bằng lái gốc, nhưng trên thực tế, việc kiểm tra giấy tờ tại các điểm cho thuê xe vẫn còn bị bỏ ngỏ.
Trước những sự cố liên tiếp, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch (VHTTDL) tỉnh Tuyên Quang ngày 13/4 đã ra văn bản yêu cầu các đơn vị lữ hành và cơ sở cho thuê xe máy thắt chặt quy định an toàn. Sở nghiêm cấm các đơn vị không có giấy phép lữ hành tự ý tổ chức, quảng bá hoặc chào bán tour; đồng thời yêu cầu các cơ sở vận chuyển không được tự ý ghép khách hoặc thay đổi lộ trình đã thống nhất.
Theo yêu cầu mới, các đơn vị cung ứng dịch vụ chỉ được phục vụ khách dựa trên hợp đồng pháp lý rõ ràng, xác định cụ thể danh tính lái xe, phương tiện và trách nhiệm phối hợp khi xảy ra sự cố. Sở VHTTDL cũng dự kiến tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý vận chuyển khách du lịch nhằm cập nhật quy định pháp luật và các giải pháp đảm bảo an toàn giao thông cho doanh nghiệp trên địa bàn.
Để siết chặt quản lý, ông Nguyễn Văn Hãnh, Phó chủ tịch xã Phố Bảng, cho rằng lực lượng chức năng cần tăng cường các đợt kiểm tra đột xuất trên quốc lộ nhằm tăng tính răn đe, chấp nhận việc có thể làm gián đoạn tạm thời hành trình của du khách để đổi lấy sự an toàn bền vững.
Nhiều chuyên gia đề xuất các đơn vị lữ hành cần chủ động chia nhỏ đoàn với quy mô tối đa 8 khách mỗi tour, bố trí đủ trưởng nhóm dẫn đoàn và phó nhóm chốt đuôi để kiểm soát tốc độ.
Công tác quản lý tại các điểm lưu trú cũng cần được siết chặt nhằm tuyệt đối cấm tài xế sử dụng đồ uống có cồn vào buổi tối. Nhằm tạo ra cơ chế giám sát minh bạch, các doanh nghiệp được khuyến nghị xây dựng hệ thống chấm điểm dựa trên phản hồi của khách hàng. Những lái xe vi phạm quy định hoặc chạy ẩu cần bị sa thải và thông báo công khai trong cộng đồng du lịch để ngăn chặn việc tái phạm.
“Du khách xứng đáng có một chuyến đi an toàn để trở về nhà”, Cian Killoran nhấn mạnh. Nếu không sớm lấp đầy các lỗ hổng quản lý, thương hiệu “Ha Giang Loop” đứng trước nguy cơ bị tổn hại trong mắt cộng đồng du lịch quốc tế.
"Lẩu phân bò" là một trong những đại diện tiêu biểu cho khái niệm "ẩm thực đen" (dark cuisine) tại Trung Quốc, thuật ngữ chỉ những sự kết hợp thực phẩm kỳ lạ, vượt khỏi quy chuẩn nấu nướng thông thường.
Món xuất xứ từ vùng núi Quý Châu, phía tây nam Trung Quốc, là loại canh được chế biến từ dịch cỏ chưa tiêu hóa hết trong dạ dày, ruột non của bò, mật bò và các loại thảo mộc địa phương.
Quy trình chế biến bắt đầu bằng phi thơm tỏi, gừng, hành lá và ớt Quý Châu. Thịt bò cùng nội tạng được xào sơ trước khi đổ hỗn hợp dịch cỏ và mật bò vào đun sôi. Nước dùng của món lẩu có màu xanh ô liu đậm.
Món ăn có mùi hương tương tự các loại canh thảo mộc thay vì mùi hôi. Nước dùng mang vị ngọt của thịt bò (umami) và để lại hậu vị đắng từ mật và các loại cỏ. Thực khách thường dùng kèm nước chấm pha từ ớt bột khô, hành lá và tỏi băm.
