Một tối cuối tuần, Thành Minh, sinh viên năm hai tại Hà Nội, mở website quen thuộc để theo dõi trận đấu Champions League nhưng thấy thông báo “không thể truy cập”. Không ngạc nhiên, anh vào các hội nhóm trên Facebook, Telegram để hỏi. Chưa đầy một phút sau, một số tài khoản chỉ cách thêm “z”, “xz”, “xy” phía sau kèm đuôi tên miền mới. “Giao diện y chang, chỉ đổi tên miền”, Minh nói.
Thời gian qua, hàng loạt website phim lậu hoặc phát sóng các trận đấu thể thao trái phép với lượng truy cập lớn tại Việt Nam liên tục biến mất sau các đợt siết chặt bản quyền và rà quét từ cơ quan chức năng. Những cái tên quen thuộc như “rophim”, “xoilac”, “motchill”, “bún chả TV” không còn truy cập được, hoặc âm thầm đóng cửa. Một số chủ động thông báo dừng vận hành vì áp lực pháp lý, trong khi nhiều tên miền khác bị chặn truy cập trên diện rộng.
Tuy nhiên, Thành Minh cho biết mỗi đợt như vậy, cộng đồng chỉ xôn xao thời gian ngắn và nhanh chóng tìm được địa chỉ thay thế. Thực tế, chặn truy cập website trái phép không đồng nghĩa nội dung lậu sẽ biến mất khỏi môi trường mạng. Chỉ cần gõ tên phim hay trận đấu trên Google, người dùng dễ dàng bắt gặp những website đang hoạt động với tên miền na ná bản cũ, chỉ đổi hoặc thêm một vài ký tự. Giao diện website gần như giữ nguyên, tự nhận là “trang dự phòng” và nhanh chóng phục hồi cộng đồng người dùng.
“Đây là một hệ thống vi phạm bản quyền có tổ chức, hoạt động thông qua nhiều tên miền khác nhau”, ông Võ Trung Tín, Phó viện trưởng Công nghệ và Bản quyền tài sản số (CTDA), nói tại một sự kiện ở TP HCM.
Thei ông Trần Viết Quân, chuyên gia phần mềm kiêm nhà sáng lập nền tảng Tanca.io, các website dạng này không chết hẳn, thậm chí rất khó dẹp bỏ, bởi một trang phim hoặc bóng đá lậu chỉ cần vài máy chủ thuê ở nước ngoài, đội vận hành 3-5 người, “nhưng thu về hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng mỗi tháng từ quảng cáo cá độ, game bài, hoặc thuê bao trá hình”.
Ông lý giải, về mặt kỹ thuật, việc chuyển đổi địa chỉ một website rất đơn giản và tự động hóa. Khi một tên miền bị chặn, dữ liệu hệ thống, mã nguồn, cơ sở dữ liệu phim, người dùng… đều không bị ảnh hưởng vì nằm trên máy chủ riêng. Đội vận hành chỉ cần trỏ một tên miền dự phòng về cùng máy chủ đó, cập nhật DNS, và website “sống lại” sau từ vài phút đến vài giờ.
Với sự hỗ trợ của AI và công cụ DevOps hiện đại, toàn bộ quy trình thậm chí được lập trình tự động: hệ thống tự phát hiện tên miền bị chặn, tự kích hoạt tên miền dự phòng, tự gửi thông báo đến cộng đồng người dùng qua kênh Telegram, Facebook. Đứng sau thường là các nhóm vận hành chuyên nghiệp tại Việt Nam hoặc nước ngoài, hoạt động theo mô hình ẩn danh và phân tán.
Ông mô tả, các nhóm sẽ mua sẵn từ hàng chục tới hàng trăm tên miền ở các quốc gia khác nhau, từ tên phổ biến như “.com”, “.net” đến dạng ít bị quản lý như “.tv”, “.cc”, “.io”, “.lat”, “.one”. Khi một tên miền bị đóng, hệ thống kích hoạt tên miền tiếp theo trong kho dự phòng, hoặc đơn giản hơn là thay đổi phần đuôi, ví dụ từ “xoilac.tv” sang “xoilac1.com”, “xoilac2.net”. Chi phí dựng lại một website phim hoặc bóng đá lậu rất thấp, chỉ từ 5-20 triệu đồng cho phần kỹ thuật ban đầu và phí duy trì hàng tháng 5-10 triệu đồng.
