Trong chuyến du hành tới Mặt Trăng đầu tháng 4, phi hành đoàn Artemis II chụp nhiều hình ảnh ngoạn mục về thiên thể này và Trái Đất, nhận được sự quan tâm lớn của những người yêu thích khám phá không gian. Tuy nhiên, một số bức ảnh lại thu hút vì yếu tố khác: những ngôi sao và hành tinh lấp lánh trên nền vũ trụ. Điều này gây ngạc nhiên vì trong ảnh chụp từ chương trình Mặt Trăng Apollo của NASA cách đây hơn nửa thế kỷ, nhiều người đã quen với nền vũ trụ là khoảng không tối đen.
Theo Viện Vật lý (IOP) tại Anh, việc không có ngôi sao nào trong ảnh chụp từ bề mặt Mặt Trăng là lý do phổ biến khiến một số người nghi ngờ việc phi hành gia Apollo đã đặt chân lên bề mặt thiên thể. Không bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm ánh sáng và khí quyển dày như ở Trái Đất, họ trông đợi thấy hàng nghìn ngôi sao trong mọi bức ảnh.
IOP giải thích, kỳ vọng này dựa trên giả định rằng ảnh được chụp vào đêm Mặt Trăng (ban đêm trên Mặt Trăng dài tương đương 14 ngày Trái Đất). Trong khi thực tế, mọi chuyến bay có người lái đến Mặt Trăng thời Apollo đều diễn ra vào ban ngày (cũng dài tương đương 14 ngày Trái Đất), khi bề mặt thiên thể này sáng rực. Phi hành gia phải đeo kính bảo hộ và chụp ảnh trong điều kiện các ngôi sao thua kém bề mặt Mặt Trăng về độ sáng. Chúng quá mờ để xuất hiện trong ảnh, khiến bầu trời trông như khoảng không tối đen.
“Giả sử bạn là Neil Armstrong đang chụp ảnh Buzz Aldrin vào ban ngày nhiều ánh sáng trên Mặt Trăng. Buzz (mặc bộ đồ vũ trụ) và bề mặt Mặt Trăng sẽ là chủ thể sáng nhất trong ảnh. Để Buzz hiện rõ, bạn cần chọn tốc độ màn trập nhanh và khẩu độ nhỏ. Kết quả, bạn thu được hình ảnh rõ nét của Buzz, nhưng nguồn sáng khác như những ngôi sao lại quá mờ để xuất hiện trên phim chụp”, nhà sử học du hành vũ trụ Amy Shira Teitel nói với Astronomy.
Theo nhà vật lý thiên văn Alfredo Carpineti, tiến sĩ tại Đại học Hoàng gia London, từ bề mặt Mặt Trăng hoặc không gian sâu, con người thường có thể thấy bầu trời đầy sao, dải Ngân Hà rõ nét cùng nhiều thiên thể khác. Tuy nhiên, chúng không hiện diện trong ảnh do mục tiêu và cách chụp.
Những mục tiêu phổ biến trong nhiếp ảnh cận Trái Đất là phi hành gia mặc bộ đồ vũ trụ màu trắng, tàu, trạm vũ trụ, Mặt Trăng và chính hành tinh xanh. “Tất cả chủ thể đó đều có một điểm chung: rất sáng nhờ phản xạ nhiều ánh nắng Mặt Trời. Trong khi đó, các ngôi sao vốn là nguồn sáng nhưng lại ở quá xa nên mờ nhạt”, Carpineti giải thích trên IFL Science.
Không chỉ ảnh chụp từ phi hành gia, những bức ảnh do camera trên tàu vũ trụ chụp cũng có thể vắng bóng sao. “Về cơ bản, chúng ta không thể thấy sao từ camera trên tàu vì để quan sát chính con tàu (hoặc Mặt Trăng, Trái Đất) thì phải là ban ngày, khi Mặt Trời soi sáng chúng. Camera được điều chỉnh để phù hợp với độ sáng đó nên không thể thu ánh sáng yếu từ những ngôi sao phía sau”, tiến sĩ Becky Smethurst, nhà vật lý thiên văn tại Đại học Oxford, nói với Reuters.
