Một tối cuối tuần, Thành Minh, sinh viên năm hai tại Hà Nội, mở website quen thuộc để theo dõi trận đấu Champions League nhưng thấy thông báo “không thể truy cập”. Không ngạc nhiên, anh vào các hội nhóm trên Facebook, Telegram để hỏi. Chưa đầy một phút sau, một số tài khoản chỉ cách thêm “z”, “xz”, “xy” phía sau kèm đuôi tên miền mới. “Giao diện y chang, chỉ đổi tên miền”, Minh nói.
Thời gian qua, hàng loạt website phim lậu hoặc phát sóng các trận đấu thể thao trái phép với lượng truy cập lớn tại Việt Nam liên tục biến mất sau các đợt siết chặt bản quyền và rà quét từ cơ quan chức năng. Những cái tên quen thuộc như “rophim”, “xoilac”, “motchill”, “bún chả TV” không còn truy cập được, hoặc âm thầm đóng cửa. Một số chủ động thông báo dừng vận hành vì áp lực pháp lý, trong khi nhiều tên miền khác bị chặn truy cập trên diện rộng.
Tuy nhiên, Thành Minh cho biết mỗi đợt như vậy, cộng đồng chỉ xôn xao thời gian ngắn và nhanh chóng tìm được địa chỉ thay thế. Thực tế, chặn truy cập website trái phép không đồng nghĩa nội dung lậu sẽ biến mất khỏi môi trường mạng. Chỉ cần gõ tên phim hay trận đấu trên Google, người dùng dễ dàng bắt gặp những website đang hoạt động với tên miền na ná bản cũ, chỉ đổi hoặc thêm một vài ký tự. Giao diện website gần như giữ nguyên, tự nhận là “trang dự phòng” và nhanh chóng phục hồi cộng đồng người dùng.
“Đây là một hệ thống vi phạm bản quyền có tổ chức, hoạt động thông qua nhiều tên miền khác nhau”, ông Võ Trung Tín, Phó viện trưởng Công nghệ và Bản quyền tài sản số (CTDA), nói tại một sự kiện ở TP HCM.
Thei ông Trần Viết Quân, chuyên gia phần mềm kiêm nhà sáng lập nền tảng Tanca.io, các website dạng này không chết hẳn, thậm chí rất khó dẹp bỏ, bởi một trang phim hoặc bóng đá lậu chỉ cần vài máy chủ thuê ở nước ngoài, đội vận hành 3-5 người, “nhưng thu về hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng mỗi tháng từ quảng cáo cá độ, game bài, hoặc thuê bao trá hình”.
Ông lý giải, về mặt kỹ thuật, việc chuyển đổi địa chỉ một website rất đơn giản và tự động hóa. Khi một tên miền bị chặn, dữ liệu hệ thống, mã nguồn, cơ sở dữ liệu phim, người dùng… đều không bị ảnh hưởng vì nằm trên máy chủ riêng. Đội vận hành chỉ cần trỏ một tên miền dự phòng về cùng máy chủ đó, cập nhật DNS, và website “sống lại” sau từ vài phút đến vài giờ.
Với sự hỗ trợ của AI và công cụ DevOps hiện đại, toàn bộ quy trình thậm chí được lập trình tự động: hệ thống tự phát hiện tên miền bị chặn, tự kích hoạt tên miền dự phòng, tự gửi thông báo đến cộng đồng người dùng qua kênh Telegram, Facebook. Đứng sau thường là các nhóm vận hành chuyên nghiệp tại Việt Nam hoặc nước ngoài, hoạt động theo mô hình ẩn danh và phân tán.
Ông mô tả, các nhóm sẽ mua sẵn từ hàng chục tới hàng trăm tên miền ở các quốc gia khác nhau, từ tên phổ biến như “.com”, “.net” đến dạng ít bị quản lý như “.tv”, “.cc”, “.io”, “.lat”, “.one”. Khi một tên miền bị đóng, hệ thống kích hoạt tên miền tiếp theo trong kho dự phòng, hoặc đơn giản hơn là thay đổi phần đuôi, ví dụ từ “xoilac.tv” sang “xoilac1.com”, “xoilac2.net”. Chi phí dựng lại một website phim hoặc bóng đá lậu rất thấp, chỉ từ 5-20 triệu đồng cho phần kỹ thuật ban đầu và phí duy trì hàng tháng 5-10 triệu đồng.
