Khoai sọ không chỉ là món ăn quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình Việt mà còn chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe. Nếu sử dụng đúng cách, loại củ này có thể hỗ trợ tim mạch, tiêu hóa, chống lão hóa và góp phần kéo dài tuổi thọ. Tuy nhiên, một số nhóm người cần thận trọng khi ăn khoai sọ để tránh ảnh hưởng sức khỏe.
Trong y học cổ truyền, khoai sọ được biết đến với nhiều tên gọi như dụ nãi, dụ đầu, dụ căn… Cây có tên khoa học là Colocasia antiquorum Schott. (Colocasia esculenta (L.) Schott.), thuộc họ Ráy (Araceae).
Khoai sọ mọc hoang thường có củ màu tím, khi ăn dễ gây phá khí và không có giá trị bồi bổ cơ thể. Trong khi đó, khoai sọ được trồng có phần củ chứa nhiều tinh bột màu trắng, vị ngọt, hơi cay, kết cấu dẻo và nhớt, được sử dụng phổ biến làm thực phẩm cũng như dược liệu.
Ở Việt Nam, khoai sọ được trồng với nhiều giống khác nhau, tiêu biểu như:
Khoai mống hương: Cây nhỏ, thường trồng trên đất màu, củ có màu hồng nhạt hoặc vàng nhạt, vị bùi thơm và ăn ngon.
Khoai mống riềng: Cho năng suất cao nhưng chứa nhiều tinh thể oxalat nên dễ gây ngứa khi chế biến hoặc ăn.
Khoai đốm: Cây cao, thích hợp trồng cả trên cạn và dưới nước, tuy nhiên củ có độ ngứa khá nhiều.
Thông thường, khoai sọ trồng ở những ruộng ngập nước hoặc thoát nước kém sẽ dễ gây ngứa hơn. Vì vậy, những người có làn da nhạy cảm hoặc dễ dị ứng nên tránh rửa khoai trước khi gọt vỏ và nên đeo găng tay khi sơ chế để hạn chế tiếp xúc với nhựa khoai.
Theo các nghiên cứu hiện đại, khoai sọ là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng với hơn 17 loại axit amin cần thiết cho cơ thể. Hàm lượng vitamin C và vitamin B6 dồi dào giúp tăng cường sức đề kháng, hỗ trợ chống oxy hóa và làm chậm quá trình lão hóa.
Khoai sọ còn là nguồn cung cấp kali phong phú, góp phần ổn định huyết áp và duy trì hoạt động bình thường của hệ tim mạch. Hàm lượng chất xơ cao có thể đáp ứng khoảng 27% nhu cầu chất xơ hằng ngày, giúp nhuận tràng, hỗ trợ đào thải độc tố, cải thiện tiêu hóa và giảm cholesterol xấu (LDL).
Ngoài ra, khoai sọ còn chứa các axit béo omega-3 và omega-6, góp phần bảo vệ sức khỏe tim mạch, hỗ trợ kiểm soát các yếu tố nguy cơ của bệnh tim và nâng cao sức khỏe tổng thể.
Theo các chuyên gia dinh dưỡng, trong 100g khoai sọ chứa khoảng 115 kcal cùng nhiều dưỡng chất quan trọng như chất xơ, protein, kali, magie, mangan, sắt, canxi, vitamin C, vitamin E và các chất chống oxy hóa tự nhiên. Đây là những thành phần có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe, phòng ngừa bệnh mạn tính và góp phần nâng cao tuổi thọ.
Khoai sọ là nguồn cung cấp kali khá dồi dào – khoáng chất thiết yếu giúp duy trì cân bằng điện giải, điều hòa huyết áp và giảm áp lực lên hệ tim mạch. Việc bổ sung đầy đủ kali từ thực phẩm có thể góp phần giảm nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim và xơ vữa động mạch, từ đó hạn chế nguy cơ đột quỵ cũng như các bệnh lý tim mạch.
Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy chế độ ăn giàu rau củ và thực phẩm chứa kali có liên quan đến sức khỏe tim mạch tốt hơn, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và tuổi thọ.
Khoai sọ chứa hàm lượng chất xơ đáng kể, giúp kích thích nhu động ruột, phòng ngừa táo bón, cải thiện hệ tiêu hóa và giảm cảm giác đầy bụng.