Hình ảnh từ không gian có thể trông giống chụp vào ban đêm vì nền trời màu đen thay vì xanh. Nhưng thực tế, bầu trời ban ngày trên Trái Đất có màu xanh nhờ sự tán xạ ánh sáng trong khí quyển. “Vượt khỏi khí quyển, bầu trời ban ngày trông tối đen”, Smethurst giải thích.
Bên cạnh đó, đa số ảnh không gian được chụp trên tàu vũ trụ di chuyển nhanh. Vì vậy, để có tác phẩm tốt, cần điều chỉnh tốc độ màn trập và thời gian phơi sáng thích hợp. Phi hành gia NASA Don Pettit thậm chí tự phát triển thiết bị theo dõi sao riêng để chụp những bức ảnh phơi sáng đúng thời gian cần thiết từ Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), vật thể di chuyển với tốc độ tới 8 km mỗi giây.
Ảnh chụp toàn cảnh Trái Đất ngày 3/4 (trái) và 2/4 (phải) từ tàu vũ trụ Orion trong nhiệm vụ Artemis II. Ảnh: NASA
Những hình ảnh từ phi hành đoàn Artemis II, trong đó các hành tinh và ngôi sao nằm ngoài hệ thống Trái Đất – Mặt Trăng hiện diện, đều có điểm chung là ngược sáng, hay Mặt Trời chiếu sáng từ phía sau. Trong ảnh toàn cảnh Trái Đất ngày 2/4 với thời gian phơi sáng dài hơn, các chi tiết, bao gồm Sao Kim cùng nhiều thiên thể khác, rõ nét hơn so với ảnh chụp ngày 3/4.
Tương tự, trong ảnh chụp nhật thực ngày 6/4, khi Mặt Trăng chắn trước Mặt Trời, các hành tinh và ngôi sao cũng hiện rõ. NASA giải thích: “Các ngôi sao, thường quá mờ để quan sát khi chụp Mặt Trăng, cũng xuất hiện. Lý do là khi Mặt Trăng chìm trong bóng tối, việc chụp ảnh sao trở nên dễ dàng hơn”.
Tàu Orion rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội) đưa bốn phi hành gia bay tới Mặt Trăng, đánh dấu sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA).
Nhiệm vụ Artemis II đánh dấu hàng loạt cột mốc trong ngành hàng không vũ trụ. Ví dụ, phi hành gia da màu, người phụ nữ, người không phải công dân Mỹ đầu tiên, phi hành gia lớn tuổi nhất đến Mặt Trăng. Ngoài ra, phi hành đoàn còn lập kỷ lục bay xa Trái Đất nhất, 406.771 km, xa hơn 6.616 km so với kỷ lục cũ của Apollo 13.
Bên cạnh đó, đây là chuyến bay có người lái đầu tiên của tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) và tàu Orion. Rất nhiều công nghệ thử nghiệm trên tàu cũng lần đầu được sử dụng ngoài không gian như Hệ thống Liên lạc Quang học Orion Artemis II, sử dụng tia laser để gửi và nhận dữ liệu từ Trái Đất. Ngoài ra, tàu cũng trang bị nhà vệ sinh hoạt động đầy đủ đầu tiên trong chuyến bay tới Mặt Trăng.
Theo AFP ngày 31-3, Bộ trưởng Truyền thông Úc Anika Wells cho rằng các công ty công nghệ đã "không chấp hành luật pháp" dù quy định đã có hiệu lực từ tháng 12-2025. Đây được xem là một trong những bộ luật nghiêm ngặt nhất thế giới, nhằm bảo vệ trẻ em khỏi các nội dung độc hại và nguy cơ từ "thuật toán săn mồi".
Tuy nhiên, sau khoảng 3 tháng triển khai, Ủy ban An toàn điện tử Úc ghi nhận vẫn còn một tỉ lệ đáng kể trẻ em tiếp tục truy cập các nền tảng bị cấm. Cơ quan này cũng bày tỏ quan ngại đối với nhiều nền tảng phổ biến như Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok và YouTube.
Theo quy định, các công ty phải chịu trách nhiệm xác minh độ tuổi người dùng và áp dụng các biện pháp cần thiết để ngăn chặn tài khoản của người dưới 16 tuổi. Những trường hợp vi phạm có thể bị phạt tới 33,9 triệu USD.
Ủy ban An toàn điện tử cho biết hơn 5 triệu tài khoản của người dùng dưới độ tuổi đã bị xóa kể từ khi luật có hiệu lực. Chính phủ Úc dự kiến đưa ra quyết định xử phạt vào giữa năm 2026.