“Mô hình ‘du kích số’ này tận dụng tối đa sự chậm trễ trong quy trình xử lý hành chính: trong khi cơ quan quản lý cần vài ngày để hoàn tất thủ tục chặn một tên miền, web lậu chỉ mất vài phút để chuyển sang địa chỉ mới”, ông Quân lý giải. “Đây là cuộc đua không cân sức giữa tốc độ giữa thủ tục pháp lý và tự động hóa công nghệ”.
Đồng quan điểm, theo ông Võ Trung Tín, các trang phát nội dung lậu vận hành theo cấu trúc nhiều lớp, gây khó khăn cho cơ quan chức năng trong việc xác định và xử lý. Ngoài ra, hệ thống có máy chủ riêng phục vụ quảng cáo, chủ yếu liên quan đến cá cược và nội dung trái phép.
“Nguồn thu chính đến từ quảng cáo cá cược. Ngoài banner quảng cáo dày đặc, trong quá trình phát sóng thể thao, bình luận viên lồng ghép thông tin kèo cược, tỷ lệ và dẫn người xem đến các nền tảng cá độ”, ông Tín nói. “Đây là mắt xích quan trọng trong chuỗi hoạt động vi phạm, đồng thời kéo theo nhiều hệ lụy xã hội”.
Về giải pháp, ông Quân cho rằng cần tiếp cận tổng thể trên nhiều mặt trận thay vì chỉ tập trung vào chặn tên miền – vốn là phần ngọn và gần như không có tác dụng dài hạn. Cụ thể, cần chặn dòng tiền thay cho chặn tên miền, bằng cách phối hợp với các mạng quảng cáo lớn, cổng thanh toán, ngân hàng nhằm cắt nguồn doanh thu của website vi phạm.
Ngoài ra, cũng cần ứng dụng AI tự động hóa giám sát. Trong đó, cơ quan quản lý đầu tư AI tự phát hiện website vi phạm, phân tích mạng lưới tên miền dự phòng, và gửi yêu cầu chặn theo thời gian thực. Họ cũng cần tăng cường hợp tác quốc tế với các nhà đăng ký tên miền, nhà cung cấp dịch vụ CDN như Cloudflare, nền tảng mạng xã hội như Telegram, Facebook để có cơ chế phản hồi nhanh khi phát hiện vi phạm.
Cuối cùng, theo ông, vấn đề không chỉ nằm ở bản quyền mà người dùng cần ý thức về rủi ro bảo mật, mã độc, lừa đảo cá độ khi vào các trang web lâu. “Đây là cuộc chiến dài hơi, cần sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nền tảng công nghệ và chính người dùng”, ông Quân nhấn mạnh.
Trả lời phỏng vấn VnExpress tuần này, Cục trưởng Bản quyền tác giả Trần Hoàng cũng đánh giá tình trạng xâm phạm bản quyền phim ảnh, âm nhạc và nội dung số xuất phát từ nhiều nguyên nhân, đồng thời tồn tại một số điểm nghẽn lớn làm hạn chế hiệu quả quản lý.
“Tình trạng xâm phạm bản quyền trên môi trường số là kết quả của sự kết hợp giữa động cơ kinh tế, thói quen xã hội và việc ứng dụng công nghệ”, ông Hoàng nói.
Ông cho biết, Cục Bản quyền tác giả và Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) đã triển khai nhiều biện pháp đấu tranh mạnh với vi phạm bản quyền số. Không chỉ chặn, gỡ website phát tán nội dung lậu, Cục sẽ xử lý sâu hơn vào nguồn hỗ trợ giúp các nền tảng này tồn tại và thu lợi.
Theo ông, thời gian tới, các giải pháp pháp lý và công nghệ sẽ được triển khai đồng bộ theo hướng phản ứng nhanh, linh hoạt hơn và có tính răn đe cao hơn. Các nền tảng trung gian, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet, quảng cáo và thanh toán điện tử sẽ phải tăng trách nhiệm xử lý đối với nội dung vi phạm bản quyền. Cục cũng sẽ thúc đẩy cơ chế “gỡ bỏ nhanh – chặn nhanh” với các website tái phạm nhiều lần. Khi có yêu cầu từ cơ quan chức năng hoặc chủ thể quyền, các đơn vị liên quan sẽ phối hợp ngăn chặn truy cập, vô hiệu hóa tên miền, quảng cáo hoặc dòng tiền trong thời gian sớm nhất.
Đối với website đặt máy chủ ở nước ngoài, biện pháp sẽ không chỉ dừng ở xử lý hành chính trong nước mà còn tăng cường hợp tác quốc tế. Cục sẽ phối hợp với các tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, nền tảng xuyên biên giới và cơ quan thực thi của các quốc gia khác để xác minh, chia sẻ dữ liệu và xử lý chủ thể vi phạm.