Không chỉ vậy, chất xơ còn góp phần kiểm soát cholesterol trong máu, làm chậm quá trình hấp thu đường sau bữa ăn và hỗ trợ duy trì cân nặng hợp lý. Đây đều là những yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường type 2 và rối loạn chuyển hóa.
Khoai sọ cung cấp một lượng sắt nhất định, hỗ trợ quá trình tạo hồng cầu và vận chuyển oxy đến các mô, cơ quan trong cơ thể.
Nhờ đó, việc bổ sung khoai sọ vào thực đơn có thể giúp cải thiện tình trạng mệt mỏi, hoa mắt hoặc chóng mặt do thiếu máu nhẹ. Một hệ tuần hoàn khỏe mạnh cũng góp phần duy trì thể lực, tăng cường sức sống và nâng cao sức khỏe tổng thể.
Khoai sọ chứa nhiều vitamin và các hợp chất chống oxy hóa tự nhiên, trong đó có vitamin A và vitamin E. Những dưỡng chất này giúp trung hòa các gốc tự do – tác nhân gây tổn thương tế bào và thúc đẩy quá trình lão hóa.
Việc bổ sung thực phẩm giàu chất chống oxy hóa thường xuyên có thể góp phần bảo vệ tế bào, duy trì làn da khỏe mạnh, giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến tuổi tác và hỗ trợ kéo dài tuổi thọ.
Mặc dù thuộc nhóm thực phẩm giàu tinh bột, khoai sọ lại có mức năng lượng tương đối thấp. Trung bình 100 g khoai sọ cung cấp khoảng 115 kcal nhưng tạo cảm giác no lâu nhờ hàm lượng chất xơ cao.
Điều này giúp hạn chế cảm giác thèm ăn, giảm lượng calo nạp vào trong ngày và phù hợp với những người đang giảm cân hoặc muốn duy trì cân nặng hợp lý.
Khoai sọ mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, tuy nhiên không phải ai cũng phù hợp để sử dụng thường xuyên.
Người có cơ địa dị ứng: Những người mắc mề đay, viêm mũi dị ứng, chàm, hen suyễn hoặc có tiền sử dị ứng thực phẩm nên thận trọng, vì khoai sọ có thể làm các triệu chứng dị ứng nặng hơn ở một số trường hợp.
Người mắc bệnh đường hô hấp có nhiều đờm: Theo quan niệm của y học cổ truyền, khoai sọ có thể làm tăng sinh đờm, vì vậy người đang ho nhiều hoặc mắc các bệnh hô hấp kèm nhiều đờm nên hạn chế sử dụng.
Trẻ nhỏ có hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện: Hệ tiêu hóa của trẻ còn non yếu nên việc tiêu hóa khoai sọ có thể gặp khó khăn. Khi cho trẻ ăn, cần chế biến thật chín và sử dụng với lượng phù hợp theo từng độ tuổi.
Người mắc bệnh gout: Khoai sọ có chứa calci oxalat. Mặc dù không phải thực phẩm giàu purin, người bị gout hoặc có nguy cơ hình thành sỏi oxalat vẫn nên ăn với lượng vừa phải và tham khảo ý kiến bác sĩ nếu cần.
Để tận dụng giá trị dinh dưỡng của khoai sọ và hạn chế nguy cơ kích ứng, khi chế biến cần lưu ý:
– Loại bỏ những củ bị dập, hư hỏng hoặc đã mọc mầm.
– Chỉ gọt lớp vỏ mỏng để hạn chế thất thoát dưỡng chất.
– Đeo găng tay khi sơ chế nếu có làn da nhạy cảm nhằm tránh ngứa do nhựa khoai.
– Ngâm, rửa sạch và nấu chín kỹ trước khi ăn để giảm lượng calci oxalat, đồng thời hạn chế nguy cơ gây kích ứng niêm mạc và da.
Mới đây, Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí (Quảng Ninh) vừa tiếp nhận và điều trị thành công một trường hợp hội chứng Lyell do dị ứng thuốc.
Bệnh nhân là phụ nữ 35 tuổi (Hải Phòng). Trước đó, sau khi ăn lẩu tại nhà và xuất hiện ban đỏ toàn thân, người bệnh tự ra hiệu thuốc mua thuốc dị ứng về uống. Tuy nhiên, sau 3 ngày, tình trạng không cải thiện mà còn diễn biến nặng hơn với các bọng nước lớn lan nhanh khắp cơ thể, kèm sốt cao và đau rát nhiều nên được đưa đến bệnh viện cấp cứu.
