Theo báo Kyiv Post ngày 18-7, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk đã hoan nghênh những phát biểu mới nhất của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky về quan hệ Warsaw – Kiev, cho thấy hai bên đều sẵn sàng hàn gắn quan hệ ngoại giao sau nhiều tuần căng thẳng vì những bất đồng trong quá khứ.
“Chúng tôi sẵn sàng đối thoại một cách nghiêm túc và thiện chí về cả những vấn đề đang gắn kết lẫn chia rẽ chúng ta hiện nay”, ông Tusk viết trên mạng xã hội X.
Phản hồi của Thủ tướng Ba Lan được đưa ra sau cuộc họp với các quan chức Ukraine do ông Zelensky chủ trì vào ngày 17-7 để bàn về quan hệ song phương.
Theo Hãng tin Reuters, tại cuộc họp, nhà lãnh đạo Ukraine nhấn mạnh việc cải thiện quan hệ là vô cùng quan trọng, trong bối cảnh Ba Lan đã hỗ trợ rất lớn cho Kiev kể từ khi xung đột với Nga nổ ra năm 2022.
Ông cũng khẳng định việc bảo vệ độc lập của Ukraine trực tiếp góp phần đảm bảo an ninh cho Ba Lan.
“Các ưu tiên đã rõ ràng: Tất cả chúng ta ở châu Âu đều cần một mối quan hệ láng giềng tốt đẹp, bình đẳng và đôi bên cùng có lợi dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau”, ông Zelensky viết trên X sau cuộc họp.
Để thu hẹp khoảng cách ngoại giao, ông đã vạch ra một lộ trình gồm 5 điểm nhằm giải quyết các tranh chấp lịch sử nhạy cảm và cải thiện quan hệ song phương.
Trước hết, hai bên sẽ triển khai các biện pháp cụ thể qua kênh ngoại giao để giải quyết ngay những điểm nóng đang gây căng thẳng giữa Kiev và Warsaw.
Ukraine cũng sẽ minh bạch kho lưu trữ bằng cách mở các hồ sơ do Cơ quan An ninh (SBU) và Cơ quan Tình báo đối ngoại nắm giữ, liên quan đến những sự kiện bi thảm tại vùng Volyn hồi thế kỷ 20.
Đồng thời Kiev sẽ cấp một số lượng lớn giấy phép cho công tác tìm kiếm, khai quật hài cốt và mở rộng hợp tác với các chuyên gia Ba Lan.
Bên cạnh nỗ lực cấp nhà nước, hai bên sẽ áp dụng những hình thức mới nhằm mở rộng giao lưu, gắn kết lịch sử và đối thoại văn hóa giữa người dân.
Cuối cùng, Ukraine sẽ tăng cường ngân sách và năng lực cho Viện Tưởng niệm quốc gia để cơ quan này đại diện và bảo vệ hiệu quả hơn quan điểm lịch sử của đất nước.
Quan hệ song phương giữa hai nước từng sa sút vào tháng 5 vừa qua, sau khi ông Zelensky quyết định đặt tên cho một đơn vị quân đội theo “tên các anh hùng Quân đội khởi nghĩa Ukraine (UPA)”.
Động thái trên đã vấp phải làn sóng chỉ trích mạnh mẽ tại Ba Lan, do những bất đồng lịch sử về vai trò của lực lượng UPA trong thảm kịch đối với thường dân Ba Lan tại vùng Volyn thời Thế chiến 2.
Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki sau đó đã tước bỏ Huân chương Đại bàng trắng (phần thưởng cao quý nhất của Ba Lan) từng trao cho ông Zelensky vào năm 2023.
Mới đây, Thống đốc bang California Gavin Newsom (đảng Dân chủ) tuyên bố sẽ đánh thuế 100% lên những cư dân tại bang nhận tiền bồi thường từ Quỹ chống vũ khí hóa mới được chính quyền Tổng thống Trump thành lập gần đây, theo tờ The Hill. Quỹ này được quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche công bố ngày 19.5 như một phần của thỏa thuận dàn xếp vụ kiện giữa gia đình ông Trump và Sở Thuế vụ Mỹ (IRS), cơ quan bị cáo buộc làm lộ hồ sơ thuế của vị lãnh đạo từ nhiều năm trước.
Theo thỏa thuận, ông Trump đồng ý rút đơn kiện và không đòi bồi thường. Thay vào đó, Bộ Tư pháp sẽ trích một phần tiền từ Quỹ phán quyết (do quốc hội lập để chi trả các vụ kiện nhắm vào chính phủ) để lập Quỹ chống vũ khí hóa. Quỹ mới này có ngân sách 1,77 tỉ USD, sẽ được dùng để bồi thường cho những công dân tự nhận là nạn nhân của tình trạng "vũ khí hóa bộ máy chính quyền" dưới thời người tiền nhiệm Joe Biden của ông Trump.