Chính sách này nhận được sự ủng hộ từ nhiều phụ huynh, trong bối cảnh ngày càng có nhiều nghiên cứu cảnh báo tác động tiêu cực của mạng xã hội đối với sức khỏe tinh thần thanh thiếu niên. Đồng thời, một số quốc gia như Malaysia, Pháp, New Zealand và Indonesia cũng đang theo dõi sát sao mô hình của Úc.
Tuy vậy, các công ty công nghệ cảnh báo rằng biện pháp này có thể khiến thanh thiếu niên chuyển sang các nền tảng "ngầm", ít được kiểm soát hơn.
Về phần mình, Meta thừa nhận việc xác minh độ tuổi là "thách thức chung của toàn ngành", song cho biết sẽ tiếp tục đầu tư để phát hiện và xóa tài khoản người dưới 16 tuổi.
Nền tảng Snapchat cho biết đã khóa khoảng 450.000 tài khoản liên quan, trong khi TikTok từ chối bình luận còn YouTube chưa phản hồi.
Trong khi đó, Reddit đã đệ đơn kiện lên Tòa án Tối cao Úc, cho rằng lệnh cấm là "sai về mặt pháp lý" và làm dấy lên lo ngại về quyền riêng tư khi các nền tảng phải thu thập dữ liệu cá nhân để xác minh độ tuổi.
Tên lửa New Glenn của Blue Origin, công ty hàng không vũ trụ do tỷ phú Jeff Bezos sáng lập, cất cánh trong nhiệm vụ thứ ba mang tên New Glenn 3 lúc 7h25 ngày 19/4 (18h25 cùng ngày giờ Hà Nội) từ Căn cứ Lực lượng Vũ trụ Cape Canaveral ở Florida. Vụ phóng ban đầu diễn ra theo đúng kế hoạch, đưa vệ tinh Internet BlueBird 7 của công ty AST SpaceMobile lên không gian.
Quá trình thu hồi tầng thứ nhất của tên lửa, mang tên "Never Tell Me The Odds", khi nó hạ cánh xuống tàu không người lái Jacklyn của Blue Origin ở Đại Tây Dương khoảng 6 phút sau đó cũng diễn ra suôn sẻ. Tầng tên lửa này đã thực hiện thành công chuyến bay vào tháng 11 năm ngoái, được Blue Origin tân trang, đổi động cơ và lần đầu tái sử dụng trong chuyến bay hôm 19/4.
Thế nhưng, sau những tin vui ban đầu, Blue Origin thừa nhận nhiệm vụ gặp sự cố. "Chúng tôi xác nhận việc tách tải trọng. AST SpaceMobile cũng xác nhận vệ tinh đã kích hoạt. Tuy nhiên, tải trọng được đưa vào quỹ đạo không chuẩn. Chúng tôi đang đánh giá và sẽ cập nhật khi có thông tin chi tiết hơn", công ty thông báo trên X.
AST SpaceMobile sau đó cũng cho biết, dù BlueBird 7 đã tách khỏi phương tiện phóng và kích hoạt, nhưng quỹ đạo hoạt động thấp hơn dự kiến. "Độ cao đạt được quá thấp để duy trì hoạt động với công nghệ động cơ đẩy tích hợp trên vệ tinh và nó sẽ bị đưa xuống khỏi quỹ đạo. Chi phí dự kiến được bồi hoàn theo chính sách bảo hiểm", công ty nói.
BlueBird 7 là vệ tinh cung cấp Internet trực tiếp cho điện thoại di động, thuộc thế hệ thứ hai (Block 2) của dòng vệ tinh BlueBird. Đến nay, mới chỉ có một vệ tinh BlueBird Block 2 hoạt động trên đúng quỹ đạo, được phóng vào tháng 12 năm ngoái bằng tên lửa Ấn Độ. Đây là một trong những vệ tinh lớn nhất ngoài không gian với ăng-ten có diện tích 223 m2. Chúng lớn hơn đáng kể so với thế hệ cũ, vốn có ăng-ten rộng 64,4 m2 và đã có 5 chiếc bay lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp.
