Các trường đại học Trung Quốc đang tiến hành cuộc tái cơ cấu quy mô lớn đối với hệ thống ngành đào tạo nhằm đáp ứng các mục tiêu phát triển quốc gia. Hàng nghìn ngành học bị xem là lỗi thời được cắt giảm để nhường chỗ cho các chương trình mới tập trung vào công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI).
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc tăng tốc cuộc đua công nghệ, đồng thời tìm lời giải cho bài toán việc làm của hàng triệu sinh viên mới tốt nghiệp.
Theo Bộ Giáo dục Trung Quốc, giai đoạn 2021-2025, các trường đại học trên cả nước đã hủy bỏ hoặc tạm dừng tuyển sinh 12.200 chương trình đào tạo bậc đại học, đồng thời mở mới 10.200 chương trình khác. Như vậy, hơn 30% ngành học đã được điều chỉnh chỉ trong 5 năm.
Các ngành bị cắt giảm chủ yếu thuộc lĩnh vực nghệ thuật, khoa học xã hội và nhân văn, ngoại ngữ và quản trị – những lĩnh vực bị đánh giá dư thừa nhân lực hoặc không còn đáp ứng tốt nhu cầu của thị trường lao động trong thời đại AI. Ngược lại, nhiều ngành mới được thiết kế theo định hướng phát triển kinh tế của Bắc Kinh. Chẳng hạn, 9 trường đại học đã mở ngành “trí tuệ hiện thân” (embodied intelligence), phục vụ chiến lược thúc đẩy ứng dụng AI thế hệ mới vào nền kinh tế thực.
Áp lực điều chỉnh chương trình đào tạo ngày càng lớn khi số lượng sinh viên tốt nghiệp đạt mức kỷ lục, trong khi tấm bằng đại học được cho là không còn bảo đảm cơ hội việc làm như trước.
Đại học Khoa học và Công nghệ Thượng Hải là một ví dụ khi năm nay quyết định dừng tuyển sinh ngành thiết kế sản phẩm. Một cựu sinh viên cho biết triển vọng việc làm của ngành giảm sút do AI có thể đảm nhiệm nhiều công việc như dựng mô hình và kết xuất hình ảnh.
Tại Đại học Truyền thông Trung Quốc (CUC), ngành quay phim được sáp nhập với ngành quay phim và sản xuất điện ảnh – truyền hình. Theo các cựu sinh viên, sự phát triển của livestream và video ngắn đã thay đổi hoàn toàn yêu cầu đối với nghề quay phim, khiến việc điều chỉnh chương trình đào tạo trở thành xu hướng tất yếu.
Tuy nhiên, ông Chu Zhaohui, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Khoa học Giáo dục Quốc gia Trung Quốc, cho rằng việc liên tục thay thế ngành học chỉ là giải pháp ngắn hạn. Theo ông, nhiều ngành vừa bị cắt giảm thực chất mới được mở trong đợt cải tổ trước nên chưa đủ thời gian chứng minh hiệu quả.
Ông đề xuất các trường xây dựng mô hình đào tạo linh hoạt hơn, cho phép sinh viên chủ động lựa chọn môn học theo sở thích, năng lực và định hướng nghề nghiệp thay vì chỉ điều chỉnh danh mục ngành. Cách tiếp cận này sẽ giúp mỗi sinh viên xây dựng hồ sơ năng lực mang dấu ấn riêng, phù hợp với nhu cầu việc làm trong tương lai.
Trong bối cảnh thị trường lao động biến động nhanh, nhiều người Trung Quốc cũng dần xem bằng đại học chỉ là điểm khởi đầu của hành trình nghề nghiệp.
Ông Vincent Zhao, chủ một công ty truyền thông tại Bắc Kinh, cho biết đã khuyến khích con gái theo học ngành thống kê và quản trị dữ liệu vì đây là lĩnh vực có nền tảng rộng, tạo nhiều cơ hội học tiếp hoặc chuyển đổi nghề nghiệp sau này.
Theo ông Zhao, mô hình truyền thống “học một ngành, làm một nghề và gắn bó cả đời” gần như không còn phù hợp. Thay vào đó, người trẻ cần trang bị kiến thức nền tảng, khả năng thích ứng và sẵn sàng học tập suốt đời để theo kịp sự thay đổi của công nghệ và thị trường lao động.
