Trong chuyến du hành tới Mặt Trăng đầu tháng 4, phi hành đoàn Artemis II chụp nhiều hình ảnh ngoạn mục về thiên thể này và Trái Đất, nhận được sự quan tâm lớn của những người yêu thích khám phá không gian. Tuy nhiên, một số bức ảnh lại thu hút vì yếu tố khác: những ngôi sao và hành tinh lấp lánh trên nền vũ trụ. Điều này gây ngạc nhiên vì trong ảnh chụp từ chương trình Mặt Trăng Apollo của NASA cách đây hơn nửa thế kỷ, nhiều người đã quen với nền vũ trụ là khoảng không tối đen.
Theo Viện Vật lý (IOP) tại Anh, việc không có ngôi sao nào trong ảnh chụp từ bề mặt Mặt Trăng là lý do phổ biến khiến một số người nghi ngờ việc phi hành gia Apollo đã đặt chân lên bề mặt thiên thể. Không bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm ánh sáng và khí quyển dày như ở Trái Đất, họ trông đợi thấy hàng nghìn ngôi sao trong mọi bức ảnh.
IOP giải thích, kỳ vọng này dựa trên giả định rằng ảnh được chụp vào đêm Mặt Trăng (ban đêm trên Mặt Trăng dài tương đương 14 ngày Trái Đất). Trong khi thực tế, mọi chuyến bay có người lái đến Mặt Trăng thời Apollo đều diễn ra vào ban ngày (cũng dài tương đương 14 ngày Trái Đất), khi bề mặt thiên thể này sáng rực. Phi hành gia phải đeo kính bảo hộ và chụp ảnh trong điều kiện các ngôi sao thua kém bề mặt Mặt Trăng về độ sáng. Chúng quá mờ để xuất hiện trong ảnh, khiến bầu trời trông như khoảng không tối đen.
“Giả sử bạn là Neil Armstrong đang chụp ảnh Buzz Aldrin vào ban ngày nhiều ánh sáng trên Mặt Trăng. Buzz (mặc bộ đồ vũ trụ) và bề mặt Mặt Trăng sẽ là chủ thể sáng nhất trong ảnh. Để Buzz hiện rõ, bạn cần chọn tốc độ màn trập nhanh và khẩu độ nhỏ. Kết quả, bạn thu được hình ảnh rõ nét của Buzz, nhưng nguồn sáng khác như những ngôi sao lại quá mờ để xuất hiện trên phim chụp”, nhà sử học du hành vũ trụ Amy Shira Teitel nói với Astronomy.
Theo nhà vật lý thiên văn Alfredo Carpineti, tiến sĩ tại Đại học Hoàng gia London, từ bề mặt Mặt Trăng hoặc không gian sâu, con người thường có thể thấy bầu trời đầy sao, dải Ngân Hà rõ nét cùng nhiều thiên thể khác. Tuy nhiên, chúng không hiện diện trong ảnh do mục tiêu và cách chụp.
Những mục tiêu phổ biến trong nhiếp ảnh cận Trái Đất là phi hành gia mặc bộ đồ vũ trụ màu trắng, tàu, trạm vũ trụ, Mặt Trăng và chính hành tinh xanh. “Tất cả chủ thể đó đều có một điểm chung: rất sáng nhờ phản xạ nhiều ánh nắng Mặt Trời. Trong khi đó, các ngôi sao vốn là nguồn sáng nhưng lại ở quá xa nên mờ nhạt”, Carpineti giải thích trên IFL Science.
Không chỉ ảnh chụp từ phi hành gia, những bức ảnh do camera trên tàu vũ trụ chụp cũng có thể vắng bóng sao. “Về cơ bản, chúng ta không thể thấy sao từ camera trên tàu vì để quan sát chính con tàu (hoặc Mặt Trăng, Trái Đất) thì phải là ban ngày, khi Mặt Trời soi sáng chúng. Camera được điều chỉnh để phù hợp với độ sáng đó nên không thể thu ánh sáng yếu từ những ngôi sao phía sau”, tiến sĩ Becky Smethurst, nhà vật lý thiên văn tại Đại học Oxford, nói với Reuters.