Khi nhập viện, bệnh nhân sốt cao, ban đỏ lan rộng toàn thân, xuất hiện nhiều bọng nước lớn ở ngực, bụng và lưng, da bong tróc từng mảng, niêm mạc miệng và mắt bị tổn thương nghiêm trọng, gây đau đớn và ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt.
Sau thăm khám và làm các xét nghiệm cần thiết, các bác sĩ chẩn đoán người bệnh mắc hội chứng Lyell - một dạng dị ứng thuốc hiếm gặp nhưng đặc biệt nguy hiểm, có thể đe dọa tính mạng nếu không được điều trị kịp thời.
Tại bệnh viện, người bệnh được điều trị tích cực với nhiều biện pháp phối hợp như sử dụng kháng sinh để kiểm soát nhiễm trùng, truyền dịch, cân bằng điện giải, đồng thời chăm sóc tổn thương da và thay băng hằng ngày trong điều kiện vô khuẩn.
Các bác sĩ cũng theo dõi sát diễn biến toàn thân nhằm hạn chế tối đa biến chứng và hỗ trợ quá trình tái tạo da.
Đáng chú ý sau hơn hai tuần điều trị, tình trạng người bệnh cải thiện rõ rệt: Hết sốt, tổn thương niêm mạc dần hồi phục, da bắt đầu tái tạo. Các chỉ số xét nghiệm ổn định, người bệnh ăn uống tốt, sinh hoạt trở lại bình thường và được xuất viện.
Theo các chuyên gia, hội chứng Lyell có tiên lượng rất nặng, tỉ lệ tử vong lên tới 30 - 40%. Nguyên nhân tử vong thường do nhiễm khuẩn, rối loạn nước, điện giải hoặc suy đa tạng. Ngoài ra, người bệnh còn có thể gặp nhiều biến chứng nghiêm trọng như giảm thị lực, loét giác mạc không hồi phục dẫn đến mù lòa, tổn thương gan thận, suy thận cấp, chít hẹp thực quản, xuất huyết tiêu hóa, viêm màng não hay nhiễm khuẩn huyết.
Từ trường hợp trên, các bác sĩ khuyến cáo người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt, nổi ban đỏ, phỏng nước sau khi dùng thuốc, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng.
Câu chuyện kỳ lạ về tiêu chí "kén vợ" và hành trình tìm bạn đời của ông nhanh chóng trở thành đề tài gây tranh cãi trên truyền thông quốc tế.
Ở vùng nông thôn Somerset yên bình của nước Anh, Benjamin Slade không phải là cái tên xa lạ. Ông là chủ nhân của một điền trang rộng lớn lên tới khoảng 5,2 triệu m² – một con số khiến nhiều người không khỏi choáng ngợp. Tuy nhiên, điều khiến vị triệu phú này thường xuyên xuất hiện trên các mặt báo lại không chỉ là khối tài sản đồ sộ, mà còn bởi câu chuyện tìm vợ đầy khác biệt của mình.
Dù đã bước sang tuổi 80, ông Slade vẫn nuôi mong muốn có con để duy trì dòng dõi và thừa kế gia sản. Trước đó, ông từng kết hôn nhưng cuộc hôn nhân không mang lại con cái. Chính vì vậy, trong nhiều năm qua, ông không ngần ngại công khai việc tìm kiếm một người vợ mới, với mục tiêu rõ ràng: sinh con nối dõi.
Điều gây tranh cãi là những tiêu chí chọn vợ mà ông đưa ra. Theo các nguồn tin, vị triệu phú này ưu tiên những phụ nữ trẻ, khỏe mạnh và có khả năng sinh con. Ông thậm chí từng sử dụng các cụm từ gây sốc khi nói về mong muốn tìm người "phù hợp để sinh người thừa kế". Không dừng lại ở đó, ông còn sẵn sàng đưa ra mức chu cấp hàng năm lên tới hàng chục nghìn USD cho người phụ nữ đồng ý gắn bó với mình.
Hành trình tìm vợ của ông Slade cũng không hề đơn giản. Ông từng thử nhiều cách khác nhau, từ việc đăng quảng cáo trên báo chí, tham gia các chương trình truyền hình cho đến sử dụng các ứng dụng hẹn hò trực tuyến. Tuy nhiên, dù đã gặp gỡ không ít ứng viên, ông vẫn chưa tìm được người phù hợp.