Hiện chưa rõ sự cố của BlueBird 7 ảnh hưởng thế nào đến những vụ phóng tên lửa New Glenn trong tương lai, bao gồm cả kế hoạch đổ bộ Mặt Trăng bằng tàu không người lái của Blue Origin cuối năm nay. Công ty đang dùng nguyên mẫu tàu đổ bộ MK1 "Endurance" làm phương tiện thử nghiệm để phát triển tàu MK2 lớn hơn nhiều, dự kiến hỗ trợ các nhiệm vụ đưa phi hành đoàn đến cực nam Mặt Trăng trong chương trình Artemis của NASA.
Việc siết chặt phần mềm và nội dung số không bản quyền đang tạo nhiều chú ý trong cộng đồng công nghệ. Theo nhiều người làm việc trong lĩnh vực công nghệ, đây là điều sớm muộn sẽ diễn ra khi thị trường số phát triển mạnh hơn và các nền tảng ngày càng kiểm soát chặt vấn đề bản quyền.
Anh Hoàng Hiếu, một nhà sáng tạo nội dung cho rằng việc sử dụng phần mềm bản quyền không chỉ liên quan tới quy định pháp luật mà còn là cách bảo vệ chính dữ liệu và công việc của người dùng.
“Trước đây, đồng nghiệp trong công ty mình đã từng sử dụng phần mềm không bản quyền để chỉnh sửa video, kết quả là máy tính bị ảnh hưởng dữ liệu, thậm chí mất cả tài khoản YouTube với hơn một triệu lượt đăng ký,” anh Hiếu chia sẻ.
Theo anh, các công cụ chỉnh sửa video, hình ảnh hay âm thanh gần như là một phần không thể thiếu trong công việc của nhiều người. Tuy nhiên, đi kèm với sự tiện lợi của phần mềm crack (bẻ khóa) là nhiều rủi ro liên quan tới bảo mật, mất dữ liệu hoặc tài khoản.
Đồng quan điểm, chuyên gia công nghệ Duy Luân cho rằng việc siết bản quyền là điều “không sớm thì muộn phải làm”.
“Không thể đứng mãi ở vùng xám về bản quyền được. Việc siết chặt này cũng là dịp để những người làm sáng tạo xem xét lại quy trình, năng lực, thậm chí là bảng giá hay các công cụ mình đang sử dụng để chắt lọc và chọn công cụ hiệu quả hơn”, anh nói.
Trước đây nhiều người trẻ dễ hình thành thói quen dùng phần mềm crack do điều kiện tài chính hạn chế, trong khi việc tiếp cận nguồn tải lậu lại quá dễ dàng.
Tuy nhiên, vài năm gần đây, nhận thức của người dùng trẻ đã thay đổi đáng kể khi họ dần quen với việc trả phí cho phần mềm chính hãng hay các nền tảng nội dung chính thống.
Các chuyên gia công nghệ cho rằng việc hiểu và tôn trọng bản quyền là điều bắt buộc, xu hướng tất yếu trên môi trường số. Nếu muốn người khác tôn trọng chất xám của mình thì trước hết mình cũng cần tôn trọng chất xám của người khác.
Đồng thời, chi phí bản quyền cũng cần được xem là một phần chi phí vận hành giống như mua thiết bị hay đầu tư máy móc làm việc.
Gợi ý loạt giải pháp thay thế phần mềm crack
Việc từ bỏ phần mềm crack không đồng nghĩa người dùng phải ngay lập tức chi rất nhiều tiền cho các công cụ đắt đỏ.
Theo các chuyên gia, người dùng có thể tận dụng các gói ưu đãi sinh viên, chương trình giảm giá theo mùa hoặc các gói chia sẻ hợp pháp để giảm chi phí.
Nhiều phần mềm lớn hiện đều có chính sách ưu đãi cho tài khoản giáo dục hoặc người dùng trẻ. Ngoài ra, người dùng có thể sử dụng gói gia đình hay gói chia sẻ hợp pháp cùng bạn bè.
Bên cạnh đó, người dùng có thể chuyển sang các công cụ miễn phí hoặc có chi phí thấp hơn thay vì cố phụ thuộc vào phần mềm crack.
Chẳng hạn, với nhu cầu dựng video cơ bản, người dùng có thể sử dụng DaVinci Resolve hoặc CapCut bản miễn phí để thực hiện các thao tác phổ biến như cắt ghép, chỉnh nhịp video hay làm nội dung ngắn...