Dịch lỏng trong món ăn không phải chất thải mà là dịch tiêu hóa sơ cấp lấy từ dạ cỏ, ngăn đầu tiên trong dạ dày bò. Trước khi giết mổ, bò được cho ăn các loại cỏ tốt và thảo dược. Phần dịch thu được từ chất xơ chưa tiêu hóa là hỗn hợp giàu diệp lục và enzyme tiêu hóa, tương tự một loại trà thảo mộc được hình thành trong cơ thể động vật.
Món ăn này quen thuộc với các cộng đồng dân tộc thiểu số như Miêu và Đồng, gắn bó lâu đời với vùng núi đá vôi đặc trưng của Quý Châu. Với họ, con bò được xem như vật chứa dinh dưỡng của tự nhiên. Việc sử dụng dịch dạ cỏ không chỉ là ăn uống, mà còn là cách hấp thụ nguồn dinh dưỡng từ môi trường.
Theo các nguyên lý y học cổ truyền, dịch chiết từ bò được xem là có dược tính. Tại vùng thung lũng có độ ẩm cao của Quý Châu, người dân dùng nước lẩu này như bài thuốc hỗ trợ cho hệ tiêu hóa, giúp cơ thể hấp thụ các dưỡng chất từ thảo mộc tự nhiên đã được xử lý trước trong dạ dày bò. Quan niệm này tương đồng với một số hệ thống y học cổ truyền khác, trong đó các sản phẩm từ bò được xem là có giá trị bồi bổ.
Món ăn phản ánh cách cư dân địa phương thích nghi với môi trường sống và nguồn thực phẩm hạn chế, khi họ tận dụng hệ tiêu hóa của gia súc để khai thác dưỡng chất từ các loại cỏ và thảo dược tự nhiên, đồng thời sử dụng gần như toàn bộ con vật.
Tuy nhiên, món ăn này vẫn nhận những quan điểm trái chiều. Alex He, bếp trưởng điều hành tại Anantara Guiyang Resort, cũng là người Quý Châu, chia sẻ rằng ông chưa bao giờ thử món lẩu phân bò này vì "không thể chấp nhận được các thành phần nguyên liệu". Đối với ông, hương vị đặc trưng của vùng Quý Châu phải là vị chua và cay, giống như món cơm chiên trứng với ớt muối mà cha mẹ ông thường làm vào bữa sáng thời thơ ấu.
Theo ông He, địa hình núi non khiến Quý Châu từng bị cô lập, nguồn nguyên liệu hạn chế. Người dân phải dựa vào ớt, thường được lên men, để tạo hương vị cho món ăn. Đây là lý do các món đặc trưng của vùng như cá nấu canh chua hay gà xào cay đều mang vị chua nhẹ kết hợp cay. Khác với vị cay tê (mala) nổi tiếng của Tứ Xuyên hay Trùng Khánh, ẩm thực Quý Châu ít sử dụng hoa tiêu. Thay vào đó là các loại ớt lên men có độ cay vừa phải, tạo vị cay thơm, không kéo dài.
Dù "lẩu phân bò" gây tranh cãi, nó vẫn phản ánh lịch sử sinh tồn của các cộng đồng miền núi, nơi mọi phần của động vật đều được tận dụng. Từ điều kiện khắc nghiệt, người dân đã hình thành khẩu vị riêng, tạo nên bản sắc ẩm thực khác biệt.
Tại tọa đàm “Không gian văn hóa và kinh tế di sản sông Vàm Thuật” diễn ra hôm 8/7, nhiều chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý nhận định dòng sông này không chỉ giữ vai trò giao thông đường thủy mà còn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa và sinh thái đặc sắc.
Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Ngọc Anh - Chủ tịch UBND phường An Nhơn - cho biết, địa phương có khoảng 3,6km sông Vàm Thuật chảy qua. Không chỉ là tuyến giao thông đường thủy quan trọng trong lịch sử, dòng sông còn gắn với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của nhiều thế hệ cư dân.