Chia sẻ với truyền thông, ông cho biết việc tìm kiếm một người phụ nữ vừa đáp ứng được tiêu chí cá nhân, vừa sẵn sàng chấp nhận cuộc sống trong một điền trang rộng lớn không phải là điều dễ dàng. Bên cạnh đó, khoảng cách tuổi tác quá lớn cũng là rào cản khiến nhiều mối quan hệ không thể tiến xa.
Câu chuyện của Benjamin Slade nhanh chóng thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế. Một số người cho rằng đây là quyền cá nhân và là mong muốn chính đáng của một người đàn ông muốn có con nối dõi. Tuy nhiên, cũng không ít ý kiến chỉ trích cách tiếp cận của ông là thực dụng, thậm chí gây tranh cãi về mặt đạo đức.
Dù vậy, không thể phủ nhận rằng câu chuyện của vị triệu phú 80 tuổi đã phản ánh một góc nhìn đặc biệt về vấn đề thừa kế và áp lực duy trì dòng họ trong xã hội hiện đại. Khi tuổi tác ngày càng cao, mong muốn có người kế thừa không chỉ đơn thuần là câu chuyện cá nhân, mà còn gắn với danh tiếng, tài sản và cả truyền thống gia đình.
Hiện tại, hành trình tìm vợ của ông Slade vẫn chưa đi đến hồi kết. Dù gặp nhiều ý kiến trái chiều, vị triệu phú này vẫn kiên định với mục tiêu của mình.
Nhiều người có thói quen phân tích quá kỹ mọi chuyện (overthinking). Tuy nhiên, theo Tiến sĩ tâm lý học Mark Travers (ĐH Cornell, Mỹ) nếu được định hướng một cách tích cực, thói quen này là biểu hiện của người có trí tuệ cảm xúc (EQ) cao. Dưới đây là 3 thói quen phổ biến:
Liên tục "tua lại" các cuộc trò chuyện
Nhiều người thường tái hiện các cuộc đối thoại trong đầu sau khi kết thúc. Người có EQ cao sẽ tự đặt câu hỏi về việc họ có hiểu sai giọng điệu đối phương hay phản ứng của bản thân đã phù hợp chưa.
Nghiên cứu công bố trên tạp chí Personality and Individual Differences cho biết người có EQ cao thường thực hiện "đánh giá cảm xúc". Họ phân tích lại các tín hiệu phi ngôn ngữ như giọng điệu, biểu cảm và ngữ cảnh. Khả năng nhìn lại các tương tác cũ giúp họ nhận ra những ẩn ý bị bỏ lỡ lúc đầu.
Xem xét kỹ trước mỗi hành động
Người có EQ cao thường giả định các kịch bản trước khi đưa ra quyết định để xem hành động của mình tác động thế nào đến người xung quanh.
Nghiên cứu trên tạp chí Early Child Development and Care năm 2015 cho biết khả năng thấu hiểu góc nhìn của người khác là kỹ năng cốt lõi giúp tăng cường sự hợp tác và giảm xung đột. Việc chậm trễ đưa ra quyết định là cách họ cân nhắc đến người khác trước khi hành động.
Tự gọi tên cảm xúc cá nhân
Người có EQ cao luôn phân tích phản ứng của chính họ. Khi cáu gắt hoặc bất an, họ không phớt lờ mà tìm hiểu nguyên nhân thực sự.
Theo nghiên cứu trên tạp chí Emotion Review năm 2018, các nhà khoa học cho biết quá trình này là "gọi tên cảm xúc" (emotion labeling). Việc nhận diện chính xác cảm xúc giúp con người làm dịu sự tiêu cực và kiểm soát hành vi tốt hơn.
Ranh giới của suy nghĩ nhiều
Tiến sĩ Mark Travers cho biết ranh giới giữa việc phản tỉnh và suy nghĩ tiêu cực nằm ở mục đích. Tư duy phản tỉnh hướng đến sự thấu hiểu và rút kinh nghiệm. Ngược lại, suy nghĩ miên man khiến con người mắc kẹt trong vòng lặp lo âu.
"Người EQ cao biết cách chuyển từ suy ngẫm sang hành động khi tìm ra bản chất vấn đề. Họ hiểu việc chìm đắm trong quá khứ không thể thay đổi thực tại hay cải thiện hành vi", ông Travers nói.