Lâu nay, ông Trump luôn khẳng định việc chính quyền tiền nhiệm truy tố các cá nhân tham gia vụ bạo loạn tại Quốc hội ngày 6.1.2021 là hành vi "vũ khí hóa" bộ máy tư pháp. Vụ bạo loạn xảy ra sau khi ông Trump không chấp nhận kết quả cuộc bầu cử tổng thống cuối năm 2020 và kêu gọi người ủng hộ "chiến đấu hết mình" chống lại điều mà ông cho là gian lận. 5 người thiệt mạng trong vụ bạo loạn, hàng trăm người bị thương, gồm cảnh sát, và hơn 1.000 người liên quan bị truy tố. Từ khi bước vào nhiệm kỳ hai vào tháng 1.2025, ông Trump ký lệnh ân xá hầu hết người bị truy tố hoặc bị kết án liên quan đến vụ bạo loạn.
Mặc dù chính quyền tuyên bố việc lập quỹ mới là hoàn toàn hợp pháp nhằm mang lại công lý cho người dân bất kể theo đảng phái nào, phe chỉ trích cho rằng đây hành động lợi dụng tiền thuế của dân để lập "quỹ đen" nhằm bồi thường cho những đồng minh chính trị và người ủng hộ ông Trump.
Tại New York, nghị viên Alex Bores (đảng Dân chủ) cũng đã giới thiệu dự luật nhằm đánh thuế thu nhập 100% lên những người nhận tiền từ quỹ này. Dự luật được thiết kế nhằm đảm bảo không ai hưởng lợi từ các quỹ liên quan thỏa thuận dàn xếp giữa tổng thống và chính quyền do vị lãnh đạo quản lý.
Ở cấp liên bang, lãnh đạo đảng Dân chủ tại Thượng viện Chuck Schumer và thượng nghị sĩ Ron Wyden cũng giới thiệu dự luật tương tự, áp thuế tiêu thụ đặc biệt 100% lên những khoản bồi thường từ quỹ mới, động thái có vẻ nhằm đồng bộ hóa phản ứng của đảng trên phạm quy toàn quốc, theo tờ Newsweek.
Không chỉ đảng Dân chủ, nhiều thành viên chủ chốt thuộc đảng Cộng hòa của ông Trump cũng bày tỏ sự bất bình vì lo ngại tiền thuế bị lạm dụng cho mục đích chính trị riêng. Lãnh đạo phe đa số tại Thượng viện John Thune tuyên bố ông "không nhìn thấy mục đích thực sự" của chương trình và đề nghị rà soát toàn bộ quá trình phân bổ ngân sách và giải ngân.
Theo AFP, sự phản đối gây ra mâu thuẫn nội bộ đảng Cộng hòa, làm trì hoãn dự luật thực thi chính sách nhập cư đáng lẽ được thông qua dễ dàng vào cuối tuần trước, bất chấp quyền Bộ trưởng Blanche đã gặp riêng các thượng nghị sĩ nhằm xoa dịu lo ngại.
Theo Hãng tin Kyodo News, ngày 5-6, Nhật Bản và Indonesia đã thống nhất bắt đầu các cuộc đàm phán về khả năng xuất khẩu tàu khu trục lớp Asagiri của Tokyo cho Jakarta.
Thỏa thuận này đạt được trong cuộc hội đàm tại Tokyo giữa Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Shinjiro Koizumi và người đồng cấp Indonesia Sjafrie Sjamsoeddin.
Nhật Bản đang nỗ lực thắt chặt hợp tác về trang thiết bị quốc phòng với các đối tác an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, bao gồm cả Philippines và New Zealand.
Vào tháng 4 vừa qua, Nhật Bản đã sửa đổi "Ba nguyên tắc chuyển giao trang thiết bị và công nghệ quốc phòng" cùng các hướng dẫn thực thi liên quan, qua đó nới lỏng các biện pháp hạn chế xuất khẩu vũ khí.
Theo quy định mới, Nhật Bản được phép xuất khẩu các loại vũ khí, bao gồm cả tàu khu trục, sang các quốc gia đã ký kết thỏa thuận với Tokyo về bảo mật thông tin và các vấn đề an ninh khác.
Bộ Quốc phòng Nhật Bản cho biết, tại cuộc gặp, Bộ trưởng Sjafrie đã bày tỏ ý định của Indonesia trong việc thúc đẩy hợp tác công nghệ và trang thiết bị quốc phòng, bao gồm khả năng tiếp nhận các tàu khu trục đa năng của Lực lượng Tự vệ trên biển Nhật Bản.
Hai Bộ trưởng thống nhất sẽ sử dụng khuôn khổ cấp chuyên viên được thiết lập vào tháng trước để thảo luận các vấn đề liên quan đến tiềm năng chuyển giao, công tác huấn luyện, bảo dưỡng cũng như các yêu cầu vận hành.