“Mục tiêu không chỉ là chặn một vài website cụ thể mà là từng bước làm giảm nguồn thu, giảm khả năng tiếp cận người dùng và nâng chi phí hoạt động của các nền tảng vi phạm, qua đó tạo lập môi trường nội dung số lành mạnh, tôn trọng quyền tác giả và quyền liên quan tại Việt Nam”, Cục trưởng nhấn mạnh.
Với Thành Minh, sau khi tham gia một buổi workshop tháng 5 tại trường về vấn đề bản quyền, anh bắt đầu thay đổi thói quen và chủ động đăng ký gói thuê bao trên một nền tảng giải trí. “Trước đây tôi chỉ thấy phiền khi phải xem quảng cáo quá nhiều trên web ‘chùa’. Còn giờ tôi thấy rõ những rủi ro, từ dính virus, mất dữ liệu đến việc không biết mình đang truy cập vào trang gì”, Minh nói. “Tôi thấy không đáng nữa”.
Đầu năm nay, Vigloo, một công ty sản xuất phim ngắn chiếu mạng (microdrama) của Hàn Quốc, mạnh dạn đưa AI vào sản xuất nội dung, đặt cược rằng tự động hóa có thể định hình lại căn bản cách làm phim. Thực tế, với 30% ngân sách cho AI, Vigloo đã có thể tạo một chương trình chỉ một tháng thay vì ba tháng, chi phí bằng 1/5 so với trước.
Nhưng tốc độ này vẫn chưa thể bằng các công ty Trung Quốc. Theo Neil Choi, CEO Vigloo, sự cạnh tranh từ ngành công nghiệp phim ngắn khổng lồ từ "đất nước tỷ dân" ngày càng gay gắt, khi quốc gia này đang dồn sức vào nội dung dựa trên AI.
Trung Quốc hiện là quốc gia tiên phong về microdrama, loại phim chiếu theo định dạng dọc, được ví như "truyền hình dành cho thế hệ TikTok". Chúng có cấu trúc giống phim truyền hình dài tập nhưng được chia thành hàng chục tập, mỗi tập chỉ dài 1-2 phút, thường kết thúc bằng một tình tiết gây sốc để thu hút người xem.
Theo ChinaDaily, microdrama đang biến đổi ngành công nghiệp giải trí Trung Quốc, khi đã thu hút 660 triệu khán giả trong nước vào năm 2024, ước đạt doanh thu 100 tỷ nhân dân tệ (14,6 tỷ USD) vào năm 2025. Một phần tạo nên thành công của loại phim này, là chi phí thấp và thời gian sản xuất nhanh, giúp các hãng phim dễ dàng thu được lợi nhuận hơn so với truyền hình kịch bản truyền thống.
Với việc các công cụ AI tạo video ngày càng phổ biến, việc sản xuất một tập phim giờ đây trở nên đơn giản. Theo trang công nghệ 36kr, chỉ trong tháng 1, hơn 470 phim ngắn do AI tạo ra đã được phát hành mỗi ngày. Không chỉ trong nước, phim đã bắt đầu có xu hướng bành trướng ra nước ngoài.
Dữ liệu từ nền tảng phân tích DataEye cho thấy, phim AI với nhân vật kỹ thuật số chiếm 38% trong top 100 phim manju (phim ngắn chuyển thể từ tiểu thuyết mạng, truyện tranh hoặc kịch bản gốc) tháng 1, tăng mạnh so với mức 7% cùng kỳ năm ngoái. Tổng lượt xem của loại này trên bảng xếp hạng tháng 1 đạt 2,55 tỷ. Theo ECNS, khán giả đón nhận phim ngắn AI một phần do các nhân vật đang trở nên chân thực hơn, giảm hiệu ứng "thung lũng kỳ lạ" (uncanny valley) - cảm giác khó chịu với vật thể gần giống người nhưng không thật.
Theo Yuki Bi, CEO công ty tư vấn thương hiệu Helios Worldwide, đến năm 2030, ngành công nghiệp phim ngắn dự kiến đạt giá trị 16,2 tỷ USD tại Trung Quốc và 9,5 tỷ USD ở nước ngoài. "Thị trường phim ngắn Trung Quốc đã đạt mức hàng chục tỷ nhân dân tệ mỗi năm, và các tác phẩm do AI tạo ra đang chiếm thị phần ngày càng tăng nhanh", Li nói với SCMP.