Ghi nhận tại điểm thi Trường ĐH Công nghệ kỹ thuật TP.HCM, không khí diễn ra nghiêm túc, trật tự với khoảng 3.200 thí sinh dự thi, được bố trí tại 97 phòng thi đánh giá năng lực. Ngay từ sớm, thí sinh đã có mặt đông đủ để làm thủ tục, ổn định vào phòng thi theo quy định. Nhiều thí sinh rạng rỡ, tự tin chuẩn bị bước vào phòng thi, trong khi một số em vẫn lộ rõ sự hồi hộp, căng thẳng trước giờ làm bài.
Trong số này, gần 170.000 em đã đóng lệ phí thi, theo Đại học Quốc gia TP HCM, chiều 26/4. Khoảng 65% từng dự thi đợt 1, nhưng thi lại để cải thiện điểm.
So với đợt 2 năm ngoái, số thí sinh tăng 77%. Đây cũng là con số đông nhất từ trước đến nay ở một kỳ thi đánh giá năng lực trong cả nước.
Để đáp ứng, Đại học Quốc gia TP HCM mở thêm điểm thi ở Đà Nẵng và Quảng Ngãi. Kỳ thi sẽ diễn ra hôm ngày 24/5, tại 11 tỉnh, thành, kết quả được công bố vào ngày 6/6.
Vài tuần trước, đợt 1 của kỳ thi VACT thu hút gần 133.500 thí sinh, điểm thi trung bình là 682/1200. Bài làm thấp nhất đạt 27 điểm, cao nhất đạt 1098. Thủ khoa là Trần Hoàng Thiên Phúc, lớp chuyên Toán, trường Phổ thông Năng khiếu, Đại học Quốc gia TP HCM.
Năm 2026, tất cả kỳ thi riêng trong cả nước đều lập kỷ lục về số thí sinh, trong bối cảnh Bộ Giáo dục và Đào tạo thay đổi quy chế xét tuyển đại học. Nhiều trường xét kết hợp nhiều đầu điểm, ưu tiên điểm thi đánh giá năng lực, tư duy...
Kỳ thi của Đại học Quốc gia TP HCM có quy mô lớn nhất. Hiện, 118 trường đại học, cao đẳng sử dụng điểm thi này để xét tuyển đầu vào.
Nghị định quy định một số điều của Luật Nhà giáo, được Chính phủ ban hành và có hiệu lực từ 31/3.
Trong đó, 7 nhóm giáo viên được hưởng chính sách thu hút, trọng dụng. Ngoài nhóm tài năng theo quy định của nhà nước (tốt nghiệp thủ khoa hoặc loại giỏi trở lên, chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành...), 6 nhóm khác gồm:
Một là giáo sư, phó giáo sư hoặc người được công nhận đạt tiêu chuẩn hai chức danh này.
Hai là người đạt thành tích cao cấp quốc gia, quốc tế trong các lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao, các ngành nghề truyền thống.
Ba là nghệ nhân, nghệ sĩ, thầy thuốc có danh hiệu ưu tú, nhân dân; người có chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia bậc 4/5 hoặc có chứng nhận kỹ năng nghề xuất sắc, đạt giải tại các kỳ thi kỹ năng nghề khu vực, quốc tế.
Nhóm bốn là người đến làm việc tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo và vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Nhóm năm là giáo viên trong lĩnh vực trọng yếu, thiết yếu theo nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Cuối cùng là giáo viên dạy các ngành, nghề khó tuyển sinh nhưng xã hội có nhu cầu; các ngành nghề đặc thù thuộc lĩnh vực nghệ thuật, thể thao, y tế, quốc phòng và an ninh.
Trong 6 nhóm trên, giáo viên thuộc nhóm 4 được tuyển dụng theo hình thức tiếp nhận, không yêu cầu thời gian công tác tối thiểu như các nhóm khác, đồng thời được hưởng chính sách cho những người làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Với 5 nhóm còn lại, các ưu đãi được thực hiện theo quy định chung của Chính phủ, hưởng 100% lương trong thời gian tập sự, hưởng phụ cấp tăng thêm hàng tháng bằng 150% mức lương hiện hưởng; được ưu tiên thuê nhà công vụ hoặc vay tiền mua nhà trả góp...
Hồi tháng 12/2025, trong dự thảo, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất đưa sinh viên tốt nghiệp loại khá các ngành trọng điểm, thiết yếu, khó tuyển sinh vào danh mục thu hút, trọng dụng. Tuy nhiên, Nghị định ban hành không đề cập nhóm này.
Luật Nhà giáo được Quốc hội thông qua giữa tháng 6, được đánh giá sẽ góp phần nâng cao vị thế xã hội của thầy cô, thiết lập khung tiêu chuẩn nghề nghiệp thống nhất, tạo nền tảng cho các chính sách đãi ngộ và thu hút nhân lực chất lượng cao.