Hình ảnh từ không gian có thể trông giống chụp vào ban đêm vì nền trời màu đen thay vì xanh. Nhưng thực tế, bầu trời ban ngày trên Trái Đất có màu xanh nhờ sự tán xạ ánh sáng trong khí quyển. “Vượt khỏi khí quyển, bầu trời ban ngày trông tối đen”, Smethurst giải thích.
Bên cạnh đó, đa số ảnh không gian được chụp trên tàu vũ trụ di chuyển nhanh. Vì vậy, để có tác phẩm tốt, cần điều chỉnh tốc độ màn trập và thời gian phơi sáng thích hợp. Phi hành gia NASA Don Pettit thậm chí tự phát triển thiết bị theo dõi sao riêng để chụp những bức ảnh phơi sáng đúng thời gian cần thiết từ Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), vật thể di chuyển với tốc độ tới 8 km mỗi giây.
Ảnh chụp toàn cảnh Trái Đất ngày 3/4 (trái) và 2/4 (phải) từ tàu vũ trụ Orion trong nhiệm vụ Artemis II. Ảnh: NASA
Những hình ảnh từ phi hành đoàn Artemis II, trong đó các hành tinh và ngôi sao nằm ngoài hệ thống Trái Đất – Mặt Trăng hiện diện, đều có điểm chung là ngược sáng, hay Mặt Trời chiếu sáng từ phía sau. Trong ảnh toàn cảnh Trái Đất ngày 2/4 với thời gian phơi sáng dài hơn, các chi tiết, bao gồm Sao Kim cùng nhiều thiên thể khác, rõ nét hơn so với ảnh chụp ngày 3/4.
Tương tự, trong ảnh chụp nhật thực ngày 6/4, khi Mặt Trăng chắn trước Mặt Trời, các hành tinh và ngôi sao cũng hiện rõ. NASA giải thích: “Các ngôi sao, thường quá mờ để quan sát khi chụp Mặt Trăng, cũng xuất hiện. Lý do là khi Mặt Trăng chìm trong bóng tối, việc chụp ảnh sao trở nên dễ dàng hơn”.
Tàu Orion rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội) đưa bốn phi hành gia bay tới Mặt Trăng, đánh dấu sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA).
Nhiệm vụ Artemis II đánh dấu hàng loạt cột mốc trong ngành hàng không vũ trụ. Ví dụ, phi hành gia da màu, người phụ nữ, người không phải công dân Mỹ đầu tiên, phi hành gia lớn tuổi nhất đến Mặt Trăng. Ngoài ra, phi hành đoàn còn lập kỷ lục bay xa Trái Đất nhất, 406.771 km, xa hơn 6.616 km so với kỷ lục cũ của Apollo 13.
Bên cạnh đó, đây là chuyến bay có người lái đầu tiên của tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) và tàu Orion. Rất nhiều công nghệ thử nghiệm trên tàu cũng lần đầu được sử dụng ngoài không gian như Hệ thống Liên lạc Quang học Orion Artemis II, sử dụng tia laser để gửi và nhận dữ liệu từ Trái Đất. Ngoài ra, tàu cũng trang bị nhà vệ sinh hoạt động đầy đủ đầu tiên trong chuyến bay tới Mặt Trăng.
Theo bà Trần Kim Sa, Quản lý kinh doanh nhóm giải pháp Microsoft 365 SME Việt Nam việc chọn lọc dữ liệu cho huấn luyện AI có ý nghĩa quan trọng. Dữ liệu như món ăn. "Phải ăn ngon, AI mới có thể làm việc hiệu quả với chất lượng cao nhất", bà Sa nói tại Diễn đàn Data & AI mùa hè năm 2026 diễn ra ngày 8/5 tại TP HCM.
Theo bà Sa, hạ tầng công nghệ hiện sẵn sàng cho AI, nhưng nhiều doanh nghiệp Việt vẫn chưa thể triển khai thành công. Đại diện Microsoft Việt Nam cho rằng thất bại không nằm ở việc thiếu công nghệ, chủ yếu xuất phát từ cách tiếp cận sai bài toán với ba nguyên nhân lớn nhất: không xác định rõ bài toán kinh doanh, dữ liệu chưa sẵn sàng và thiếu cơ chế quản trị - bảo mật.