Vị thế được củng cố
"Phim ngắn là mảng kinh doanh mới do Trung Quốc tạo ra, và các công ty của nước này đang làm chủ cuộc chơi", ông Choi nói. "Rất khó để cạnh tranh với doanh nghiệp được hỗ trợ và bảo hộ mạnh mẽ trong nước".
Thực tế, ngành công nghiệp phim ngắn tại Trung Quốc đang được định hình mạnh mẽ. Bên cạnh hàng loạt công ty tham gia, nhiều "ông lớn" công nghệ trong nước đang chạy đua sản xuất nhiều công cụ để phục vụ. "Một hệ sinh thái hoàn chỉnh đang hình thành. Điều sẽ rất khó cho nơi khác sao chép", GS Haiyang Li của Đại học Rice nhận xét.
Vào tháng 3, nền tảng phát trực tuyến iQiyi ra mắt công cụ có tên là Nadou Pro. Nền tảng này kết nối các công ty sản xuất với những diễn viên sẵn sàng cấp phép sử dụng hình ảnh của họ trong nội dung do AI tạo ra. Tháng 9/2025, nền tảng video ngắn Kuaishou công bố kế hoạch hỗ trợ phim ngắn do AI tạo ra. Cùng thời gian này, bộ phận video của Tencent cũng phát động một cuộc thi về phim ngắn AI.
Trong khi đó, ByteDance cũng giảm đáng kể chi phí tạo video bởi AI, với công cụ Seedance 2.0. Công ty mẹ của TikTok đang nỗ lực phát triển các hệ thống toàn diện hơn, kết hợp các công cụ tạo nội dung bằng AI với thuật toán đề xuất và hệ thống quảng cáo nhằm tạo nền tảng duy nhất có thể quản lý toàn bộ quy trình sản xuất, từ viết kịch bản đến phân phối.
Chính quyền một số nơi cũng tham gia vào việc thúc đẩy phát triển phim ngắn. Chẳng hạn, tại quận Pudong của Thượng Hải, các công ty khởi nghiệp có thể nhận gói hỗ trợ điện toán đến 300.000 nhân dân tệ (44.000 USD). Tại thành phố Vũ Hán, chính quyền cung cấp khoản vay chuyên dụng ưu đãi. Nhiều địa phương khác cũng ra ưu đãi về thuế, trợ cấp và hỗ trợ về bộ xử lý đồ họa (GPU) huấn luyện các mô hình AI.
Theo Bi của Helios Worldwide, các công ty Trung Quốc dường như đang phát triển chiến lược nội dung mới khác biệt rõ rệt so với những gì các hãng phim truyền hình Hàn Quốc đang làm, vốn tập trung vào việc sản xuất một vài bộ phim "bom tấn".
"Cách làm của Trung Quốc cho thấy đã có những khả năng hoặc giải pháp thay thế cho cuộc khủng hoảng 'lạm phát phim truyền hình Hàn Quốc', rằng nội dung có tần suất cao, kinh phí thấp có thể sinh lời nhiều hơn một bộ phim bom tấn duy nhất", Bi nói.
Phản ứng trái chiều
Khi ngành công nghiệp microdrama của Trung Quốc đẩy mạnh, nhiều tranh cãi cũng nổ ra. Chúng bị đánh giá "gây nhức nhối" khi nội dung chủ yếu mang tính gây sốc, câu view, không được kiểm soát do sản xuất tràn lan.
Bên cạnh đó, loại hình này bị đánh giá vi phạm bản quyền, khi nhiều người bị sử dụng hình ảnh trái phép cho phim. Nadou Pro - công cụ kết nối người sáng tạo nội dung và diễn viên của iQiyi - trở thành tâm điểm của cuộc tranh luận này. Công ty cho biết hơn 100 nghệ sĩ đã tham gia vào "cơ sở dữ liệu tài năng AI" trên nền tảng, nhưng một loạt người nổi tiếng nhanh chóng phản bác, phủ nhận việc họ đã ký bất kỳ thỏa thuận nào liên quan đến việc sử dụng hình ảnh hoặc giọng nói cho AI.
Phản hồi vấn đề này, iQiyi tuyên bố việc những người có tên trong cơ sở dữ liệu "chỉ phản ánh sự sẵn lòng của nghệ sĩ trong việc tìm kiếm cơ hội hợp tác tiềm năng". Công ty thêm rằng việc sử dụng hình ảnh hoặc giọng nói "đều cần phải được đàm phán riêng và ký kết hợp đồng chính thức".