“Mô hình ‘du kích số’ này tận dụng tối đa sự chậm trễ trong quy trình xử lý hành chính: trong khi cơ quan quản lý cần vài ngày để hoàn tất thủ tục chặn một tên miền, web lậu chỉ mất vài phút để chuyển sang địa chỉ mới”, ông Quân lý giải. “Đây là cuộc đua không cân sức giữa tốc độ giữa thủ tục pháp lý và tự động hóa công nghệ”.
Đồng quan điểm, theo ông Võ Trung Tín, các trang phát nội dung lậu vận hành theo cấu trúc nhiều lớp, gây khó khăn cho cơ quan chức năng trong việc xác định và xử lý. Ngoài ra, hệ thống có máy chủ riêng phục vụ quảng cáo, chủ yếu liên quan đến cá cược và nội dung trái phép.
“Nguồn thu chính đến từ quảng cáo cá cược. Ngoài banner quảng cáo dày đặc, trong quá trình phát sóng thể thao, bình luận viên lồng ghép thông tin kèo cược, tỷ lệ và dẫn người xem đến các nền tảng cá độ”, ông Tín nói. “Đây là mắt xích quan trọng trong chuỗi hoạt động vi phạm, đồng thời kéo theo nhiều hệ lụy xã hội”.
Về giải pháp, ông Quân cho rằng cần tiếp cận tổng thể trên nhiều mặt trận thay vì chỉ tập trung vào chặn tên miền – vốn là phần ngọn và gần như không có tác dụng dài hạn. Cụ thể, cần chặn dòng tiền thay cho chặn tên miền, bằng cách phối hợp với các mạng quảng cáo lớn, cổng thanh toán, ngân hàng nhằm cắt nguồn doanh thu của website vi phạm.
Ngoài ra, cũng cần ứng dụng AI tự động hóa giám sát. Trong đó, cơ quan quản lý đầu tư AI tự phát hiện website vi phạm, phân tích mạng lưới tên miền dự phòng, và gửi yêu cầu chặn theo thời gian thực. Họ cũng cần tăng cường hợp tác quốc tế với các nhà đăng ký tên miền, nhà cung cấp dịch vụ CDN như Cloudflare, nền tảng mạng xã hội như Telegram, Facebook để có cơ chế phản hồi nhanh khi phát hiện vi phạm.
Cuối cùng, theo ông, vấn đề không chỉ nằm ở bản quyền mà người dùng cần ý thức về rủi ro bảo mật, mã độc, lừa đảo cá độ khi vào các trang web lâu. “Đây là cuộc chiến dài hơi, cần sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nền tảng công nghệ và chính người dùng”, ông Quân nhấn mạnh.
Trả lời phỏng vấn VnExpress tuần này, Cục trưởng Bản quyền tác giả Trần Hoàng cũng đánh giá tình trạng xâm phạm bản quyền phim ảnh, âm nhạc và nội dung số xuất phát từ nhiều nguyên nhân, đồng thời tồn tại một số điểm nghẽn lớn làm hạn chế hiệu quả quản lý.
“Tình trạng xâm phạm bản quyền trên môi trường số là kết quả của sự kết hợp giữa động cơ kinh tế, thói quen xã hội và việc ứng dụng công nghệ”, ông Hoàng nói.
Ông cho biết, Cục Bản quyền tác giả và Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) đã triển khai nhiều biện pháp đấu tranh mạnh với vi phạm bản quyền số. Không chỉ chặn, gỡ website phát tán nội dung lậu, Cục sẽ xử lý sâu hơn vào nguồn hỗ trợ giúp các nền tảng này tồn tại và thu lợi.