"Nhiều doanh nghiệp cho rằng áp dụng AI thất bại vì data không 'sạch', nhưng vấn đề cốt lõi là họ chưa biết mình cần AI giải quyết điều gì", bà Sa nói. "Thay vì cố làm sạch toàn bộ dữ liệu của doanh nghiệp tồn tại hàng chục năm, doanh nghiệp nên bắt đầu từ một bài toán cụ thể như xử lý email nhanh hơn, tự động báo giá hay hỗ trợ chăm sóc khách hàng".
Đồng quan điểm, ông Lâm Nguyễn Hải Long, Chủ tịch Hội Tin học TP HCM cho rằng "dữ liệu mới chính là trái tim". Ông nhìn nhận lĩnh vực công nghệ hiện nay đang "choáng ngợp" bởi các AI Factory sừng sững hay những vi mạch bán dẫn tinh vi định hình hạ tầng số toàn cầu.
Theo ông Long, đã đến lúc ngừng xem dữ liệu là những tập tin nằm im trong kho lưu trữ, hãy coi đó là những thực thể sống có tiếng nói riêng. Đó là tiếng nói của sự thật, là minh chứng cho sự minh bạch, là nền tảng duy nhất để AI không bị 'ảo giác', mang lại đúng giá trị thực".
Lỗi dữ liệu có thể xảy ra hậu quả lớn
Bà Sa đánh giá, trong bối cảnh hiện tại, AI đang trở thành "người tiêu dùng dữ liệu". Trước đây dữ liệu chủ yếu phục vụ con người đọc và kiểm tra, nhưng nay AI sẽ trực tiếp sử dụng dữ liệu để đưa ra quyết định hoặc tự động thực hiện quy trình tiếp theo. Điều này khiến các lỗi dữ liệu nhỏ cũng có thể tạo ra hậu quả lớn nếu AI hiểu sai hoặc bị chèn thông tin độc hại.
Bà lấy ví dụ nếu hệ thống AI bị đưa dữ liệu sai về giá sản phẩm, AI có thể tự động gửi báo giá sai cho khách hàng, thậm chí tiếp tục tạo hợp đồng dựa trên thông tin không chính xác. Vì vậy, doanh nghiệp cần bảo đảm ba yếu tố: dữ liệu đáng tin cậy, quản trị và bảo mật chặt chẽ, cùng khả năng sẵn sàng khai thác dữ liệu.
Ông Nguyễn Hữu Yên, Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM, cho rằng việc xây dựng năng lực dữ liệu để tối ưu sức mạnh AI cần nhiều yếu tố. Đầu tiên cần ưu tiên chất lượng dữ liệu. Tiếp đến để AI thực sự thông minh và chuẩn xác, cần hạ tầng dữ liệu sạch, minh bạch và có tính kết nối cao. Theo đó TP HCM xác định "đây chính là nền tảng bền vững để các giải pháp khoa học công nghệ của thành phố không chỉ dừng ở thử nghiệm, mà có thể đi thẳng vào giải quyết những bài toán vận hành phức tạp", ông Yên nói.
Ông Yên kỳ vọng cộng đồng doanh nghiệp và startup không ngừng sáng tạo nên những mô hình kinh doanh mới, nơi dữ liệu trở thành tài sản chiến lược và AI trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi. Sự giao thoa này sẽ giúp TP HCM hình thành nên chuỗi giá trị mới, tạo ra những sản phẩm và dịch vụ số có hàm lượng tri thức cao, đủ sức vươn tầm khu vực.
Trong quá trình thúc đẩy chuyển đổi số, ông Yên nhấn mạnh sự an toàn dữ liệu và tính nhân văn của AI phải luôn được đặt lên hàng đầu. Sở Khoa học và Công nghệ cam kết đồng hành trong việc hoàn thiện các cơ chế, chính sách để dữ liệu và AI phát triển đúng hướng, mang lại lợi ích thiết thực và bảo vệ quyền lợi của cộng đồng.