Hai bên bờ hiện có nhiều công trình, không gian văn hóa mang dấu ấn vùng đất Gò Vấp - Gia Định xưa. Trên địa bàn phường An Nhơn hiện có ba di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố, gồm đình An Nhơn được xây dựng từ năm 1802, Phù Châu Miếu và Sân Tân Miếu hình thành từ cuối thế kỷ XVIII.
Bên cạnh đó, Công viên Văn hóa Gò Vấp nằm ven sông cũng đang được định hướng trở thành không gian sinh hoạt, vui chơi và trải nghiệm cho người dân, du khách.
“Đây không chỉ là những công trình có giá trị về lịch sử, kiến trúc, tín ngưỡng mà còn là những địa chỉ lưu giữ giá trị văn hóa của vùng đất An Nhơn, tạo nền tảng quan trọng để địa phương nghiên cứu, xây dựng các sản phẩm văn hóa, du lịch và phát triển kinh tế di sản trong thời gian tới”, ông Nguyễn Ngọc Anh nói.
Nhiều chuyên gia cho rằng nếu được nghiên cứu và khai thác bài bản, khu vực ven sông Vàm Thuật có thể phát triển thêm các dịch vụ du lịch, thương mại, vui chơi, giải trí và kinh tế đêm, đồng thời thu hút nguồn lực xã hội tham gia bảo tồn di sản.
Theo Tiến sĩ Phạm Lan Hương - Trưởng nhóm Nghiên cứu Văn hóa, Trường Đại học Văn hóa TPHCM - giá trị của sông Vàm Thuật không chỉ nằm ở cảnh quan hay các công trình cổ mà còn được tạo nên từ ký ức cộng đồng, tri thức bản địa và những thực hành văn hóa của cư dân ven sông.
Bà Hương kiến nghị xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản vật thể và phi vật thể gắn với sông Vàm Thuật; lồng ghép bảo tồn không gian văn hóa ven sông vào quy hoạch đô thị; đầu tư hạ tầng kết nối các điểm đến và ban hành quy chế quản lý du lịch sinh thái cộng đồng.
Ông Nguyễn Trần Hữu Thắng - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Du lịch Đường thủy TPHCM - cho rằng, lợi thế lớn nhất của sông Vàm Thuật không nằm ở việc đây có thể trở thành một tuyến du lịch đường thủy mới, mà ở những lớp giá trị lịch sử, văn hóa của vùng đất Gia Định xưa vẫn còn được lưu giữ.
“Nếu sông Sài Gòn là biểu tượng của một đô thị năng động và hiện đại, thì sông Vàm Thuật có thể trở thành dòng sông của ký ức. Đó là ký ức về hành trình mở cõi phương Nam, những người dân đầu tiên đến khai khẩn, những ngôi làng ven sông hình thành cách đây hơn ba thế kỷ và một không gian văn hóa sông nước vẫn còn hiện hữu giữa lòng TPHCM”, ông Thắng chia sẻ.
Theo ông, hướng đi phù hợp không chỉ là tổ chức một tuyến tàu đưa khách tham quan mà cần xây dựng cả một không gian văn hóa và kinh tế di sản. Trong đó, sông Vàm Thuật giữ vai trò trục kết nối; Miếu Nổi Phù Châu và hệ thống di tích là điểm nhấn văn hóa; Công viên Văn hóa Gò Vấp là nơi tổ chức các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo; còn cộng đồng địa phương là chủ thể gìn giữ và kể lại những câu chuyện của vùng đất.
Từ định hướng này, phường An Nhơn và Công ty Cổ phần Du lịch Đường thủy TPHCM đề xuất mô hình "Hành trình về ký ức và khát vọng", lấy những câu chuyện về quá trình hình thành vùng đất Gia Định gắn với dòng sông làm nền tảng để kiến tạo một sản phẩm văn hóa - du lịch mới, đồng thời mở thêm không gian phát triển thương mại, dịch vụ và sinh kế cho người dân.