Các nhà quản lý Trung Quốc cũng bắt đầu chú ý đến microdrama. Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc đã ban hành dự thảo quy định về vấn đề bản quyền liên quan đến AI, dự kiến có thêm quy định chặt chẽ hơn trong những năm tới.
Một số quy định của Trung Quốc nêu rõ, nền tảng phải kiểm soát nội dung có khả năng gây hại. Theo Cục Quản lý phát thanh và truyền hình quốc gia Trung Quốc, nếu không thực hiện kiểm duyệt nội dung bắt buộc, video sẽ bị cưỡng chế gỡ bỏ. Kể từ đầu tháng 4, nhà làm phim ngắn cũng được yêu cầu đăng ký giấy phép, đặc biệt khi sử dụng trí tuệ nhân tạo.
Chuyên gia Zhao Zhanling của công ty luật Beijing Javy tại Bắc Kinh cho biết, nếu các nền tảng biết về hành vi vi phạm nhưng không xử lý, bên bị ảnh hưởng có thể báo cáo cho Cơ quan quản lý không gian mạng Trung Quốc. Dù vậy, ông ghi nhận một số đang tìm cách lách luật bằng cách đăng ký doanh nghiệp tạm thời, sử dụng máy chủ ở nước ngoài để che giấu danh tính.
"Đối với một ngành công nghiệp phụ thuộc vào sản xuất nhanh và có khả năng mở rộng quy mô như microdrama, vấn đề sở hữu trí tuệ nếu không được giải quyết có thể trở thành nút thắt cổ chai nghiêm trọng, nhất là khi chủ sở hữu phản ứng gay gắt, hoặc các tiêu chuẩn pháp lý trở nên nghiêm ngặt hơn", nhà phân tích Damien Yeo của Fitch Solutions, nói với SCMP.
USB và thẻ nhớ là những thiết bị lưu trữ quen thuộc, thường được nhiều người sử dụng để sao chép tài liệu, hình ảnh hoặc cất giữ các tệp quan trọng. Sự nhỏ gọn và tiện lợi của chúng cũng khiến không ít người mặc nhiên xem đây là nơi lưu dữ liệu an toàn trong thời gian dài.
Tuy nhiên, trên thực tế, khả năng lưu trữ của USB và thẻ nhớ không bền vững như nhiều người vẫn nghĩ. Một số hiểu lầm phổ biến về tuổi thọ của các thiết bị này có thể khiến người dùng chủ quan, từ đó đối mặt nguy cơ hỏng dữ liệu hoặc mất file quan trọng.
Đây là thông tin không mới trong giới công nghệ, nhưng vẫn dễ bị bỏ qua trong thói quen sử dụng hằng ngày.
Video dưới đây sẽ nói rõ hơn về tuổi thọ thật sự của USB và thẻ nhớ, cũng như lý do vì sao nhiều người dùng dễ hiểu sai về khả năng lưu trữ lâu dài của chúng.
Trong nhiều năm qua, người dùng đã sử dụng ổ SSD gắn ngoài để sao lưu tất cả các tệp, tài liệu, ảnh và video quan trọng. Mặc dù SSD không phải là hình thức lưu trữ rẻ nhất, nhưng với tốc độ nhanh, khả năng chống chịu tốt và kích thước nhỏ gọn, nó rất tiện lợi. Tuy nhiên, DVD lại đang trở lại thành phương tiện sao lưu dự phòng trong bối cảnh SSD không hoàn toàn là giải pháp tin cậy.
Theo đánh giá, mặc dù ổ SSD có tuổi thọ cao hơn so với USB hay thẻ nhớ SD, nhưng chúng vẫn không phải là giải pháp lưu trữ hoàn hảo. Lý do vì các ô nhớ NAND trong ổ SSD có tuổi thọ hữu hạn và nếu không được cấp nguồn thường xuyên, chúng có thể ngừng hoạt động mà không có dấu hiệu báo trước. Nhưng với DVD, mọi thứ lại khác.
So với nhiều thiết bị lưu trữ hiện đại, DVD mang đến sự ổn định cao nhờ không phụ thuộc vào nguồn điện để duy trì dữ liệu. Hơn nữa, việc sao lưu dữ liệu qua DVD trở nên an toàn hơn khi hạn chế nguy cơ nhiễm mã độc hoặc bị xóa nhầm.
Dưới đây là một số ưu điểm khiến DVD được nhiều người dùng lựa chọn trở lại cho nhu cầu sao lưu dữ liệu.