Theo đại diện Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM, thành phố đã ban hành nhiều chính sách về khung dữ liệu, chiến lược phát triển dữ liệu và kiến trúc chính quyền số. Ban chỉ đạo về Dữ liệu do Chủ tịch UBND TP HCM đứng đầu cũng được thành lập nhằm thúc đẩy quá trình xây dựng và chuẩn hóa dữ liệu. Song song đó là các giải pháp số hóa dữ liệu giấy, đồng bộ dữ liệu giữa các sở ngành và xây dựng nền tảng kết nối, chia sẻ dữ liệu dùng chung.
TP HCM hiện có trung tâm dữ liệu và cổng dữ liệu mở phục vụ doanh nghiệp khai thác. Trong giai đoạn tiếp theo, thành phố định hướng xây dựng một nền tảng AI dùng chung, kết nối kho dữ liệu tập trung với Tác nhân AI chuyên ngành của từng lĩnh vực. Mục tiêu là hỗ trợ quản trị đô thị, cải thiện dịch vụ công và nâng cao hiệu quả ra quyết định.
Diễn đàn Data & AI mùa hè năm 2026 do Hội Tin học TP HCM (HCA) phối hợp Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP HCM (SIHUB) và Nim & Partners Communication tổ chức, với bảo trợ từ Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM cùng Trung tâm Chuyển đổi số TP HCM. Diễn đàn là một trong những hoạt động trọng tâm hưởng ứng Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam năm 2026, nhằm hiện thực hóa các định hướng chiến lược của TP HCM về thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, kết nối giữa cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp và hệ sinh thái khởi nghiệp nhằm đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu và AI vào thực tiễn quản trị, sản xuất.
Trong thế giới máy tính, dung lượng bộ nhớ RAM luôn là một trong những yếu tố khiến người dùng bận tâm nhiều nhất, bởi nó quyết định trực tiếp đến độ mượt mà của hệ thống khi đa nhiệm. Mới đây, một người dùng công nghệ đã chia sẻ trải nghiệm bất ngờ trên diễn đàn khi chỉ bằng vài bước can thiệp vào hệ thống, anh đã lập tức giải phóng được tới 5 GB RAM đang bị Windows 'giam lỏng' dưới dạng bộ nhớ đệm - một con số có thể cứu vãn hiệu năng của rất nhiều dàn máy tầm trung.
Thủ phạm đứng sau việc chiếm dụng tài nguyên này chính là hai tính năng cốt lõi có tên Prefetch và SysMain (trước đây gọi là Superfetch). Về mặt lịch sử, Prefetch được Microsoft khai sinh từ thời Windows XP - kỷ nguyên mà máy tính còn vận hành bằng các ổ cứng cơ học (HDD) có tốc độ đọc ghi vô cùng chậm chạp. Nhiệm vụ của Prefetch là ghi lại nhật ký các tệp tin mà ứng dụng cần tới trong lần đầu khởi chạy, từ đó tải trước chúng vào bộ nhớ trong các lần sau để tăng tốc độ mở app.
Sau này, tính năng này tiến hóa thành SysMain, mang theo thuật toán thông minh có khả năng phân tích hành vi và thói quen của người dùng. Nếu bạn thường xuyên mở một phần mềm vào khung giờ cố định, SysMain sẽ tự động nạp trước dữ liệu của phần mềm đó vào RAM.
Về mặt lý thuyết, triết lý thiết kế của Windows là "RAM trống là RAM lãng phí". Hệ điều hành này luôn muốn tận dụng tối đa dung lượng bộ nhớ tạm để máy chạy nhanh hơn. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên khi hầu hết các dòng máy tính hiện đại đều đã chuyển sang sử dụng ổ cứng SSD chuẩn NVMe sở hữu tốc độ chóng mặt, việc các ứng dụng khởi chạy gần như tức thì đã khiến Prefetch và SysMain trở nên hoàn toàn lỗi thời. Hệ thống đang đánh đổi hàng gigabyte RAM quý giá chỉ để rút ngắn vài phần trăm giây phản hồi - một sự lãng phí tài nguyên không đáng có.
Đối với những người dùng đang sở hữu các cấu hình PC chạy hoàn toàn bằng ổ SSD, việc vô hiệu hóa hai tính năng này được đánh giá là an toàn và mang lại dung lượng RAM thực tế cao hơn đáng kể cho hệ thống.