Theo ông, thời gian tới, các giải pháp pháp lý và công nghệ sẽ được triển khai đồng bộ theo hướng phản ứng nhanh, linh hoạt hơn và có tính răn đe cao hơn. Các nền tảng trung gian, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet, quảng cáo và thanh toán điện tử sẽ phải tăng trách nhiệm xử lý đối với nội dung vi phạm bản quyền. Cục cũng sẽ thúc đẩy cơ chế “gỡ bỏ nhanh – chặn nhanh” với các website tái phạm nhiều lần. Khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng hoặc chủ thể quyền, các đơn vị liên quan sẽ phối hợp ngăn chặn truy cập, vô hiệu hóa tên miền, quảng cáo hoặc dòng tiền trong thời gian sớm nhất.
Đối với website đặt máy chủ ở nước ngoài, biện pháp sẽ không chỉ dừng ở xử lý hành chính trong nước mà còn tăng cường hợp tác quốc tế. Cục sẽ phối hợp với các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, nền tảng xuyên biên giới và cơ quan thực thi của các quốc gia khác để xác minh, chia sẻ dữ liệu và xử lý chủ thể vi phạm.
“Mục tiêu không chỉ là chặn một vài website cụ thể mà là từng bước làm giảm nguồn thu, giảm khả năng tiếp cận người dùng và nâng chi phí hoạt động của các nền tảng vi phạm, qua đó tạo lập môi trường nội dung số lành mạnh, tôn trọng quyền tác giả và quyền liên quan tại Việt Nam”, Cục trưởng nhấn mạnh.
Với Thành Minh, sau khi tham gia một buổi workshop tháng 5 tại trường về vấn đề bản quyền, anh bắt đầu thay đổi thói quen và chủ động đăng ký gói thuê bao trên một nền tảng giải trí. “Trước đây tôi chỉ thấy phiền khi phải xem quảng cáo quá nhiều trên web ‘chùa’. Còn giờ tôi thấy rõ những rủi ro, từ dính virus, mất dữ liệu đến việc không biết mình đang truy cập vào trang gì”, Minh nói. “Tôi thấy không đáng nữa”.
Nhà phân tích nổi tiếng Gene Munster của công ty quản lý tài sản Deepwater Asset Management (Mỹ), nhận định trên CNBC, nếu Steve Jobs được coi là một trong những nhà sáng tạo sản phẩm vĩ đại nhất trong lịch sử hiện đại của Mỹ, Tim Cook có một vai trò rất khác. Thay vì đi theo con đường sản phẩm với độ tinh tế và tiên phong, ông chọn khai thác những gì hiện có, nhưng nâng tầm chúng trở thành biểu tượng, là sản phẩm nhiều người muốn sở hữu và khiến họ gắn bó nếu đã sử dụng.
Cook nổi tiếng ở Thung lũng Silicon với vai trò chuyên gia vận hành, người đã cải tổ chuỗi cung ứng của Apple sau khi gia nhập công ty năm 1998 với tư cách phó chủ tịch điều hành phụ trách bán hàng và vận hành toàn cầu. Khi ông đến, Apple đang trên bờ vực phá sản. Khi ông trở thành CEO năm 2011, giá trị công ty đạt 350 tỷ USD. Còn hiện tại, con số là hơn 4.000 tỷ USD.
"Rất ít người dám đi theo bước chân của Jobs, nhưng cũng không nhiều người làm được điều Cook đã làm, đó là đưa Apple lên tầm cao mới", Business Insider bình luận.
Kế thừa những gì hiệu quả nhất
Cook đã bảo vệ những giá trị cốt lõi mà Jobs đã truyền đạt tại Apple. Nói với CBS Sunday Morning, ông cho biết vẫn coi Apple là đứa con tinh thần của Jobs và bản thân chỉ là người kế thừa.
"Dấu ấn của ông ấy thấm đẫm trong công ty này", Cook nói. "Chúng tôi rất kính trọng ông ấy, luôn là như vậy".
Thực tế, sau 15 năm lãnh đạo, sản phẩm chủ lực của Apple vẫn là iPhone, iPad và máy Mac - những thứ có từ thời Jobs. Di sản của Jobs là trở thành gương mặt đại diện của Apple, tích cực thúc đẩy sự đơn giản, tinh tế trong thiết kế hướng đến người dùng.