Theo ông Thắng, nếu được đầu tư bài bản, sông Vàm Thuật không chỉ bổ sung một sản phẩm mới cho hệ sinh thái du lịch đường thủy TPHCM mà còn có thể trở thành mô hình phát triển kinh tế di sản tiêu biểu của thành phố.
"Giá trị bền vững nhất của một dòng sông không nằm ở dòng nước đang chảy, mà ở những ký ức lịch sử và giá trị văn hóa dòng sông ấy có thể truyền lại cho các thế hệ mai sau", ông Thắng nói.
Tối 1-5, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk tổ chức chương trình "Trình diễn chế biến cá ngừ đại dương và không gian ẩm thực các món ngon miền biển". Đây là một trong những hoạt động trong chuỗi sự kiện kích cầu du lịch dịp lễ 30-4 và 1-5, nhằm phục vụ người dân, du khách, đồng thời quảng bá sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Điểm nhấn của chương trình là màn trình diễn phi lê cá ngừ đại dương ngay tại sân khấu. Con cá ngừ nặng khoảng 70kg, dài 160cm, do ngư dân phường Tuy Hòa câu, được đầu bếp Nguyễn Mạnh Thuật - thành viên Hội Đầu bếp Phú Yên - trực tiếp thực hiện.
Theo đầu bếp, mỗi đường dao khi phi lê cá ngừ không chỉ thể hiện tay nghề của đầu bếp mà còn là cách trân trọng sản vật biển.
Không dừng ở phần trình diễn, tại chương trình còn có cooking show hướng dẫn chế biến ba món đặc trưng từ cá ngừ đại dương gồm sashimi, cá ngừ lúc lắc và lườn cá ngừ nấu lá é. Tại đây du khách có dịp giao lưu với đầu bếp, tìm hiểu cách nhận biết cá ngừ tươi, bí quyết giữ vị ngọt tự nhiên của cá và thưởng thức các món ăn được chế biến tại chỗ.
Đan xen với không gian ẩm thực là các tiết mục nghệ thuật truyền thống như hòa tấu đàn đá, hò bá trạo và hát bài chòi.
Trong chương trình còn có các gian hàng chế biến các món ngon miền biển, nơi các món ăn từ cá ngừ và hải sản được giới thiệu theo hướng kết hợp với gia vị đặc trưng của cao nguyên cùng các sản phẩm OCOP địa phương.
Ngoài yếu tố ẩm thực, trong khuôn viên chương trình còn có không gian trưng bày trải nghiệm văn hóa nghề câu cá ngừ với các ngư cụ truyền thống, ngư cụ hiện đại, các hình ảnh, tư liệu…
Sau phần phi lê cá ngừ đầy mãn nhãn, từng thớ thịt cá đỏ hồng tươi rói được xếp lên đĩa mời du khách thưởng thức tại chỗ.
Ông William (du khách từ Canada) thích thú nói: "Ngày mai tôi sẽ rời Phú Yên sau thời gian du lịch tại đây. Đêm nay thật tuyệt vời khi tôi được xem cắt cá ngừ và làm thành món sashimi thưởng thức tại chỗ".
Nhận phần cá ngừ sashimi miễn phí, chị Lê Thu Thảo (du khách TP.HCM) chia sẻ: "Cá ngừ rất tươi, còn giữ được độ dẻo mềm. Tôi còn được chương trình tặng thêm nước uống miễn phí. Dịp này tôi cũng mua khô cá ngừ một nắng về làm quà cho bạn. Tôi nghĩ rằng tỉnh nên có nhiều chương trình hay liên quan đến cá ngừ vì đây là món đặc sản rất đặc trưng để du khách biết đến địa phương".
Lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk cho hay chương trình không chỉ tôn vinh giá trị kinh tế của cá ngừ đại dương mà còn kể câu chuyện văn hóa, nghề biển. Đồng thời quảng bá du lịch địa phương qua cá ngừ đại dương.