Theo báo Nikkei Asia, tàu khu trục lớp Asagiri được trang bị hệ thống tên lửa, bệ phóng ngư lôi và một trực thăng tuần tra tàu ngầm. Bên cạnh chiến hạm này, Indonesia cũng bày tỏ sự quan tâm đến việc nhập khẩu các tàu ngầm đã qua sử dụng từ Nhật Bản.
Trước đó vào ngày 31-5, bên lề Đối thoại Shangri-La tại Singapore, Bộ trưởng Koizumi và người đồng cấp Philippines - ông Gilberto Teodoro - cũng đã đồng ý đẩy nhanh thương vụ chuyển giao các tàu khu trục lớp Abukuma đã loại biên cho Manila.
Song song đó, Tokyo cũng đang tiến hành đàm phán với New Zealand về khả năng xuất khẩu tàu hộ tống lớp Mogami tiên tiến.
Hiện New Zealand đang cân nhắc giữa mẫu tàu này và tàu hộ tống Type 31 của Anh, dự kiến có quyết định lựa chọn vào cuối năm 2027.
Theo Hãng tin Reuters ngày 17-7, người biểu tình tập trung trước Văn phòng Tổng thống Ukraine, mang theo quốc kỳ và các biểu ngữ như "Đưa Fedorov trở lại" hay "Hãy để Syrskyi ra đi".
Nhiều người cho rằng nguyên nhân sâu xa của cuộc khủng hoảng không phải việc Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov rời chức, mà là việc Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskyi vẫn tiếp tục lãnh đạo quân đội.
Dù thời gian tại nhiệm chỉ trong sáu tháng, ông được nhiều binh sĩ đánh giá cao nhờ thúc đẩy số hóa, hiện đại hóa lực lượng vũ trang, tăng lương cho quân nhân, công bố kế hoạch giải ngũ một phần và triển khai hệ thống khen thưởng dành cho các đơn vị có thành tích chiến đấu cao.
Theo cuộc khảo sát do Viện Xã hội học Kiev công bố vào tháng 6, vị bộ trưởng nằm trong nhóm những nhân vật công chúng được người dân Ukraine tin tưởng nhất.
Tuy nhiên, những cải cách trên nhiều lần vấp phải sự phản đối từ giới chỉ huy quân sự. Sau khi bị miễn nhiệm, ông Fedorov công khai cáo buộc Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskyi cản trở công việc, duy trì bộ máy quan liêu chậm chạp và gây chia rẽ trong quân đội.
Ông cũng đặt câu hỏi liệu Ukraine có thể đánh bại Nga nếu ông Syrskyi tiếp tục chỉ huy lực lượng vũ trang không.
Nhiều người tham gia biểu tình bày tỏ sự đồng tình với quan điểm này. Andriy, một quân y chiến đấu 27 tuổi đã mất một phần chân dưới và có em trai tử trận, cho biết ông Syrskyi không chỉ mâu thuẫn với ông Fedorov mà còn với nhiều chỉ huy lữ đoàn và quân đoàn.
"Nếu ông ấy tiếp tục tại vị, chúng tôi sẽ không thể chiến đấu hiệu quả. Chúng ta hoàn toàn có thể thua cuộc chiến này", Andriy nói.
Một người biểu tình khác tên Nina, có chồng đang phục vụ trong quân đội, cho rằng hệ thống chỉ huy hiện nay quá coi trọng việc tạo ra thành tích hơn là bảo vệ tính mạng binh sĩ.
"Đúng là ông Syrskyi có công, nhưng phải trả giá bằng điều gì? Đó mới là câu hỏi. Ông ấy vẫn đại diện cho lối tư duy của hệ thống cũ", cô nói. "Vấn đề không hẳn là ông Fedorov từ chức, mà là ông Syrskyi vẫn giữ chức vụ".
Ông Syrskyi giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ Kiev những ngày đầu xung đột và đảm nhiệm cương vị tổng tư lệnh từ đầu năm 2024. Tuy nhiên, ông nhiều lần bị chỉ trích vì phong cách chỉ huy cứng nhắc, bị một số quân nhân cho là khiến thương vong tăng cao và chậm thích ứng với phương thức tác chiến hiện đại.
Về phần mình, Tổng thống Zelensky thừa nhận mâu thuẫn giữa ông Fedorov và ông Syrskyi đã nghiêm trọng đến mức hai người "không thể ngồi chung một bàn", buộc ông phải can thiệp.
Ông cũng nói rằng "một tổng thống trong thời chiến không nên bị đứng giữa những lựa chọn như vậy" và bày tỏ mong muốn khôi phục sự đoàn kết.
Để xoa dịu dư luận, ông Zelensky đã bổ nhiệm ông Yevhenii Khmara, lãnh đạo Cơ quan An ninh Ukraine (SBU), làm quyền Bộ trưởng Quốc phòng.