Còn Cook biến chúng trở thành biểu tượng địa vị và sự gắn bó, theo Cnet. Các sản phẩm Apple rất được ưa chuộng và bán rất chạy khi ông lên nắm quyền CEO. Tuy nhiên, ông vẫn tập trung vào iPhone, xem đây là trung tâm của tăng trưởng và sử dụng nó như bàn đạp cho hệ sinh thái thiết bị thống nhất mới. Khi iPhone đã nằm trong túi của người dùng, bằng giao diện iOS dễ sử dụng, tính tương thích cao với macOS, watchOS và các nền tảng khác của công ty, người dùng càng gắn bó với dòng điện thoại thông minh này hơn.
Năm 2017, iPhone X mở ra kỷ nguyên mới với thiết kế điện thoại không có nút Home, màn hình tràn viền nhưng giá cao hơn. Lần đầu tiên, giá iPhone chạm mốc 1.000 USD. Các sản phẩm về sau cũng mang dấu ấn riêng, như cụm camera hình vuông, màn hình "tai thỏ" và Dynamic Island. Hàng loạt công ty Android nhanh chóng tung ra sản phẩm tương tự, góp phần lan tỏa iPhone đến nhiều người hơn.
"Nếu bắt chước là hình thức tâng bốc thực tế nhất, giai đoạn của Cook chứng kiến nhiều sản phẩm ra đời với thiết kế công khai giống hệt sản phẩm của Apple", Cnet bình luận. "Xu hướng đó vẫn chưa dừng lại".
iPhone dù không nhiều nâng cấp đột phá vẫn duy trì vị thế thống trị trong gần hai thập kỷ trên thị trường điện thoại thông minh vốn biến động theo từng tháng. Tại nhiều quốc gia, iPhone vẫn là thiết bị bán chạy dù là sản phẩm đắt đỏ.
Năm 2014, Apple giới thiệu Apple Watch, gọi là "sản phẩm cá nhân hóa nhất từng tạo ra". Năm 2016, AirPods ra đời. Trong cả hai trường hợp, Apple đều tham gia vào phân khúc thị trường quen thuộc, nhưng vẫn có thể định giá cao hơn cho một sản phẩm chủ yếu nhắm đến người dùng iPhone và cung cấp những cải tiến vượt trội so với các sản phẩm hiện có.
Dù vẫn có thất bại, chẳng hạn với kính thông minh Vision Pro đắt tiền, nhìn chung mảng thiết bị đeo mang lại thành công lớn cho Apple dưới thời Cook. Doanh thu của bộ phận này đạt hơn 41 tỷ USD trong năm tài chính 2022, chiếm 10% tổng doanh thu và tăng từ 25 tỷ USD ba năm trước đó. Dù giảm xuống còn 35,7 tỷ USD trong năm tài chính 2025, đây vẫn là con số mà các đối thủ mơ ước.
Mảng dịch vụ của Apple cũng thăng hoa dưới thời Cook. Tỷ suất lợi nhuận gộp của Apple, vốn luôn ở mức 38%, đã tăng dần trong những năm qua, đạt 48% trong quý tài chính kết thúc vào tháng 3, có sự đóng góp lớn từ mảng dịch vụ. Doanh thu năm tài chính 2025 của quảng cáo, dịch vụ đám mây, nội dung số và thanh toán tăng 14% lên 109,2 tỷ USD, chiếm 26% tổng doanh thu.
"Thế mạnh cốt lõi của Apple dưới thời Cook là khả năng tích hợp chặt chẽ phần cứng, phần mềm và dịch vụ thành một trải nghiệm người dùng liền mạch", Nitin Seth, CEO công ty tư vấn Incedo và cựu CEO Flipkart, nói với CNBC. "Đó vẫn là một trong những yếu tố khác biệt lớn nhất của công ty".
Bậc thầy ngoại giao
Trong quãng thời gian điều hành Apple, Cook được biết đến là người "lão luyện" về chuỗi cung ứng. Ông đã vạch ra kế hoạch chuyển hướng sản xuất sang Trung Quốc khoảng 25 năm trước và thiết lập quan hệ đối tác với Foxconn. Chuỗi cung ứng vững chắc là yếu tố cho phép công ty sản xuất sản phẩm với quy mô và giá cả đủ để đáp ứng nhu cầu, đặc biệt khi iPhone trở nên phổ biến. Kể cả khi biến động thị trường, Apple vẫn luôn được đối tác ưu tiên.