Để tắt Prefetch, người dùng chỉ cần truy cập vào ứng dụng Registry Editor theo đường dẫn hệ thống: HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Control\Session Manager\Memory Management\PrefetchParameters.
Tại đây, tìm từ khóa EnablePrefetcher và chuyển đổi giá trị (Value data) của nó về mức 0, sau đó khởi động lại máy. Do việc can thiệp vào Registry luôn tiềm ẩn rủi ro lỗi hệ thống, người dùng nên tạo một điểm khôi phục (Restore Point) trước khi thao tác.
Đối với SysMain, quy trình thực hiện trực quan hơn rất nhiều. Người dùng chỉ cần mở công cụ quản lý dịch vụ Services từ thanh tìm kiếm Windows, tìm đến mục SysMain, nhấn Stop để dừng hoạt động và chuyển mục Startup type thành Disabled để ngăn dịch vụ này tự động kích hoạt lại trong tương lai.
Mặc dù việc giải phóng được 5 GB bộ nhớ RAM mang lại một giao diện Task Manager sạch sẽ hơn và tạo cảm giác thỏa mãn lớn về mặt thị giác, các chuyên gia công nghệ cũng đưa ra lời khuyên người dùng không nên quá ám ảnh về tỷ lệ 'ngốn' RAM trên máy tính.
Việc RAM hiển thị mức sử dụng cao lên tới 80 hay 90% khi chạy ứng dụng nặng không đồng nghĩa với việc máy tính đang bị nghẽn cổ chai, mà đó là dấu hiệu cho thấy hệ điều hành đang tối ưu hóa phần cứng tốt. Chỉ khi nào chiếc PC xuất hiện các dấu hiệu giật lag, phản hồi chậm chạp một cách rõ rệt trong các tác vụ thường ngày, đó mới là lúc bạn cần thực hiện các biện pháp 'dọn dẹp' và tối ưu hóa hệ thống phần mềm.
Bản cập nhật iOS 26.5 giới thiệu tính năng mã hóa đầu cuối cho tin nhắn RCS, cho phép người dùng iPhone và Android trao đổi tin nhắn một cách an toàn. Để sử dụng tính năng này, cả hai bên trong cuộc trò chuyện cần có nhà mạng hỗ trợ, và các nhà mạng sẽ triển khai tính năng này theo thời gian. Tin nhắn RCS được mã hóa sẽ có biểu tượng khóa nhỏ, tương tự như iMessage.
Trong ứng dụng Maps, Apple đã thêm Suggested Places để hiển thị các gợi ý dựa trên vị trí và các tìm kiếm gần đây. Ứng dụng Maps cũng sẽ có quảng cáo vào mùa hè này, với nền tảng quảng cáo đã được tích hợp trong iOS 26.5 và iPadOS 26.5.
Ngoài ra, Apple đã giới thiệu hình nền Pride Luminance mới, phù hợp với mặt đồng hồ và dây đeo Apple Watch Pride Luminance. Các bản cập nhật trên iPad về cơ bản là tương tự.
Lưu ý một số tính năng có thể không có sẵn ở tất cả các khu vực hoặc trên tất cả các mẫu iPhone tương thích iOS 26.
iOS 26.5 và iPadOS 26.5 có thể là một trong những bản cập nhật cuối cùng với các tính năng mới dành cho nền tảng iOS 26 do khi Apple đang chuyển trọng tâm sang iOS 27 và iPadOS 27. Nhà sản xuất iPhone dự kiến sẽ giới thiệu các nền tảng mới tại hội nghị thường niên các nhà phát triển toàn cầu WWDC do hãng tổ chức vào tháng 6 tới.
Người dùng có thể tải xuống iOS 26.5 và iPadOS 26.5 trên các thiết bị iPhone và iPad tương thích bằng cách vào Settings > General > Software Update. Ngoài ra, Apple cũng đã phát hành các phiên bản iOS 15.8.8, iOS 16.7.16, iOS 18.7.9 và iPadOS 17.7.11 cho các thiết bị cũ hơn không hỗ trợ iOS 26 và iPadOS 26.