Ông cũng tìm ra cách để Apple phát triển mạnh mẽ giữa cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung. Mối quan hệ của ông với Tổng thống Donald Trump vốn không hề êm đẹp trong nhiệm kỳ đầu. Nhưng ở nhiệm kỳ thứ hai, ông tham gia quyên góp và cùng với các giám đốc điều hành công nghệ hàng đầu khác tham dự lễ nhậm chức năm 2025. Apple cũng là một trong những nhà tài trợ doanh nghiệp cho dự án phòng khiêu vũ của Nhà Trắng.
Yếu tố then chốt để duy trì thiện cảm của Trump là cam kết trong việc xây dựng nhà máy. Tháng trước, Apple công bố mở rộng chương trình sản xuất tại Mỹ, bổ sung bốn đối tác gồm Bosch, Cirrus Logic, TDK và Qnity Electronics vào chuỗi cung ứng nội địa. Các công ty này sẽ sản xuất vật liệu và linh kiện thiết yếu cho loạt sản phẩm của Apple bán trên toàn thế giới, với kế hoạch đầu tư 400 triệu USD cho chương trình mới này đến năm 2030.
"Tôi luôn là một người hâm mộ lớn của Tim Cook, và cả Steve Jobs nữa", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social hôm 21/4 sau khi Cook thông báo rời vị trí CEO. "Nếu Steve không ra đi sớm và vẫn điều hành công ty thay vì Tim, công ty có lẽ cũng sẽ phát triển tốt, nhưng không thể tốt bằng dưới thời Tim".
Lựa chọn phù hợp của Apple
Dù đạt được thành tựu, chiến lược sản phẩm của Apple thường bị nhận xét là đi sau đối thủ. Trong làn sóng AI, công ty được đánh giá chỉ tích hợp âm thầm vào hệ điều hành thay vì tung ra sản phẩm AI mang tính bước ngoặt, gần như không có phản ứng tức thời đủ mạnh ở cấp độ sản phẩm, khiến hãng tụt nhịp trong cuộc đua định hình trải nghiệm AI mới.
Một vấn đề khác nằm ở cách Apple gắn AI vào hệ sinh thái hiện có thay vì xây dựng một nền tảng AI độc lập đủ sức cạnh tranh. Siri ra mắt sớm nhưng chậm cải tiến so với các mô hình trợ lý ảo dạng chatbot hiện đại. Việc thiếu một mô hình ngôn ngữ lớn mang dấu ấn riêng khiến Apple phụ thuộc vào đối tác.
Tuy nhiên, cách tiếp cận thận trọng cũng phản ánh triết lý nhất quán của Cook: ưu tiên quyền riêng tư và kiểm soát chất lượng. Apple tránh thu thập dữ liệu quy mô lớn như các đối thủ, dẫn đến hạn chế tốc độ phát triển AI. Hãng cũng thường chờ đợi công nghệ đủ chín muồi mới áp dụng. Trong bối cảnh AI đang trở thành lớp giao diện mới của công nghệ, chiến lược này đặt công ty trước áp lực phải chứng minh họ sẽ sớm bắt kịp, hoặc sẽ tái định nghĩa cuộc chơi.
Theo Tripp Mickle, tác giả cuốn After Steve, Tim Cook chú trọng phương pháp hơn là phép màu. "Trong khi Jobs được coi là một nhà đổi mới vĩ đại, người đã giới thiệu những sản phẩm làm thay đổi cả ngành công nghiệp, Cook nổi tiếng với việc dẫn dắt sự thành công về kinh doanh".
Nhiều chuyên gia đánh giá, Cook là lựa chọn đúng đắn của Apple thời hậu Steve Jobs. "Tài năng của Cook không nằm ở việc thiết kế chiếc iPhone tiếp theo, mà ở việc xây dựng chuỗi cung ứng hiệu quả nhất trên thế giới và biến một công ty phần cứng thành một đế chế dịch vụ định kỳ", Chris Ballard, CEO Check Capital Management, nói với Business Insider.
Andrés Avila Páez, nhà đồng sáng lập của Arturito AI, đánh giá di sản của Cook là "kỹ thuật vận hành thuần túy". "Steve Jobs có ý tưởng và tạo ra iPhone. Tim Cook hình dung và thiết kế một thứ thậm chí còn khó hơn: cỗ máy sản xuất và tiêu thụ 200 triệu chiếc mỗi năm mà không gặp sự cố", ông nói.
"Nhiệm vụ của Cook không chỉ là phát triển Apple sau khi Jobs rời đi", Ben Bajarin, CEO công ty nghiên cứu công nghệ tiêu dùng Creative Strategies, viết trên X. "Ông ấy còn bảo tồn càng nhiều bản sắc cốt lõi, giá trị và văn hóa hoạt động của Apple ngày càng tốt lên, dẫn dắt công ty vượt qua một kỷ nguyên hoàn toàn khác".
Báo New York Times đưa tin, ngày 19-5, Google thông báo sẽ cải tiến thanh tìm kiếm lần đầu tiên kể từ năm 2001.
Trong 3 năm qua, trí tuệ nhân tạo (AI) đã cho phép người dùng gõ những câu lệnh dài hơn, phức tạp hơn.
Theo gã khổng lồ công nghệ, lấy cảm hứng từ các câu lệnh dành cho AI, thanh tìm kiếm mới sẽ lớn hơn và tương tác được nhiều hơn. Theo đó, người dùng có thể đặt câu dài hơn và tải ảnh, video vào thanh tìm kiếm.
Ngoài ra, người dùng có thể đặt câu hỏi bổ sung với chatbot AI trên trang tìm kiếm chính của Google. Công ty này sẽ cung cấp các trợ lý kỹ thuật số giúp tự động hóa việc tìm kiếm.
Tính năng tìm kiếm sẽ được hỗ trợ bởi mô hình AI Gemini 3.5 Flash. Theo Google, mô hình này đã được cải thiện khả năng viết phần mềm và thực hiện các tác vụ tự động, vận hành nhanh hơn với chi phí ít hơn.
Giám đốc điều hành của Google Sundar Pichai cho biết tốc độ và giá cả phải chăng của Gemini đã giúp việc triển khai rộng rãi dịch vụ này trở nên khả thi.
Hôm 19-5, Google công bố các sản phẩm sử dụng AI mới gồm một công cụ video, giỏ hàng trực tuyến và một hệ thống tự động đọc và soạn thảo email.
Tờ New York Times nhận định Google đang dấn sâu hơn vào nền kinh tế kỹ thuật số. Việc tóm tắt các trang web tạo ra thêm kết quả tìm kiếm, các câu lệnh tìm kiếm dài hơn sẽ cung cấp thêm thông tin chi tiết về người dùng. Tính năng giỏ hàng trực tuyến giúp kết nối khách hàng với nhà bán lẻ dễ dàng hơn.
Ông Richard Kramer, một nhà phân tích tài chính tại Arete Research, cho biết những thay đổi trên giúp Google kiếm được nhiều tiền hơn từ quảng cáo.
Năm 2024, số lượt nhấp chuột vào quảng cáo của Google tăng 6%, và công ty thêm 7% phí cho mỗi lượt nhấp chuột. Lợi nhuận hằng năm của công ty đã tăng hơn gấp đôi kể từ năm 2022, đạt 132 tỉ USD.
Luật được Quốc hội thông qua cuối năm 2025, điều chỉnh một số nội dung về quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và việc bảo hộ các quyền này.
Giảm thời gian đăng ký sáng chế
Thay đổi rõ nhất của luật là rút ngắn thời gian xử lý đơn sở hữu công nghiệp và đơn giản hóa thủ tục xác lập, đăng ký quyền sở hữu trí tuệ. Các mốc thời gian ở từng khâu đều được điều chỉnh giảm.
Cụ thể, thời gian thẩm định nội dung đơn sáng chế giảm từ 18 xuống còn 12 tháng, đơn nhãn hiệu từ 9 còn 5 tháng, đơn kiểu dáng công nghiệp từ 7 xuống 5 tháng. Thời gian công bố đơn cũng rút từ 2 xuống còn 1 tháng. Luật đồng thời bổ sung cơ chế thẩm định nhanh với đơn sáng chế và nhãn hiệu. Trong trường hợp đáp ứng điều kiện, việc thẩm định nội dung có thể rút xuống còn 3 tháng. Đây là mức thời gian rất ít quốc gia đang áp dụng.
Để đáp ứng, luật đặt yêu cầu chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động sở hữu trí tuệ. Quy trình xử lý đơn được đơn giản hóa, tăng hậu kiểm, ứng dụng công nghệ mới và AI nhằm cải thiện hiệu quả.
Tài sản trí tuệ có thể góp vốn, thế chấp
Luật thúc đẩy khai thác thương mại quyền sở hữu trí tuệ, coi đây như một loại tài sản sinh lời. Chủ sở hữu có thể sử dụng quyền này trong các giao dịch dân sự, thương mại, đầu tư, dùng quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn hoặc thế chấp vay vốn.
Để hỗ trợ, luật bổ sung quy định hình thành cơ sở dữ liệu về giá giao dịch quyền sở hữu trí tuệ, nhằm minh bạch thị trường. Các tổ chức trung gian như định giá, môi giới cũng được khuyến khích phát triển.
Luật cũng yêu cầu doanh nghiệp lập danh mục riêng để quản trị nội bộ đối với quyền sở hữu trí tuệ chưa đủ điều kiện ghi nhận giá trị tài sản trong sổ kế toán. Thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam chưa có thói quen quản lý quyền sở hữu trí tuệ như một tài sản quan trọng, dẫn đến tình trạng không duy trì hoặc gia hạn hiệu lực văn bằng bảo hộ.
Quy định mới là bước khởi đầu cho việc chuyển trọng tâm từ "bảo hộ quyền" sang "khai thác, sử dụng quyền như một tài sản có giá trị", giảm tình trạng "bằng độc quyền để treo", mở rộng nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Mở rộng bảo hộ, tăng chế tài xử lý vi phạm
Luật hiện mở rộng phạm vi bảo hộ. Việc bảo hộ kiểu dáng công nghiệp giờ áp dụng cả với phần không tách rời được của sản phẩm và các sản phẩm phi vật lý, như giao diện đồ họa người dùng (GUI), biểu tượng (icon). Quyền tác giả và quyền liên quan cũng được bảo hộ đối với tín hiệu cáp mang chương trình được mã hóa.
Song song, luật bổ sung các chế tài và biện pháp dân sự nhằm xử lý hành vi xâm phạm quyền trên môi trường số. Trách nhiệm của nền tảng số trong việc triển khai biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ cũng được quy định rõ hơn. Mức bồi thường thiệt hại theo luật định được nâng lên, nhằm tăng tính răn đe và phù hợp với thực tiễn.
Chính sách với sáng chế tạo bởi AI
Luật lần đầu đưa ra quy định nhằm xử lý những vấn đề phát sinh do sự phát triển của công nghệ mới, nhất là trí tuệ nhân tạo. Theo đó, việc khai thác dữ liệu để nghiên cứu, thử nghiệm và huấn luyện hệ thống AI được cho phép, với điều kiện không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu, tác giả, đồng thời tuân thủ quy định liên quan.
Đặc biệt, luật bổ sung quy định từ chối và hủy bỏ văn bằng bảo hộ khi phát hiện chủ thể tạo ra không phải con người. Quy định này phù hợp với chính sách chỉ bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm có tác giả là con người hay do con người tạo ra. Với trường hợp sử dụng AI trong quá trình tạo sản phẩm, luật giao Chính phủ quy định cụ thể về việc phát sinh và xác lập quyền sở hữu trí tuệ.
Bên cạnh đó, về vấn đề đăng ký nhãn hiệu chứa tên quốc gia Việt Nam, Luật cũng bổ sung quy định kiểm soát việc đăng ký đối với nhãn hiệu này.
Trọng Đạt
Chính sách mới về sở hữu trí tuệ có hiệu lực
Luật Chuyển giao công nghệ sửa đổi có hiệu lực
Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng danh mục AI rủi ro cao
Công bố 522 thủ tục hành chính thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ
